Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Chapter 43

43.1

dhvajāsanāvasānaṃ ca vibhajya svadhiyā tataḥ /
iti śrīpāñcarātre mahopaniṣadi pauṣkarasaṃhitāyāṃ prāsādasya pādapratiṣṭhā nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||
(samudita ślokasaṃkhyā 201)
atha tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
śrībhagavānuvāca ---
prāsādāvāsataḥ koṇe samārabhya yathāruci /
prāṅkaṇaṃ sarvadikkṛtvā prākāraṃ parikalpayet

43.2

grahikāsapratolīkaṃ kevalaṃ vāmarānvitam /
prāsāde tu catudvāre caturmūrtir alaṃkṛte

43.3

dvidvikaṃ tu pratolīnāṃ dikṣu prākāragaṃ hitam /
catuṣkaṃ ? prāṣṭakaṃ kuryāt prāsādānāṃ mahāmate

43.4

ekarūpaṃ hi vā nānālakṣaṇaṃ bhagavadvaśāt /
yathābhimatamānaṃ ca prāsādābhāsamātrakam

43.5

pakveṣṭhakāśmadārutthaṃ tatra koṇacatuṣṭaye /
catuṣkaṃ vihitaṃ vipra aṣṭakaṃ kalpayed yadi

43.6

parasparamukhaṃ kuryād dvāroddeśadvaye tataḥ /
sāntaraṃ diktraye kuryāt prāsādānāṃ dvikaṃ dvikam

43.7

sapīṭhād devamānācca dvārocchrāyam udāhṛtam /
pramāṇenonnatānāṃ ca devānāṃ ca mahāmate

43.8

nānāhṛsvapramāṇānāṃ pīṭhenonnatimānayet /
vaitatyenonnatattvena lakṣaṇāniyamojjhitam

43.9

dvāraṃ sukhapraveśaṃ ca saṃkaṭānāṃ guṇāvaham /
kṛtāyāṃ śuddhavihitaṃ ṛkṣeṇānugataṃ tu vai

43.10

vistārāyāmayoścaiva ādāyāṅgulasantatim /
śubhāya ṛkṣalābhārthaṃ guṇayecca parasparam

43.11

śodhayed vātha lābhārthaṃ muṣṭibhiścāṅgulisthitiḥ /
ekatripañca vai sapta śeṣāḥ sarve śubhāḥ smṛtāḥ

43.12

dhvajaśārdūlavṛṣabhagajendrāḥ kramaśo hi te /
evaṃ nakṣatralābhārthaṃ śobhayet tāṃ sthitiṃ punaḥ

43.13

ādekāt saptaviṃśāntaṃ śeṣāntaṃ hṛṣṭam ācaret /
varayed aṅgulaṃ caikaṃ pādayorvā prayatnataḥ

43.14

nūnam aṅgularāśair vai śubhaṛkṣāya siddhaye /
vicāryaivaṃ purā samyak kuryād bhūmisurālayam

43.15

śayanāsana āsīnaḥ suparṇasthasya vā vibhoḥ /
diktraye 'bhimate caiva evaṃ vā diktraye trayaḥ

43.16

upaviṣṭaṃ tu yāmyāyāṃ paścime yā digutthitam /
udagdigdakṣiṇadvāre prāsāde garuḍāsanam

43.17

catuṣṭayaṃ caturṇāṃ tu koṇānāṃ yat prakīrtitam /
tatrānale dignyastham udagdvāre tu prākcaram

43.18

svabodhaparimāṇena sattvenābhimatena ca /
kalāsaktā iyattākhyāḥ paricchedavaśāt smṛtam

43.19

tam āsthāpanasaṃjñaṃ ca viśeṣaṃ kamalodbhava /
saṃpanne brahmapāṣāṇasaṃskāre paiṭhike 'pi ca

43.20

udvartanābhyañjanena mṛdbhūtigomayādinā /
śilpidoṣopaśamane snānamātre kṛte sati

43.21

niṣpanne netradāne tu snāne saṃpādite pare /
utthāpya mūrtipālaistu gurvādīn bahubhirbalāt

43.22

niveśanena mantraṃ yad vividhaṃ sāṃprataṃ kṛtam /
tritaye caikatāṃ prāpte vajralepena pauṣkara

43.23

prokte lagnodaye mantranyāsam ācaraṇāt tu vai /
yacchakter anusandhānāt tat sthitisthāpane tathā

43.24

prāsādāntarabhittīnāṃ likhitaṃ vāmbarādike /
sidhyarthaṃ sādhakendraistu siddhikālāvadhiṃ tu vai

43.25

calabimbasya yanmantraṃ nyāsaṃ vai sāsanasya ca /
nityam ārādhanārthaṃ tu karmārcāyām api dvija

43.26

taṃ vipra calanākhyaṃ tu sthitisthāpanam eva ca /
kṣmābhaṅgair jalapūrvaistu doṣairyā cātidūṣitā

43.27

uddhṛtya yojanānyatra sthāne tu śubhalakṣaṇe /
samyak saṃsthāpanād bhūyaḥ saṃsthāpanam udāhṛtam

43.28

vidyutprapātapūrvaistu doṣairyā cābhidūṣitā /
tadutthānakṛte śaśvannirdeṣe cāsane sthitim

43.29

tatsamā lakṣaṇāḍhyā ca pratimānyā mahāmate (he) /
anyasmin vā neva pīṭhe bimba (va?) tpariyojitā

43.30

boddhavyaṃ tad viśeṣaṃ ca sthāpanotthāpanaṃ tu vai /
jñānasaṅghojjhitatvācca ekadiksamamīkṣaṇāt

43.31

prādhānyenātha dikcakraṃ svagātrair iha vāsanāt /
śayanāsanasaṃsthānacalācalavaśād api

43.32

pratiṣṭhākhyaviśeṣāśca bahavaḥ sarvasiddhidāḥ /
sāmānyasanniveśācca tad viśeṣaguṇāt tu vai

43.33

sthitaṃ cākṣarayā śuddhyā sāmānyārccā phalārthinām /
phalasāmyaṃ parijñeyaṃ kiṃ tvanyasmin hi janmani

43.34

cāturātmyapratiṣṭhā ca jñānaṃ yacchati śāśvatam /
yatprāpya na punarjanma punarevāpnuyānnaraḥ

43.35

phalakāmastu yaḥ kuryāccaturmūrtiniveśanam /
śraddhayā parayā bhaktyā saṃkalpād eva padmaja

43.36

paitṛkaṃ mātṛkaṃ caiva jāyākhyaṃ saptasaṃkhyakam /
kulam uddharate tasmin janmaprāptau kṣitau punaḥ

43.37

dharmopetāṃ harer bhaktim āśraya (tya?) ntyabjasaṃbhava /
jātajanmā tṛtīyā tu ? prāpnuyāt sadvivekavat

43.38

samuttarati vai yena ghorāt saṃsārasaṃkaṭāt /
rūpam ādyapratiṣṭhāyā ityuktaṃ dvijasattama

43.39

viśeṣasanniveśebhyastvidānīm avadhāraya /
manīṣitaṃ phalaṃ bhuktvā divyeṣu bhuvaneṣu ca

43.40

janmāsādya samutkṛṣṭam ācaret punareva hi /
daivī brahmapratiṣṭhādyā yā parasmin hi janmani

43.41

prāgvad yacchati vijñānaṃ parameśapadāptigam /
etāvad uktaṃ vaiṣamyaṃ sati sāmyaṃ mahāmate

43.42

yajñottamasya divyasya saphalasyābjasaṃbhava /
acyutasyāvināśasya bhavakṣayakarasya ca

43.43

bhedaṃ yad vastumātreṇa sthitaṃ tad avadhāraya /
varṇā nāṃ brāhmaṇādīnāṃ gṛhāśramaratātmanām

43.44

ādīkṣitānāṃ prāgvipra bhītānāṃ maraṇādike /
vyavahārasthitānāṃ ca pratiṣṭhādyā mahāmate

43.45

nirvarjitāḥ prayacchanti phalamuktaṃ hi yanmayā /
nirvāṇadīkṣitānāṃ ca guruṇācyutavedinām

43.46

bhaktyā prāptādhikārāṇāṃ nityaṃ ārādhanaṃ prati /
samyaksamādhiniṣṭhānām iha janmaikaśeṣiṇām

43.47

vikalpakṣīṇacittānāṃ pratiṣṭhā vihitābjaja /
trāṇārthaṃ svakulādīnām anantānāṃ ca saṃbhavāt

43.48

yāvajjīvāvadhiṃ kālaṃ teṣām āsthāpanaṃ tu vai /
vihitaṃ paritoṣārthaṃ buddher buddhimatāṃ vara

43.49

jñātvaivaṃ dharmalabdhena dhanena ca balena ca /
ākṣipan grahaṇāt sarvaṃ dhvajāntaṃ vai samāpyaya ca

43.50

viśvāvāsapadāvāsaṃ dakṣiṇānanam āsthitam /
pīṭhastham upaviṣṭaṃ ca prāgdvāre nirṛte gṛhe

43.51

evaṃ khageśapṛṣṭhasthaṃ vāyudiṅmandire hitam /
divyabhogaphalāvāptiṃ saha diktalpagāt tu vai

43.52

prajāpatitvam āpannā uktadigviniveśanāt /
sthitiṃ triviṣṭapādīnām upariṣṭāt tu śāśvatīm

43.53

vihāyasagatiṃ divyāṃ yānagāt prāpyate pumān /
bhaktānāṃ phalalipsūnāṃ sthānasthalaphalādikam

43.54

phaladiksaṃsthitāḥ sarve nagarāṇāṃ phalārthinām /
utkṛṣṭajanmūparvaṃ tu janma cātmaprakāśakam

43.55

tad viddhi bhavaśāntyartham acirād eva padmaja /
yathoddiṣṭakrameṇaiva diktraye viniveśya ca

43.56

nṛsiṃhakapilakroḍamūrtayo vā mahāmate /
prāgvadvidikcatuṣkeṣu caturṇāṃ vihitaṃ kramāt

43.57

vājivaktraṃ tu muktānāṃ siṃhādīnāṃ niveśanam /
diktraye kacchapādīnāṃ kuryāt saṃsthāpanaṃ tu vā

43.58

mīnavāmananāthānāṃ devānāṃ prākphalāptaye /
vidikṣu viniyoktavyaṃ yathoddiṣṭakrameṇa tu

43.59

trivitramakuṭhārāstrakaraṃ kāntāvapurdharam /
sarvadevamayaṃ viśvarūpaṃ tu parameśvaram

43.60

etāvad uktaniyamam ato 'nye ye 'khilāstu vai /
prādurbhāvāntarāścaiva prādurbhāvābjasaṃbhava

43.61

gurūṇāṃ saṃmatenaiṣa yoktavyaṃ nānyayājakaiḥ /
sadevāṃ hi kuṭīṃ ramyām āpādyābhimatāṃ tataḥ

43.62

dvārāgre maṇḍapābhāsaṃ sopānapadavīyutam /
vedīvibhūṣitaṃ kuryāt sthitam ārādhanāśrayam

43.63

bhogānāṃ sthitaye 'nyeṣāṃ vātavṛṣṭikṣamaṃ śubham /
prāsādāṅghripratiṣṭhārtham āpādyābjaja vai tataḥ

43.64

pañcānāṃ vā navānāṃ ca ekasmin vā ghaṭodake /
sarvaratnamayopete nyastaṃ yatparameśvaram

43.65

āṅgaṃ salāñchanaṃ māntraṃ parivārasamanvitam /
svaśaktikhacitaṃ caiva pratyahaṃ pūjayecca tam

43.66

mantrabimbapratiṣṭhārthaṃ kālavighnopaśāntaye /
anyathā jāyate vighnam anivāryaṃ mahāmate

43.67

gacchanti sannidhiṃ mantrā nityaṃ traikālyam arcanāt /
yacchantyanarcanācchokaṃ rodhitaṃ yatra yatra ca

43.68

padāni prāṅkaṇe caiva devānāṃ viniveśane /
uktāni padmasaṃbhūta idānīm avadhāraya

43.69

madhyadeśe tu tadbhūmeḥ prāsāde 'bhimate tate /
sanniveśavaśenaiva nānāsaṃjñāvasaṃsthitaḥ

43.70

pīṭhabrahmavaśāsthānasta (mbha) mba ? sya ? caturātmanaḥ /
caturdigvīkṣamāṇasya yānusandhānalakṣaṇā

43.71

boddhavyaṃ sā pratiṣṭhā ca digvyūhaparipūrakī /
dhṛtiśaktisvarūpeṇa amūrtenātyayātmanā

43.72

sthitaye prakriyārthaṃ ca brahmapāṣāṇatāmratā /
sarvaṃ brahmaśilāniṣṭham ākṣiteḥ kamalodbhava

43.73

vyāptamāmūlataścaiva tenāmūrtena vai punaḥ /
dravyamūrtim amūrtāṃ ca gṛhītastamba ? lakṣaṇam

43.74

ekasyācyutabījasya bhinneṣu prativastuṣu /
saṃsthitā sthitir acchinnā sā pratiṣṭhita eva hi

43.75

bhinnānāṃ vyūhamūrtīnāṃ kevalā (dya) khilasya ca /
prādurbhāvasamūhasya vdyādikasya tu yad dvija

43.76

ekasmin viśvapīṭhe tu sthitirekasya cecchayā /
pratiṣṭhākhyaṃ viśeṣaṃ tat sthāpanaṃ samudāhṛtam

43.77

cicchaktim anuviddhaṃ ca avyaktaṃ tattvasaṃgraham /
dravyamūrtau calākhye ca nītam ekātmanā dhiyā

43.78

bimbasaṃskārakāle tu adhivāsābhidhe dvija /
acalatvena sanmantraṃ calabhāvanayā punaḥ

43.79

sāṅgaṃ salāñchanaṃ caiva kṛtvā abhimataṃ tu vai /
ārādhanārthaṃ hṛdayanyastaṃ taddhṛdaye punaḥ

43.80

samāharet kṛtārthatvānnityaṃ kālāntareṇa vā /
sadākhyam aparaṃ tattva ....................

43.81

nānāsaṃjñaṃ tathā nānāpramāṇaṃ tadvadeva hi /
racanābhistathā nānāvividhābhistu rañjitam

43.82

bahvībhirbhūmikābhistu citritābhir alaṃkṛtam /
āpādabhūmeraṇḍāntam anurūpaṃ ca yattrayam

43.83

uttarottarataḥ kuryād bhūrbhuvasvādikotthitaiḥ /
sthāvarair jaṃgamaiḥ siddhair vividhair mañjarīgaṇaiḥ

43.84

nagaindrair nāgarājaistu suśubhair nalinīvanaiḥ /
murajaśṛṅkhalābaddhair divyair nānālatāgṛhaiḥ

43.85

purujādyair jalodbhūtaiḥ prāṇijālaistathaiva hi /
vanajair nagajaiścānyair mṛgarāṅgaṇapūrvakaiḥ

43.86

vāraṇāḥ śabarāścaiva haṃsapadmasamāśritaiḥ /
śaṅkhasvastikakahlārapūrvair anyaistu vārijaiḥ

43.87

nandikaiḥ kesarai ramyaiḥ śatapatravad utthitaiḥ /
sakiṅkiṇīkaiścamarairātapatrair dhvajādikaiḥ

43.88

bhūmigābhūmigaiḥ sarvaiḥ samudraiḥ saritānvitaiḥ /
navopakaraṇair devaiścandrārkajvalanādikaiḥ

43.89

prādurbhāvāntarair dvivyaiḥ prādurbhāvasamanvitaiḥ /
dvīpair dvīpāntaropetaiḥ pātālaistajja ? nānvitaiḥ

43.90

maharjanastapaḥsatyalokanāthair mahāprabhaiḥ /
dhyānamaunaparair brahman vahnidevayutair dvijaiḥ

43.91

ityevam ādikaiścānyair jaṅghāstambhavatīḥ śubhāḥ /
bhūṣayet kamalodbhūta sarvadiṅnāsikaiḥ saha

43.92

garbhagṛhāmbaramadhyāt kuryāccakrāmbujāṅkitam /
pitāmahādyair vibudhaiḥ siddhavidyādharaiḥ saha

43.93

puṣpajapamālādharaiḥ prahvaiścāmarair vyajanoddhataiḥ /
vanamālāgadāśaṅkhacakrapadmaśriyādikaiḥ

43.94

khageśavedavedāṅgair akṣasūtrakarāṅkitaiḥ /
āvāryāvarakatvena cakrapadmādbahiḥ sthitaiḥ

43.95

antarbhittigaṇaṃ sarvadevadaityādikairgaṇaiḥ /
nṛttagī (ta) paraiścānyair nāradādyairvibhūṣayet

43.96

praṇavena svanāmnā ca natiniṣṭhena tatra vai /
sannirodhya ca tanmantraṃ bhūlokaṃ pādamākṣiti

43.97

evaṃ prāsādapīṭhe tu bhuvarlokaṃ yathāsthitam /
jaṅghāyāṃ svargalokaṃ ca mahacchikharabhūmigam

43.98

stambhaṃ ca talapaṃ caiva caraṇaṃ jaṅghameva ca /
sthānaṃ sthūṇaṃ ca pādaṃ ca paryāyavacanāstvime

43.99

janarlokaṃ ca tad vedyāṃtastapaḥsaṃjñaṃ ? ca daṇḍakam /
satyasaṃjñaśca tallokaṃ tacchikhāyāṃ surālaye

43.100

bhāvayecca parāṃ vyāptimeva vai sāptalaukikīm /
bhuvanordhvamayīṃ vipra prāsāde 'bhimate tu vai

43.101

anuviddhaṃ pādapādyair anyaisvattāsvarūpakaiḥ /
parasparaṃ hi sarvatra vyāpakaiḥ paralakṣaṇaiḥ

43.102

bhūrlokāṃśaṃ vinā brahmaṃstathānyair ujjhitaṃ hi tat /
rajastamomahattvācca īṣat sattvaguṇāt tu vai

43.103

sattvaikaguṇarūpāṇām anyeṣām ata eva hi /
bhūrlokaṃ ca pṛthaksaṃsthaṃ padādyadhvagaṇasya ca

43.104

kūrmabrahmātmasaṃjñāyāṃ śikhāyāṃ ca padatrayam /
nyastavyaṃ jāgradādyaṃ yad ratnanyāse kṛte sati

43.105

turyabrahmapadopetaṃ mantrādhvapratimāsane /
tābhyāṃ taṃ pādato 'nyasya tattveyaṃ kamalodbhava

43.106

ānābhemūrdhaparyantaṃ kalādhvaṃ bhāvayet tataḥ /
tad brahmarandhrakamale mantrabrahmatalakṣitau

43.107

karṇikāyāṃ paraṃ brahma sāmānyaṃ śāśvataṃ vibhum /
dīkṣākāle yathoddiṣṭā mayā te 'dhvamayī sthitiḥ

43.108

prāsādānāṃ tu sā siddhiḥ śikhāntānāṃ mahāmate /
pratimānāṃ sapīṭhānāṃ sādhibhūtādilakṣaṇam

43.109

tatrādhyātmaṃ hi bhagavān mūrtaṃ śāntaṃ mama ācyutam /
sa eva hi virāḍātmā hyadhidaivatamavyayam

43.110

adhibhūtaṃ dvijāvyaktaṃ sarvatattvamayaṃ hi tat /
vidyākalādikaiścānyaiḥ parārthaira (khi) laiḥ saha

43.111

sabīje vilaye yadvat susūkṣmādyair vyavasthitaḥ /
tattvāḥ śabdādayaścaiva buddhiniṣṭhā mahāmate

43.112

tadvatprāsādadehe tu te devādhiṣṭhite smṛtāḥ /
sarvaśaktimaye vipra śuddhaṃ satsattvalakṣaṇaiḥ

43.113

yathopacād vihitaṃ mantraṃ sarveśvarād vibhoḥ /
sarvajñaṃ sarvagaṃ caiva sarvakartāram īśvaram

43.114

mantramūrtestathā viddhi upacārāt tu tadgṛham /
saṃskṛtasya tvato yatnāt sapīṭhasya yathāvidhi

43.115

devavat sthāpanaṃ tasya vihitaṃ sattvajasya ca /
sopānapadavī yuktā jagatī yā sulakṣaṇā

43.116

prāsādasya ca pīṭhaṃ tat parijñeyaṃ yadātmakam /
ekībhūtatvam āpannaṃ sudhālepaistu sāyasaiḥ

43.117

pakveṣṭakāsametaiśca sthiramṛccopalaistathā /
pramāṇalakṣaṇopetaṃ viśvavid racanānvitam

43.118

rañjitaṃ rāgajālena phalaṃ yacchati śāśvatam /
jīrṇatvācca kṛtaṃ bhūyaḥ svayaṃvyaktādibhirdvija

43.119

ākāreṣvācyutīyeṣu vividheṣvarciteṣu ca /
phalaṃ sahastraguṇitaṃ kartāpnoti mahāmate

43.120

toyāśayeśayā vṛkṣā kṣetraṃ puṣkaramādiyat /
paunaḥpunyena sadbhaktaiḥ kṛtaduṣkṛtaśāntaye

43.121

anādyajñānasaṃsargāt kālahrāsavaśād api /
naṣṭaṃ narendranāthā ye pālayantyarcanādikaiḥ

43.122

dehānte yānti te svargaṃ rājyadoṣair anāvṛtāḥ /
kālenetya punaḥ svargāt jñānam āsādya nirmalam

43.123

yena sāṃsārikaṃ duḥkhaṃ duḥsahaṃ nāśameti ca /
phalam etāvad uktaṃ hi devālayasamāpanāt

43.124

savittānāṃ ca bhaktānāṃ nṛpāṇām api padmaja /
sarvādhvabhāvanopetam āstāṃ tāvat surālayam

43.125

bhuvanādhvamayīṃ vyāptim āpādayati kevalāt /
anugrahecchayācāryo bhaktānāṃ saṃpradarśayet

43.126

lakṣmyā lakṣaṇayuktasya sthapateraśaṭhasya ca /
prāguktaṃ labhate kartā susaṃpūrṇaphalaṃ dvija

43.127

prāsādānāmamantraṃ tu svayaṃ śilpikarāt tu vai /
yatphalaṃ labhate kartā hemakṣmānnādikaṃ hi tat

43.128

phalaṃ sarvasvadānād vā labhate vidhipūrvakāt /
mṛdā dārviṣṭakādyaistu svalpaṃ vā madhyamaṃ mahat

43.129

pramāṇalakṣaṇopetaṃ surākīrṇaṃ surālayam /
yathoditair guṇair yuktaṃ grāmyaṃ vā kuṭisaṃjñitam

43.130

digvidiksāntarād bāhyād yuktaṃ prasthāpitaiḥ paraiḥ /
vibhavavyūhasaṃjñaistu prādurbhāvāntarāstu vā

43.131

avanīcalanādyaistu doṣaiḥ saṃcālitaṃ yadi /
dīrghakālavaśenāpi snātānāṃ dhanakarmaṇām

43.132

kuryād yathāvad uddhāraṃ gurūṇāṃ saṃmatena tu /
rājā vā tad amātyo 'nyaḥ sadbhaktaśca nṛpājñanayā

43.133

vratārcanādikāryāṇāṃ labdhvānujñāṃ parāṃ vibhoḥ /
anantaśayane dārbhe uttānasthaṃ smared vibhum

43.134

dvādaśākṣaramantreṇa svargeśaṃ bhagavān hariḥ /
ayutaṃ tvayutārdhaṃ ca śatam ardhādhikaṃ tu vā

43.135

athānukūle nakṣatre nṛpasya nagarasya ca /
śāntyarthaṃ jīvabhūtaṃ yanmantreśaguṇamūrtibhṛt

43.136

traiguṇyaṃ yacchate hastam arcayitvā yathāvidhi /
tarpayitvā ca dehānte samidbhirbahubhiḥ kramāt

43.137

bhuvanādhvamayaṃ śaktirvyaktisaṅghaṃ yathoditam /
tathā varṇādhvapadasaṅghaṃ sattābhūtaṃ hi pañcakam

43.138

tarpayitvārcayitvā ca sādhibhūtādhikaṃ tu vai /
bhūtaśaktigaṇaṃ tadvat susūkṣmam aparaṃ hi yat

43.139

devapīṭhālayaṃ vipra ruddhaṃ kuryād yathākramam /
udayārkasamaṃ jñātvā saṃjñāmantrapadaiḥ svakaiḥ

43.140

praṇavādyair namo 'ntaiśca vyaktisthaṃ punareva hi /
prātimaṃ rakṣa bhagavan mantravṛndaṃ hi cādhvajam

43.141

udumbarārdhamānasthaṃ digvidigbhūmikaṃ hi yat /
buddhidharmasthitair darbhair vyāptāmā baimbalakṣaṇe

43.142

samyak tadaparijñānād anusandhānam ācaret /
tad utthāpanakāle tu kṛtanyāsastu sāṃpratam

43.143

upoddharaṇaliṅgaiśca sāṣṭāṅgair vedikaistathā /
ekaikam ātmasākṛtvā pūrakeṇārkabimbavat

43.144

susaṃmate 'rcite kuṃbhe hemādyair mūrtike tu vā /
nirodhyodakasaṃpūrṇe pūjayet pratyahaṃ tataḥ

43.145

saṃpannotpattaye samyagavatārya yathoddhṛtāt /
saṃskṛtasya pratiṣṭhānam ācartavyaṃ hi vai punaḥ

43.146

nṛpendrarāṣṭrasthānānāṃ godvijānāṃ ca vṛddhaye /
yatpadaprāptaye śaśvat sakhilasyākhilasya ca

43.147

prāsādapratimānāṃ ca evam utthāpanaṃ dvija /
gobhūhemādikānāṃ ca rāṣṭrasya sanṛpasya ca

43.148

jāyate śubhaśāntyartham ihaloke paratra ca /
ato 'nyathā mahān doṣo bhaved vai padmasaṃbhava

43.149

prāsādagrāhikānāṃ ca bahiścābhyantare tu vā /
bimbānāṃ cālyamānānāṃ mantrair aṣṭākṣarādikaiḥ

43.150

prāgvannyastasvamantrāṇāṃ samāharaṇam ācaret /
maṇinā sūryakāntena ādityād analaṃ yathā

43.151

samāhṛteṣu mantreṣu cālyamāneṣu pauṣkara /
bhaṅge karmavaśājjāte pratimāsu pramādataḥ

43.152

prāktanenaiva pāpena prāyaścittaṃ caret tadā /
cittaprasādajanakaṃ kīrtiśarmakaraṃ tu vai

43.153

tatraikarātrapūrvaṃ tu trirātraṃ ṣaḍahantu vai /
vrataṃ dvādaśarātraṃ ca svaśaktyā tu samācaret

43.154

snānādihavanāntena karmaṇāvahitena (tu) ca /
tilāni sahiraṇyāni dānaṃ sarajatāni ca

43.155

śāntipūrvaṃ dvijendrāṇāṃ sājyakṣīrodanādikam /
bhojanaṃ tu yathāśakti bahūnāṃ vai mahāmate

43.156

sadānamevaṃ nirvartya vrataṃ vai deśikādijam /
vased āśritya vai kṣetraṃ prasiddhaṃ siddhasevitam

43.157

suprasiddhaṃ tu vā tīrtham ekāhaṃ vā dinatrayam /
āvartayan mahāmantramasakṛd dvādaśākṣaram

43.158

kālaṃ muhūrtasaṃjñaṃ yat pratisandhyātrayaṃ tu vai /
pūrṇam āyatane kuryād divye vā siddhasaṃjñake

43.159

sati vai bhaktisāmye tu prāyaścittam idaṃ smṛtam /
sāmānyaṃ sarvavarṇānāṃ manasaḥ prakaṭe tu vai

43.160

uttarottaram ādhikyaṃ japakarmaṇi vai smṛtam /
śūdraviṭkṣatraviprāṇāṃ bhaktānāṃ nānyayājinām

43.161

uktaṃ hyetat prakāśe tu atha yāvatprasannatām /
tāvatkālaṃ japenmantraṃ bhakṣayet pāvanaṃ matam

43.162

yāvatprasādam āyāti svabuddhir manasā saha /
aprakāśe dviṣaṭkārṇaṃ mantram aṣṭākṣaraṃ hi yat

43.163

ṣaḍakṣaraṃ dvijaśreṣṭha kramāt sandhyātrayaṃ tu vai /
snānaṃ yathoditaṃ kuryājjaped antarjale sthitaḥ

43.164

trimantrasahitāṃ śaktyā snānakāle tvananyadhīḥ /
aṣṭārṇamuktasaṃkhyaṃ tu prātarmadhye dinakṣaye

43.165

deśakālaṃ tu vai kuryāt pratisnānaṃ tu vai sakṛt /
pañcāṅgam abhiṣekaṃ ca śeṣaṃ sandhyādvaye hitam

43.166

jaghanāntamadhaḥkāyaṃ saṃprakṣālyāmṛtāmbhasā /
adhovāsaḥ parityajya śubham ādāya cāmbaram

43.167

dinatrayaṃ ca ṣaḍahamaṣṭāho dvādaśāhvikam /
śūdrādīnāṃ dvijāntānāṃ hitaṃ cottaratottaram

43.168

kramam etanmahābuddhe manasaḥ śuddhikāraṇam /
phalenānugataṃ bhūyo vidhyantaram athocyate

43.169

saṃkṣiptaṃ sarvasāmānyaṃ yathābhimatabhūmikam /
caturhastadviṣaṭkāntaṃ kṣetraṃ kṣetra .......kam

43.170

uttarottarapūrvābhyāṃ nyūnaṃ nyūnatarāvadhi /
bhāgaistridaśaparyantair bhaktaiḥ pañcaśatādikaiḥ

43.171

bhittayoṃ'śadvayenaiva pañcāṅgād antaraṃ tu hi /
garbhaṃ sārdhatrayenāto bhittayor'dhadvayena ca

43.172

viddhi ṣaṭkaramānasya bhūbhāgasya ca kalpanā /
aṣṭamāṃśojjhitair bhāgair garbhaṃ saptapadaṃ tu vai

43.173

parijñeyaṃ caturbhirvai tacchiṣṭair bhittayoṃ'śakaiḥ /
caturbhir aṣṭabhāgaistu sārdhair aṣṭakarāgraham

43.174

bhāgatrayena sārdhena bhittivyūhaṃ samāpayet /
sāṅgaṃ pañcakaraṃ garbhakṣetraṃ navapadāt tu vai

43.175

śeṣeṇa karasaṅghena bhittayaḥ parikīrtitāḥ /
ṣaṭkaraṃ daśahastasya garbhakṣetrasya vistṛtam

43.176

karadvidvitayenaiva bhittisaṅghaṃ vidhīyate /
ekādaśakarakṣetrāt garbhaṃ sārdhaṃ ca ṣaṭkaram

43.177

sārdhaṃ catuḥkaraṃ caiva bhittimānam udāhṛtam /
kṣetradvādaśabhāgāt tu pādonaṃ samasaptakam

43.178

devālayaṃ parijñeyaṃ pādonaikaṃ catuṣkaraiḥ /
vidheyā bhittayaścaiva vibhajyaivaṃ tameva hi

43.179

kṛtvā trayodaśāṃśaistu phaladībhittayoṃ'śakaiḥ /
navāṃśe vabhabhiḥ pūrṇe vidheyaṃ bhagavad gṛham

43.180

śubhāpacaya siddhim āpādya vdyaṅgulenāṅgulena vā /
eṣāṃ prasādagarbhāṃśabhittibhyāṃ pātayenmanaḥ

43.181

mānādhikaṃ vinikṣepya kṣetrāṇāṃ ca nipātayet /
paramāṇusamaṃ mānaṃ kiṃ punaścāṅgulādikam

43.182

matā vṛddhikarī nṝṇāṃ vṛddhipātam aśobhanam /
samānīyaṃ hi yatnena mahatā tacca pauṣkara

43.183

racanābhirūpetaṃ ca vihitaṃ ca caturmukham /
cāturātmyavyapekṣāyāmekadvāra.......thā

43.184

yathābhimatadigvaktraṃ nānāsiddhiphalāptaye /
cirāyuṣārthī prāgvaktraṃ yaśor'thī dakṣiṇāmukham

43.185

kuryāt pratyaṅmukhaṃ caiva vṛttyarthaṃ ca svatantrake /
udaṅmukhaṃ ca prāsādaṃ dhanadhānyaṃ prayacchati

43.186

etāvat uktaṃ hi phalamaihalaukikam uttamam /
nānābhogasamopetaṃ sarvāsāṃ viddhi pauṣkara

43.187

svakṣetre vitate ramye svatantraṃ svāṅkanakṣitau /
saha pūrvapratiṣṭhāyām athavāyatane hareḥ

43.188

svāyambhuve vā siddhākhye mukhyakalpam idaṃ smṛtam /
anukalpamato 'nyatra boddhavyaṃ vibudhāṅkaṇe

43.189

prākprāsādadhvajacchāyāviniyukte tate pade /
iṣṭakāṃ ca sudhācūrṇaṃ doṣaiśca pariśodhite

43.190

tadantare pratiṣṭhāpya homādyuktaṃ hi sonnatam /
prāsādadvāramānaistu sapīṭhaṃ viśvam ācyutam

43.191

saṃpūrṇaṃ lakṣaṇaiḥ sarvairārṇavāntarakīrtaye /
ṣyātītasya vaṃśasya svakasyoddharaṇāya ca

43.192

yadaivaitatkṛtā buddhiḥ pratiṣṭhāṃ pādayāmyaham /
tatkṣaṇād eva tatkīrtiḥ pratiṣṭhāṃ labhate 'cyutām

43.193

bhūlokādyakhilānāṃ ca sthānānām api kiṃ punaḥ /
vibhavena jagadyoneḥ pratiṣṭhāṃ yaḥ samācaret

43.194

pitrāsū (dī?) nāṃ gatāsūnām anyeṣāṃ vā karoti yaḥ /
vaiṣṇavaṃ ca pratiṣṭhānaṃ svaśaktyā vibhavena vā

43.195

acirādeva te yānti śaśvadevāntakāspadam /
vaiṣṇavaṃ ca paraṃ sthānaṃ tataḥ kālāntareṇa tu

43.196

kṣityaṃśaṃ śubham āsādya kulaśīlādikaiḥ saha /
ācaranti śubhaṃ yena prāpnuvanti punarbhavam

43.197

kṛpayā.......nantu pratiṣṭhāṃ yaḥ samācaret /
jātīnāmathavānyeṣāṃ tadutthaṃ ca phalaṃ.......

43.198

praviśanti ca mantreśāḥ praṇavadhvanisādhitāḥ /
karṣayanti vibhūtiṃ svāṃ kiñcitkālāntareṇa tu

43.199

kṛtā vai dhvastadoṣāśca nirvighnam amalāṃ punaḥ /
niveśitāḥ susiddhādyaistīrthaiḥ kṣetrāvaneṣu ca

43.200

nivārayanti ye mohād vibhavavyūhamūrtiṣu /
saṃsthānamānam ākāraṃ na doṣaṃ kālāntarotthitam

43.201

smartavyā vāsudevādyā dvibhedāḥ pārameśvarāḥ /
catvāraścāniruddhāntāścaturvyūhavyavasthayā

43.202

evamanye va rāhādyāścaturvyūhena vai saha /
tathaiva keśavādyā ye anyenānyatareṇa vā

43.203

mandamandatarād bhāvavaśād amarapūjita /
evaṃ yad adhikāreṇa kuryād ārādhanaṃ hi yaḥ

43.204

bhogair yathoditaiḥ śuddhaiḥ kriyābhirvividhaistataḥ /
niṣpattau tu kriyāṅgānāṃ hṛdāstrārghyaṃ samantrarāṭ

43.205

nānarcitaṃ vibhorbhogaṃ kalpitaṃ vinivedya ca /
praṇavādyantagenaiva .....................

Original text: Pauṣkarasaṃhitā 27-43 · Edition: Prabhakar Pandurang Apte: Pauṣkarasaṃhitā : dvitīyo bhāgaḥ, Tirupati 2006 (Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 120) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc