Pramāṇavārttikaṭīkā · Chapter 17

/ m asti / avikale tasmin sāmānyarūpe kāryam abhavat* / tasya sāmānyasyājananātmatāṃ sūcayati tasmāt* / viśeṣāṇām eva bhāvābhāvābhyāṃ kāryasya bhāvābhāvau / yeṣāṃ ca viśeṣāṇāṃ sākalyavaikalyābhyāṃ kāryaṃ bhāvābhāvavat* /
v1 /// ḥ kāryasyotpattiḥ / tasmin sati bhavatīti / hetubhāvayogye viśeṣe sati bhavataḥ kāryasya tadanyasmād iti / viśeṣād anyasmāt sāmānyāt* / atiprasaṃgāt* / sarvaḥ sarvasya kāraṇaṃ syāt* / yata evaṃ tasmād viśeṣā eva janakāḥ / na sāmānyaṃ janakaḥ / tato 'janakatvāt ta eva viśeṣā vastu paramārthasanta ity arthaḥ / kiṃ kāraṇaṃ yasmāt* / sa pāramārthik. .. /

/ .ītyādinā vyācaṣṭe –vyācakṣate?–– / arthakriyāyogyatā vastuno lakṣaṇaṃ ayogyatā tv avastuno lakṣaṇam iti saṃbandhaḥ / vakṣyāmaḥ arthakriyāsamarthaṃ yat tatra paramārthasad ityādinā / sarvārthakriyāyogyo 'rtho viśeṣātmako / nānveti / viśeṣasya vyaktyantānanuyāyitvāt* / yo 'nveti / sāmānyātmā / tasmāt sāmānyātmano na kāryasaṃbhavaḥ / tasmād i /

/ d ity arthaḥ / tataḥ eveti / viśeṣād eva / .. .. + + .. .i .. niṣpatteḥ tad evaṃ paraiḥ kalpitasyānvayirūpasyājanakatvaṃ pratipāditam adhunā yat pareṇoktam ekasya kāryam anyasya na syād atyantabhedata iti / tat parihartuṃ tad eva codyam āvartayati / svabhāvānanvayāt tarhītyādinā / jvarādiśamane kaścit saha .. tyekam e /

/ saḥ / ekasya bījāder yajjanakaṃ rūpaṃ tadany + pṛthivyāder nāstīti kṛtvānyaḥ sahakārī ajanakaḥ syāt* / janakasvabhāvād bhinnasvabhāvasya janakatve vābhyupagamyamāne bhedāviśeṣāt sarvo yavabījādir api / śālyaṃkurasya janakaḥ syāt* / naitad ityādinā pariharati / śālibījasyaikasya / janakasya /

/ .iḥ / śālyaṃkurasya nāparo .. .. .ī .. ..ḥ / caśabda ślokapūraṇārthaḥ / evakārārtho vā / kiṃ kāraṇaṃ / svabhāvo 'yaṃ bhāvānāṃ ekasya yo janaka ātmā tasmād ātmanaḥ svabhāvād bhidyamānāḥ sarve samaṃ tulyaṃ janakāḥ prāpnuvanti / bhedāviśeṣāt* / na vā kaścij janaka iti / syād etac codyaṃ / yady eṣām ekasmā .. .. .. d ātmano /

/ .. .. ..ṃ .. .. d eva / tata iti / viśeṣasaṃ .. + + bhedāviśeṣe 'pi / kutaścid ātmātiśayād viśiṣṭakāryapratiniyatalakṣaṇāt* / kaścij janakaḥ pṛthivyādi / śālyaṃkurasya nāparo yavabījādi / kasmāt* / śālyaṃkurajananāviśeṣas tasya pṛthivyādeḥ / sahakāriṇaḥ svabhāvo nāparasya yavabījādeḥ / ayam eva vibhāgaḥ / kiṃ kṛ .. /

/ .. .. .. yuktaṃ syāt* / kuto hetor ayaṃ yathoktaḥ svabhāva iti / avaśyaṃ hi svabhāvabhedasya hetunā bhāvyaṃ / yato nirhetukatve hetv anapekṣiṇo deśādiniyamābhāvenātiprasaṃgāt* / sarvatra sarvadā sarvātmanā bhāvaprasaṃgāt* / tasmāt svabhāvo 'sya kāraṇābhimatasya svahetoḥ sakāśād bhavatīty ucyate / tasya /