Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pāśupatasūtra with Kauṇḍinya's Pañcārthabhāṣya (with commentary) · Chapter 5

5.1

* tad iti dṛkkriyāśaktyorgrahaṇam // PSBh_4.24:1
* na ityātmāpadeśe // PSBh_4.24:2
* asmākamityarthaḥ // PSBh_4.24:3
* rudra iti kāraṇāpadeśe // PSBh_4.24:4
* rudrasya rudratvaṃ pūrvoktam // PSBh_4.24:5
* pra ityādikarmaṇi // PSBh_4.24:6
* cuda preraṇe // PSBh_4.24:7
* codanaṃ nāma jñānakriyāśaktisaṃyogaḥ // PSBh_4.24:8
* yād iti lipsā // PSBh_4.24:9
* saṃyojayasva māmityarthaḥ // PSBh_4.24:10
* uktaṃ hi rudrasyecchāpūrvako yo yogo jñānakriyāśaktibhyāṃ paśvādiṣu sambhavaḥ taccodanam āhur ācāryāḥ // PSBh_4.24:11
Pāśupatasūtra, 5
asaṅgaḥ

5.2

* atra akāraḥ saṅgapratiṣedhe // PSBh_5.1:1
* atra saṅgo nāma yadetat puruṣe viṣayitvam // PSBh_5.1:2
* tena viṣayitvena yogādadharmeṇa cāyaṃ puruṣo yadā adhyayanadhyānādibhyaścyavati // PSBh_5.1:3
* dṛṣṭāntaśravaṇaprekṣaṇalakṣaṇo vanagajavat traikālyam ity arthaḥ // PSBh_5.1:4
* asaṅgitvam apy atītānāgatavartamānānāṃ viṣayāṇāmanucintanaṃ bhikṣuvat // PSBh_5.1:5
* evaṃ maheśvare bhāvasthitis tadasaṅgitvamityarthaḥ // PSBh_5.1:6
* āha kim asaṅgitvam evaikamuktaṃ nānyal lakṣaṇam // PSBh_5.1:7
* ucyate yasmādāha // PSBh_5.1:8
yogī

5.3

* iti // PSBh_5.2:1
* atra yogo nāmātmeśvarasaṃyogo yogaḥ pratyetavyaḥ // PSBh_5.2:2
* uktaṃ hi / śaṅkhadundubhinirghoṣair vividhair gativāditaiḥ / kriyamāṇairna budhyeta etad yuktasya lakṣaṇam // PSBh_5.2:3
* iti // PSBh_5.2:4
* āha kiṃ lakṣaṇadvayamevātra yuktasyocyate // PSBh_5.2:5
* na // PSBh_5.2:6
* yasmādāha // PSBh_5.2:7
nityātmā

5.4

* atra nityatvaviśeṣaṇenānityatvaṃ nivartate // PSBh_5.3:1
* nityatvaṃ nāma sati vibhutve puruṣeśvarayor manasā saha gatasyātmatābhāvasya vṛttyākārasya viṣayaṃ prati kramo 'kṣopo 'vasthānaṃ vṛkṣaśakunivat // PSBh_5.3:2
* tasmin nirvṛtte maheśvare yukto nitya ityucyate // PSBh_5.3:3
* ātmā iti kṣetrajñamāha // PSBh_5.3:4
* kathaṃ gamyate // PSBh_5.3:5
* cittasthityupadeśād yogārthaṃ vidyācaraṇopadeśād asaṅgayogiyuktātmājamaitrādīnāṃ cetane sambhavāt na tv acetaneṣu kāryakaraṇapradhānādiṣu // PSBh_5.3:6
* tasmiṃś cetane ātmaśabdaḥ // PSBh_5.3:7
* ātmā ca kasmāt // PSBh_5.3:8
* atatītyātmā // PSBh_5.3:9
* āpūrya kāryakaraṇaṃ viṣayāṃś cetayatīty ātmā // PSBh_5.3:10
* uktaṃ hi / yad āpnoti yad ādatte yac cātti viṣayān punaḥ / yac cāsya satataṃ bhāvaḥ tasmādātmeti saṃjñitaḥ // PSBh_5.3:11
* sa ca śrotā spraṣṭā draṣṭā rasayitā ghrātā mantā vaktā boddhā ityevamādiḥ // PSBh_5.3:12
* uktaṃ hi / puruṣaś cetano bhoktā kṣetrajñaḥ pudgalo janaḥ / aṇur vedo 'mṛtaḥ sākṣī jīvātmā paribhūḥ paraḥ // PSBh_5.3:13
* iti / tasya sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnacaitanyādibhir liṅgair adhigamaḥ kriyata ityarthaḥ // PSBh_5.3:14
* āha kiṃ lakṣaṇatrayamevāsya yuktasyocyate // PSBh_5.3:15
* na yasmādāha // PSBh_5.3:16
ajaḥ

5.5

* atra aja ityarthāntaraprādurbhāvapratiṣedho 'bhidhīyate // PSBh_5.4:1
* atrārthāntaraṃ nāma śabdasparśarūparasagandhāntaram adhyayanadhyānasmaraṇādayaḥ // PSBh_5.4:2
* teṣu na jāyata iti ajaḥ // PSBh_5.4:3
* āha kiṃ lakṣaṇacatuṣkamevāsya yuktasyocyate // PSBh_5.4:4
* na // PSBh_5.4:5
* yasmādāha // PSBh_5.4:6
maitraḥ

5.6

* atra maitra iti samatāyāṃ bhavati // PSBh_5.5:1
* yathā maitra ādityaḥ // PSBh_5.5:2
* sarvabhūtasthite ca maheśvare sthitacittaḥ icchādveṣavinivṛtto 'pravṛttimān maitra ityucyate // PSBh_5.5:3
* tasmāt kāryakaraṇavān eva cittasthitisamakālam evāsaṅgādibhāvena jāyate // PSBh_5.5:4
* āha atha kathaṃ punaretad gamyate // PSBh_5.5:5
* yathā kāryakaraṇavān eva cittasthitisamakālam evāsaṅgādibhāvena jāyate // PSBh_5.5:6
* ucyate gamyate // PSBh_5.5:7
* yasmādāha // PSBh_5.5:8
abhijāyate

5.7

* atra abhiśabdo viśeṣaṇe // PSBh_5.6:1
* ko viśeṣa iti cet // PSBh_5.6:2
* taducyate // PSBh_5.6:3
* yasmādayaṃ saṅgī ayogī anityātmā anajo 'maitraś ca bhūtvā asaṅgādibhāvena jāyata ityeṣa viśeṣaḥ // PSBh_5.6:4
* jāyate iti // PSBh_5.6:5
* janī prādurbhāve // PSBh_5.6:6
* tasmāt kāryakaraṇavān eva cittasthitisamakālam evāsaṅgādibhāvena yugapaj jāyate avaśyādivad ityarthaḥ // PSBh_5.6:7
* asaṅgādibhāve ko 'sāv abhyupāyo yena jāyate // PSBh_5.6:8
* ucyate // PSBh_5.6:9
indriyāṇāmabhijayāt

5.8

* atra jitatā jayaḥ // PSBh_5.7:1
* tasmāj jayād asaṅgatādi bhavati // PSBh_5.7:2
* atra parigrahatayeśvarāṇi indriyāṇi buddhyādīni vāgantāni trayodaśa karaṇāni // PSBh_5.7:3
* teṣām abhijayād ityarthaḥ // PSBh_5.7:4
* āha kathaṃ buddhisiddhiriti cet // PSBh_5.7:5
* taducyate siddhatvāt // PSBh_5.7:6
* atra matibuddhipidhānasthāpanoddeśād ghaṭapaṭavat siddhatvāc ca buddhiḥ siddhā tathā paropadeśāt svātmaparātmaprativibhāgadarśanāt suro'haṃ naro'hamiti bhinnavṛttitvāc cāhaṃkāraḥ siddhaḥ // PSBh_5.7:7
* tathā manaḥ pravartate manojavī mano'mana iti saṃkalpavikalpavṛttinānātvaṃ ca siddham // PSBh_5.7:8
* evaṃ trikālavṛttyantaḥkaraṇaṃ puruṣasya vyākhyātam // PSBh_5.7:9
* tathā buddhīndriyāṇāṃ śrotraṃ vyākhyātam // PSBh_5.7:10
* paraparivādādivacanād uccairubhayathā pramukhe dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ sāmantācchabdavyañjanasamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:11
* tathātitapopadeśāt tvag antarbahiśca śarīraṃ vyāpya saṃniviṣṭā sparśavyañjanasamarthā siddhā // PSBh_5.7:12
* tathā mūtrapurīṣadarśanapratiṣedhāt kṛtānnādivacanāc ca cakṣuḥ uccair ubhayathā pramukhe dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ ghaṭarūpādi vyañjanasamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:13
* tathā māṃsalavaṇopadeśāj jihvā tanmukhe māṃsapeśyāṃ saṃniviṣṭā rasajñānajananasamarthā siddhā // PSBh_5.7:14
* tathā prāṇāyāmopadeśād ghrāṇaṃ pramukhe uccairubhayathā dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ gandhagrahaṇasamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:15
* evamadhikārivṛttibhirbudhyaty ebhiḥ puruṣa iti buddhīndriyāṇi // PSBh_5.7:16
* tathā karmendriyāṇi // PSBh_5.7:17
* maṇṭanaviharaṇopadeśāt pādendriyam adhastād dvir adhiṣṭhāne saṃniviṣṭaṃ gamanakriyāsamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:18
* tathā mūtrapurīṣadarśanapratiṣedhāt pāyvindriyaṃ guhyapradeśe saṃniviṣṭam utsargakriyāsamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:19
* tathā strīpratiṣedhād upasthendriyaṃ trivalīguhyapradeśasaṃniviṣṭam ānandakriyāsamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:20
* tathā api tatkarmopadeśāt hastendriyam uccairubhayathā dvir adhiṣṭhāne bhujāntardeśe saṃniviṣṭam ādānakriyāsamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:21
* tathā api tadbhāṣaṇopadeśād vāgindriyaṃ vāktālujihvādiṣu sthāneṣu saṃniviṣṭaṃ vacanakriyāsamarthaṃ siddham // PSBh_5.7:22
* atra vikāratadvṛttibhiḥ karmotpattiḥ puruṣe iti karmendriyāṇi evametāni trayodaśa karaṇānīndriyāṇi sūtrato vyākhyātāni // PSBh_5.7:23
* kasmāt // PSBh_5.7:24
* indriyāṇāmiti sāmānyagrahaṇād vikaraṇavat sāmānyapratiṣedhāc ca // PSBh_5.7:25
* indriyāṇām iti ṣaṣṭhībahuvacanam // PSBh_5.7:26
* uktaṃ hi / ādānād grahaṇāt tyāgād raṅgaṇād gamanāt tathā / iṅganādravaṇāc caiva tasmād indriyamucyate // PSBh_5.7:27
* abhijayād iti // PSBh_5.7:28
* abhiśabdaḥ atyantavijaye vaśīkaraṇe ca // PSBh_5.7:29
* ākramya vaśīkartavyāni // PSBh_5.7:30
* vāyukāmakrodhapāṭaliputravat // PSBh_5.7:31
* tasmād akuśalebhyo vyāvartayitvā kāmataḥ kuśalaṃ yojitāni tadā jitāni bhavanti // PSBh_5.7:32
* tasmād uktam indriyāṇām abhijayāditi asaṅgādijanmanimittatvāt pañcamī draṣṭavyā // PSBh_5.7:33
* āha anyatra sāṃkhyayogādīnām asaṅgādiyuktāḥ muktāḥ śāntiṃ prāptāḥ // PSBh_5.7:34
* nirabhilapyā muktā ityucyante mukta eva na yukta iti kva siddham // PSBh_5.7:35
* taducyate iha yasmādāha // PSBh_5.7:36
rudraḥ provāca tāvat

5.9

* tatra rudra iti kāraṇāpadeśe // PSBh_5.8:1
* rudratvaṃ pūrvoktam // PSBh_5.8:2
* pra ityabhidhānaviśuddhau // PSBh_5.8:3
* prasannendriyavat // PSBh_5.8:4
* vaca vyaktāyāṃ vāci // PSBh_5.8:5
* provāca iti // PSBh_5.8:6
* evaṃ yat sāṃkhyaṃ yogaśca varṇayati asaṅgādiyuktāḥ muktāḥ śāntiṃ prāptā iti tadaviśuddhaṃ teṣāṃ darśanam // PSBh_5.8:7
* taimirikasya cakṣuṣaś candradarśanavat // PSBh_5.8:8
* ayaṃ tu yukta eva na mukta iti viśuddhametaddarśanaṃ draṣṭavyam // PSBh_5.8:9
* kasmāt // PSBh_5.8:10
* sarvajñavacanād avisaṃvāditvāc caitad gamyam // PSBh_5.8:11
* evam etan nānyathetyarthaḥ // PSBh_5.8:12
* kiṃcānyad idam athaśabdādi śivāntaṃ pravacanaṃ rudraproktaṃ tāvat sarvatantrāṇāṃ śreṣṭham // PSBh_5.8:13
* tasmāt kāraṇaśāstrayoḥ parapramāṇabhāvo 'vadhāryata ityarthaḥ // PSBh_5.8:14
* atra śloko nirvacanaḥ // PSBh_5.8:15
* āha kim etānīndriyāṇi parijñānamātrād eva jitāni bhavanti pradhānavat // PSBh_5.8:16
* taducyate na jñānena vacanādibhireṣāṃ jayaḥ kartavyaḥ yasmādeṣāṃ jaye bhagavatā vasatyarthavṛttibalakriyālābhāya vasatā ityatas tajjaye vasatyartha eva tāvad ucyate // PSBh_5.8:17
* yasmādāha // PSBh_5.8:18
śūnyāgāraguhāvāsī

5.10

* iti // PSBh_5.9:1
* atra śūnyamevāgāraṃ śūnyāgāram // PSBh_5.9:2
* śūnyaṃ viviktaṃ nirjanamityarthaḥ // PSBh_5.9:3
* āgāram iti gṛhaparyāyaḥ āgāraṃ gṛhaṃ veśma sadanamiti paryāyaḥ // PSBh_5.9:4
* guhū saṃvaraṇe // PSBh_5.9:5
* praviṣṭaṃ sādhakam āvarayati gopayatīti guhā // PSBh_5.9:6
* āha āvarakatvāviśeṣāc chūnyāgāraguhayor aviśeṣa iti cet taducyate mṛttṛṇakāṣṭhādikṛtam agāraṃ parvataguhādyā guhā // PSBh_5.9:7
* tasmān nāviśeṣa iti // PSBh_5.9:8
* yathā sati vibhutve jñatvaṃ sādharmyaṃ puruṣeśvarayoḥ sarvajñatvato viśeṣaḥ // PSBh_5.9:9
* tasmād āyatane 'viviktadoṣaṃ dṛṣṭvā śūnyāgāre guhāyāṃ vā yathopapattito vicārya viviktaṃ vivecya yanmātrasthānāsanaśayanādibhir upajīvati tanmātraṃ saṃskaraṇamaryādayopayogakriyābhiniviṣṭena vastavyam // PSBh_5.9:10
* vasatisaṃyogād guhāvāsī bhavati // PSBh_5.9:11
* pulinavāsivat // PSBh_5.9:12
* āha tat kathaṃ jñeyaṃ yathā jitānīndriyāṇi // PSBh_5.9:13
* teṣāṃ jitānāṃ vā kiṃ lakṣaṇam // PSBh_5.9:14
* taducyate // PSBh_5.9:15
devanityaḥ

5.11

* atra devo bhagavān // PSBh_5.10:1
* tatra yadāsya bhagavati deve nityatā katham // PSBh_5.10:2
* adhyayanadhyānābhyāṃ deve 'dhikṛtasya prādhānyena niścalatā vartate // PSBh_5.10:3
* svalpataravyavadhāne'pi atiyogābhyāsanirantaraprāptiḥ // PSBh_5.10:4
* smṛtistu devanityatetyarthaḥ // PSBh_5.10:5
* āha devanityatāyāḥ kiṃ lakṣaṇam // PSBh_5.10:6
* taducyate jitendriyatvam // PSBh_5.10:7
* yasmādāha // PSBh_5.10:8
jitendriyaḥ

5.12

* atra jitendriyatvaṃ nāma utsarganigrahayogyatvam // PSBh_5.11:1
* indriyāṇi buddhyādīni vāgantāni trayodaśa karaṇāni pūrvoktāni // PSBh_5.11:2
* tāni yadā akuśalebhyo vyāvartayitvā kāmataḥ kuśale yojitāni hataviṣadarvīkaravad avasthitāni bhavanti tadā devanityo jitendriya ityarthaḥ // PSBh_5.11:3
* āha kiṃ devanityataivāsya paro niṣṭhāyogaḥ // PSBh_5.11:4
* ucyate na // PSBh_5.11:5
* yasmādāha // PSBh_5.11:6
ṣaṇmāsānnityayuktasya

5.13

* athavānyo dūrasthaḥ sambandhaḥ // PSBh_5.12:1
* yasmāduktam / yasya yenārthasambandho dūrasthamapi tena hi / arthato 'nyasamānānām ānantarye 'pyasaṃgatiḥ // PSBh_5.12:2
* evamihāpi dūrasthaḥ sambandhaḥ kasmāt // PSBh_5.12:3
* iha purastāduktaṃ vijñānāni cāsya pravartante iti etair guṇair yukta iti ca // PSBh_5.12:4
* kiyatā kālenāsya te guṇāḥ pravartante // PSBh_5.12:5
* kiṃ yuktasya kiṃ viyuktasya kiṃ yugapat kramaśo vā kiṃ sakalasya niṣkalasya veti // PSBh_5.12:6
* ityeṣām arthānām anirvacanānāṃ nirvacanārthamidamārabhyate // PSBh_5.12:7
* yasmādāha ṣaṇmāsānnityayuktasya // PSBh_5.12:8
* atra ṣaḍ iti saṃkhyā māsān iti kālanirdeśaḥ // PSBh_5.12:9
* manuṣyagaṇanayā triṃśaddivaso māsaḥ // PSBh_5.12:10
* dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ // PSBh_5.12:11
* dvādaśa pakṣā ardhasaṃvatsaraḥ // PSBh_5.12:12
* ṣaṇmāsāniti // PSBh_5.12:13
* tasmāt ṣaṣṭhaprathamamāsayorabhyantare // PSBh_5.12:14
* nityayuktasya // PSBh_5.12:15
* saṃtatamavicchinnamityarthaḥ // PSBh_5.12:16
* yukta iti // PSBh_5.12:17
* ātmeśvarasaṃyogo yogaḥ // PSBh_5.12:18
* nityayuktasya iti ṣaṣṭhī // PSBh_5.12:19
* āha asya yuktasya kiṃ bhavati // PSBh_5.12:20
* taducyate // PSBh_5.12:21
bhūyiṣṭhaṃ sampravartate

5.14

* atra bhūyiṣṭham iti krame prāye ca bhavati // PSBh_5.13:1
* yathā kramaśo dadāti ādityo vā gato bhūyiṣṭham // PSBh_5.13:2
* tasmāt sūcyagreṇotpalapattraśatabhedanakramavat kramād dūradarśanādayaḥ pravartanta ityarthaḥ // PSBh_5.13:3
* sam ityekībhāve // PSBh_5.13:4
* niṣkalasya kāryakaraṇarahitasyetyarthaḥ // PSBh_5.13:5
* pra ityādikarmaṇy ārambhe bhavati // PSBh_5.13:6
* yuktottare prabhāvād guṇāḥ pravartante ityarthaḥ // PSBh_5.13:7
* vartate kasmin // PSBh_5.13:8
* darśanaṃ dṛśye śravaṇādi śravyādiṣvityarthaḥ // PSBh_5.13:9
* tasmāt ṣaṣṭhaprathamamāsayorabhyantare nityayuktasya kramaśo guṇāḥ sampravartante // PSBh_5.13:10
* kutaḥ // PSBh_5.13:11
* maheśvaraprasādāt // PSBh_5.13:12
* aśivatvasaṃjñake vinivṛtte śivatvaprasādābhyāṃ guṇāḥ pravartante // PSBh_5.13:13
* guṇaśabdo dūradarśanādivacanaḥ // PSBh_5.13:14
* āha kāṃ vṛttimāsthāya śūnyāgāre guhāyāṃ vāsaḥ kāryaḥ // PSBh_5.13:15
* taducyate // PSBh_5.13:16
bhaikṣyam

5.15

* bhikṣāṇāṃ samūho bhaikṣyaṃ kāpotavat // PSBh_5.14:1
* tac ca nagaragrāmādibhyo gṛhād gṛhaṃ paryaṭato bhakṣyabhojyādīnām anyatamaṃ yat prāpyate kṛtānnādivacanād bhaikṣyam // PSBh_5.14:2
* bhayakṣapaṇād bhaikṣyam // PSBh_5.14:3
* bhikṣāvacanād abhaikṣyapratiṣedhaḥ // PSBh_5.14:4
* āha ādhārāttu kṛtvā saṃdehaḥ atha kutra tad bhaikṣyaṃ grāhyam // PSBh_5.14:5
* taducyate pātre // PSBh_5.14:6
* yasmādāha // PSBh_5.14:7
pātrāgatam

5.16

* atra bhaikṣyavat prasiddhaṃ pātram // PSBh_5.15:1
* alābudāruvastrādīnām anyatamaṃ yat prāpyate tat khalu hiṃsāsteyādirahitena krameṇāhāre yatparyāptaṃ grāhyam // PSBh_5.15:2
* tasmin tadaphalake pātre āgataṃ pātrāgatamityarthaḥ // PSBh_5.15:3
* āha brahmacārikalpe madhumāṃsalavaṇavarjamiti // PSBh_5.15:4
* tat kiṃ madhumāṃsādīny ekāntenaiva duṣṭānīti // PSBh_5.15:5
* taducyate na // PSBh_5.15:6
* yasmādāha // PSBh_5.15:7
māṃsam aduṣyaṃ lavaṇena vā

5.17

* tatra bhaikṣyavat prasiddhaṃ māṃsam // PSBh_5.16:1
* yasya māhiṣavārāhādīnām anyatamaṃ yat prāpyate tat khalu hiṃsāsteyarahitatvāt // PSBh_5.16:2
* lavaṇena vā // PSBh_5.16:3
* atra lavaṇaṃ nāma saindhavasauvarcalādyaṃ māṃsavat prasiddham // PSBh_5.16:4
* tad etan māṃsasamasaṃsṛṣṭaṃ vā bhaikṣyavidhinā prāptam // PSBh_5.16:5
* aduṣyam akutsitam agarhitamityarthaḥ // PSBh_5.16:6
* vā vikalpe // PSBh_5.16:7
* māṃsena vā lavaṇena vā ubhābhyāmapi sākṣādvā aduṣyam ityarthaḥ // PSBh_5.16:8
* āha bhaikṣyālābhakāle aparyāptikāle vā kimanena kartavyam // PSBh_5.16:9
* taducyate apaḥ pītvā stheyam // PSBh_5.16:10
* yasmādāha // PSBh_5.16:11
āpo vāpi yathākālamaśnīyādanupūrvaśaḥ

5.18

* atra āṇ āpaḥ āpaḥ // PSBh_5.17:1
* āṅ iti atra saṃvṛtaparipūtādimaryādām adhikurute kṛtānnotsṛṣṭavad apadāntaritatvāt // PSBh_5.17:2
* dvitīyāsthāne prathamā draṣṭavyā // PSBh_5.17:3
* āpo'tra lokādiprasiddhāḥ // PSBh_5.17:4
* tṛṇādivyāvṛttam udakamityarthaḥ // PSBh_5.17:5
* vā vibhāge // PSBh_5.17:6
* anyad bhaikṣyam anyā āpa iti // PSBh_5.17:7
* apiśabdaḥ sambhāvane // PSBh_5.17:8
* apy apaḥ pītvā stheyaṃ na tu śāstravyapetena krameṇa vṛttyarjanaṃ kartavyamityarthaḥ // PSBh_5.17:9
* yathā itiśabdaḥ samānārthe // PSBh_5.17:10
* yathā bhaikṣyopadeśaṃ kṛtvā yogakarmaṇyudyamaḥ kartavya iti vyākhyātaṃ tathā apaḥ pītveti // PSBh_5.17:11
* kālo'tra dvividhaḥ alābhakālaḥ aparyāptikālaśca // PSBh_5.17:12
* tatra yadā grāmaṃ nagaraṃ vā kṛtsnamaṭitvā na kiṃcidāsādayati saḥ alābhakālaḥ aparyāptikālo nāma yadā bhikṣāṃ bhikṣādvayaṃ vā āsādayati tadā apaḥ pītvāpi stheyam // PSBh_5.17:13
* āha evaṃ sthitena kimanena kartavyam // PSBh_5.17:14
* taducyate upayoktavyam // PSBh_5.17:15
* yasmādāha aśnīyādanupūrvaśaḥ iti // PSBh_5.17:16
* aśnīyāditi yogakriyānuparodhenāhāralāghavamaryādām adhikurute // PSBh_5.17:17
* aśa bhojane // PSBh_5.17:18
* aśnīyādanupūrvaśaḥ // PSBh_5.17:19
* anu pṛṣṭhakarmakriyāyām // PSBh_5.17:20
* anupūrvaśa iti atikrāntāpekṣaṇe prakāravacane ca // PSBh_5.17:21
* yathāpūrvaṃ grāmādi praviśya bhaikṣyārjanaṃ kṛtvālābhakāle aparyāptikāle vā tadanu paścād apaḥ pītvā stheyamiti kṛtvā bhagavatā etaduktam aśnīyādanupūrvaśa iti // PSBh_5.17:22
* atra śloko nirvacanaḥ // PSBh_5.17:23
* āha śūnyāgāraguhāvasthasyendriyajayena vartato'sya balaṃ kiṃ cintyate kimakaluṣatvameva // PSBh_5.17:24
* taducyate na // PSBh_5.17:25
* yasmādāha // PSBh_5.17:26
godharmā mṛgadharmā vā

5.19

* atra gaur lokādiprasiddho mṛgavat khurakakudaviṣāṇasāsnādimān iti // PSBh_5.18:1
* tathā mṛgo'pi godravyaval lokādiprasiddhaḥ kṛṣṇamṛgādīnām anyatamaḥ // PSBh_5.18:2
* tayostu sati dharmabahutve samāno dharmo gṛhyate ādhyātmikādidvaṃdvasahiṣṇutvam // PSBh_5.18:3
* taduttaratra vakṣyāmaḥ // PSBh_5.18:4
* gomṛgadharmagrahaṇaṃ tu parasparaviśeṣaṇārtham // PSBh_5.18:5
* vāśabdo vikalpārthaḥ // PSBh_5.18:6
* kriyāsāmānyadṛṣṭyā raudrībahurūpīvad ekadharmeṇa caikadharmeṇa vā stheyamityarthaḥ // PSBh_5.18:7
* āha kena balenāsya kāryaniṣpattiḥ // PSBh_5.18:8
* taducyate // PSBh_5.18:9
adbhireva śucirbhavet

5.20

* atra adbhiḥ āṅ iva adbhireva āpo jalamityādiprasiddhāḥ pūrvoktāḥ // PSBh_5.19:1
* adbhiriti tṛtīyā // PSBh_5.19:2
* āṅ iti pūrvaprasiddhamātrādimaryādām adhikurute // PSBh_5.19:3
* gomṛgavad dvaṃdvasahiṣṇutvamaryādāyāṃ ca // PSBh_5.19:4
* iva iti upamāyām // PSBh_5.19:5
* yathā adbhiśca mṛdbhiśca prakṣālitāni vastrādīni śuddhāni bhavanti tadvat // PSBh_5.19:6
* gomṛgadharmitvena balena śucirbhavatīti // PSBh_5.19:7
* ucyate na // PSBh_5.19:8
* yasmādāha gomṛgayor akuśaladharmapratiṣedhaṃ kuśaladharme ca niyogaṃ siddhaśaktipraśaṃsayā asiddhaśaktipratiṣedhaṃ ca vakṣyāmaḥ // PSBh_5.19:9
* tadāha // PSBh_5.19:10
siddhayogī na lipyate karmaṇā pātakena vā

5.21

* asiddhastu sarvathāpi vartamāno lipyata ityarthaḥ // PSBh_5.20:1
* ato yogī siddha ityevaṃ prāpte sukhamukhoccāraṇārtham uktaṃ siddhayogī iti // PSBh_5.20:2
* atra // PSBh_5.20:3
* yogo nāmātmeśvarayoryogaḥ // PSBh_5.20:4
* tenāyaṃ yogī // PSBh_5.20:5
* siddho nāma darśanādyaiśvaryaṃ prāptaḥ // PSBh_5.20:6
* sa khalu vaśīkaraṇāveśanapālanādipravīṇaḥ // PSBh_5.20:7
* na lipyate na saṃyujyata ityarthaḥ // PSBh_5.20:8
* āha kena na lipyate // PSBh_5.20:9
* taducyate karmaṇā // PSBh_5.20:10
* atra karmaṇetyucyate // PSBh_5.20:11
* kasmāt // PSBh_5.20:12
* kṛtakatvāt // PSBh_5.20:13
* karmaṇeti tṛtīyā // PSBh_5.20:14
* iṣṭasthānaśarīrendriyaviṣayasambandhakṛtena karmaṇā na lipyate na saṃyujyata ityarthaḥ // PSBh_5.20:15
* āha aninditena śubhena karmaṇā na saṃyujyata ityucyate āho atha kimaśubhena karmaṇā lipyate neti // PSBh_5.20:16
* taducyate na // PSBh_5.20:17
* yasmādāha pātakena // PSBh_5.20:18
* atra pāpākhyena pātakena vāniṣṭasthānaśarīrendriyaviṣayagato 'śubhaṃ bhuṅkte tenāpyaśubhena karmaṇā na lipyate na yujyata ityarthaḥ // PSBh_5.20:19
* vā trikalpe // PSBh_5.20:20
* pātakena vā apātakena vā samastābhyāṃ vā vaśīkaraṇāveśanapālanādiṣu pravartamāno na lipyate na saṃyujyata ityarthaḥ // PSBh_5.20:21
* kasmāt // PSBh_5.20:22
* siddhisāmarthyāt // PSBh_5.20:23
* asiddhaścāyaṃ yogī brāhmaṇo gomṛgadharmāvastho yadi sarvathāpi gomṛgavat pravartate tato lipyate // PSBh_5.20:24
* tasmād gomṛgayor akuśaladharmo na grāhyaḥ // PSBh_5.20:25
* kuśaladharmaśca svādhyātmikādidvaṃdvasahiṣṇutvaṃ parigṛhyate // PSBh_5.20:26
* tenāyaṃ śucirbhavati // PSBh_5.20:27
* āha kimasyāśaucam // PSBh_5.20:28
* taducyate dvaṃdvair yogavyāsaṅgakaraiḥ kāmakrodhaśirorogādinimittaiḥ śītādibhiranyairvā // PSBh_5.20:29
* na lipyate na saṃyujyata ityarthaḥ // PSBh_5.20:30
* kasmāt // PSBh_5.20:31
* prāptabalatvādityarthaḥ // PSBh_5.20:32
* atra śloko nirvacanaḥ // PSBh_5.20:33
* āha śūnyāgāraguhāvasthasyendriyajaye vartataḥ kāḥ kriyāḥ kartavyāḥ // PSBh_5.20:34
* kiṃ snānahasitādyāḥ krāthanaspandanamaṇṭanādyā vā // PSBh_5.20:35
* taducyate na // PSBh_5.20:36
* yasmādāha // PSBh_5.20:37
ṛcamiṣṭāmadhīyīta gāyatrīmātmayantritaḥ

5.22

* atra ṛcam ṛcāmityapyaduṣṭaḥ pāṭhaḥ // PSBh_5.21:1
* atra ṛcā nāmāghorā // PSBh_5.21:2
* kathaṃ gamyate // PSBh_5.21:3
* ṛṅmadhyāt // PSBh_5.21:4
* sadyojātatatpuruṣeśānavad arcivarcagāḥ // PSBh_5.21:5
* iṣṭā ceyaṃ tatra tatra japtavyatvena guṇīkṛtatvāt // PSBh_5.21:6
* pūrvottarasūtreṣu japtavyatvena gāyatryā sahādhyānād āśubhāvasamādhyāsādanāc ca iṣṭā // PSBh_5.21:7
* adhyayanam iti japyaparyāyaḥ // PSBh_5.21:8
* īta ityājñāyāṃ niyoge ca // PSBh_5.21:9
* mānasam evādhīyītetyarthaḥ // PSBh_5.21:10
* āha kim ṛcaivaikādhyetavyā // PSBh_5.21:11
* ucyate na // PSBh_5.21:12
* yasmād āha gāyatrīm iti // PSBh_5.21:13
* gāyatrī nāma tatpuruṣā // PSBh_5.21:14
* niruktamasyāḥ pūrvoktam // PSBh_5.21:15
* mānasam evādhīyītetyarthaḥ // PSBh_5.21:16
* āha kīdṛśo 'dhīyīteti // PSBh_5.21:17
* taducyate ātmayantritaḥ // PSBh_5.21:18
* ātmayantraṇamiti pratyāhāraparyāyaḥ // PSBh_5.21:19
* ātmeti kṣetrajña ucyate // PSBh_5.21:20
* ātmatvamasya caitanyam // PSBh_5.21:21
* āptavyaṃ kāryaṃ karaṇaṃ viṣayāśca // PSBh_5.21:22
* ātmayantraṇamityatra sati trike yujyate // PSBh_5.21:23
* yantraṇaṃ nāma yathāyam ātmabhāvo brahmaṇy akṣarapadapaṅktyāṃ yukto vartate tadātmā yantrito bhavati // PSBh_5.21:24
* katham // PSBh_5.21:25
* nṛtyaprasaktacittadṛṣṭāntāt kasmāt // PSBh_5.21:26
* ātmātmabhāvayor avyucchedāt // PSBh_5.21:27
* guṇaguṇinorapi tathā yugapadbhāvaḥ // PSBh_5.21:28
* katham // PSBh_5.21:29
* yaṣṭuṃ pravṛtto yantrayituṃ ca pravṛtta eva bhavati // PSBh_5.21:30
* bhikṣuvat // PSBh_5.21:31
* tasmād yantraṇamevaiṣa pratyāhāra iti // PSBh_5.21:32
* āha atra gāyatrībahutvāt saṃdehaḥ // PSBh_5.21:33
* kathamavagamyate ṛcā aghoreṇa vā tatpuruṣeṇeti // PSBh_5.21:34
* ucyate gamyate // PSBh_5.21:35
* yasmādāha // PSBh_5.21:36
raudrīṃ vā bahurūpīṃ vā

5.23

* atra raudrī nāma tatpuruṣā // PSBh_5.22:1
* niruktamasyāḥ pūrvoktam // PSBh_5.22:2
* vāśabdo raudrībahurūpyoḥ prativibhāge draṣṭavyaḥ // PSBh_5.22:3
* bahurūpī nāmāghorā // PSBh_5.22:4
* vā vikalpe // PSBh_5.22:5
* tulyaphalatvāt // PSBh_5.22:6
* vetyata ekā caikā vā // PSBh_5.22:7
* ātmayantrito 'dhīyīta ityarthaḥ // PSBh_5.22:8
* āha ātmayantritasyādhīyataḥ kā kāryaniṣpattiḥ // PSBh_5.22:9
* taducyate // PSBh_5.22:10
ato yogaḥ pravartate

5.24

* atra ata iti kāraṇāpadeśe // PSBh_5.23:1
* ātmayantrito'dhīyītetyarthaḥ // PSBh_5.23:2
* tasmādanena kāraṇena hetunā nimittenetyarthaḥ // PSBh_5.23:3
* yoga iti // PSBh_5.23:4
* ātmeśvarasaṃyogo yoga iti mantavyaḥ // PSBh_5.23:5
* pra ityādikarmaṇi // PSBh_5.23:6
* pravartate ityasya pūrvokto'rthaḥ // PSBh_5.23:7
* atra śloko nirvacanaḥ // PSBh_5.23:8
* āha ṛcam adhīyatā brahmaṇyakṣarapadapaṅktyāṃ kiṃ yuktenaiva stheyam // PSBh_5.23:9
* āhosvid dṛṣṭā asyānyā sūkṣmatarā upāsanā kriyādhyānanamaḥstavyam // PSBh_5.23:10
* ucyate dṛṣṭā // PSBh_5.23:11
* yasmādāha // PSBh_5.23:12
oṃkāramabhidhyāyīta

5.25

* atra oṃ ityeṣa japyaparyāyo vāmadevādivat // PSBh_5.24:1
* kāraśabdo 'vadhāraṇe draṣṭavyaḥ // PSBh_5.24:2
* kiṃkāraṇam // PSBh_5.24:3
* uktaṃ hi / praṇave nityayuktasya vyāhṛtiṣu ca saptasu / tripadāyāṃ ca gāyatryāṃ na mṛtyurvindate param // PSBh_5.24:4
* ityata oṃkāra evāvadhāryate dhyeyatvena na tu gāyatryādayaḥ // PSBh_5.24:5
* abhir abhyāse // PSBh_5.24:6
* oṃkārasaṃnikṛṣṭacittena bhavitavyam // PSBh_5.24:7
* dhyai cintāyām // PSBh_5.24:8
* dhyānaṃ cintanamityarthaḥ // PSBh_5.24:9
* uktaṃ hi / dhyai cintālakṣaṇaṃ dhyānaṃ brahma cauṃkāralakṣaṇam / dhīyate līyate vāpi tasmād dhyānamiti smṛtam // PSBh_5.24:10
* muhūrtārdhaṃ muhūrtaṃ vā prāṇāyāmāntare'pi vā // PSBh_5.24:11
* dhyeyaṃ cintayamānastu pāpaṃ kṣapayate naraḥ // PSBh_5.24:12
* īta ityājñāyāṃ niyoge ca // PSBh_5.24:13
* oṃkāra eva dhyeyo nānya ityarthaḥ / āha oṃkāro dhyeyaḥ // PSBh_5.24:14
* ko vā dhyānadeśaḥ // PSBh_5.24:15
* kasmin vā deśe dhāraṇā kartavyā // PSBh_5.24:16
* dhyāyamānena vā kiṃ kartavyam // PSBh_5.24:17
* taducyate // PSBh_5.24:18
hṛdi kurvīta dhāraṇām

5.26

* tatra hṛdi ityātmaparyāyaḥ // PSBh_5.25:1
* kasmāt // PSBh_5.25:2
* pūrvottarasāmarthyāt // PSBh_5.25:3
* yo 'rtho yatra milati sa tatra sthāpayitavyaḥ sa evārtho dhārayitavyaḥ // PSBh_5.25:4
* kiṃca vedaprāmāṇyāduktam / aṅgādaṅgāt sambhavasi hṛdayād adhijāyase / ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatam // PSBh_5.25:5
* anyatrāpi ātmā vijāyate putra ātmā vai ātmanaḥ pitā / ātmaprajo bhaviṣyāmi paramaṃ hṛdayaṃ hi saḥ // PSBh_5.25:6
* ato hṛdayamātmetyuktam // PSBh_5.25:7
* prakurute bhāvaṃ buddhiradhyavasāyitām // PSBh_5.25:8
* hṛdayaṃ priyāpriye vetti trividhā karaṇasthitiḥ // PSBh_5.25:9
* tathā loke'pi santi vaktāro hṛdayaṃ te jñāsyati // PSBh_5.25:10
* kimuktaṃ bhavati // PSBh_5.25:11
* ātmā te jñāsyatīti // PSBh_5.25:12
* ato'vagamyate hṛdītyātmaparyāyaḥ // PSBh_5.25:13
* hṛdīti aupaśleṣikaṃ saṃnidhānam // PSBh_5.25:14
* atra tu oṃkāro dhāryo nātmā kiṃtu ya evātmanyātmabhāvaḥ // PSBh_5.25:15
* tasyoṃkārāt pracyutasya viṣayebhyo vṛttivikāramātreṇa gatasya pratyānayanaṃ pratyāhāraḥ // PSBh_5.25:16
* pratyāhṛtya hṛdi dhāraṇā kartavyā // PSBh_5.25:17
* dhāryaṃ coṃkārānucintanam // PSBh_5.25:18
* tatraiva sudīrghakālam avasthānamadhyayanam // PSBh_5.25:19
* taddhāraṇāhitaṃ paraṃ dhyānam // PSBh_5.25:20
* niṣṭhāyogastu sthāpayitveti vakṣyāmaḥ // PSBh_5.25:21
* kurvīta iti // PSBh_5.25:22
* ḍukṛñ karaṇe // PSBh_5.25:23
* tasya saptamyante kurvīteti bhavati // PSBh_5.25:24
* hṛdi dhāraṇā kartavyā // PSBh_5.25:25
* īta ityājñāyāṃ niyoge ca // PSBh_5.25:26
* pādajānukaṭināsikādisthāneṣu dhāraṇākartavyatāpratiṣedhārtho niyogaḥ // PSBh_5.25:27
* hṛdi dhāryā nānyatretyarthaḥ // PSBh_5.25:28
* āha oṃkāraḥ kiṃ parapa viṣṇurumā kumāraśca catasro 'rdhamātrā vā // PSBh_5.25:29
* uta samānapuruṣa iti // PSBh_5.25:30
* ucyate na // PSBh_5.25:31
* yasmādāha // PSBh_5.25:32
ṛṣir vipro mahāneṣaḥ

5.27

* atra ṛṣiḥ ityetad bhagavatā nāmadheyam // PSBh_5.26:1
* ṛṣiḥ kasmāt // PSBh_5.26:2
* ṛṣiḥ kriyāyām // PSBh_5.26:3
* ṛṣitvaṃ nāma kriyāśaṃsanādṛṣiḥ // PSBh_5.26:4
* tathā kṛtsnaṃ kāryaṃ vidyādyamīśata ityataḥ ṛṣiḥ // PSBh_5.26:5
* tathā vipra ityetadapi bhagavato nāma // PSBh_5.26:6
* vipraḥ kasmāt // PSBh_5.26:7
* vida jñāne // PSBh_5.26:8
* vipratvaṃ nāma jñānaśaktiḥ // PSBh_5.26:9
* vyāptamanena bhagavatā jñānaśaktyā kṛtsnaṃ jñeyamityato vipra iti // PSBh_5.26:10
* tathā mahān ityabhyadhikatve // PSBh_5.26:11
* yadetad dṛkkriyālakṣaṇamasti anāgantukam akṛtakamaiśvaryaṃ tadguṇasadbhāvaḥ satattvaṃ tattvadharmaḥ tadakṛtakaṃ puruṣacaitanyavat tan nānyasyetyato 'bhyadhikaḥ utkṛṣṭo'tiriktaśceti mahān // PSBh_5.26:12
* eṣa iti pratyakṣe // PSBh_5.26:13
* eṣa yo mayā pūrvam oṃ iti śrotrapratyakṣīkṛto 'rthaḥ asau viṣṇūmākumārādīnām anyatamo na bhavati // PSBh_5.26:14
* kasmāt // PSBh_5.26:15
* ṛṣitvād vipratvān mahattvāc cetyarthaḥ // PSBh_5.26:16
* āha ṛṣitvaṃ vipratvaṃ ca kīdṛśe maheśvare cintanīyam // PSBh_5.26:17
* kīdṛśo vā oṃkāro dhyeyaḥ // PSBh_5.26:18
* taducyate // PSBh_5.26:19
vāgviśuddhaḥ

5.28

* atrāpi vāgviśuddha ityapi bhagavato nāmadheyam // PSBh_5.27:1
* na amī ityanyo bhagavān // PSBh_5.27:2
* sa yathā hy atho hitvā vāṇīṃ manasā saha rūparasagandhavidyāpuruṣādiparo niṣkalo dhyeyaḥ // PSBh_5.27:3
* yasmāduktam / ākṛtimapi parihṛtya dhyānaṃ nityaṃ pare rudre / yena prāptaṃ yoge muhūrtamapi tat paro yogaḥ // PSBh_5.27:4
* paramayoga ityarthaḥ // PSBh_5.27:5
* āha atha yathāyaṃ bālavan niṣkalastathā kiṃ samānapuruṣaḥ // PSBh_5.27:6
* taducyate na // PSBh_5.27:7
* yasmādāha tadāpyayam // PSBh_5.27:8
maheśvaraḥ

5.29

* atrānādyajñānadyatinā ṛṣitvavipratvasaṃjñakena mahatā aiśvaryeṇa maheśvara iti siddham iha tu yadāyaṃ vāgviśuddho niṣkalastadā kiṃ samānapuruṣavad anīśvara ityasya saṃśayasya saṃvyudāsārtham ucyate maheśvara iti // PSBh_5.28:1
* yasmād asyaiśvaryaṃ niṣkalasyāpi svaguṇasadbhāvaḥ satattvaṃ tattvadharmaḥ // PSBh_5.28:2
* tadakṛtakatvaṃ puruṣacaitanyavat // PSBh_5.28:3
* atas tadāpyayaṃ mahāneveśvaro maheśvaraḥ // PSBh_5.28:4
* tasmādakṛtaka eva mahacchabda ityato maheśvara iti // PSBh_5.28:5
* evamoṃkāramiti dhyeyamuktam // PSBh_5.28:6
* dhyeyaguṇīkaraṇamuktam ṛṣir vipro mahāneṣa iti // PSBh_5.28:7
* dhyeyāvadhāraṇamuktaṃ vāgviśuddho niṣkala iti // PSBh_5.28:8
* dhyeyaśaktipraśaṃsā coktā maheśvara iti // PSBh_5.28:9
* evaṃ yasmādindriyajaye vartate ato vasatyarthavṛttibalakriyālābhādayaśca vyākhyātā iti // PSBh_5.28:10
* ato'tra yuktaṃ vaktum // PSBh_5.28:11
* śūnyāgāraguhāprakaraṇaṃ parisamāptamiti // PSBh_5.28:12
* āha śūnyāgāraguhāyāṃ yadā jitānīndriyāṇi devanityatā ca prāptā bhavati tadā kiṃ tadeva bhaikṣyaṃ vṛttimāsthāya tatraivānena duḥkhāntaprāpteḥ stheyam // PSBh_5.28:13
* āhosvid dṛṣṭo'syāpi vasatyartho vṛttirbalakriyālābhāśceti // PSBh_5.28:14
* ucyate dṛṣṭaḥ // PSBh_5.28:15
* yasmādāha // PSBh_5.28:16
(...)

5.30

* āha śūnyāgāraguhām utsṛjya prayojanābhāvāt śmaśāne saṃkrāntirayukteti cet // PSBh_5.29:1
* taducyate na // PSBh_5.29:2
* yogavyāsaṅgaparihārārthatvāt // PSBh_5.29:3
* ihāvasthānād avasthānaṃ prāpya brāhmaṇasya sarvatra vasatyarthavṛttibalakriyālābhādayo 'yutasiddhā vaktavyāḥ // PSBh_5.29:4
* tatrādidharmā apyasya tāvadāyatane vasatyarthaḥ vṛttirbhaikṣyaṃ balamaṣṭāṅgaṃ brahmacaryaṃ kriyāḥ sthānahasitādyāḥ snānaṃ kaluṣāpohaḥ śuddhiḥ jñānāvāptiḥ akaluṣatvaṃ ca lābhā iti // PSBh_5.29:5
* tathā asanmānaparibhavopadeśād āyatane vasatyarthaḥ vṛttirutsṛṣṭaṃ balamakaluṣatvam indriyadvārapidhānaṃ ca kriyā indriyāṇi pidhāya unmattavadavasthānaṃ pāpakṣayāc chuddhiḥ lābhastu kṛtsno dharmastulyendriyajaye vartate // PSBh_5.29:6
* tathā vasatyarthaḥ śūnyāgāraguhā vṛttirbhaikṣyaṃ balaṃ gomṛgayoḥ sahadharmitvaṃ kriyā adhyayanadhyānādyā ajitendriyavṛttitāpohaḥ śuddhiḥ lābhastu devanityatā jitendriyatvaṃ ceti // PSBh_5.29:7
* tathehāpi śmaśāne vasatyarthaḥ vasan dharmātmā // PSBh_5.29:8
* yathālabdhamiti vṛttiḥ kriyā smṛtiḥ asmṛtyapohaḥ śuddhiḥ lābhastu sāyujyam // PSBh_5.29:9
* tathottaratra ṛṣir iti vasatyarthaḥ balamapramādaḥ prasāda upāyaḥ duḥkhāpohaḥ śuddhiḥ guṇāvāptiśca lābha iti // PSBh_5.29:10
* tathoktaṃ ca / pañca lābhān malān pañca pañcopāyān viśeṣataḥ / yastu budhyati pañcārthe sa vidvān nātra saṃśayaḥ // PSBh_5.29:11
* prathamo vidyālābhastapaso lābho'tha devanityatvam / yogo guṇapravṛttirlābhāḥ pañceha vijñeyāḥ // PSBh_5.29:12
* ajñānamadharmaśca viṣayābhyāsaḥ sthiteralābhaśca / anaiśvaryaṃ ca malā vijñeyāḥ pañca pañcārthe // PSBh_5.29:13
* vāso dhyānam akhilakaraṇanirodhastathā smṛtiścaiva / prasāda iti copāyā vijñeyāḥ pañca pañcārthe // PSBh_5.29:14
* vāsārtho lokaśca śūnyāgāraṃ tathā śmaśānaṃ ca / rudraśca pañca deśā niyataṃ siddhyarthamākhyātāḥ // PSBh_5.29:15
* tasmādyuktamuktam // PSBh_5.29:16
* sa eva prāguktaḥ sambandhaḥ śmaśānavāsī iti // PSBh_5.29:17
* atra śmaśānaṃ nāma yad etal lokādiprasiddhaṃ laukikānāṃ mṛtāni śavāni parityajanti tat // PSBh_5.29:18
* śavasambandhāt śmaśānam tasminn ākāśe vṛkṣamūle yathānabhiṣvaṅgamaryādayā jitadvaṃdvena smṛtikriyāniviṣṭena vastavyam // PSBh_5.29:19
* vasatisaṃyogāt śmaśānavāsī bhavati pulinavāsivad ityarthaḥ // PSBh_5.29:20
* āha kimasya gomṛgayoḥ sahadharmitvameva balam // PSBh_5.29:21
* taducyate na // PSBh_5.29:22
* yasmādāha // PSBh_5.29:23
śmaśānavāsī

5.31

* atra dharmo nāma ya eṣa yamaniyamapūrvako 'bhivyakto māhātmyādidharmaḥ sa pūrvoktaḥ // PSBh_5.30:1
* so 'syātmani pracitaḥ // PSBh_5.30:2
* tena dharmeṇa dharmātmā bhavatītyarthaḥ // PSBh_5.30:3
* āha kimasya bhaikṣyameva vṛttiḥ // PSBh_5.30:4
* ucyate na // PSBh_5.30:5
* yasmādāha // PSBh_5.30:6
dharmātmā

5.32

* atra yathā iti samānārthe amlādiṣu jitendriyatvāt // PSBh_5.31:1
* labdham āsāditam aprārthitam ityarthaḥ // PSBh_5.31:2
* upa iti samīpadhāraṇe // PSBh_5.31:3
* tad yathālabdhamannapānaṃ śmaśānādanirgacchatā divase divase jīvanāya sthityarthaṃ tadupajīvan yathālabdhopajīvako bhavatītyarthaḥ // PSBh_5.31:4
* āha kiṃ jīvanameva paro lābha iti // PSBh_5.31:5
* ucyate na // PSBh_5.31:6
* yasmādāha // PSBh_5.31:7
yathālabdhopajīvakaḥ labhate rudrasāyujyam

5.33

* atra labhate vindate āsādayatītyarthaḥ rudra iti kāraṇāpadeśe // PSBh_5.32:1
* rudrasya rudratvaṃ pūrvoktam // PSBh_5.32:2
* sākṣād rudreṇa saha saṃyogaḥ sāyujyam // PSBh_5.32:3
* bhāvagrahaṇam ātmeśvarābhyām anyatra pratiṣedhārtham // PSBh_5.32:4
* yogasya samyaktvaṃ sāyujyamiti yogaparyāyo 'vagamyate // PSBh_5.32:5
* dharmātmavacanād atigatyānantyavad ityarthaḥ // PSBh_5.32:6
* āha tat kenopāyena labhate // PSBh_5.32:7
* kimadhyayanadhyāpanābhyāmeva // PSBh_5.32:8
* taducyate na // PSBh_5.32:9
* yasmādāha // PSBh_5.32:10
sadā rudramanusmaret

5.34

* atra sadā nityaṃ satatamavyucchinnamiti rudramiti kāraṇāpadeśe // PSBh_5.33:1
* rudrasya rudratvaṃ pūrvoktam // PSBh_5.33:2
* rudramiti dvitīyā karmaṇi // PSBh_5.33:3
* anu pṛṣṭhakarmakriyāyām // PSBh_5.33:4
* pūrvokto dhyeyo'rthaḥ satatam anusmartavyaḥ / smṛtiḥ cintāyām // PSBh_5.33:5
* ūṣmavadavasthitasya karmaṇaścyutihetoḥ kṣapaṇārthaṃ satatam anusmartavyaḥ // PSBh_5.33:6
* smṛtistu devanityatetyarthaḥ // PSBh_5.33:7
* tataḥ kṣīṇe karmaṇi taddoṣahetujālamūlaviśiṣṭasya pratyāsaikanimittābhāvāt sāyujyaprāptau na punaḥ saṃsāraḥ // PSBh_5.33:8
* atra śloko nirvacanaḥ // PSBh_5.33:9
* āha ajñānakaluṣapāpavāsanādiprasaṅgaprasaraṇasambhavāt saṃdehaḥ // PSBh_5.33:10
* sūkṣmavadavasthite karmaṇi kṣīṇe 'tyantaviśuddhaḥ sāyujyamāsādayati āhosvid aviśuddha iti // PSBh_5.33:11
* ucyate viśuddhaḥ // PSBh_5.33:12
* yasmādāha // PSBh_5.33:13
chittvā doṣāṇāṃ hetujālasya mūlam

5.35

* atra vyutkramābhidhānāc chedaḥ kramaśo yojanīyaḥ // PSBh_5.34:1
* yantraṇadhāraṇātmakaśchedo draṣṭavyaḥ // PSBh_5.34:2
* kimartham // PSBh_5.34:3
* sūkṣmavadavasthitasya karmaṇaḥ kṣayārthaṃ vasatyarthādinirdeśārthatvāt // PSBh_5.34:4
* kiṃca arthānām anirvacanārthatvāt tatra japa eva kevalo'bhihitaḥ // PSBh_5.34:5
* iha tu yata indriyāṇi jetavyāni yo jetā yayā jetavyāni yathā jetavyāni yatprayojanaṃ jetavyāni yasmiṃśca jite jitāni bhavanti tad vakṣyāmaḥ // PSBh_5.34:6
* tathā yasyātmavṛttir adhyayanadhyānasmaraṇādi ca vakṣyāmaḥ // PSBh_5.34:7
* tathā yata ātmā chettavyaḥ chettāraṃ chedakaraṇaṃ chedaprayojanaṃ chedyaṃ chittiṃ yasmin chinne chinnaṃ bhavati tad vakṣyāmaḥ // PSBh_5.34:8
* taducyate chittvā // PSBh_5.34:9
* atra chedo nāma ātmabhāvaviśleṣaṇamātram // PSBh_5.34:10
* vicchedavacanād gamyate // PSBh_5.34:11
* tvā iti śūnyāgāraguhāvasthitasyādhyayanadhyānadhāraṇayantraṇādikaṃ gamyate // PSBh_5.34:12
* āha kiṃ tat // PSBh_5.34:13
* kebhyo vā chettavyam // PSBh_5.34:14
* taducyate doṣāṇāṃ hetujālasya mūlam iti // PSBh_5.34:15
* atra doṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ // PSBh_5.34:16
* kasmāt // PSBh_5.34:17
* kāmārjanādimūlatvāt // PSBh_5.34:18
* yasmāduktam / kāmaḥ krodhastathā lobho bhayaṃ svapnaśca pañcamaḥ / rāgo dveṣaśca mohaśca // PSBh_5.34:19
* tathā arjanarakṣaṇakṣayasaṅgahiṃsādayo doṣāḥ // PSBh_5.34:20
* arjanaṃ nāma pratigrahajayakrayavikrayanirveśyādiṣu varṇināṃ viṣayārjanopāyāḥ // PSBh_5.34:21
* eteṣu ca viṣayāṇāmarjane vartatātmapīḍā parapīḍā vā avarjanīye bhavataḥ // PSBh_5.34:22
* tatra yadyātmānaṃ pīḍayati tena ihaiva loke duḥkhī bhavati // PSBh_5.34:23
* syāt paraṃ pīḍayati tatrāpyasyādharmo duḥkhādiphalaḥ saṃcīyate // PSBh_5.34:24
* tac ca duḥkhaṃ nānyo'nubhavati kartaivānubhavati // PSBh_5.34:25
* api ca kimpākaphalopamā viṣayāḥ // PSBh_5.34:26
* tadyathā śrūyate lavaṇasāgarasaṃnikarṣe kālayavanadvīpe kimpākā nāma viṣavṛkṣāḥ // PSBh_5.34:27
* tatphalāny āsvādenāmṛtopamāni ca kecidajñānād guḍavad bhakṣayanti // PSBh_5.34:28
* bhakṣitāni ca tāni mūrchāṃ chardiṃ ca janayanti // PSBh_5.34:29
* tattīvraduḥkhābhibhūtāḥ pañcatvamāpuḥ // PSBh_5.34:30
* śrutvā tu suhṛdāṃ vākyaṃ yo naro hy avamanyate / sa dahyate vipākānte kimpākairiva bhakṣitaiḥ // PSBh_5.34:31
* evaṃ kimpākaphalopamā viṣayāḥ sevyamānāḥ sukhaṃ janayanti // PSBh_5.34:32
* pariṇāme saṃsāre janmanimittatvād duḥkhāni pratipadyante // PSBh_5.34:33
* ityevaṃ viṣayāṇāmarjane doṣaṃ jñātvā virajyate śatānāṃ sahasrāṇāṃ vā yadi kaścit // PSBh_5.34:34
* tathā 'nyaḥ katham // PSBh_5.34:35
* astveṣa viṣayāṇāmarjane doṣaḥ // PSBh_5.34:36
* sa bhavatu teṣām // PSBh_5.34:37
* na vayaṃ tat pratiṣedhayāmaḥ // PSBh_5.34:38
* ayaṃ tv anyaḥ kaṣṭo viṣayadoṣaḥ // PSBh_5.34:39
* kaścāsāv iti // PSBh_5.34:40
* ucyate rakṣaṇadoṣaḥ // PSBh_5.34:41
* arjitānām apyeṣām avaśyam evodyatāyudhena rakṣā vidhātavyā // PSBh_5.34:42
* kasmāt // PSBh_5.34:43
* nṛpadahanataskaradāyādasādhāraṇaphalatvāt // PSBh_5.34:44
* tatrātmapīḍā // PSBh_5.34:45
* parapīḍāyāṃ ca yathoktaḥ // PSBh_5.34:46
* uktaṃ hi / svadravyaṃ puruṣaṃ corāḥ svamāṃsaṃ piśitāśinaḥ / kleśayanti yathā ghorās tathāhi viṣayā naram // PSBh_5.34:47
* kleśaṃ samanubhuṅkte ca viṣayāṇāṃ parigrahāt / teṣāmeva parityāgāt sarvakleśakṣayo bhavet // PSBh_5.34:48
* ātmaduḥkhopaghātārthaṃ tyāgadharmaṃ samācaret / nāparityajya viṣayān viṣayī sukhamedhate // PSBh_5.34:49
* viṣayāṇāmarjanādau doṣaṃ jñātvā virajyate śatānāṃ sahasrāṇāṃ vā yadi kaścit // PSBh_5.34:50
* tathā anyaḥ katham // PSBh_5.34:51
* astveṣa viṣayāṇām arjanarakṣaṇādau doṣau bhavatasteṣām // PSBh_5.34:52
* na vayaṃ tau pratiṣedhayāmaḥ // PSBh_5.34:53
* ayaṃ tv anyaḥ kaṣṭataro viṣayāṇāṃ doṣaḥ // PSBh_5.34:54
* kaścāsāv iti // PSBh_5.34:55
* ucyate kṣayo doṣaḥ // PSBh_5.34:56
* arjitānāṃ surakṣitānām apyeṣām avaśyam evābhyupagantavyaḥ // PSBh_5.34:57
* viṣayakṣaye ca punarviṣayiṇāṃ tīvraduḥkhamabhivyajyate // PSBh_5.34:58
* matsyādivad yathodakakṣaye nadīnāṃ tadvat tasmād aśobhanam // PSBh_5.34:59
* uktaṃ hi / traya eva hradā durgāḥ sarvabhūtāpahāriṇaḥ / striyo 'nnapānam aiśvaryaṃ teṣu jāgratha brāhmaṇāḥ // PSBh_5.34:60
* nāsti jñānasamaṃ cakṣurnāsti krodhasamo ripuḥ / nāsti lobhasamaṃ duḥkhaṃ nāsti tyāgāt paraṃ sukham // PSBh_5.34:61
* iti // PSBh_5.34:62
* evaṃ viṣayāṇāṃ kṣayadoṣaṃ jñātvā virajyate śatānāṃ sahasrāṇāṃ vā yadi kaścit // PSBh_5.34:63
* tathānyaḥ katham iti // PSBh_5.34:64
* santvete viṣayadoṣāḥ // PSBh_5.34:65
* ayamanyataraḥ kaṣṭataro doṣaḥ kaścāsāv iti // PSBh_5.34:66
* ucyate saṅgadoṣaḥ // PSBh_5.34:67
* yadi tāvad arjanaṃ kriyate rakṣaṇaṃ ca kṣaye ca punaḥ punararjanaṃ kriyate rakṣaṇaṃ ca // PSBh_5.34:68
* yadi saṅgadoṣo na syāt // PSBh_5.34:69
* katham // PSBh_5.34:70
* yāvad ayam indriyayukto viṣayān abhilaṣati tāvadasya tṛptirupaśāntirautsukyavinivṛttiśca na bhavati // PSBh_5.34:71
* bhūya eva viṣayān anveṣṭum ārabhate // PSBh_5.34:72
* tataḥ punaratṛptyādayo bhavanti tadvat // PSBh_5.34:73
* tasmād aśobhanam // PSBh_5.34:74
* uktaṃ hi / na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati / haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate // PSBh_5.34:75
* yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ / nālamekasya tat tṛptyai tasmād vidvān śamaṃ vrajet // PSBh_5.34:76
* iti // PSBh_5.34:77
* evaṃ viṣayāṇāṃ saṅgadoṣaṃ jñātvā virajyate śatānāṃ sahasrāṇāṃ vā yadi kaścit // PSBh_5.34:78
* tathānyaḥ katham iti // PSBh_5.34:79
* santvete viṣayāṇāmarjanādayo doṣāḥ // PSBh_5.34:80
* te bhavantu teṣām // PSBh_5.34:81
* na vayaṃ tān pratiṣedhayāmaḥ // PSBh_5.34:82
* ayaṃ tv anyaḥ kaṣṭatamo viṣayāṇāṃ doṣaḥ // PSBh_5.34:83
* kaścāsāv iti // PSBh_5.34:84
* ucyate hiṃsādoṣaḥ // PSBh_5.34:85
* śakyameteṣāṃ viṣayāṇām arjanādi kartum indriyalaulyadoṣo'pi bhavatu // PSBh_5.34:86
* yadi hiṃsādoṣo na syāt // PSBh_5.34:87
* katham // PSBh_5.34:88
* eteṣāmeva viṣayāṇāmupabhoge vartatā avaśyameva hiṃsādidoṣāḥ kartavyāḥ // PSBh_5.34:89
* kasmāt // PSBh_5.34:90
* nānupahatya bhūtāni viṣayopabhogaḥ śakyate kartum // PSBh_5.34:91
* tatra śabdanimittaṃ tāvadayaṃ kriyate // PSBh_5.34:92

* tadyathā vīṇānimittaṃ khadirādīn chidyamānān dṛṣṭvā tantrīnimittaṃ vā kāṃściddhiṃsyamānān dṛṣṭvā yadi kaścid brūyād aśobhano'yaṃ bhūtavadhaḥ kriyate kadanaṃ karma kriyate sa vaktavyo'tra te na śobhano'yam // PSBh_5.34:93
* yadā bhikṣāpradagṛheṣu ramyān śabdān śroṣyasi tatra paraḥ paritoṣo bhaviṣyati // PSBh_5.34:94
* tathā sūtrādinimittaṃ tāvad bhūtavadhaḥ kriyate // PSBh_5.34:95
* tadyathā kośakārādīn vadhyamānān dṛṣṭvā yadi kaścid brūyād aśobhano'yaṃ bhūtavadhaḥ kadanaṃ karma kriyate // PSBh_5.34:96
* sa vaktavyo'tra te na śobhano'yam yadā bhikṣadagṛheṣu mṛdutarasparśāni vāsāṃsi prāpsyasi tatra te paraḥ paritoṣo bhaviṣyati // PSBh_5.34:97
* tathā rūpanimittaṃ tāvad bhūtavadhaḥ kriyate // PSBh_5.34:98
* tadyathā aśokādīn vṛkṣān chidyamānāndṛṣṭvā hastinaśca dantanimittaṃ vadhyamānān dṛṣṭvā yadi kaścid brūyād aśobhano 'yaṃ bhūtavadhaḥ kadanaṃ karma kriyate sa vaktavyo'tra te na śobhano'yam // PSBh_5.34:99
* yadā bhikṣadagṛham alaṃkṛtakavāṭagopuraṃ drakṣyasi tatra te paraḥ paritoṣo bhaviṣyati // PSBh_5.34:100
* tathā rasanimittaṃ tāvad bhūtavadhaḥ kriyate // PSBh_5.34:101
* tadyathā tittirimayūravarāhādīn vadhyamānān dṛṣṭvā yadi kaścid brūyād aśobhano 'yaṃ bhūtavadhaḥ kriyate // PSBh_5.34:102
* sa vaktavyo'tra te na śobhano'yam // PSBh_5.34:103
* yadā bhikṣadagṛheṣu ṣaḍrasamāṃsaprakārair bhokṣyase tatra te paraḥ paritoṣo bhaviṣyati // PSBh_5.34:104
* tathā gandhanimittaṃ tāvad bhūtavadhaḥ kriyate / tadyathā pañcanakhādīn vadhyamānān dṛṣṭvā yadi kaścid brūyād aśobhano'yaṃ bhūtavadhaḥ kadanaṃ karma kriyate // PSBh_5.34:105
* sa vaktavyo'tra te na śobhano'yam // PSBh_5.34:106
* yadā bhikṣadagṛheṣu sugandhān gandhān prāpsyasi tatra te paritoṣo bhaviṣyati // PSBh_5.34:107
* evam / kāmaḥ krodhaśca lobhaśca bhayaṃ svapnaśca pañcamaḥ / rāgo dveṣaśca mohaśca / iti // PSBh_5.34:108
* arjanarakṣaṇakṣayasaṅgahiṃsādimūlatvād ato'tra śabdādayo viṣayā doṣāḥ // PSBh_5.34:109
* doṣāśca katham // PSBh_5.34:110
* cittavaicitye // PSBh_5.34:111
* dūṣayantīti doṣāḥ // PSBh_5.34:112
* dūṣayanti yasmād adhyayanadhyānādiniṣṭhaṃ sādhakaṃ vicittaṃ kurvantīti doṣāḥ // PSBh_5.34:113
* doṣāṇām iti ṣaṣṭhībahuvacanam // PSBh_5.34:114
* āha kiṃ doṣāṇāmeva doṣebhya eva vā chettavyamuktam // PSBh_5.34:115
* na // PSBh_5.34:116
* yasmādāha hetuḥ // PSBh_5.34:117
* atra heturadharmaḥ // PSBh_5.34:118
* kasmāt // PSBh_5.34:119
* cittacyutihetutvāt yasmāt tenāviṣṭaḥ sādhako 'dhyayanasmaraṇādibhyaś cyavatītyato 'trādharmo hetuḥ dharmastu sthityādihetuḥ // PSBh_5.34:120
* āha kasyāyaṃ hetuḥ // PSBh_5.34:121
* ucyate jālasya // PSBh_5.34:122
* atra yadā adharmaḥ kūṭastho 'nārabdhakāryas tadā heturityucyate // PSBh_5.34:123
* yadā tv ajñānavāsanāvaśāddhṛtyā sthityādibhāvam āpannastadā jālākhyāṃ labhate // PSBh_5.34:124
* kasmāt // PSBh_5.34:125
* jālādivat samūhasyetyarthaḥ // PSBh_5.34:126
* anyasya tanmayakāraṇasyābhāvāt // PSBh_5.34:127
* jālasyeti ṣaṣṭhī chedanaśeṣatve vartate // PSBh_5.34:128
* ataśchinnameva bhavati // PSBh_5.34:129
* kasmāt // PSBh_5.34:130
* doṣacittasaṃnipātaprabhavatvāddhetujālayoḥ // PSBh_5.34:131
* āha kiṃ pratisambandhi doṣahetujālasaṃśliṣṭaṃ bhavati // PSBh_5.34:132
* tadā kathamabhilapyate // PSBh_5.34:133
* taducyate mūlam // PSBh_5.34:134
* atra mūlamityukte kasyeti bhavati // PSBh_5.34:135
* doṣacittasaṃnipātaprabhavatvāddhetujālayoḥ pravṛtter ityato 'vagamyate saṃyogamūlamevātra mūlamiti // PSBh_5.34:136
* āha kenāyaṃ chettā mūlacchedaṃ karoti // PSBh_5.34:137
* taducyate // PSBh_5.34:138
buddhyā

5.36

* antaḥkaraṇākhyā buddhirityuktā // PSBh_5.35:1
* tayā dharmasmṛticodanādisahitayā vidyāgṛhītayā buddhyā chedyaṃ sthāpyaṃ cetyarthaḥ // PSBh_5.35:2
* āha kiṃ doṣādisahagatavadhādiviśliṣṭamapi tat paratantramucyate // PSBh_5.35:3
* na // PSBh_5.35:4
* yasmādāha mūlākhyāyāṃ nivṛttāyām // PSBh_5.35:5
saṃcittam

5.37

* atra sam iti doṣādiviśliṣṭaṃ svayameva svaguṇatvena parigṛhyate agnyuṣṇatvavadity ānubandhitvāc cetyarthaḥ // PSBh_5.36:1
* āha kiṃ tad iti // PSBh_5.36:2
* ucyate cittam // PSBh_5.36:3
* atra citī saṃjñāne cetayati cinoti vā aneneti cittam // PSBh_5.36:4
* cetayati sukhaṃ duḥkhaṃ padārthān cinoti dharmādharmau arjayatītyataḥ cetayati cinoti vā aneneti cittam // PSBh_5.36:5
* cittaṃ mano 'ntaḥkaraṇamityarthaḥ // PSBh_5.36:6
* atra tv etebhyo doṣahetutvādibhyo yugapac chettavyaṃ vidyamānebhyastu kramaśaḥ kṣapaṇamiti // PSBh_5.36:7
* āha chittvā tac cittaṃ kiṃ kartavyam // PSBh_5.36:8
* ucyate rudrastham // PSBh_5.36:9
* yasmādāha // PSBh_5.36:10
sthāpayitvā ca rudre

5.38

* atra ṣṭhā gatinivṛttau // PSBh_5.37:1
* cittasya rudrād avyavadhānaṃ sthitirityucyate // PSBh_5.37:2
* vā iti śmaśānādyavasthasya smṛtikarmaṇo niṣṭhā // PSBh_5.37:3
* caśabdaḥ samuccaye // PSBh_5.37:4
* na kevalaṃ chittvā stheyaṃ kiṃtu sthāpayitavyaṃ cetyarthaḥ // PSBh_5.37:5
* rudre iti kāraṇāpadeśe // PSBh_5.37:6
* rudrasya rudratvaṃ pūrvoktam rudra ityaupaśleṣikaṃ saṃnidhānam // PSBh_5.37:7
* rudre cittam upaśleṣayitavyaṃ nānyatrety arthaḥ // PSBh_5.37:8
* evaṃ viṣayebhya indriyāṇāṃ jayaḥ kartavyaḥ // PSBh_5.37:9
* atra yo jetā ātmā // PSBh_5.37:10
* yayā jetavyāni buddhyā // PSBh_5.37:11
* yathā jetavyāni kramaśaśca // PSBh_5.37:12
* yatprayojanaṃ jetavyāni cittasthityartham // PSBh_5.37:13
* yasmiṃśca jite jitāni bhavanti cittam ityetadapi vyākhyātam // PSBh_5.37:14
* evaṃ japayantraṇadhāraṇātmakacchedādiṣvapi yojyam // PSBh_5.37:15
* tathāntaḥkaraṇavṛttim āsthāya kālaviśeṣanimittaraśmimaṇidīpavat tathātmavṛttiradhyayanadhyānasmaraṇādīni cittasthitiśca vyākhyātā // PSBh_5.37:16
* śloko nirvacanaḥ // PSBh_5.37:17
* āha kāryakaraṇaṃ ca tac cittasthitisamakālam eva rudre sthitāni tāni yuktāni // PSBh_5.37:18
* atha kiṃ tānyeva yuktasya lakṣaṇāni iti // PSBh_5.37:19
* ucyate na // PSBh_5.37:20
* yasmādāha // PSBh_5.37:21
ekaḥ kṣemī san vītaśokaḥ

5.39

* atra dharmādharmayor vṛttyoruparame avasitaprayojanatvāt pakvaphalavat sarpakañcukavad gataprāyeṣu kāryakaraṇeṣu rudre sthitacitto niṣkala eka ityabhidhīyate // PSBh_5.38:1
* tathā yogavyāsaṅgakare 'dharme nivṛtte doṣādiviśliṣṭo nistīrṇakāntāravad avasthito rudre sthitacittaḥ kṣemī ityabhidhīyate // PSBh_5.38:2
* tathā sūkṣmasthūlasabāhyābhyantarasalakṣaṇavilakṣaṇāsu kriyāsu vinivṛttāsu rudre sthitacitto niṣkriyaḥ san ityabhidhīyate // PSBh_5.38:3
* āha atha niṣkriyo'yamiti kathamavagamyate // PSBh_5.38:4
* kiṃ cātra yuktasya lakṣaṇatrayameva // PSBh_5.38:5
* ucyate na // PSBh_5.38:6
* yasmādāha vītaśokaḥ // PSBh_5.38:7
* atra śokaścintetyanarthāntaram // PSBh_5.38:8
* sā ca cintā dvividhā bhavati // PSBh_5.38:9
* kuśalā cākuśalā ca // PSBh_5.38:10
* tatra kuśalā nāma adhyayanadhyānasmaraṇādyā // PSBh_5.38:11
* akuśalā nāma anadhyayanādhyānāsmaraṇādyā // PSBh_5.38:12
* evaṃ japayantraṇadhāraṇādīṃśca kariṣyāmi na kariṣyāmītyevam anekavidhāyāmapi cintāyāṃ vinivṛttāyāṃ vyapagataśoko vītaśoka ityabhidhīyate // PSBh_5.38:13
* evamatra yogapadārthaḥ samāptaḥ // PSBh_5.38:14
* kasmāt // PSBh_5.38:15
* arthānāṃ nirvacanatvāt // PSBh_5.38:16
* yasmād asyādhyāyasyādāv uddiṣṭā ye padārthāste doṣacchedāsaṅgasthityādiṣu vyākhyātāḥ // PSBh_5.38:17
* evamanena yuktena brahmādayo devā viśeṣitā bhavanti // PSBh_5.38:18
* tadasaṅgādivacanāt // PSBh_5.38:19
* āha atha sāṃkhyayogamuktāḥ kiṃ na viśeṣitāḥ // PSBh_5.38:20
* ucyate viśeṣitāḥ // PSBh_5.38:21
* katham // PSBh_5.38:22
* tajjñānātiśayāt // PSBh_5.38:23
* katham // PSBh_5.38:24
* sāṃkhyayogamuktāḥ kaivalyagatāḥ svātmaparātmajñānarahitāḥ saṃmūrchitavat sthitāḥ // PSBh_5.38:25
* asya tu jñānamasti // PSBh_5.38:26
* yasmādāha // PSBh_5.38:27
apramādī gacched duḥkhānāmantam īśaprasādāt

5.40

* iti // PSBh_5.39:1
* evaṃ kurvan sarvajño 'syāsaṃmohaṃ jñāpayati // PSBh_5.39:2
* uktam / kāryakaraṇāñjanebhyo nirañjanebhyaśca sarvapuruṣebhyaḥ / aprāptāntaṃ puruṣaṃ yo 'bhyadhikaṃ varṇayet sa budhaḥ // PSBh_5.39:3
* āha gataṃ yad gantavyam // PSBh_5.39:4
* atha kimayamupacāraḥ // PSBh_5.39:5
* ucyate na // PSBh_5.39:6
* aparijñānān nāsmākaṃ yoganiṣṭhaṃ tantram // PSBh_5.39:7
* apitu tatkaivalyavyatirikto'pi sarvajñenocyate // PSBh_5.39:8
* apramādād gacched duḥkhānām antamīśaprasādāt // PSBh_5.39:9
* atra pramādaśabdo 'nāgatānavadhānagatatvaṃ pāratantryaṃ ca khyāpayatītyarthaḥ // PSBh_5.39:10
* tadaṅkuraparirakṣaṇavad anāgatakālapratīkārakaraṇena caivāyam apramādīśabdo draṣṭavyaḥ // PSBh_5.39:11
* tasmād yuktenaivāpramādinā stheyam // PSBh_5.39:12
* tathā vartamānena māheśvaramaiśvaryaṃ prāptamevetyuktam // PSBh_5.39:13
* gacched iti gatiḥ prāptirbhavati // PSBh_5.39:14
* gamḷ sṛpḷ gatau // PSBh_5.39:15
* prāpnotītyātmeti pattrapāṇḍutāphalapākavat // PSBh_5.39:16
* katham // PSBh_5.39:17
* tasminneva pravartato yo 'yaṃ duḥkhāpoho guṇastatreyaṃ gatiriti saṃjñā kriyata ityarthaḥ // PSBh_5.39:18
* duḥkhānām ityatra prasiddhāni duḥkhānyādhyātmikādhibhautikādhidaivikāni // PSBh_5.39:19
* tatrādhyātmikaṃ dvividhaṃ duḥkhaṃ śārīraṃ mānasaṃ ca // PSBh_5.39:20
* tatra manasi bhavaṃ mānasaṃ krodhalobhamohabhayaviṣāderṣyāsūyādveṣamadamānamātsaryāratyādyaviśeṣadarśanādinimittaṃ tad duḥkham // PSBh_5.39:21
* tathā śārīramapi śirorogadantarogākṣirogajvarapratimatsyātisārakāsaśvāsodarāmayādinimittotpannaṃ duḥkham // PSBh_5.39:22
* tathānyadapi pañcavidhaṃ duḥkhaṃ bhavati // PSBh_5.39:23
* tadyathā garbhajanmājñānajarāmaraṇam iti // PSBh_5.39:24
* tatra garbhe tāvad yadāyaṃ puruṣo māturudare nyastagātraḥ khaṇḍaśakaṭastha iva pumān niyamaśramam anubhavamāno 'vakāśarahitaḥ ākuñcanaprasāraṇādiṣv aparyāptāvakāśaḥ sarvakriyāsu niruddha ityevam advārake andhatamasi mūḍho bandhanastha iva pumān avaśyaṃ samanubhavati // PSBh_5.39:25
* kasmāt // PSBh_5.39:26
* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca na tu kāryakaraṇāni // PSBh_5.39:27
* kasmāt // PSBh_5.39:28
* acetanāvādabhoktṛtvād atanmayatvāc ca // PSBh_5.39:29
* tathā janmaduḥkhamapi // PSBh_5.39:30
* yadāyaṃ puruṣo jāyamānaḥ purīṣapaṅkamagnavadano mūtradhārābhir abhiṣicyamāno dehe saṃvṛtadvārake yoniniḥsaraṇasaṃkaṭe 'tyarthaṃ pīḍyamāno 'sthimarmabandhanaiḥ praghṛṣyamāṇo vikrośan ninadaṃś ca jāyate // PSBh_5.39:31
* paścāt punastasyānucitena bāhyena vāyunā jananāvartena spṛṣṭasya tīvraṃ duḥkhamabhivyajyate // PSBh_5.39:32
* rājapuṣṭakādivat // PSBh_5.39:33
* tena cāsya jātyantarādismṛtihetusaṃskāralopo bhavati // PSBh_5.39:34
* eva janmaduḥkhaṃ puruṣa evānubhavati // PSBh_5.39:35
* kasmāt // PSBh_5.39:36
* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca // PSBh_5.39:37
* na tu kāryakaraṇāni // PSBh_5.39:38
* kasmāt // PSBh_5.39:39
* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca // PSBh_5.39:40
* tathā ajñānaduḥkhamapi ahaṃkārasatkṛtagātro na jānan ko 'haṃ kuto'haṃ kasyāhaṃ kena vā bandhanena baddho'hamiti kiṃ kāraṇaṃ kimakāraṇaṃ kiṃ bhakṣyaṃ kimabhakṣyaṃ kiṃ peyaṃ kimapeyaṃ kiṃ satyaṃ kimasatyaṃ kim jñānaṃ kimajñānam ityajñānaduḥkhaṃ puruṣa evānubhavati // PSBh_5.39:41
* kasmāt // PSBh_5.39:42
* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca // PSBh_5.39:43
* na tu kāryakaraṇāni // PSBh_5.39:44
* kasmāt // PSBh_5.39:45
* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca // PSBh_5.39:46
* tathā jarāduḥkhamapi // PSBh_5.39:47
* yadāyaṃ puruṣo jarājarjaritaḥ kṛśaśarīraḥ śithilīkṛtanayanakapolanāsikābhrūdaśanāvaraṇaḥ krauñcajānuriva nirviṇṇo 'kṣidūṣikādiṣvapakarṣaṇādiṣv asamartho vihaṃga iva lūnapakṣo laṅghanaplavanadhāvanādiṣv asamarthaḥ pūrvātītāni bhogavyāyāmaśilpakarmāṇy anusmaramāṇaḥ smṛtivaikalyam āpanno 'vaśyaṃ kleśamanubhavati // PSBh_5.39:48
* kasmāt // PSBh_5.39:49
* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca // PSBh_5.39:50
* na tu kāryakaraṇāṇi // PSBh_5.39:51
* kasmāt // PSBh_5.39:52
* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca // PSBh_5.39:53
* tathā mṛtyuduḥkhamapi // PSBh_5.39:54
* yadāyaṃ puruṣo maraṇasamaye ślathakaraṇaḥ śirodharam avalambamānaḥ śvāsanocchvasanatatparaḥ khurukhurāyamāṇakaṇṭhaḥ svopārjitamaṇikanakadhanadhānyapatnīputrapaśusaṃghātaḥ kasya bhaviṣyatīty anutapyamānaḥ viṣayānanu dodūyamānaḥ salilādi yācamāno viraktavadano marmabhiś chidyamānair avaśyaṃ kleśamanubhavati // PSBh_5.39:55
* kasmāt // PSBh_5.39:56
* cetanatvād bhoktṛtvāt tanmayatvāc ca // PSBh_5.39:57
* na tu kāryakaraṇāni // PSBh_5.39:58
* kasmāt // PSBh_5.39:59
* acetanatvād abhoktṛtvād atanmayatvāc ca // PSBh_5.39:60
* uktaṃ hi / garbhe praviśan duḥkhaṃ nivasan duḥkhaṃ viniṣkraman duḥkham / jātaśca duḥkham ṛcchati tasmādapunarbhavaḥ śreyān // PSBh_5.39:61
* iti // PSBh_5.39:62
* tathānyadapi pañcavidhaṃ duḥkhaṃ bhavati // PSBh_5.39:63
* tadyathā ihalokabhayaṃ paralokabhayam ahitasaṃprayogaḥ hitaviprayogaḥ icchāvyāghātaśceti // PSBh_5.39:64
* tathānyadapi trividhaṃ duḥkhaṃ bhavati // PSBh_5.39:65
* ādhyātmikamajñānaṃ puruṣe ādhibhautikaṃ viṣayitvam ādhidaivikaṃ ca paśutvaṃ trividham aparaṃ prāhuḥ // PSBh_5.39:66
* ityevamādīni bādhanāyā aprītiphalāyā janmanimittatvād duḥkhānītyupacaryante // PSBh_5.39:67
* āha caraṇādhikāre 'natiprasādād aśivatvasaṃjñake sarvāṇy anatiprasādabījatvāt kuto nātyantanivṛttāni bhavanti // PSBh_5.39:68
* kasmāt // PSBh_5.39:69
* saṃhāraṃ prāptasya nigaḍamuktādhikāravan muktāv atiśayitaguṇaprāptyartham ucyate gacched duḥkhānāmantam // PSBh_5.39:70
* duḥkhānām atyantaṃ paramāpoho guṇāvāptiśca paraṃ bhavatīti // PSBh_5.39:71
* tadubhayamapi ita eva bhavatīti // PSBh_5.39:72
* tadāha īśaprasādāt // PSBh_5.39:73
* atreśa ityetad bhagavato nāmadheyam // PSBh_5.39:74
* īśaḥ kasmāt // PSBh_5.39:75
* vidyādikāryasyeśanādīśaḥ // PSBh_5.39:76
* prasādo nāma sampradānecchā // PSBh_5.39:77
* tasmāt prasādāt sarvaduḥkhāpoho guṇāvāptiś cadim upādhyantarāt paraparivādādivacanāt śuddhiriva yugapadityarthaḥ // PSBh_5.39:78
* evam ayam athaśabdaḥ // PSBh_5.39:79
* paśupater ityuddiṣṭayor duḥkhāntaprasādayor gacched duḥkhānām antamīśaprasādāditi duḥkhāntaṃ parisamāptamiti // PSBh_5.39:80

* evamadhyāyaparisamāptiṃ kṛtvā yuktaṃ vaktum // PSBh_5.39:81
atredaṃ brahma japet

5.41

* iti // PSBh_5.40:1
* asya pūrvokto'rthaḥ // PSBh_5.40:2
* vidhinaiva pūrvoktena vidhinā japtavyam // PSBh_5.40:3
* na tu duḥkhāntagatena gaṇapativadityarthaḥ // PSBh_5.40:4
* āha kāmitvāt kṛpayā bhagavatā duḥkhānto dattaḥ svecchayaiva na punaraduḥkhāntaṃ kariṣyati // PSBh_5.40:5
* athāśaktas tathāpyasya śaktivyāghātaḥ pācakavad akarmāpekṣatvaṃ cocyate // PSBh_5.40:6
* atra yathā nityo duḥkhāntastathā vakṣyāmaḥ // PSBh_5.40:7
* yathā ca kāṅkṣato lipsataś ca sādhakādhikāranivṛttistathā vakṣyāmaḥ // PSBh_5.40:8
* padārthanigamanārthe cocyate // PSBh_5.40:9
īśānaḥ sarvavidyānām

5.42

* atra īśanād īśānaḥ // PSBh_5.41:1
* atreśanād īśāna ityuktaṃ kāraṇam // PSBh_5.41:2
* īśānaḥ prabhuḥ dhātetyarthaḥ // PSBh_5.41:3
* āha kasyāyamīśānaḥ // PSBh_5.41:4
* taducyate sarvasyeśānaḥ / sarvaśabdo vidyāprakṛter niravaśeṣavācī draṣṭavyaḥ // PSBh_5.41:5
* vidyānāṃ dharmārthakāmakaivalyatatsādhanaparāṇām īśānaḥ vidyānāmiti ṣaṣṭhībahuvacanam // PSBh_5.41:6
* āha kiṃ vidyānāmeveśānaḥ na tu vidyābhirye vidanti // PSBh_5.41:7
* ucyate // PSBh_5.41:8
īśvaraḥ sarvabhūtānām

5.43

* atra niratiśaya aiśvaryeṇa īśvaraḥ // PSBh_5.42:1
* puruṣaḥ caitanyavad ityarthaḥ // PSBh_5.42:2
* āha kasyāyamīśvaraḥ // PSBh_5.42:3
* taducyate sarvabhūtānām / atra cetanācetaneṣu sarvaśabdaḥ na kevalaṃ pṛthivyādiṣu kiṃtu siddheśvaravarjaṃ cetaneṣveva sarvabhūtaprakṛterniravaśeṣavācī sarvaśabdo draṣṭavyaḥ // PSBh_5.42:4
* kasmād bhūtāni // PSBh_5.42:5
* bhāvanatvād bhūtānītyuktam bhūtānāmiti ṣaṣṭhībahuvacanam // PSBh_5.42:6
* āha atra kecid vidyābhūtavyatiriktaṃ brahmāṇamicchanti // PSBh_5.42:7
* tasyāyaṃ kiṃ prabhurbhavati neti // PSBh_5.42:8
* ucyate prabhuḥ // PSBh_5.42:9
* yasmādāha // PSBh_5.42:10
brahmaṇo'dhipatirbrahmā

5.44

* atra yo 'yaṃ viriñciḥ paramaḥ patiḥ sarvacetanavyatiriktaḥ kṣetrajñaḥ tasmin brahmasaṃjñā // PSBh_5.43:1
* na tu pradhānādiṣu // PSBh_5.43:2
* kasmāt // PSBh_5.43:3
* adhipativacanavirodhāt // PSBh_5.43:4
* brahma ca kasmāt // PSBh_5.43:5
* bṛṃhaṇatvād bṛhattvād brahmā // PSBh_5.43:6
* bṛṃhayate yasmād vidyākalābhūtāni bṛhac ca tebhya ityato 'dhipatirbrahmā // PSBh_5.43:7
* brahmaṇa iti ṣaṣṭhī // PSBh_5.43:8
* adhir adhiṣṭhātṛtve // PSBh_5.43:9
* tatsvābhāvyāt saṃhṛte cāsaṃhṛte ca kārya ityarthaḥ // PSBh_5.43:10
* patyuḥ patiḥ adhipatiḥ // PSBh_5.43:11
* rājarājavat // PSBh_5.43:12
* patiḥ pālane patirdarśane bhoge ca // PSBh_5.43:13
* pālayate yasmād brahmādīn īśvaraḥ // PSBh_5.43:14
* pāti brahmādikāryam / adhipatiḥ brahmā // PSBh_5.43:15
* adhipatirīśvaraḥ // PSBh_5.43:16
* evaṃ bṛṃhayate yasmād vidyādikāryaṃ bṛhac ca tebhya ityato 'dhipatirbrahmā bhagavāniti // PSBh_5.43:17
* āha atra kāryakaraṇamahābhāgyam evātra brahmaṇi cintyate na tu sādhakasya lipsā lābho veti // PSBh_5.43:18
* ucyate na // PSBh_5.43:19
* yasmādāha // PSBh_5.43:20
śivo me astu

5.45

* atra yeṣāṃ sādhikāratvād anatiprasannas teṣāmaśivatvaṃ dṛṣṭvā duḥkhāntaṃ gateṣu ca śivatvaṃ dṛṣṭvā āha śivo me astu iti // PSBh_5.44:1
* me ityātmāpadeśe mametyarthaḥ // PSBh_5.44:2
* astviti kāṅkṣāyām // PSBh_5.44:3
* kāṅkṣati lipsati mṛgayatītyarthaḥ // PSBh_5.44:4
* āha kiyantaṃ kālaṃ bhagavānasya śivo bhavati // PSBh_5.44:5
* taducyate nityam // PSBh_5.44:6
* yasmādāha // PSBh_5.44:7
sadā

5.46

* atra sadā nityaṃ saṃtatam avyucchinnamityarthaḥ // PSBh_5.45:1
* āha kamevamāha // PSBh_5.45:2
* ko vāsya śivo bhavatīti // PSBh_5.45:3
* ucyate // PSBh_5.45:4
śivaḥ

Original text: Pāśupatasūtra with Kauṇḍinya's Pañcārthabhāṣya · Edition: R. Anantakrishna Shastri Trivandrum: The Oriental Manuscripts Library of the University of Travancore, 1940 (Trivandrum Sanskrit Series ; 143) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc