Parashara Smriti · Chapter 9

gavāṃ saṃrakṣaṇārthāya na duṣyed rodhabandhayoḥ /
tad vadhaṃ tu na taṃ vidyāt kāmākāmakṛtaṃ tathā //

daṇḍād ūrdhvaṃ yad anyena prahārād yadi pātayet /
prāyaścittaṃ tadā proktaṃ dviguṇaṃ govadhe caret //

rodhabandhanayoktrāṇi ghātaś ceti caturvidham /
ekapādaṃ cared rodhe dvau pādau bandhane caret //

yoktreṣu pādahīnaṃ syāc caret sarvaṃ nipātane /
govāṭe vā gṛhe vāpi durge vāpy asamasthale //

nadīṣv atha samudreṣu tv anyeṣu na nadīmukhe /
dagdhadeśe mṛtā gāvaḥ stambhanād rodha ucyate //

yoktradāmakadoraiś ca kaṇṭhābharaṇabhūṣaṇaiḥ /
gṛhe vāpi vane vāpi baddhā syād gaur mṛtā yadi //

tad eva bandhanaṃ vidyāt kāmākāmakṛtaṃ ca yat /
hale vā śakaṭe paṅktau pṛṣṭhe vā pīḍito naraiḥ //

gopatir mṛtyum āpnoti yoktro bhavati tadvadhaḥ /
mattaḥ pramatta unmattaś cetano vāpy acetanaḥ //

kāmākāmakṛtakrodho daṇḍair hanyād athopalaiḥ /
prahṛtā vā mṛtā vāpi tad dhi hetur nipātane //

aṅguṣṭhamātrasthūlas tu bāhumātraḥ pramāṇataḥ /
ādras tu sapalāśaś ca daṇḍa ity abhidhīyate //

mūrchitaḥ patito vāpi daṇḍenābhihitaḥ sa tu /
utthitas tu yadā gacchet pañca sapta daśaiva vā //

grāsaṃ vā yadi gṛhṇīyāt toyaṃ vāpi pibed yadi /
pūrvaṃ vyādhyupasṛṣṭaś cet prāyaścittaṃ na vidyate //

piṇḍasthe pādam ekaṃ tu dvau pādau garbhasaṃmite /
pādonaṃ vratam uddiṣṭaṃ hatvā garbham acetanam //

pāde 'ṅgaromavapanaṃ dvipāde śmaśruṇo 'pi ca /
tripāde tu śikhā varjaṃ saśikhaṃ tu nipātane //

pāde vastrayugaṃ caiva dvipāde kāṃsyabhājanam /
tripāde govṛṣaṃ dadyāc caturthe godvayaṃ smṛtam //

niṣpannasarvagātras tu dṛśyate vā sacetanaḥ /
aṅgapratyaṅgasaṃpūrṇo dviguṇaṃ govrataṃ caret //

pāṣāṇenātha daṇḍena gāvo yenābhighātitāḥ /
śṛṅgabhaṅge caret pādaṃ dvau pādau netraghātane //

lāṅgūle pādakṛcchraṃ tu dvau pādāv asthibhañjane /
tripādaṃ caiva karṇe tu caret sarvaṃ nipātane //

śṛṅgabhaṅge 'sthibhaṅge ca kaṭibhaṅge tathaiva ca /
yadi jīvati ṣaṇmāsān prāyaścitttaṃ na vidyate //

vraṇabhaṅge ca kartavyaḥ snehābhyaṅgas tu pāṇinā /
yavasaś copahartavyo yāvad dṛḍhabalo bhavet //

yāvat saṃpūrṇasarvāṅgas tāvat taṃ poṣayen naraḥ /
gorūpaṃ brāhmaṇasyāgre namaskṛtvā visarjayet //

yady asaṃpūrṇasargāṅgo hīnadeho bhavet tadā /
goghātakasya tasyārthaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet //

kāṣṭhaloṣṭakapāṣāṇaiḥ śastreṇaivoddhato balāt /
vyāpādayati yo gāṃ tu tasya śuddhiṃ vinirdiśet //

caret sāṃtapanaṃ kāṣṭhe prājāpatyaṃ tu loṣṭake /
taptakṛcchraṃ tu pāṣāṇe sastre caivātikṛcchrakam //

pañca saṃtapane gāvaḥ prājāpatye tathā trayaḥ /
taptakṛcchre bhavanty aṣṭāv atikṛcchre trayodaśa //

pramāpaṇe prāṇabhṛtāṃ dadyāt tat pratirūpakam /
tasyānurūpaṃ mūlyaṃ vā dadyād ity abravīn manuḥ //

anyatrāṅkanalakṣmabhyāṃ vāhane mocane tathā /
sāyaṃ saṃgopanārthaṃ ca na duṣyed rodhabandhayoḥ //

atidāhe 'tivāhe ca nāsikābhedane tathā /
nadīparvatasaṃcāre prāyaścittaṃ vinirdiśet //

atidāhe caret pādaṃ dvau pādau vāhane caret /
nāsikye padahīnaṃ tu caret sarvaṃ nipātane //

dahānāt tu vipadyate anaḍvān yoktrayantritaḥ /
uktaṃ parāśareṇaiva hy ekapādaṃ yathāvidhi //

rodhanaṃ bandhanaṃ caiva bhāraḥ praharaṇaṃ tathā /
durgapreraṇayoktraṃ ca nimittāni vadhasya ṣaṭ //

bandhapāśasuguptāṅgo mriyate yadi gopaśuḥ /
bhavane tasya pāpī syāt prāyaścittārdham arhati //

na nārikelair na ca śāṇavālaiḥ na vāpi mauñjair na ca valkaśṛṅkhalaiḥ /
etais tu gāvo na nibandhanīyā baddhvāpi tiṣṭhet paraśuṃ gṛhītvā //

kuśaiḥ kāśaiś ca badhnīyād gopaśuṃ dakṣiṇāmukham /
pāśalagnāgnidagdhāsu prāyaścittaṃ na vidyate //

yadi tatra bhavet kāṣṭhaṃ prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet /
japitvā pāvanīṃ devīṃ mucyate tatra kilbiṣāt //

prerayan kūpavāpīṣu vṛkṣacchedeṣu pātayan /
gavāśaneṣu vikrīṇaṃs tataḥ prāpnoti govadham //

ārādhitas tu yaḥ kaścid bhinnakakṣo yadā bhavet /
śravaṇaṃ hṛdayaṃ bhinnaṃ magno vā kūpasaṃkaṭe //

kūpād utkramaṇe caiva bhagno vā grīvapādayoḥ /
sa eva mriyate tatra trīn pādāṃs tu samācaret //

kūpakhāṭe taṭābandhe nadībandhe prapāsu ca /
pānīyeṣu vipannānāṃ prāyaścittaṃ na vidyate //

kūpakhāte taṭākhāte dīrghakhāte tathaiva ca /
anyeṣu dharmakhāteṣu prāyaścittaṃ na vidyate //

veśmadvāre nivāseṣu yo naraḥ khātam icchati /
svakāryagṛhakhateṣu prāyaścittaṃ vinirdiśet //

niśi bandhaniruddheṣu sarpavyāghrahateṣu ca /
agnividyudvipannānāṃ prāyaścittaṃ na vidyate //

grāmaghāte śaraugheṇa veśmabhaṅgān nipātane /
ativṛṣṭihatānāṃ ca prāyaścittaṃ na vidyate //

saṃgrāme prahatānāṃ ca ye dagdhā veśmakeṣu ca /
dāvāgnigrāmaghāteṣu prāyaścittaṃ na vidyāte //

yantritā gauś cikitsārthaṃ mūḍhagarbhavimocane /
yatne kṛte vipadyeta prāyaścittaṃ na vidyate //

vyāpannānāṃ bahūnāṃ ca bandhane rodhane 'pi vā /
bhiṣaṅmithyopacāre ca prāyaścittaṃ vinirdiśet //

govṛṣāṇāṃ vipattau ca yāvantaḥ prekṣakā janāḥ /
anivārayatāṃ teṣāṃ sarveṣāṃ pātakaṃ bhavet //

eko hato yair bahubhiḥ sametair na jñāyate yasya hato 'bhighātāt /
divyena teṣām upalabhya hantā nivartanīyo nṛpasaṃniyuktaiḥ //

ekā ced bahubhiḥ kācid daivād vyāpāditā yadi /
pādaṃ pādaṃ tu hatyāyāś careyus te pṛthak pṛthak //

hate tu rudhiraṃ dṛśyaṃ vyādhigrastaḥ kṛśo bhavet /
lālā bhavati daṣṭeṣu evam anveṣaṇaṃ bhavet //

grāsārthaṃ codito vāpi adhvānaṃ naiva gacchati /
manunā caivam ekena sarvaśāstrāṇi jānatā //

prāyaścittaṃ tu tenoktaṃ goghnaś cāndrāyaṇaṃ caret /
keśānāṃ rakṣaṇārthāya dviguṇaṃ vratam ācaret //

dviguṇe vrata ādiṣṭe dviguṇā dakṣiṇā bhavet /
rājā vā rājaputro vā brāhmaṇo vā bahuśrutaḥ //

akṛtvā vapanaṃ tasya prāyaścittaṃ vinirdiśet /
sarvān keśān samuddhṛtya cchedayed aṅguladvayam //

evaṃ nārīkumārīṇāṃ śiraso muṇḍanaṃ smṛtam /
na striyāḥ keśavapanaṃ na dūre śayanāśanam //

na ca goṣṭhe vased rātrau na divā gā anuvrajet /
nadīṣu saṃgame caiva araṇyeṣu viśeṣataḥ //

na strīṇām ajinaṃ vāso vratam eva samācaret /
trisaṃdhyaṃ snānam ity uktaṃ surāṇām arcanaṃ tathā //

bandhumadhye vrataṃ tāsāṃ kṛcchracāndrāyaṇādikam /
gṛheṣu satataṃ tiṣṭhec chucir niyamam ācaret //

iha yo govadhaṃ kṛtvā pracchādayitum icchati /
sa yāti narakaṃ ghoraṃ kālasūtram asaṃśayam //

vimukto narakāt tasmān martyaloke prajāyate /
klībo duḥkhī ca kuṣṭhī ca sapta janmāni vai naraḥ //

tasmāt prakāśayet pāpaṃ svadharmaṃ satataṃ caret /
strībālabhṛtyagovipreṣv atikopaṃ vivarjayet //