Prakāśasaṃhitā · Chapter 1.15

iti śrī prakāśasaṃhitāyāṃ prathamaparicchede caturdaśo 'dhyāyaḥ
śrīhaṃsaḥ
satyāt koṭirdvādaśordhvaḥ loko vaikuṇṭhanāmakaḥ /
durgābhāgastvadhodeśaḥ bhūkando daśalakṣakaḥ

tasyopariṣṭādbhūbhāgaḥ śrībhāgastu tadūrdhvataḥ /
bhūkandena trayastulyā triṃśallakṣonnataṃ mitam

śikharaṃ tatribhāgeṣu mahāharmyāṇyanekaśaḥ /
maṇyātmakāni vaidvyaṣṭasaṃkhyāni ca śubhāni ca

madhye vajramayāneko paryāvaraṇamāni ca /
maharādīni catvāri hayajataṃ vistarāṇi ca

bhuvanāni yathā bhāgatraye vaikuṇṭhabhūmayaḥ /
ajāṇḍakharparaspṛṣṭāḥ madhye prākārasaptakāḥ

yuktā pūrvādidikdvārā saptasapta hiraṇmayaḥ /
puṣkarāgāvarṇayuktapadmarāgakavāṭakāḥ

indranīlaniroḍhoruvajrapaṭṭasabhāsurāḥ /
savyāpasavyo dedipyanmaṇi vedī taṭonnatāḥ

dvāri dvāri kṛtodāra ratnakañjāsanā sabhāḥ /
anantasūryabhādīptalokamaṇḍanabhūṣaṇāḥ

teṣu teṣu tribhāgeṣu ramānantānantādhirūpiṇī /
vipeśānāṃ samastānāṃ brahmaṇā saha karhicit

vaikuṇṭhādi tribhāgānāṃ darśanaṃ bhavati dhruvam /
na tatra saṃsthitisteṣāṃ maharādiṣu saṃsthitiḥ

tṛṇādayo maharloke mānuṣādyāstadūrdhvataḥ /
rājānastu tapoloke satyaloke nṛgāyakāḥ

muktānāmeva baddhānāmutkrāntā(muktā)nāmihasthitiḥ /
nṛgandharvājānajāntā utkrāntāstu tapasthitāḥ

karmadevāḥsamutkramya satyaloke vasanti hi /
atātvikā liṅgamuktā sthānatrayagatā api

bhāgatrayeṣvapi na hi prākārasaṃsthitā bhavat /
tasyopariṣṭāt prākārāḥ śrībhāgasya bahisthitāḥ

catuṣkoṭyātmakastasyaparitaḥ parighātmikā /
dviṣaṭkoṭyā yāmayuktā bāhyaprākārar iritaḥ

ṣaṭprākārāstadantasthā koṭyantaravakāśakāḥ /
aṣṭakoṭyātmakastasya (u)pariṣṭādbahirāvṛtiḥ

śrīḥ koṭiyojanamitā virajākhyā nadīśubhā /
yadambhaḥsparśanālliṅgamuktāḥ sadyo bhavanti hi

janāstatra harirnityaṃ jalakrīḍārataḥ śritāḥ /
bhūbhārordhvāvaraṇagā bhūrevāvarāṇātmikā

tanmadhye tu tato lakṣonnata śrībhāgabhūtale /
virajā tatra dvau bhāgau muktāmuktāśrayau śubhau

evaṃ durgābhāgagato paryāvaraṇasaṅgatā /
bhūbhāgadurgā bhāgau dvau madhyo bhūrunnatākṛti

tayorūrdhvāvaraṇatatsandhigeraṇyanāmake /
nadyau durgābhūmayāmbusamite śrīharipriye

na tatra liṅgabhaṅgādi hariṇā cintitaṃ kvacit /
pradhānaparamovyomnorantarā virajā nadī

pradhānātmakadehau tau brahmavāyū sabhāryakau /
bhūbhāgordhvāvaraṇago laye sarvasuraiḥ saha

surān vināvatārāṇām ārambhe ca samāptike /
kāle bhūbhāgordhvagatau syātāṃ kvāpi harīcchayā

ato bhūbhāgordhvadeśaḥ pradhānamiti kīrtitam /
yadadhīnā yasya sattā tattadityeva bhaṇyate

tādṛkpradhāna saṃsṛṣṭaḥ śrībhāgaḥ paramāmbaram /
ataḥ pradhānaparamo vyomagetyabhidhīyate

niraṃśatātvikānāṃ ca hyaṇḍāntastannimajjanam /
tātvikānāṃ tu sarveṣām aniruddhāvṛti sthite

satvāraṇatastūcca pradeśe saṃsthite male /
śvetadvīpasvadhāmabhyo ekībhūteti(tvānti)(tvānte) śobhane

śrīdurgābhyāṃ ca bhūmyā ca ekībhūte vilakṣake /
śrībhāge tatrage tasya parighā virajā nadī

tajjale tu tataḥ snātvā liṅgabhaṅgaḥ pradṛśyate /
laye pṛthivyāvaraṇaṃ vyutkrāmadgacchatāṃ satām

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ satvāvaraṇamantimam /
taduccāvyākṛtākāśo vyomaśabdena bhaṇyate

anantā(antimā)varaṇavyomnorantarā virajetyataḥ /
sotpatyaṅgeṣu devānām aṅgasāyujyamiṣyate

śrībhāgavaikuṇṭhatadgavāsudevasya cakriṇaḥ /
anantarūpe sarvāṅgasāyujyaṃ brahmaṇo bhavet

muktasya ca svarūpeṇa hyaṇorvṛddhirna yujyate /
nohāniḥ punarāvṛttiduḥkhājñānabhayādayaḥ

nīcanīcālpamuktānāṃ pūrtiḥ svānandamātrataḥ /
naivottamamudākāṅkṣā sevādhyānādikaṃ(ka) phalam

na harernaparasyāpi mudbhujaste svamudbhujaḥ /
pralayatvaṃ kvacitsṛṣṭiḥ kāle śrībhāga eva hi

brahmā cinmātradehena hyantaprākārago mataḥ /
rudrādayaḥ ṣaṣṭamagāḥ indrādyāḥ pañcamasthitāḥ

caturthasthāḥ sūryādyā tṛtīyasthāḥ marudgaṇāḥ /
dvitīyaprākārasaṃsthāḥ parjanyādyāḥ surottamāḥ

cinmātradehaiḥ śrībhāge ādye karmajapūrvakāḥ /
ete muktāstu bhūbhāge durgābhāge tathaiva ca

śuddhasātvikadehaistu prāptāstu sukhino hareḥ /
caturlakṣādhikāśītilakṣajīvagaṇasya tu

bimbātmā tattādākāro sadā tadgaḥ prarakṣati /
sarvajīvagaṇāmuktāḥ santi vaikuṇṭhamandire

jīvā(na)nāṃ pātya(pāyo)pi hariḥ sa hi rūpāntaraivibhuḥ /
sarvajīvasamātyalparūpaiḥ sthūlaiścatādṛśaiḥ

anantakoṭikalpīyamuktopāsyaḥ tribhāgagaḥ /
tādṛgrūpānantayuktaśriyā saha caratyasau

tau tatra pūjopayogyānantānantārtharū(pikā)pakau /
tatra svārūpikakirīṭādi śaṅkhacakrādi sādhanaiḥ

sudarśanādyāyudhyaiśca gandhamālyādikārhaṇaiḥ /
naivedyavastrā(saṅgādyaiḥ)śayyādyaiḥ rūpaiḥ svaiḥ svayamarcitaḥ

śriyāsadaikyamāpannaḥ modarūpyanumodate /
śrīḥ deva(vi)makhilākārā tairviṣṇuṃ pūjayatyalam

tairnnimālyaiḥ viṣṇudattaiḥ ramaikī bhavati sphuṭam /
bhūdurgabhāgayorevaṃ śuddhasātvikasādhanaiḥ

tanmāninī śrīḥsampūjya tannirmālyairajādikān /
muktāstoṣayati prājñāḥ gandhamālyādibhiḥ śubhaiḥ

te vimānarathāṇḍolā ḍolālola viśeṣakaiḥ /
śayyābharaṇavastrādyaiḥ kariharyādibhiḥ kvacit

samānairuttamajanaiḥ phalapuṣpākṣatādibhiḥ /
svasvyeṣṭataruṇībhiśca jalakrīḍādibhistathā

avyāhṛteṣṭagatayaḥ pūjāyā satkathādibhiḥ /
punarāvṛttirahitā namanti nikhilā api

navakoṭyo hi devānāṃ padasthā devatāgaṇāḥ /
liṅgasūkṣmasthūladehayuktāḥsarve sabhāryakāḥ

sevārthaṃ śrīharerdurgābhāge samyagvasanti hi /
te kāmadhukkalpavṛkṣacintāmaṇisamutthitaiḥ

pūjyopa(yuktā)yogānantārthaiḥ jalena śrīkarārpitaiḥ /
tayā sampūjitaharinirmālyaiḥ punarārpitaiḥ

pavitritāṅgāparitaḥ sañcarantyapi modinaḥ /
sāyujyamapi sālokyaṃ sāmīpyaṃ sarvadā hareḥ

sārūpyamapi muktirhi caturthā kila bhaṇyate /
viṣṇurmuktān svadehasthān svasvānandaikabhojinaḥ

karoti taddhi sāyujyaṃ tatsurāṇāṃ ca nīcagam /
sāmīpyādi trayaṃ karmadevānāṃ yujyate kvacit

tadbhinnadevadāsānāṃ sārūpyādi dvayaṃ matam /
ekalokanivāsākhyaṃ sālokyamitarasya tu

śuddhasātvikadeheṣu caturbhujasamanvitāḥ /
darāripītāmbariṇo yadi sārūpyamīritam

jayaśca vijayaścaiva balaśca prabalastathā /
caṇḍaḥ pracaṇḍaśca tathā nandaścāpi sunandakaḥ

kumudaḥ kumudākṣaśca tathā bhadrasubhadrakau /
sudhāmadāmanāmānau viṣvaksenavaśe sthitau

rūpaiścaturbhisarvepi caturdikṣvapi saptasu /
antaḥ prākāragadvāramārabhyadvārapālakāḥ

nandinī haripādotthā durgābhāgaśubhodakā /
parighā sa tu vaikuṇṭhaścaturasraḥ prakīrtitaḥ

bāhyaṇḍavyāpino viṣṇorloke vaikuṇṭhanāmakaḥ /
koṭyucchritānantamūrdhnaḥ mukhe mūrdhni sucityate

garbhodakāntardehasthakharparāspṛṣṭapādukaḥ /
svaratasyānantāsanākhyaḥ kaṭiḥ pītāmbarātmakaḥ

ghanodakaṃ kaṭitaṭī merustannābhimadhyage /
yojanānāṃ pañcaviṃśatkoṭigaṃ meruparvatāt

ajāṇḍakharparaṃ dikṣuvidikṣūrdhvamadhaḥ smṛtam /
mahyādibhirāvaraṇyairdaśabhistu daśādikaiḥ

dattaṃ cāvaraṇānyetyanyūrdhvaśiṣṭāni sarvaśaḥ /
adhaḥ pādāni tadviṣṇoḥ sthalānyāhurmanīṣiṇaḥ

śilāvatpratimā viṣṇorajāderabhimānataḥ /
aṇḍaṃlokāśca devānāṃ kramāddhehāstu māninaḥ

evaṃ vidhājāṇḍakoṭyanantātmakarūpakaiḥ /
sāvakāśaṃ sañcaradbhiḥ vilāsadromakūpataḥ

harerevaṃ jagattasya vaśejñātvā viśeṣataḥ /
virāḍrūpasya ca hareḥ satyalokaḥ śirasyalam

lokālokastasya hareḥ kaṭisūtre vicintyate /
pītāmbaraḥ svarṇabhūmiḥ śuddhodābdhiḥ kaṭistale

kaṭipradhānasthigaṇe cintayenmānasottaram /
mūlādhāre jāmbavākhyaṃ kesareṣu ilāvṛtam

jaṭharādyāstu tadrekhā merustannābhimadhyagaḥ /
merūparisthalokeśa bhavanāni ca sarvaśaḥ

bījakośeṣu sañcintya mucyate puruṣarṣabhaḥ /
bhuvarlokaṃ tasya nābhau svarlokaṃ hṛdi cintayet

maharlokamuraḥsthāne janalokaṃ gale hareḥ /
tapolokaṃ mukhe dhyātvā satyalokaṃ tu mastake

ṣaḍaṣṭadvādaśādvyaṣṭadvisahasradalānyapi /
nābhyādikāni padmāni bhuvarādīni vai hareḥ

pātālaṃ tasya pāde tu prapadeṣu rasātalam /
mahātalantu jaghane jaṅghayośca talātalam

sutalaṃ jānudeśe tu ūrvo(pi tu)stu vitalātale /
virāḍrūpasya cāṅgeṣu lokāścintyā sucetanaiḥ

padmanābhasya nābhyutthaṃ prākṛtaṃ padmamūrjitam /
saṃsṛṣṭatatvasañjātaṃ bhūtatvādikasaṅgatam

sarvalokātmakaṃ tasya śikhāgre satyanāmake /
ādyaḥ brahmāṃśato jāto viṣṇunaiva caturmukhaḥ

sṛṣṭaḥ svayaṃ draṣṭumicchan caturdikṣuvidhirharim /
mukhāni lebhe catvāri nāpaśyaddhikṣu vai svayam

tatastannālamadhyaṃ tacchidrādantargataṃ harim /
paśyāmīti tapaścakre na tatrāvidadīśvaram

satyabhāgadhosaṃspṛṣṭa saṃspṛṣṭāmbusthayā śriyā /
vāyurūpasthayā dhātā bhītā viṣṇorvibhīrabhūt