Prakāśasaṃhitā · Chapter 1.4
iti śrī paratattavanarṇaye prakāśasaṃhitāyāṃ prathamaparicchede tṛtīyo 'dhyāyaḥ
śrīhaṃsa uvāca
sūkṣmaṃ sarvajagadbījaṃ mitaṃ trātaṃ ca viṣṇunā /
pradhānamavyaktamiti yadvadanti manīṣiṇaḥ
mahāmāyetyavidyeti prakṛtirmohinīti ca /
triguṇātmakamavyaktaṃ trirūpaṃ tattriśaktimat
avidyākāmakarmādi bījamityapi tāṃ viduḥ /
rakṣitaṃ pralaye sṛṣṭā(vevā)vaṇvanantasvarūpavān
anādikarmagranthīti bandhobandhakamityapi /
ajāmananyavaśagāṃ kalāṣoḍaśasaṃyutām
tīvraduḥkhātmakāṃ nānāyoniprāpakamīritam /
nārikelasamākāraṃ paricchedatrayātmakam
mūrdhnicchidrayutaṃ divyaṃ ratnavadbhāsvaraṃ sadā /
viṣṇunā ramayācchannācchidragarbhāvakāśavat
sṛṣṭau laye ramā tasya māninī ca nirantaram /
sṛṣṭāveva brahmavāyū sabhāryāvabhimāninau
rajaḥsattvatamaḥsaṃjñabhāgatrayasamanvitam /
satvabhāgaḥ śuklavarṇaḥ raktavarṇastu rājasaḥ
nīlavarṇastamobhāga iti bhāgatrayātmakaḥ /
jñānakarmendriyakalāḥ rajobhāge vyavasthitāḥ
tamobhāgagatāḥ pañcatanmātrāsaṃjñitāḥ kalāḥ /
manaḥ kalā satvabhāgagatā sarvapradhānikā
manobuddhirahaṅkāraścittaṃ ceti caturvidham /
kāmakrodhamahālobhamadamātsaryamohakāḥ
dveṣāhaṅkāramamakārerṣyasūyābhayādayaḥ /
manodoṣāstadvihīnaṃ manojñānāya sādhanam
manaścaturvidhaṃ nityaṃ jaḍaprakṛtigaṃ matam /
tajjanyamapyanityaṃ syāttatra cittaṃ na doṣayuk
manaḥ svarṇādyanekārthamapekṣāṃ janayiṣyati /
buddhirniṣiddhabhogcchāṃ sadāsaṃkalpayiṣyati
ahaṅkāraḥ pumarthānāṃ ghātakaḥḥ sottamaiḥ saha /
spardhāṃ viṣṇusuradveṣaṃ kalpayatyapi sarvaśaḥ
cittaṃ satsādhanagataṃ karoti puruṣaṃ sadā /
satsādhanamahaṅkārakalitaṃ pāpamevahi
ahaṅkāravihīnaṃ taccittaṃ vijñānasādhanam /
racite bhārate varṣe yathā mānuṣasattanum
labdhvā gurukulāvāsaṃ kṛtvānekasujanmabhiḥ /
kṛtvātmayogyasatkarma labdhasadgurusevayā
prasannairupadiṣṭoru sacchāstraśravaṇādibhiḥ /
vṛttijñānapradaṃ tacca vṛttibhaktyādi sādhakam
tābhyāṃ svārūpikajñānabhaktirvyaktirbhaviṣyati /
svārūpikaṃ mano nityaṃ tataḥ svārūpikī matiḥ
vyaktā bhavati nityā sā bhaktiḥ svārūpikī tathā /
saivānandasvarūpeṇa nityā mukteṣu tiṣṭhati
indriyāṇāṃ golakāni dṛśyānyāhuḥ samagraśaḥ /
atīndriyāṇīndriyāṇi jñānakarmamayāni ca
śrotratvaṅnetrarasanaghrāṇādyā jñānaśaktayaḥ /
vākpāṇipādapāyūpasthāḥ sarve karmaśaktayaḥ
śrotraṃ śabdagrāhiśabdo dvividhaḥ parikīrtitaḥ /
śabdo dhvanyātmako varṇātmakaśceti tadādimaḥ
ahaṅkārātsamudbhūtaḥ ākāśotpattikāraṇaḥ /
dhvanyātmakastu śabdastu prathamaḥ parikīrtitaḥ
jñānakarmendriyamanomātrāḥ sūkṣmāhyanādayaḥ /
nityāśca pralaye sṛṣṭāvanityāste prakīrtitāḥ
varṇātmakastu yaḥśabdo nityaḥ sarvagato vibhuḥ /
dravyamityeva sarveṣāṃ na guṇaḥ kasyacinmate
vedāḥ padādvarṇataśca śabdataḥ svaratastathā /
anādinityāste sarvepyapauruṣeyaguṇotkarāḥ
viṣṇormāhātmyavijñaptau satprameye ca sādhakāḥ /
śāstrāṇica purāṇāni pauruṣeyāṇi kṛtsnaśaḥ
yathārthāni praṇītāni hariṇātha surarṣibhiḥ /
nityānyevārthato varṇakramayogādanityakāḥ
sātvikāni purāṇāni manvādi smṛtayastathā /
yathārtha eva tatroktaṃ grāhyaṃ śrīharitatparaiḥ
vārāhaṃ vaiṣṇavaṃ pādmaṃ vāyuproktaṃ ca gāruḍam /
śrīmadbhāgavataṃ caiva sātvikānīti hi śrutiḥ
brahmāṇḍaṃ brahmavaivartaṃ mārkaṇḍeyaṃ ca vāmanam /
bhaviṣyaṃ nārasiṃhaṃ ca rājasāni ṣaḍaiva hi
mātsyaṃ kaurmyaṃ tathā laiṅgyaṃ śaivaṃ skāndaṃ tathaiva ca /
pāśupatasaṃjñikaṃ ceti tāmasāni vido viduḥ
grāhyaṃ sarvaṃ sātvikoktaṃ yojanā bhedatothavā /
vedavedānusāreṣu virodhe 'nyārthakalpanā
itarāṇi viruddhāni pralambhabhramajānyapi /
vyāsoktāni purāṇāni sātvikānyapi kṛtsnaśaḥ
kvacit kvacit purāṇāni prāyojñānakarāṇyapi /
āsurāveśavaśataḥ tadanyoktānyanantaśaḥ
śrotrāgrāhyāṇi santyeva apramāṇāni tānyalam /
paraśuklatrayoktāni nityaṃ viṣṇvājñayaiva tu
atipramāṇāni daityāveśājñānādi varjanāt /
badhiratvādayaḥ śrotrṛdoṣāstadvarjitendriyaiḥ(yāḥ)
etāni viṣayāṇyāhuḥ śrotavyāni sahasraśaḥ /
śabdadoṣavihīnāni grāhyāṇi manasā saha
tatroktānantasuguṇaṃ nirdeṣaṃ jñeyamīśvaram /
gamyaṃ satyaṃ ca sukhacinmayaṃ viṣṇuṃ sanātanam
ātmeśvaraṃ hariṃ bhaktyopā(styā)syamuktā bhavanti hi /
kuśāstreṣūktadurmārge heyatā buddhisaṃyutam
Original text: Prakāśasaṃhitā (a Pāñcarātrasaṃhitā) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0