પૌષ્કરસંહિતા · અધ્યાય 43

ધ્વજાસનાવસાનં ચ વિભજ્ય સ્વધિયા તતઃ ।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે મહોપનિષદિ પૌષ્કરસંહિતાયાં પ્રાસાદસ્ય પાદપ્રતિષ્ઠા નામ દ્વિચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
(સમુદિત શ્લોકસંખ્યા 201)
અથ ત્રિચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ ---
પ્રાસાદાવાસતઃ કોણે સમારભ્ય યથારુચિ ।
પ્રાઙ્કણં સર્વદિક્કૃત્વા પ્રાકારં પરિકલ્પયેત્

ગ્રહિકાસપ્રતોલીકં કેવલં વામરાન્વિતમ્ ।
પ્રાસાદે તુ ચતુદ્વારે ચતુર્મૂર્તિર્ અલંકૃતે

દ્વિદ્વિકં તુ પ્રતોલીનાં દિક્ષુ પ્રાકારગં હિતમ્ ।
ચતુષ્કં ? પ્રાષ્ટકં કુર્યાત્ પ્રાસાદાનાં મહામતે

એકરૂપં હિ વા નાનાલક્ષણં ભગવદ્વશાત્ ।
યથાભિમતમાનં ચ પ્રાસાદાભાસમાત્રકમ્

પક્વેષ્ઠકાશ્મદારુત્થં તત્ર કોણચતુષ્ટયે ।
ચતુષ્કં વિહિતં વિપ્ર અષ્ટકં કલ્પયેદ્ યદિ

પરસ્પરમુખં કુર્યાદ્ દ્વારોદ્દેશદ્વયે તતઃ ।
સાન્તરં દિક્ત્રયે કુર્યાત્ પ્રાસાદાનાં દ્વિકં દ્વિકમ્

સપીઠાદ્ દેવમાનાચ્ચ દ્વારોચ્છ્રાયમ્ ઉદાહૃતમ્ ।
પ્રમાણેનોન્નતાનાં ચ દેવાનાં ચ મહામતે

નાનાહૃસ્વપ્રમાણાનાં પીઠેનોન્નતિમાનયેત્ ।
વૈતત્યેનોન્નતત્ત્વેન લક્ષણાનિયમોજ્ઝિતમ્

દ્વારં સુખપ્રવેશં ચ સંકટાનાં ગુણાવહમ્ ।
કૃતાયાં શુદ્ધવિહિતં ઋક્ષેણાનુગતં તુ વૈ

વિસ્તારાયામયોશ્ચૈવ આદાયાઙ્ગુલસન્તતિમ્ ।
શુભાય ઋક્ષલાભાર્થં ગુણયેચ્ચ પરસ્પરમ્

શોધયેદ્ વાથ લાભાર્થં મુષ્ટિભિશ્ચાઙ્ગુલિસ્થિતિઃ ।
એકત્રિપઞ્ચ વૈ સપ્ત શેષાઃ સર્વે શુભાઃ સ્મૃતાઃ

ધ્વજશાર્દૂલવૃષભગજેન્દ્રાઃ ક્રમશો હિ તે ।
એવં નક્ષત્રલાભાર્થં શોભયેત્ તાં સ્થિતિં પુનઃ

આદેકાત્ સપ્તવિંશાન્તં શેષાન્તં હૃષ્ટમ્ આચરેત્ ।
વરયેદ્ અઙ્ગુલં ચૈકં પાદયોર્વા પ્રયત્નતઃ

નૂનમ્ અઙ્ગુલરાશૈર્ વૈ શુભઋક્ષાય સિદ્ધયે ।
વિચાર્યૈવં પુરા સમ્યક્ કુર્યાદ્ ભૂમિસુરાલયમ્

શયનાસન આસીનઃ સુપર્ણસ્થસ્ય વા વિભોઃ ।
દિક્ત્રયે ઽભિમતે ચૈવ એવં વા દિક્ત્રયે ત્રયઃ

ઉપવિષ્ટં તુ યામ્યાયાં પશ્ચિમે યા દિગુત્થિતમ્ ।
ઉદગ્દિગ્દક્ષિણદ્વારે પ્રાસાદે ગરુડાસનમ્

ચતુષ્ટયં ચતુર્ણાં તુ કોણાનાં યત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
તત્રાનલે દિગ્ન્યસ્થમ્ ઉદગ્દ્વારે તુ પ્રાક્ચરમ્

સ્વબોધપરિમાણેન સત્ત્વેનાભિમતેન ચ ।
કલાસક્તા ઇયત્તાખ્યાઃ પરિચ્છેદવશાત્ સ્મૃતમ્

તમ્ આસ્થાપનસંજ્ઞં ચ વિશેષં કમલોદ્ભવ ।
સંપન્ને બ્રહ્મપાષાણસંસ્કારે પૈઠિકે ઽપિ ચ

ઉદ્વર્તનાભ્યઞ્જનેન મૃદ્ભૂતિગોમયાદિના ।
શિલ્પિદોષોપશમને સ્નાનમાત્રે કૃતે સતિ

નિષ્પન્ને નેત્રદાને તુ સ્નાને સંપાદિતે પરે ।
ઉત્થાપ્ય મૂર્તિપાલૈસ્તુ ગુર્વાદીન્ બહુભિર્બલાત્

નિવેશનેન મન્ત્રં યદ્ વિવિધં સાંપ્રતં કૃતમ્ ।
ત્રિતયે ચૈકતાં પ્રાપ્તે વજ્રલેપેન પૌષ્કર

પ્રોક્તે લગ્નોદયે મન્ત્રન્યાસમ્ આચરણાત્ તુ વૈ ।
યચ્છક્તેર્ અનુસન્ધાનાત્ તત્ સ્થિતિસ્થાપને તથા

પ્રાસાદાન્તરભિત્તીનાં લિખિતં વામ્બરાદિકે ।
સિધ્યર્થં સાધકેન્દ્રૈસ્તુ સિદ્ધિકાલાવધિં તુ વૈ

ચલબિમ્બસ્ય યન્મન્ત્રં ન્યાસં વૈ સાસનસ્ય ચ ।
નિત્યમ્ આરાધનાર્થં તુ કર્માર્ચાયામ્ અપિ દ્વિજ

તં વિપ્ર ચલનાખ્યં તુ સ્થિતિસ્થાપનમ્ એવ ચ ।
ક્ષ્માભઙ્ગૈર્ જલપૂર્વૈસ્તુ દોષૈર્યા ચાતિદૂષિતા

ઉદ્ધૃત્ય યોજનાન્યત્ર સ્થાને તુ શુભલક્ષણે ।
સમ્યક્ સંસ્થાપનાદ્ ભૂયઃ સંસ્થાપનમ્ ઉદાહૃતમ્

વિદ્યુત્પ્રપાતપૂર્વૈસ્તુ દોષૈર્યા ચાભિદૂષિતા ।
તદુત્થાનકૃતે શશ્વન્નિર્દેષે ચાસને સ્થિતિમ્

તત્સમા લક્ષણાઢ્યા ચ પ્રતિમાન્યા મહામતે (હે) ।
અન્યસ્મિન્ વા નેવ પીઠે બિમ્બ (વ?) ત્પરિયોજિતા

બોદ્ધવ્યં તદ્ વિશેષં ચ સ્થાપનોત્થાપનં તુ વૈ ।
જ્ઞાનસઙ્ઘોજ્ઝિતત્વાચ્ચ એકદિક્સમમીક્ષણાત્

પ્રાધાન્યેનાથ દિક્ચક્રં સ્વગાત્રૈર્ ઇહ વાસનાત્ ।
શયનાસનસંસ્થાનચલાચલવશાદ્ અપિ

પ્રતિષ્ઠાખ્યવિશેષાશ્ચ બહવઃ સર્વસિદ્ધિદાઃ ।
સામાન્યસન્નિવેશાચ્ચ તદ્ વિશેષગુણાત્ તુ વૈ

સ્થિતં ચાક્ષરયા શુદ્ધ્યા સામાન્યાર્ચ્ચા ફલાર્થિનામ્ ।
ફલસામ્યં પરિજ્ઞેયં કિં ત્વન્યસ્મિન્ હિ જન્મનિ

ચાતુરાત્મ્યપ્રતિષ્ઠા ચ જ્ઞાનં યચ્છતિ શાશ્વતમ્ ।
યત્પ્રાપ્ય ન પુનર્જન્મ પુનરેવાપ્નુયાન્નરઃ

ફલકામસ્તુ યઃ કુર્યાચ્ચતુર્મૂર્તિનિવેશનમ્ ।
શ્રદ્ધયા પરયા ભક્ત્યા સંકલ્પાદ્ એવ પદ્મજ

પૈતૃકં માતૃકં ચૈવ જાયાખ્યં સપ્તસંખ્યકમ્ ।
કુલમ્ ઉદ્ધરતે તસ્મિન્ જન્મપ્રાપ્તૌ ક્ષિતૌ પુનઃ

ધર્મોપેતાં હરેર્ ભક્તિમ્ આશ્રય (ત્ય?) ન્ત્યબ્જસંભવ ।
જાતજન્મા તૃતીયા તુ ? પ્રાપ્નુયાત્ સદ્વિવેકવત્

સમુત્તરતિ વૈ યેન ઘોરાત્ સંસારસંકટાત્ ।
રૂપમ્ આદ્યપ્રતિષ્ઠાયા ઇત્યુક્તં દ્વિજસત્તમ

વિશેષસન્નિવેશેભ્યસ્ત્વિદાનીમ્ અવધારય ।
મનીષિતં ફલં ભુક્ત્વા દિવ્યેષુ ભુવનેષુ ચ

જન્માસાદ્ય સમુત્કૃષ્ટમ્ આચરેત્ પુનરેવ હિ ।
દૈવી બ્રહ્મપ્રતિષ્ઠાદ્યા યા પરસ્મિન્ હિ જન્મનિ

પ્રાગ્વદ્ યચ્છતિ વિજ્ઞાનં પરમેશપદાપ્તિગમ્ ।
એતાવદ્ ઉક્તં વૈષમ્યં સતિ સામ્યં મહામતે

યજ્ઞોત્તમસ્ય દિવ્યસ્ય સફલસ્યાબ્જસંભવ ।
અચ્યુતસ્યાવિનાશસ્ય ભવક્ષયકરસ્ય ચ

ભેદં યદ્ વસ્તુમાત્રેણ સ્થિતં તદ્ અવધારય ।
વર્ણા નાં બ્રાહ્મણાદીનાં ગૃહાશ્રમરતાત્મનામ્

આદીક્ષિતાનાં પ્રાગ્વિપ્ર ભીતાનાં મરણાદિકે ।
વ્યવહારસ્થિતાનાં ચ પ્રતિષ્ઠાદ્યા મહામતે

નિર્વર્જિતાઃ પ્રયચ્છન્તિ ફલમુક્તં હિ યન્મયા ।
નિર્વાણદીક્ષિતાનાં ચ ગુરુણાચ્યુતવેદિનામ્

ભક્ત્યા પ્રાપ્તાધિકારાણાં નિત્યં આરાધનં પ્રતિ ।
સમ્યક્સમાધિનિષ્ઠાનામ્ ઇહ જન્મૈકશેષિણામ્

વિકલ્પક્ષીણચિત્તાનાં પ્રતિષ્ઠા વિહિતાબ્જજ ।
ત્રાણાર્થં સ્વકુલાદીનામ્ અનન્તાનાં ચ સંભવાત્

યાવજ્જીવાવધિં કાલં તેષામ્ આસ્થાપનં તુ વૈ ।
વિહિતં પરિતોષાર્થં બુદ્ધેર્ બુદ્ધિમતાં વર

જ્ઞાત્વૈવં ધર્મલબ્ધેન ધનેન ચ બલેન ચ ।
આક્ષિપન્ ગ્રહણાત્ સર્વં ધ્વજાન્તં વૈ સમાપ્યય ચ

વિશ્વાવાસપદાવાસં દક્ષિણાનનમ્ આસ્થિતમ્ ।
પીઠસ્થમ્ ઉપવિષ્ટં ચ પ્રાગ્દ્વારે નિરૃતે ગૃહે

એવં ખગેશપૃષ્ઠસ્થં વાયુદિઙ્મન્દિરે હિતમ્ ।
દિવ્યભોગફલાવાપ્તિં સહ દિક્તલ્પગાત્ તુ વૈ

પ્રજાપતિત્વમ્ આપન્ના ઉક્તદિગ્વિનિવેશનાત્ ।
સ્થિતિં ત્રિવિષ્ટપાદીનામ્ ઉપરિષ્ટાત્ તુ શાશ્વતીમ્

વિહાયસગતિં દિવ્યાં યાનગાત્ પ્રાપ્યતે પુમાન્ ।
ભક્તાનાં ફલલિપ્સૂનાં સ્થાનસ્થલફલાદિકમ્

ફલદિક્સંસ્થિતાઃ સર્વે નગરાણાં ફલાર્થિનામ્ ।
ઉત્કૃષ્ટજન્મૂપર્વં તુ જન્મ ચાત્મપ્રકાશકમ્

તદ્ વિદ્ધિ ભવશાન્ત્યર્થમ્ અચિરાદ્ એવ પદ્મજ ।
યથોદ્દિષ્ટક્રમેણૈવ દિક્ત્રયે વિનિવેશ્ય ચ

નૃસિંહકપિલક્રોડમૂર્તયો વા મહામતે ।
પ્રાગ્વદ્વિદિક્ચતુષ્કેષુ ચતુર્ણાં વિહિતં ક્રમાત્

વાજિવક્ત્રં તુ મુક્તાનાં સિંહાદીનાં નિવેશનમ્ ।
દિક્ત્રયે કચ્છપાદીનાં કુર્યાત્ સંસ્થાપનં તુ વા

મીનવામનનાથાનાં દેવાનાં પ્રાક્ફલાપ્તયે ।
વિદિક્ષુ વિનિયોક્તવ્યં યથોદ્દિષ્ટક્રમેણ તુ

ત્રિવિત્રમકુઠારાસ્ત્રકરં કાન્તાવપુર્ધરમ્ ।
સર્વદેવમયં વિશ્વરૂપં તુ પરમેશ્વરમ્

એતાવદ્ ઉક્તનિયમમ્ અતો ઽન્યે યે ઽખિલાસ્તુ વૈ ।
પ્રાદુર્ભાવાન્તરાશ્ચૈવ પ્રાદુર્ભાવાબ્જસંભવ

ગુરૂણાં સંમતેનૈષ યોક્તવ્યં નાન્યયાજકૈઃ ।
સદેવાં હિ કુટીં રમ્યામ્ આપાદ્યાભિમતાં તતઃ

દ્વારાગ્રે મણ્ડપાભાસં સોપાનપદવીયુતમ્ ।
વેદીવિભૂષિતં કુર્યાત્ સ્થિતમ્ આરાધનાશ્રયમ્

ભોગાનાં સ્થિતયે ઽન્યેષાં વાતવૃષ્ટિક્ષમં શુભમ્ ।
પ્રાસાદાઙ્ઘ્રિપ્રતિષ્ઠાર્થમ્ આપાદ્યાબ્જજ વૈ તતઃ

પઞ્ચાનાં વા નવાનાં ચ એકસ્મિન્ વા ઘટોદકે ।
સર્વરત્નમયોપેતે ન્યસ્તં યત્પરમેશ્વરમ્

આઙ્ગં સલાઞ્છનં માન્ત્રં પરિવારસમન્વિતમ્ ।
સ્વશક્તિખચિતં ચૈવ પ્રત્યહં પૂજયેચ્ચ તમ્

મન્ત્રબિમ્બપ્રતિષ્ઠાર્થં કાલવિઘ્નોપશાન્તયે ।
અન્યથા જાયતે વિઘ્નમ્ અનિવાર્યં મહામતે

ગચ્છન્તિ સન્નિધિં મન્ત્રા નિત્યં ત્રૈકાલ્યમ્ અર્ચનાત્ ।
યચ્છન્ત્યનર્ચનાચ્છોકં રોધિતં યત્ર યત્ર ચ

પદાનિ પ્રાઙ્કણે ચૈવ દેવાનાં વિનિવેશને ।
ઉક્તાનિ પદ્મસંભૂત ઇદાનીમ્ અવધારય

મધ્યદેશે તુ તદ્ભૂમેઃ પ્રાસાદે ઽભિમતે તતે ।
સન્નિવેશવશેનૈવ નાનાસંજ્ઞાવસંસ્થિતઃ

પીઠબ્રહ્મવશાસ્થાનસ્ત (મ્ભ) મ્બ ? સ્ય ? ચતુરાત્મનઃ ।
ચતુર્દિગ્વીક્ષમાણસ્ય યાનુસન્ધાનલક્ષણા

બોદ્ધવ્યં સા પ્રતિષ્ઠા ચ દિગ્વ્યૂહપરિપૂરકી ।
ધૃતિશક્તિસ્વરૂપેણ અમૂર્તેનાત્યયાત્મના

સ્થિતયે પ્રક્રિયાર્થં ચ બ્રહ્મપાષાણતામ્રતા ।
સર્વં બ્રહ્મશિલાનિષ્ઠમ્ આક્ષિતેઃ કમલોદ્ભવ

વ્યાપ્તમામૂલતશ્ચૈવ તેનામૂર્તેન વૈ પુનઃ ।
દ્રવ્યમૂર્તિમ્ અમૂર્તાં ચ ગૃહીતસ્તમ્બ ? લક્ષણમ્

એકસ્યાચ્યુતબીજસ્ય ભિન્નેષુ પ્રતિવસ્તુષુ ।
સંસ્થિતા સ્થિતિર્ અચ્છિન્ના સા પ્રતિષ્ઠિત એવ હિ

ભિન્નાનાં વ્યૂહમૂર્તીનાં કેવલા (દ્ય) ખિલસ્ય ચ ।
પ્રાદુર્ભાવસમૂહસ્ય વ્દ્યાદિકસ્ય તુ યદ્ દ્વિજ

એકસ્મિન્ વિશ્વપીઠે તુ સ્થિતિરેકસ્ય ચેચ્છયા ।
પ્રતિષ્ઠાખ્યં વિશેષં તત્ સ્થાપનં સમુદાહૃતમ્

ચિચ્છક્તિમ્ અનુવિદ્ધં ચ અવ્યક્તં તત્ત્વસંગ્રહમ્ ।
દ્રવ્યમૂર્તૌ ચલાખ્યે ચ નીતમ્ એકાત્મના ધિયા

બિમ્બસંસ્કારકાલે તુ અધિવાસાભિધે દ્વિજ ।
અચલત્વેન સન્મન્ત્રં ચલભાવનયા પુનઃ

સાઙ્ગં સલાઞ્છનં ચૈવ કૃત્વા અભિમતં તુ વૈ ।
આરાધનાર્થં હૃદયન્યસ્તં તદ્ધૃદયે પુનઃ

સમાહરેત્ કૃતાર્થત્વાન્નિત્યં કાલાન્તરેણ વા ।
સદાખ્યમ્ અપરં તત્ત્વ ....................

નાનાસંજ્ઞં તથા નાનાપ્રમાણં તદ્વદેવ હિ ।
રચનાભિસ્તથા નાનાવિવિધાભિસ્તુ રઞ્જિતમ્

બહ્વીભિર્ભૂમિકાભિસ્તુ ચિત્રિતાભિર્ અલંકૃતમ્ ।
આપાદભૂમેરણ્ડાન્તમ્ અનુરૂપં ચ યત્ત્રયમ્

ઉત્તરોત્તરતઃ કુર્યાદ્ ભૂર્ભુવસ્વાદિકોત્થિતૈઃ ।
સ્થાવરૈર્ જંગમૈઃ સિદ્ધૈર્ વિવિધૈર્ મઞ્જરીગણૈઃ

નગૈન્દ્રૈર્ નાગરાજૈસ્તુ સુશુભૈર્ નલિનીવનૈઃ ।
મુરજશૃઙ્ખલાબદ્ધૈર્ દિવ્યૈર્ નાનાલતાગૃહૈઃ

પુરુજાદ્યૈર્ જલોદ્ભૂતૈઃ પ્રાણિજાલૈસ્તથૈવ હિ ।
વનજૈર્ નગજૈશ્ચાન્યૈર્ મૃગરાઙ્ગણપૂર્વકૈઃ

વારણાઃ શબરાશ્ચૈવ હંસપદ્મસમાશ્રિતૈઃ ।
શઙ્ખસ્વસ્તિકકહ્લારપૂર્વૈર્ અન્યૈસ્તુ વારિજૈઃ

નન્દિકૈઃ કેસરૈ રમ્યૈઃ શતપત્રવદ્ ઉત્થિતૈઃ ।
સકિઙ્કિણીકૈશ્ચમરૈરાતપત્રૈર્ ધ્વજાદિકૈઃ

ભૂમિગાભૂમિગૈઃ સર્વૈઃ સમુદ્રૈઃ સરિતાન્વિતૈઃ ।
નવોપકરણૈર્ દેવૈશ્ચન્દ્રાર્કજ્વલનાદિકૈઃ

પ્રાદુર્ભાવાન્તરૈર્ દ્વિવ્યૈઃ પ્રાદુર્ભાવસમન્વિતૈઃ ।
દ્વીપૈર્ દ્વીપાન્તરોપેતૈઃ પાતાલૈસ્તજ્જ ? નાન્વિતૈઃ

મહર્જનસ્તપઃસત્યલોકનાથૈર્ મહાપ્રભૈઃ ।
ધ્યાનમૌનપરૈર્ બ્રહ્મન્ વહ્નિદેવયુતૈર્ દ્વિજૈઃ

ઇત્યેવમ્ આદિકૈશ્ચાન્યૈર્ જઙ્ઘાસ્તમ્ભવતીઃ શુભાઃ ।
ભૂષયેત્ કમલોદ્ભૂત સર્વદિઙ્નાસિકૈઃ સહ

ગર્ભગૃહામ્બરમધ્યાત્ કુર્યાચ્ચક્રામ્બુજાઙ્કિતમ્ ।
પિતામહાદ્યૈર્ વિબુધૈઃ સિદ્ધવિદ્યાધરૈઃ સહ

પુષ્પજપમાલાધરૈઃ પ્રહ્વૈશ્ચામરૈર્ વ્યજનોદ્ધતૈઃ ।
વનમાલાગદાશઙ્ખચક્રપદ્મશ્રિયાદિકૈઃ

ખગેશવેદવેદાઙ્ગૈર્ અક્ષસૂત્રકરાઙ્કિતૈઃ ।
આવાર્યાવરકત્વેન ચક્રપદ્માદ્બહિઃ સ્થિતૈઃ

અન્તર્ભિત્તિગણં સર્વદેવદૈત્યાદિકૈર્ગણૈઃ ।
નૃત્તગી (ત) પરૈશ્ચાન્યૈર્ નારદાદ્યૈર્વિભૂષયેત્

પ્રણવેન સ્વનામ્ના ચ નતિનિષ્ઠેન તત્ર વૈ ।
સન્નિરોધ્ય ચ તન્મન્ત્રં ભૂલોકં પાદમાક્ષિતિ

એવં પ્રાસાદપીઠે તુ ભુવર્લોકં યથાસ્થિતમ્ ।
જઙ્ઘાયાં સ્વર્ગલોકં ચ મહચ્છિખરભૂમિગમ્

સ્તમ્ભં ચ તલપં ચૈવ ચરણં જઙ્ઘમેવ ચ ।
સ્થાનં સ્થૂણં ચ પાદં ચ પર્યાયવચનાસ્ત્વિમે

જનર્લોકં ચ તદ્ વેદ્યાંતસ્તપઃસંજ્ઞં ? ચ દણ્ડકમ્ ।
સત્યસંજ્ઞશ્ચ તલ્લોકં તચ્છિખાયાં સુરાલયે

ભાવયેચ્ચ પરાં વ્યાપ્તિમેવ વૈ સાપ્તલૌકિકીમ્ ।
ભુવનોર્ધ્વમયીં વિપ્ર પ્રાસાદે ઽભિમતે તુ વૈ

અનુવિદ્ધં પાદપાદ્યૈર્ અન્યૈસ્વત્તાસ્વરૂપકૈઃ ।
પરસ્પરં હિ સર્વત્ર વ્યાપકૈઃ પરલક્ષણૈઃ

ભૂર્લોકાંશં વિના બ્રહ્મંસ્તથાન્યૈર્ ઉજ્ઝિતં હિ તત્ ।
રજસ્તમોમહત્ત્વાચ્ચ ઈષત્ સત્ત્વગુણાત્ તુ વૈ

સત્ત્વૈકગુણરૂપાણામ્ અન્યેષામ્ અત એવ હિ ।
ભૂર્લોકં ચ પૃથક્સંસ્થં પદાદ્યધ્વગણસ્ય ચ

કૂર્મબ્રહ્માત્મસંજ્ઞાયાં શિખાયાં ચ પદત્રયમ્ ।
ન્યસ્તવ્યં જાગ્રદાદ્યં યદ્ રત્નન્યાસે કૃતે સતિ

તુર્યબ્રહ્મપદોપેતં મન્ત્રાધ્વપ્રતિમાસને ।
તાભ્યાં તં પાદતો ઽન્યસ્ય તત્ત્વેયં કમલોદ્ભવ

આનાભેમૂર્ધપર્યન્તં કલાધ્વં ભાવયેત્ તતઃ ।
તદ્ બ્રહ્મરન્ધ્રકમલે મન્ત્રબ્રહ્મતલક્ષિતૌ

કર્ણિકાયાં પરં બ્રહ્મ સામાન્યં શાશ્વતં વિભુમ્ ।
દીક્ષાકાલે યથોદ્દિષ્ટા મયા તે ઽધ્વમયી સ્થિતિઃ

પ્રાસાદાનાં તુ સા સિદ્ધિઃ શિખાન્તાનાં મહામતે ।
પ્રતિમાનાં સપીઠાનાં સાધિભૂતાદિલક્ષણમ્

તત્રાધ્યાત્મં હિ ભગવાન્ મૂર્તં શાન્તં મમ આચ્યુતમ્ ।
સ એવ હિ વિરાડાત્મા હ્યધિદૈવતમવ્યયમ્

અધિભૂતં દ્વિજાવ્યક્તં સર્વતત્ત્વમયં હિ તત્ ।
વિદ્યાકલાદિકૈશ્ચાન્યૈઃ પરાર્થૈર (ખિ) લૈઃ સહ

સબીજે વિલયે યદ્વત્ સુસૂક્ષ્માદ્યૈર્ વ્યવસ્થિતઃ ।
તત્ત્વાઃ શબ્દાદયશ્ચૈવ બુદ્ધિનિષ્ઠા મહામતે

તદ્વત્પ્રાસાદદેહે તુ તે દેવાધિષ્ઠિતે સ્મૃતાઃ ।
સર્વશક્તિમયે વિપ્ર શુદ્ધં સત્સત્ત્વલક્ષણૈઃ

યથોપચાદ્ વિહિતં મન્ત્રં સર્વેશ્વરાદ્ વિભોઃ ।
સર્વજ્ઞં સર્વગં ચૈવ સર્વકર્તારમ્ ઈશ્વરમ્

મન્ત્રમૂર્તેસ્તથા વિદ્ધિ ઉપચારાત્ તુ તદ્ગૃહમ્ ।
સંસ્કૃતસ્ય ત્વતો યત્નાત્ સપીઠસ્ય યથાવિધિ

દેવવત્ સ્થાપનં તસ્ય વિહિતં સત્ત્વજસ્ય ચ ।
સોપાનપદવી યુક્તા જગતી યા સુલક્ષણા

પ્રાસાદસ્ય ચ પીઠં તત્ પરિજ્ઞેયં યદાત્મકમ્ ।
એકીભૂતત્વમ્ આપન્નં સુધાલેપૈસ્તુ સાયસૈઃ

પક્વેષ્ટકાસમેતૈશ્ચ સ્થિરમૃચ્ચોપલૈસ્તથા ।
પ્રમાણલક્ષણોપેતં વિશ્વવિદ્ રચનાન્વિતમ્

રઞ્જિતં રાગજાલેન ફલં યચ્છતિ શાશ્વતમ્ ।
જીર્ણત્વાચ્ચ કૃતં ભૂયઃ સ્વયંવ્યક્તાદિભિર્દ્વિજ

આકારેષ્વાચ્યુતીયેષુ વિવિધેષ્વર્ચિતેષુ ચ ।
ફલં સહસ્ત્રગુણિતં કર્તાપ્નોતિ મહામતે

તોયાશયેશયા વૃક્ષા ક્ષેત્રં પુષ્કરમાદિયત્ ।
પૌનઃપુન્યેન સદ્ભક્તૈઃ કૃતદુષ્કૃતશાન્તયે

અનાદ્યજ્ઞાનસંસર્ગાત્ કાલહ્રાસવશાદ્ અપિ ।
નષ્ટં નરેન્દ્રનાથા યે પાલયન્ત્યર્ચનાદિકૈઃ

દેહાન્તે યાન્તિ તે સ્વર્ગં રાજ્યદોષૈર્ અનાવૃતાઃ ।
કાલેનેત્ય પુનઃ સ્વર્ગાત્ જ્ઞાનમ્ આસાદ્ય નિર્મલમ્

યેન સાંસારિકં દુઃખં દુઃસહં નાશમેતિ ચ ।
ફલમ્ એતાવદ્ ઉક્તં હિ દેવાલયસમાપનાત્

સવિત્તાનાં ચ ભક્તાનાં નૃપાણામ્ અપિ પદ્મજ ।
સર્વાધ્વભાવનોપેતમ્ આસ્તાં તાવત્ સુરાલયમ્

ભુવનાધ્વમયીં વ્યાપ્તિમ્ આપાદયતિ કેવલાત્ ।
અનુગ્રહેચ્છયાચાર્યો ભક્તાનાં સંપ્રદર્શયેત્

લક્ષ્મ્યા લક્ષણયુક્તસ્ય સ્થપતેરશઠસ્ય ચ ।
પ્રાગુક્તં લભતે કર્તા સુસંપૂર્ણફલં દ્વિજ

પ્રાસાદાનામમન્ત્રં તુ સ્વયં શિલ્પિકરાત્ તુ વૈ ।
યત્ફલં લભતે કર્તા હેમક્ષ્માન્નાદિકં હિ તત્

ફલં સર્વસ્વદાનાદ્ વા લભતે વિધિપૂર્વકાત્ ।
મૃદા દાર્વિષ્ટકાદ્યૈસ્તુ સ્વલ્પં વા મધ્યમં મહત્

પ્રમાણલક્ષણોપેતં સુરાકીર્ણં સુરાલયમ્ ।
યથોદિતૈર્ ગુણૈર્ યુક્તં ગ્રામ્યં વા કુટિસંજ્ઞિતમ્

દિગ્વિદિક્સાન્તરાદ્ બાહ્યાદ્ યુક્તં પ્રસ્થાપિતૈઃ પરૈઃ ।
વિભવવ્યૂહસંજ્ઞૈસ્તુ પ્રાદુર્ભાવાન્તરાસ્તુ વા

અવનીચલનાદ્યૈસ્તુ દોષૈઃ સંચાલિતં યદિ ।
દીર્ઘકાલવશેનાપિ સ્નાતાનાં ધનકર્મણામ્

કુર્યાદ્ યથાવદ્ ઉદ્ધારં ગુરૂણાં સંમતેન તુ ।
રાજા વા તદ્ અમાત્યો ઽન્યઃ સદ્ભક્તશ્ચ નૃપાજ્ઞનયા

વ્રતાર્ચનાદિકાર્યાણાં લબ્ધ્વાનુજ્ઞાં પરાં વિભોઃ ।
અનન્તશયને દાર્ભે ઉત્તાનસ્થં સ્મરેદ્ વિભુમ્

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ સ્વર્ગેશં ભગવાન્ હરિઃ ।
અયુતં ત્વયુતાર્ધં ચ શતમ્ અર્ધાધિકં તુ વા

અથાનુકૂલે નક્ષત્રે નૃપસ્ય નગરસ્ય ચ ।
શાન્ત્યર્થં જીવભૂતં યન્મન્ત્રેશગુણમૂર્તિભૃત્

ત્રૈગુણ્યં યચ્છતે હસ્તમ્ અર્ચયિત્વા યથાવિધિ ।
તર્પયિત્વા ચ દેહાન્તે સમિદ્ભિર્બહુભિઃ ક્રમાત્

ભુવનાધ્વમયં શક્તિર્વ્યક્તિસઙ્ઘં યથોદિતમ્ ।
તથા વર્ણાધ્વપદસઙ્ઘં સત્તાભૂતં હિ પઞ્ચકમ્

તર્પયિત્વાર્ચયિત્વા ચ સાધિભૂતાધિકં તુ વૈ ।
ભૂતશક્તિગણં તદ્વત્ સુસૂક્ષ્મમ્ અપરં હિ યત્

દેવપીઠાલયં વિપ્ર રુદ્ધં કુર્યાદ્ યથાક્રમમ્ ।
ઉદયાર્કસમં જ્ઞાત્વા સંજ્ઞામન્ત્રપદૈઃ સ્વકૈઃ

પ્રણવાદ્યૈર્ નમો ઽન્તૈશ્ચ વ્યક્તિસ્થં પુનરેવ હિ ।
પ્રાતિમં રક્ષ ભગવન્ મન્ત્રવૃન્દં હિ ચાધ્વજમ્

ઉદુમ્બરાર્ધમાનસ્થં દિગ્વિદિગ્ભૂમિકં હિ યત્ ।
બુદ્ધિધર્મસ્થિતૈર્ દર્ભૈર્ વ્યાપ્તામા બૈમ્બલક્ષણે

સમ્યક્ તદપરિજ્ઞાનાદ્ અનુસન્ધાનમ્ આચરેત્ ।
તદ્ ઉત્થાપનકાલે તુ કૃતન્યાસસ્તુ સાંપ્રતમ્

ઉપોદ્ધરણલિઙ્ગૈશ્ચ સાષ્ટાઙ્ગૈર્ વેદિકૈસ્તથા ।
એકૈકમ્ આત્મસાકૃત્વા પૂરકેણાર્કબિમ્બવત્

સુસંમતે ઽર્ચિતે કુંભે હેમાદ્યૈર્ મૂર્તિકે તુ વા ।
નિરોધ્યોદકસંપૂર્ણે પૂજયેત્ પ્રત્યહં તતઃ

સંપન્નોત્પત્તયે સમ્યગવતાર્ય યથોદ્ધૃતાત્ ।
સંસ્કૃતસ્ય પ્રતિષ્ઠાનમ્ આચર્તવ્યં હિ વૈ પુનઃ

નૃપેન્દ્રરાષ્ટ્રસ્થાનાનાં ગોદ્વિજાનાં ચ વૃદ્ધયે ।
યત્પદપ્રાપ્તયે શશ્વત્ સખિલસ્યાખિલસ્ય ચ

પ્રાસાદપ્રતિમાનાં ચ એવમ્ ઉત્થાપનં દ્વિજ ।
ગોભૂહેમાદિકાનાં ચ રાષ્ટ્રસ્ય સનૃપસ્ય ચ

જાયતે શુભશાન્ત્યર્થમ્ ઇહલોકે પરત્ર ચ ।
અતો ઽન્યથા મહાન્ દોષો ભવેદ્ વૈ પદ્મસંભવ

પ્રાસાદગ્રાહિકાનાં ચ બહિશ્ચાભ્યન્તરે તુ વા ।
બિમ્બાનાં ચાલ્યમાનાનાં મન્ત્રૈર્ અષ્ટાક્ષરાદિકૈઃ

પ્રાગ્વન્ન્યસ્તસ્વમન્ત્રાણાં સમાહરણમ્ આચરેત્ ।
મણિના સૂર્યકાન્તેન આદિત્યાદ્ અનલં યથા

સમાહૃતેષુ મન્ત્રેષુ ચાલ્યમાનેષુ પૌષ્કર ।
ભઙ્ગે કર્મવશાજ્જાતે પ્રતિમાસુ પ્રમાદતઃ

પ્રાક્તનેનૈવ પાપેન પ્રાયશ્ચિત્તં ચરેત્ તદા ।
ચિત્તપ્રસાદજનકં કીર્તિશર્મકરં તુ વૈ

તત્રૈકરાત્રપૂર્વં તુ ત્રિરાત્રં ષડહન્તુ વૈ ।
વ્રતં દ્વાદશરાત્રં ચ સ્વશક્ત્યા તુ સમાચરેત્

સ્નાનાદિહવનાન્તેન કર્મણાવહિતેન (તુ) ચ ।
તિલાનિ સહિરણ્યાનિ દાનં સરજતાનિ ચ

શાન્તિપૂર્વં દ્વિજેન્દ્રાણાં સાજ્યક્ષીરોદનાદિકમ્ ।
ભોજનં તુ યથાશક્તિ બહૂનાં વૈ મહામતે

સદાનમેવં નિર્વર્ત્ય વ્રતં વૈ દેશિકાદિજમ્ ।
વસેદ્ આશ્રિત્ય વૈ ક્ષેત્રં પ્રસિદ્ધં સિદ્ધસેવિતમ્

સુપ્રસિદ્ધં તુ વા તીર્થમ્ એકાહં વા દિનત્રયમ્ ।
આવર્તયન્ મહામન્ત્રમસકૃદ્ દ્વાદશાક્ષરમ્

કાલં મુહૂર્તસંજ્ઞં યત્ પ્રતિસન્ધ્યાત્રયં તુ વૈ ।
પૂર્ણમ્ આયતને કુર્યાદ્ દિવ્યે વા સિદ્ધસંજ્ઞકે

સતિ વૈ ભક્તિસામ્યે તુ પ્રાયશ્ચિત્તમ્ ઇદં સ્મૃતમ્ ।
સામાન્યં સર્વવર્ણાનાં મનસઃ પ્રકટે તુ વૈ

ઉત્તરોત્તરમ્ આધિક્યં જપકર્મણિ વૈ સ્મૃતમ્ ।
શૂદ્રવિટ્ક્ષત્રવિપ્રાણાં ભક્તાનાં નાન્યયાજિનામ્

ઉક્તં હ્યેતત્ પ્રકાશે તુ અથ યાવત્પ્રસન્નતામ્ ।
તાવત્કાલં જપેન્મન્ત્રં ભક્ષયેત્ પાવનં મતમ્

યાવત્પ્રસાદમ્ આયાતિ સ્વબુદ્ધિર્ મનસા સહ ।
અપ્રકાશે દ્વિષટ્કાર્ણં મન્ત્રમ્ અષ્ટાક્ષરં હિ યત્

ષડક્ષરં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ક્રમાત્ સન્ધ્યાત્રયં તુ વૈ ।
સ્નાનં યથોદિતં કુર્યાજ્જપેદ્ અન્તર્જલે સ્થિતઃ

ત્રિમન્ત્રસહિતાં શક્ત્યા સ્નાનકાલે ત્વનન્યધીઃ ।
અષ્ટાર્ણમુક્તસંખ્યં તુ પ્રાતર્મધ્યે દિનક્ષયે

દેશકાલં તુ વૈ કુર્યાત્ પ્રતિસ્નાનં તુ વૈ સકૃત્ ।
પઞ્ચાઙ્ગમ્ અભિષેકં ચ શેષં સન્ધ્યાદ્વયે હિતમ્

જઘનાન્તમધઃકાયં સંપ્રક્ષાલ્યામૃતામ્ભસા ।
અધોવાસઃ પરિત્યજ્ય શુભમ્ આદાય ચામ્બરમ્

દિનત્રયં ચ ષડહમષ્ટાહો દ્વાદશાહ્વિકમ્ ।
શૂદ્રાદીનાં દ્વિજાન્તાનાં હિતં ચોત્તરતોત્તરમ્

ક્રમમ્ એતન્મહાબુદ્ધે મનસઃ શુદ્ધિકારણમ્ ।
ફલેનાનુગતં ભૂયો વિધ્યન્તરમ્ અથોચ્યતે

સંક્ષિપ્તં સર્વસામાન્યં યથાભિમતભૂમિકમ્ ।
ચતુર્હસ્તદ્વિષટ્કાન્તં ક્ષેત્રં ક્ષેત્ર .......કમ્

ઉત્તરોત્તરપૂર્વાભ્યાં ન્યૂનં ન્યૂનતરાવધિ ।
ભાગૈસ્ત્રિદશપર્યન્તૈર્ ભક્તૈઃ પઞ્ચશતાદિકૈઃ

ભિત્તયોંઽશદ્વયેનૈવ પઞ્ચાઙ્ગાદ્ અન્તરં તુ હિ ।
ગર્ભં સાર્ધત્રયેનાતો ભિત્તયોર્ઽધદ્વયેન ચ

વિદ્ધિ ષટ્કરમાનસ્ય ભૂભાગસ્ય ચ કલ્પના ।
અષ્ટમાંશોજ્ઝિતૈર્ ભાગૈર્ ગર્ભં સપ્તપદં તુ વૈ

પરિજ્ઞેયં ચતુર્ભિર્વૈ તચ્છિષ્ટૈર્ ભિત્તયોંઽશકૈઃ ।
ચતુર્ભિર્ અષ્ટભાગૈસ્તુ સાર્ધૈર્ અષ્ટકરાગ્રહમ્

ભાગત્રયેન સાર્ધેન ભિત્તિવ્યૂહં સમાપયેત્ ।
સાઙ્ગં પઞ્ચકરં ગર્ભક્ષેત્રં નવપદાત્ તુ વૈ

શેષેણ કરસઙ્ઘેન ભિત્તયઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
ષટ્કરં દશહસ્તસ્ય ગર્ભક્ષેત્રસ્ય વિસ્તૃતમ્

કરદ્વિદ્વિતયેનૈવ ભિત્તિસઙ્ઘં વિધીયતે ।
એકાદશકરક્ષેત્રાત્ ગર્ભં સાર્ધં ચ ષટ્કરમ્

સાર્ધં ચતુઃકરં ચૈવ ભિત્તિમાનમ્ ઉદાહૃતમ્ ।
ક્ષેત્રદ્વાદશભાગાત્ તુ પાદોનં સમસપ્તકમ્

દેવાલયં પરિજ્ઞેયં પાદોનૈકં ચતુષ્કરૈઃ ।
વિધેયા ભિત્તયશ્ચૈવ વિભજ્યૈવં તમેવ હિ

કૃત્વા ત્રયોદશાંશૈસ્તુ ફલદીભિત્તયોંઽશકૈઃ ।
નવાંશે વભભિઃ પૂર્ણે વિધેયં ભગવદ્ ગૃહમ્

શુભાપચય સિદ્ધિમ્ આપાદ્ય વ્દ્યઙ્ગુલેનાઙ્ગુલેન વા ।
એષાં પ્રસાદગર્ભાંશભિત્તિભ્યાં પાતયેન્મનઃ

માનાધિકં વિનિક્ષેપ્ય ક્ષેત્રાણાં ચ નિપાતયેત્ ।
પરમાણુસમં માનં કિં પુનશ્ચાઙ્ગુલાદિકમ્

મતા વૃદ્ધિકરી નૄણાં વૃદ્ધિપાતમ્ અશોભનમ્ ।
સમાનીયં હિ યત્નેન મહતા તચ્ચ પૌષ્કર

રચનાભિરૂપેતં ચ વિહિતં ચ ચતુર્મુખમ્ ।
ચાતુરાત્મ્યવ્યપેક્ષાયામેકદ્વાર.......થા

યથાભિમતદિગ્વક્ત્રં નાનાસિદ્ધિફલાપ્તયે ।
ચિરાયુષાર્થી પ્રાગ્વક્ત્રં યશોર્ઽથી દક્ષિણામુખમ્

કુર્યાત્ પ્રત્યઙ્મુખં ચૈવ વૃત્ત્યર્થં ચ સ્વતન્ત્રકે ।
ઉદઙ્મુખં ચ પ્રાસાદં ધનધાન્યં પ્રયચ્છતિ

એતાવત્ ઉક્તં હિ ફલમૈહલૌકિકમ્ ઉત્તમમ્ ।
નાનાભોગસમોપેતં સર્વાસાં વિદ્ધિ પૌષ્કર

સ્વક્ષેત્રે વિતતે રમ્યે સ્વતન્ત્રં સ્વાઙ્કનક્ષિતૌ ।
સહ પૂર્વપ્રતિષ્ઠાયામ્ અથવાયતને હરેઃ

સ્વાયમ્ભુવે વા સિદ્ધાખ્યે મુખ્યકલ્પમ્ ઇદં સ્મૃતમ્ ।
અનુકલ્પમતો ઽન્યત્ર બોદ્ધવ્યં વિબુધાઙ્કણે

પ્રાક્પ્રાસાદધ્વજચ્છાયાવિનિયુક્તે તતે પદે ।
ઇષ્ટકાં ચ સુધાચૂર્ણં દોષૈશ્ચ પરિશોધિતે

તદન્તરે પ્રતિષ્ઠાપ્ય હોમાદ્યુક્તં હિ સોન્નતમ્ ।
પ્રાસાદદ્વારમાનૈસ્તુ સપીઠં વિશ્વમ્ આચ્યુતમ્

સંપૂર્ણં લક્ષણૈઃ સર્વૈરાર્ણવાન્તરકીર્તયે ।
ષ્યાતીતસ્ય વંશસ્ય સ્વકસ્યોદ્ધરણાય ચ

યદૈવૈતત્કૃતા બુદ્ધિઃ પ્રતિષ્ઠાં પાદયામ્યહમ્ ।
તત્ક્ષણાદ્ એવ તત્કીર્તિઃ પ્રતિષ્ઠાં લભતે ઽચ્યુતામ્

ભૂલોકાદ્યખિલાનાં ચ સ્થાનાનામ્ અપિ કિં પુનઃ ।
વિભવેન જગદ્યોનેઃ પ્રતિષ્ઠાં યઃ સમાચરેત્

પિત્રાસૂ (દી?) નાં ગતાસૂનામ્ અન્યેષાં વા કરોતિ યઃ ।
વૈષ્ણવં ચ પ્રતિષ્ઠાનં સ્વશક્ત્યા વિભવેન વા

અચિરાદેવ તે યાન્તિ શશ્વદેવાન્તકાસ્પદમ્ ।
વૈષ્ણવં ચ પરં સ્થાનં તતઃ કાલાન્તરેણ તુ

ક્ષિત્યંશં શુભમ્ આસાદ્ય કુલશીલાદિકૈઃ સહ ।
આચરન્તિ શુભં યેન પ્રાપ્નુવન્તિ પુનર્ભવમ્

કૃપયા.......નન્તુ પ્રતિષ્ઠાં યઃ સમાચરેત્ ।
જાતીનામથવાન્યેષાં તદુત્થં ચ ફલં.......

પ્રવિશન્તિ ચ મન્ત્રેશાઃ પ્રણવધ્વનિસાધિતાઃ ।
કર્ષયન્તિ વિભૂતિં સ્વાં કિઞ્ચિત્કાલાન્તરેણ તુ

કૃતા વૈ ધ્વસ્તદોષાશ્ચ નિર્વિઘ્નમ્ અમલાં પુનઃ ।
નિવેશિતાઃ સુસિદ્ધાદ્યૈસ્તીર્થૈઃ ક્ષેત્રાવનેષુ ચ

નિવારયન્તિ યે મોહાદ્ વિભવવ્યૂહમૂર્તિષુ ।
સંસ્થાનમાનમ્ આકારં ન દોષં કાલાન્તરોત્થિતમ્

સ્મર્તવ્યા વાસુદેવાદ્યા દ્વિભેદાઃ પારમેશ્વરાઃ ।
ચત્વારશ્ચાનિરુદ્ધાન્તાશ્ચતુર્વ્યૂહવ્યવસ્થયા

એવમન્યે વ રાહાદ્યાશ્ચતુર્વ્યૂહેન વૈ સહ ।
તથૈવ કેશવાદ્યા યે અન્યેનાન્યતરેણ વા

મન્દમન્દતરાદ્ ભાવવશાદ્ અમરપૂજિત ।
એવં યદ્ અધિકારેણ કુર્યાદ્ આરાધનં હિ યઃ

ભોગૈર્ યથોદિતૈઃ શુદ્ધૈઃ ક્રિયાભિર્વિવિધૈસ્તતઃ ।
નિષ્પત્તૌ તુ ક્રિયાઙ્ગાનાં હૃદાસ્ત્રાર્ઘ્યં સમન્ત્રરાટ્

નાનર્ચિતં વિભોર્ભોગં કલ્પિતં વિનિવેદ્ય ચ ।
પ્રણવાદ્યન્તગેનૈવ .....................