Parameshvara Samhita · Chapter 9

// śrīḥ //
navamo'dhyāyaḥ
śāṇḍilyaḥ ---
evaṃ kālatraye kuryāt pūjanaṃ mantravittamaḥ/
na ca kālatrayānnyūnaṃ pūjanaṃ vihitaṃ sadā

prāsādeṣu svayaṃvyaktapūrveṣu dvijasattama!/
kālatrayaṃ pradhānaṃ syāttadūrdhvaṃ karturicchayā

vibhavāpekṣayā caiva vardhayeta yathākramam/
yāva?Rd‌dvādaśamaḥ kālastāvadvai munipu?Rṅgava!

śreṣṭhaḥ prabātakālaḥ syāt triṣu kāleṣu vai punaḥ/
yathāvanmantravinyāsamātmanaḥ karadehayoḥ

hṛdyāgaṃ sthānasaṃśuddhiṃ sāyāmāṃ bhautikīṃ tataḥ/
nityaṃ prābhātike kuryādanyatrecchānurūpataḥ

snapanaṃ balidānaṃ ca kuryāt kālatraye sadā/
mūrterāsanapūjā tu kāryā kālacatuṣṭaye

pañcakāle bhavennyāsaḥ ṣaṭ‌kāle havanakriyā/
ata ūrdhveṣu kāleṣu japāntaṃ pūjanaṃ bhavet

alaṅkārāsanādyaṃ ca pūrvavat kramayogataḥ/
vinoktena prakāreṇa hyanyathā na samācaret

mukhyakalpe tu homāntā nityanaimittikātmakāḥ/
pūjāḥ krameṇa vai kuryāt tattaddhomāvasānikāḥ

anukalpe tu japyāntaṃ yāgānantariteṣu vai/
yāgeṣu havanānteṣu nityanaimittikādiṣu

tattadyāgaṃ japāntaṃ ca kramāt kṛtvā tataḥ param/
tattaddhomān muniśreṣṭha! kramāt kuryādyathāvidhi

anukalpeṣu yāgeṣu hyupakāloditeṣu vai/
āsanārghye tataṛ pādyamācāmaṃ sapratigraham

gandhaṃ mālyaṃ tathā dīpaṃ dhūpaṃ mātrāṃ krameṇa tu/
datvā bhojyāvasānaṃ tu kramāddadyādvidhānataḥ

atha dvādaśakālādi yāvat kālatrayaṃ dvija!/
nāḍikānāṃ vibhāgaṃ tu krameṇaivāvadhāraya

brāhnānmuhūrtādārabhya sapādaṃ ghaṭikādvayam/
nirvartya nityakarma prāk‌ snānapūrvaṃ yathāvidhi

sapādaikottarā nāḍyo daśa prābhātike'rcane/
tato nāḍīcatuṣkaṃ tu bhavedyāgadvayasya tu

tatastvardhottarā nāḍyastisraḥ syussvānhikasya tu/
paścādardhottarāḥ sapta nāḍyo madhyandinārcane

bhūyastu ghaṭikāyugmaṃ yāgasya dvijasattama!/
tato'parāhṇayāgasya bhavettu ghaṭikātrayam

svādhyāyasya bhavet kālastatastu ghaṭikādvayam/
ardhottarā bhavennāḍī svasya sāyantanī kriyā

tataḥ pradoṣayāgasya sārdhāḥ sapta ca nāḍikāḥ/
tato yāgadvayaṃ kuryāddhaṭikānāṃ catuṣṭaye

paścānniśīthayāgasya bhavedvai nāḍikātrayam/
bhūyastu pūjanaṃ vipra! kuryādvai ghaṭikādvaye

tatastu pratyuṣo yāgaḥ sārdhaṃ syānnāḍikādvayam/
yogapūrvaṃ tu viśrāmaścatasro nāḍikāstataḥ

yatra dvādaśakālejyā tatrāyaṃ kālanirṇayaḥ/
yatraikādaśakālejyā tatrāyaṃ krama ucyate

niśīthayajanādūrdhvaṃ pratyuṣaḥ pūjanaṃ bhavet/
yadvā prādoṣikādūrdhvaṃ kālamekaṃ vilopayet

viśrāmasya bhavet kālo nāḍīnāṃ ṣaṭ‌kameva ca/
yadā tu daśakāleṣu pūjanaṃ vihitaṃ tadā

madhyāhnapūjanādūrdhvamaparāhṇārcanaṃ bhavet/
tathā madhyāhṇapūjāyāḥ sārdhāstu nava nāḍikāḥ

yatra kāleṣu navasu pūjanaṃ vihitaṃ tadā/
niśīthapūjanāt pūrvamekaṃ yāgaṃ tu lopayet

daśa nāḍyo'rdhahīnāḥ syustadā prādoṣike'rcane/
yatra kālāṣṭake yāgā vihitā dvijasattama!

tadā prābhādikādūrdhvamekaṃ yāgaṃ vilopayet/
tadā prābhātike yāge sāṃśā nāḍyastrayodaśa

yajanaṃ saptakāleṣu yadā syād‌dvijasattama!/
pradoṣaśca niśīthasca pratyūṣaśca tathā niśi

niśīthasya bhavet kālaścatasro nāḍikāstadā/
ardhahīnāścatasrastu ghaṭikāścaramasya tu

yatra vai kālaṣaṭ‌ke tu pūjanaṃ vihitaṃ tadā/
pūrvamadhyāparāhṇāstu divākālāstrayaḥ smṛtāḥ

svasya prābhātakṛtyasya sāṃśaṃ nāḍītrayaṃ tadā/
sārdhāścatasro nāḍyastu svasya madhyandinasya tu

prātarādyā niśīthāntāḥ pañcakālā udāhṛtāḥ/
tadā śiṣṭāstu ghaṭikā yogaviśrāmayoḥ smṛtāḥ

ete'parāhṇarahitāścatuṣkālāḥ prakīrtiṃtāḥ/
pañcakaṃ ghaṭikānāṃ tu svādhyāyasya bhavettadā

prātarmadhyandinaṃ sāyaṃ trayaḥ kālā yathākramam/
tadānīmavaśiṣṭāstu ghaṭikāḥ svasya karmaṇaḥ

anukalpe tu kālaḥ syādeko mādhyandino'thavā/
mādhyandinaśca naiśaśca dvau kālau śaktito dvija!

yatrāvaraṇabāhulyaṃ tathā ca balivistaraḥ/
bhagavadyāgavistāro mahatā vibhavena tu

anekā mūrtayo yatra pūjyante vistareṇa tu/
tatra tatra samabhyūhya svabud‌dhyā tu samācaret

vṛddhiṃ pradhānakāle tu nāḍikānāṃ mahāmate!/
saṃkṣepamupasandhyāsu tattatkarmānuguṇyataḥ

evamukteṣu kāleṣu yaḥ pūjayati sarvadā/
sa pūjāphalamāpnoti sākalyena mahāmate!

yathā kālātyayo na syāttathā kuryāt prayatnataḥ/
ukte'smin samatikrānte kāle doṣo bhavenmahān

manujaiḥ kalpite sthāne ityuktā nāḍikāsthitiḥ/
svayaṃ vyaktādike'pyevaṃ sthānānāmārṣapaścime

catuṣṭaye bhavedvipra! kālānāṃ tu vinirṇayaḥ/
viśeṣaḥ śrūyatāmatra niyateṣvapi karmasu

vatsarotsavapūrveṣu nānānaimittikeṣu ca/
pavitrārohaṇānteṣu kāmyeṣu vividheṣu ca

tathā ca prāyaścitteṣu rāṣṭrabhaṅgādidoṣataḥ/
yadvā yajanavistārādasāmarthyādikena vā

tattatkarmodite kāle samatīte kṣaṇādike/
na doṣo vidyate vipra! tattatsthānaprabhāvataḥ

sadāgamaparairvipraiḥ paścakālaparāyaṇaiḥ/
cāturātmyaikaniṣṭhaistu ananyairadhikāribhiḥ

prāguktairvyāpakairmandnairdvādaśākṣarapūrvakaiḥ/
aṅgopāṅgādisaṃyuktairdivyaśāstroktamārgataḥ

yajanaṃ kriyate yatra tatrāpi ca viśeṣataḥ/
kālātikramadoṣastu vidyate na kadācana

tathāpi kālātikrāntau viśeṣamavadhāraya/
vyāmiśrayājibhirvarṇairnirmitāyatanāstu ye

teṣu karmaṇi nitye'pi kāmye naimittike'pi vā/
vividhe'pi tathā vipra! prāyaścittākhyakarmaṇi

tattaduktasya kālasya muhūrtasyāpyatikrame/
karturgurośca sthānasya tasya doṣo mahān bhavet

ananyaśaraṇairvarṇaiḥ sthāne tu parikalpite/
ārambhaḥ prātarijyāyā api yāmāṣṭamāṃśakam

nātikrāmenna madhyāhnaḥ sāṣṭāṃśaṃ praharadvayam/
na ca sāyantanārambho rātrau yāmāṣṭamāṃśakam

niśīthapūjānārambho na ca nāḍīstrayodaśa/
pratyuṣaḥ pūjanārambhaḥ na ca hyekonaviṃśatim

atikramecceddoṣaḥ syāt kartrāditritayasya ca/
naimittikādike prāgvadbhaveddoṣasya nirṇayaḥ

sacchūdraiḥ kalpite vipra! sthāne tu vinibodha me/
ahani prātarārambho yāmāṃśaṃ na vyatikramet

na ca mādhyandinārambhaḥ sapādaṃ praharadvayam/
rātrau sāyantanārambho yāmāṃśaṃ na vyatikramet

niśīthayajanārambho na ca nāḍīdvisaptakam/
nātikrāmet pratyuṣastu viṃśatiṃ yadyatikramet

sabandhukasya vai kartuḥ sthānasya ca gurorbhavet/
bhayaṃ naimittikādīnāṃ prāgvattattadatikrame

sadvaiśyaiḥ kalpite sthāne vibhāgamavadhāraya/
prāgijyopakrame nāḍīdvitayaṃ hyudayāt param

nātikramenna mādhyāhno hyaṣṭāviṃśatināḍikāḥ/
rātrau sāyantanārambhaktritayaṃ na vyatikramet

niśīthayajanārambho yāmau dvau na hyatikramet/
pratyuṣaḥ pūjanārambho na ca nāḍyekaviṃśatim

naimittikādyaṃ tritayaṃ na ca kālamatikramet/
prāguktaṃ yadyatikrāmet karturvai deśikasya ca

sabandhukasya jāyeta mahāvyādhyādipīḍanam/
sthānasya dhānyanāśaḥ syānmahābhūtairupaplavaḥ

sadāgamajñaiḥ kṣatraistu klṛpte vakṣyāmyataḥ param/
prātarijyāsamārambho yāmārdhaṃ na hyatikramet

na ca mādhyandinārambhaḥ sārdhaṃ yāmadvayaṃ dvija!/
na ca sāyantanārambho yāmārdhaṃ na hyatikamet

niśīthayajanārambho nāḍīṣoḍaśakaṃ na ca/
yāmatrayaṃ tadanyastu na ca naimittikādikam

uktaṃ kālamatikrāmet pramādādyadyatikramet/
deśakṣobhādidoṣaḥ syāt pūrvoktatritayasya ca

pañcakālaparairvipraiḥ kalpite'pi nibodha me/
prāgijyopakramo nāḍīpañcakaṃ na vyatikramet

na ca mādhyandinārabhbho nāḍikānāṃ tu viṃśatim/
na ca sāyantanārambho nāḍīṣṭ‌kamatikramet

nātikramenniśīthejyā nāḍyaḥ saptottarā daśa/
caturviṃśatimantejyā nāḍīnāṃ na hyatikramet

na ca naimittikādyasya prāptakālavyatikramaḥ/
evamuktaṃ tu niyamaṃ yena kenāpyatikramet

sthānabhraṃśādidoṣaḥ syāddeśikāditrayasya ca/
ṛṣibhiḥ kalpite sthāne viśeṣamavadhāraya

nātikramet prāgijyāyā nāḍīṣaṭ‌kamupakramaḥ/
mādhyandinasamārambho na ca nāḍyekaviṃśatim

sāyamijyāsamārambho nāḍīnāṃ na ca saptakam/
nātikrāmenniśīthejyā nāḍyaṣṭādaśakaṃ dvija!

nātikrāmet paśvimejyā nāḍikāpañcapañcakam/
atikrameccet kartuḥ syāt kṣayavyādhiprapīḍanam

taddeśe syādanāvṛṣṭiḥ sthānasya ca mahadbhayam/
kalpite mantrasiddhaistu sthāne samavadhāraya

ārambhaḥ prātarijyāyāḥ praharaṃ na hyatikramet/
ekaviṃśatikaṃ sārdhaṃ madyāhno na vyatikramet

nātikramettu praharaṃ sāyaṃ yāga upakramaḥ/
niśīthayāgo nāḍīnāṃ na ca tvekonaviṃśatim

ṣaḍviṃśatimatikrāmenna ca paścimapūjanam/
atikrameccedve kartuḥ putrahānirbhaviṣyati

sthāne dravyavināśaḥ syādrāṣṭrasya vyādhipīḍanam/
divyasthāne'tha vakṣyāmi prāgijyāyā upakramaḥ

aṣṭakaṃ na tvatikrāmennāḍīnāṃ dvijasattama!/
dvāviṃśatiṃ na madhyāhno na ca sāyantano'ṣṭakam

viṃśatiṃ na niśīthejyā saptaviṃśatimantimaḥ/
nātikrāmenmuniśreṣṭha! pramādādyadyatikramet

deśādhipasya pīḍā syājjvarādivyādhibhiḥ sadā/
sthāne dhānyādināśaḥ syāttattaddeśanivāsinām

atha sthāne svayaṃ vyakte śrṛṇu kālavidhiṃ dvija!/
prathamejyāsamārambho ghaṭikādaśakaṃ na ca

atikrāmenna madhyāhno nāḍīnāṃ pañcaviṃśatim/
sāyamijyāsamārambho daśakaṃ na hyatikramet

dvāviṃśatiṃ niśīthejyā nātikrāmeta paścimaḥ/
ādityodayavelāṃ tu nātikrāmet kadācana

pramādād‌buddhipūrvādvā atikrāmedyadi dvija!/
arātibhiḥ paribhavo mahāvyādhyādipīḍanam

sadā deśādhipasya syāt prajānāṃ vyādhipīḍanam/
tatsthānasya na sampattistaddeśe vṛṣṭivarjanam

nityanaimittikaṃ karma nakṣatrādinimittakam/
tattatkarmoditaṃ kālaṃ nātikrāmettu mānuṣe

ārṣādiṃke tu tritaye pūrvabhāgoditaṃ tu yat/
tat kuryāttadatikrāntau bhāge tu tadanantare

tatkālātikrame doṣo nityātikrāntivadbhavet/
aparāṃśoditaṃ karma tatraiva tu samācaret

pūrvāhṇe vihitaṃ karma madhyāhne tu samācaret/
madyāhne vihitaṃ yattadaparāhne samācaret

pūrvarātroditaṃ karma madhyarātre samācaret/
madhyarātroditaṃ yattat kuryādapararātrike

svayaṃ vyakte tu pūrvāṃśavihitaṃ syāttu madhyame/
paścime vāpi tatroktaṃ pūrve vā madhyame'pi vā

ācaredanukalpe tu pūrvāhnavihitaṃ tu yat/
tat kuryādatha madhyāhne aparāhṇe'thavā dvija!

pūrvarātroditaṃ kuryānmadhye vā paścime'pi vā/
ṛkṣāṇāṃ pūrvabhāge tu ṛkṣakarma samācaret

tithīnāṃ paścime bhāge tithikarma samācaret/
nakṣatrabhede cādhikye tithibhede tadantime

tatrāpi cedamāvāsyā saṅgavāt parato bhavet/
tasmin kuryāttu tat karma tat syāt pūrvedyuranyathā

atīte bhagavadyāgamācareduttarāyaṇe/
paścāt ṣoḍaśanāḍīnāmantare homapaścimam

snapanādyaṃ muniśreṣṭha! caitre ca viṣuve tathā/
prāgeva bhagavadyāgamācareddakṣiṇāyane

snapanādyaṃ tu homāntaṃ nāḍīṣoḍaśakāntare/
anukalpe tu tat kuryāt paścāt ṣoḍaśakāntare

evamāśvayuje māsi viṣuve'pi samācaret/
uttarāyaṇavat kuryāt tatsaṅ‌krānticatuṣṭaye

yallagnahetukaṃ karma yanmuhūrtanimittakam/
tat saśeṣaṃ samāpādya prāyeṇa vibhavena tu

tasmin prāpte śubhe kāle śaśvaccheṣaṃ samāpayet/
arghyādyairdevamiṣṭvā tu agnau pūrṇāhuniṃ dadet

naimittikaṃ divoktaṃ tu divaiva tu samāpayet/
naimittikaṃ niśoktaṃ tu niśyeva tu samāpayet

yasmin yasminnahorātre vihitaṃ karma yad‌dvija!/
samāpayet tattasmin yatnato'vaśyameva hi

mahotsavaḥ sadākālaṃ vihitaṃ na tvatikramet/
ni śotsavasya kālaḥ syāttapanasyodayāvadhi

kālaḥ syāttīrthayātrāyāṃ viṃśannāḍcantare divā/
manuṣyanirmite sthāne mukhyakalpe dvijottama!

anukalpe tu tatkālo yāvadastamayāvadhi/
svayaṃ vyāktādike sthāne divā syānmukhyakalpake

anukalpe niśāyāṃ tu pūrvārdhāvadhiko bhavet/
mukhyakalpe'pi rātrau vā hyayanādestu saṃbhave

martyapratiṣṭhite sthāne pavitrārohaṇasya tu/
kālaḥ syādahni viprendra! nāḍīviṃśatikāntare

svayaṃ vyaktādike sthāne yāvadastamayāvadhi/
rātrau tu bhūṣaṇāropaṃ na kadācit samācaret

candrasūryoparāge ca tatkālāt pūrvameva tu/
catussthānasthitasyāpi sthānadvayagatasya vā

devasya yajanaṃ kṛtvā homāntaṃ snapanādikam/
aupacārikasāṃsparśaiḥ prabhūtairhṛdayaṅgamaiḥ

payoghṛtādibhiḥ samyak saviśeṣairmahāmate!/
tato'kṣasūtramādāya tāvat kuryājjapaṃ sudhīḥ

yāvadrāhuvimuktasya candrāderdarśanaṃ bhavet/
pūjāhomajapādīnāṃ phalānantyamavāpnuyāt

anyathā viphalaṃ karma karturvyādhyādipīḍanam/
ato'pyanyadanityaṃ yannaimittikamudāhṛtam

puṇyakālavaśenaiva tatrāpyevaṃ samācaret/
kāmyāni sarvakarmāṇi tattatkāle samācaret

anyathā tāni karmāṇi na sidhyantyacireṇa tu/
svayaṃvyaktādike tāni sarvadaiva samācaret

prāyaścittaṃ tu vai kuryāt sañjāte tannimittake/
tadaiva vātha karmānte tridinābhyantare tu vā

tad‌gurutvānuguṇyena pañcasaptadināntare/
tadārambhaḥ samāptirvā hyanyathā dviguṇaṃ caret

prāyaścittaṃ tu vai kuryāt svayaṃvyaktādike sthale/
svayaṃvyaktādike sthānacatuṣke'pi mahāmate!

prākāragopurādīnāmārambhaṃ sthāpanaṃ tathā/
tathā ca karmabimbānāṃ sthāpanaṃ ca viśeṣataḥ

jīrṇoddhāravidhānaṃ ca punaḥ saṃsthāpanaṃ tathā/
aṅ‌kurāropaṇaṃ caiva dhvajārohāvarohaṇe

sumudūrte sunakṣatre sulagne'pi samācaret/
doṣaḥ syāttadatikrāntau tacchāntiṃ ca samācaret

dvādaśī tu kalāmātrā trayodaśyāṃ samācaret/
karmāvasāne śayanaṃ prabodhaṃ punareva hi

pavitrārohaṇādyeṣu vividheṣu tu karmasu/
muhūrtātikrame doṣo na bhavettu kadācana

yatra tu vyāpakairmantrairananyairadhikāribhiḥ/
divyaśāstroktamārgeṇa pūjanaṃ kriyate vibhoḥ

tatra syāt kālaniyamo divyasthānoktamārgataḥ/
eteṣāṃ dvitayaṃ yatra tatra kālastu saiddhavat

yatra trayāṇāmekaṃ syāt tatrārṣasthānavadbhavet/
puroditeṣu sthāneṣu sarveṣvapi yathākramam

ya uktaḥ kālaniyamo niyatādyeṣu karmasu/
mukhyānukalpabhedena dvividhastadatikrame

taddoṣaśāntiṃ vai kṛtvā tāni kuryādanantare/
kāle yathā krarmahānirna kadācittu jāyate

tathā krameṇa vai kuryāttāni karmāṇi sarvadā/
nityanaimittike prāpte hyekasmin samaye tadā

pūrvaṃ naimittikaṃ kṛtvā paścānnityaṃ samācaret/
naimittike hyanitye ca nitye ca yugapadgate

prāganityaṃ tataḥ paścānnityanaimittikaṃ caret/
naimittike ca kāmye ca prāpte kāmyaṃ tu pūrvataḥ

eteṣvapi ca sarveṣu prāyaścittākhyakarmaṇi/
ekakāle tu saṃprāpte prāyaścittaṃ tu pūrvataḥ

samāpya paścādvai kuryāt tāni karmāṇi sarvadā/
yadā naimittikādyaṃ tu vibhavādyaistu vistṛtam

tadā tātkālikaṃ nityaṃ tatkālāt prāk samācaret/
kālātikramadoṣastu tatra na syāt kadācana

deśikā bahavo yatra bahavaḥ paricārakāḥ/
tattatkarmorthabimbāni saṃbhavanti bahūni ca

tatra sarvāṇi karmāṇi hyekadaiva samācaret/
kālātikramadoṣastu vidyate tatra pūrvavat

vakṣyante deśikā ūrdhaṃ svayaṃvyaktādiṣu dvija!/
idānīṃ mūrtibhedeṣu lakṣyante deśikāḥ śrṛṇu

parātparasvarūpasya parasya ca vibhoḥ sadā/
ācāryān śāstravihitāṃścaturaḥ parikalpayet

aṣṭau dvādaśa vā kalpyā vyūhe mūrtyantare'pi ca/
vaibhaveṣvapi mūrteṣu deśikendrāstathaiva hi

sādhakāścaivameva syuḥ sadā ṣoḍaśa vā dvija!/
vibhaveṣu svatantreṣu sādhakā dvādaśaiva vā

avatāreṣu daśasu svatantreṣu mahāmate!/
prāsāde sthāpiteṣveṣu kalpyā vārādhakā daśa

yathoktācārasaṃyuktāstathāpyadhikasaṃkhyakāḥ/
tatraitat kalpanaṃ śreṣṭhamanyatra tadanrathakam

na tu kevala evaite daśakalpyaḥ kadācana/
parātparādiṣu sadā daśa saṃkhyāṃ na kalpayet

asvatantre'vatāre'pi daśasaṃkhyāṃ na kalpayet/
paricārakasaṃkhyāṃ tu vakṣyāmyupari vistarāt

iti svārthāvirodhena parārthādhikṛtasya tu/
ekāyanasya viduṣaḥ proktāḥ kālāḥ krameṇa tu

tathā vai dīkṣitasyāpi siddhāntaratacetasaḥ/
idānīṃ karmaṇi svārthe tayorniratayoḥ sadā

nityānāṃ kālabhedaṃ tu samākarṇaya sāmpratam/
athābhigamanādyāstu pañcakālāḥ prakīrtitāḥ

pūrvo'bhigamanākhyaḥ syādupādānābhisaṃjñitaḥ/
kālānāṃ pravibhāgaṃ tu pṛṣṭaḥ puṣkarajanmanā

svādhyayākhyaścaturthaḥ syāt pañcamo yogasaṃjñitaḥ/
kālānāṃ pravibhāgaṃ tu pṛṣṭaḥ puṣkarajanmanā

nāradenāpi bhedena provāca bhagavān svayam/
sa eva kramaśo vipra! procyate'tra pṛthagdvija!

pauṣkara :---
jñātumicchāmi bhagavan! kālabhedena vai saha/
svarūpaṃ mantrasiddhāntādyāgamānāṃ yathāsthitam

śrībhagavānuvāca ---
kālamekaṃ dvijaśreṣṭha! tadvyāpāravaśāt punaḥ/
bhinnamābhāti kartṝṇāṃ bhagavadbhāvināṃ tu vai

nāḍikākalitaṃ yadvai ahorātraṃ tu saṃsmṛtam/
pañcadhā viṣamāṃśaistadāprabhātādvibhajya ca

brāhnaṃ muhūrtamāsādya mantrajñaḥ prayataḥ śuciḥ/
śodhayitvā svakaṃ dehamāyāmādyairyathoditaiḥ

mantravinyastadeho'tha kuryānmantrārcanaṃ tataḥ/
japastotrāvasānaṃ ca yāvadādityadarśanam

kuryādbhogārcanaṃ paścāt puṣpamūlaphalādikam/
gate dināṣṭame bhāge snānapūrvaṃ samācaret

prāgvadārādhanaṃ māntraṃ tṛtīyapraharāvadhi/
tataścaturthe prahare śāstrādhyayanamācaret

cintanaṃ śravaṇopetaṃ vyākhyānaṃ svadhiyecchayā/
astaṃ gate dinakare āsādyārādhanālayam

kuryānmantrārcanaṃ samyagjapadhyānasamanvitam/
āsādya śayanaṃ paścāt smarenmantreśvaraṃ hṛdi

kṣapayitvā niśāṃśaṃ tu utthāya śayanāttataḥ/
yogaṃ yuñjīta vai māntanaṃ prāgvaddhṛtkamalodare

talpamāsādya vai bhūyaḥ prabuddhaḥ kamalodbhava!/
utthāyaṃ śayanaṃ tyakatvā tataḥ pūrvoktamācaret

kālabhedamimaṃ viddhi saprapañcaṃ puroditam/
nāradaḥ ---
eko hi śrūyate deva! kālo loke na cāparaḥ

pañcakālāstvayoddiṣṭāḥ kimetanme'tra saṃśayaḥ/
śrībhagavānuvāca ---
ekasyaiva hi kālasya bhedaśūnyasya nārada!

āprabhātānniśāntaṃ vai pañcadhā parikalpanā/
pṛthakkarmavaśāt kāryā na kālā bahavaḥ smṛtāḥ

nāradaḥ ---
ekakālāśritānāṃ ca karmaṇāṃ lakṣaṇaṃ vada/
parijñātaistu yaiḥ samyak kṛtakṛtyo bhavāmyaham

śrībhagavānuvāca ---
brāhnānmurtādārabhya prāgaṃśaṃ vipra! vāsare/
japadhyānārcanastotraiḥ karmavāk‌cittasaṃyutaiḥ

abhigacchejjagadyoniṃ taccābhigamanaṃ smṛtam/
tataḥ puṣpaphalādīnāmutthāyārjanamācaret

bhagavadyāganiṣpattikāraṇaṃ praharaṃ param/
tadupādānasaṃjñaṃ vai karmakālapadāśritam

tato'ṣṭāṅgena yogena pūjayet parameśvaram/
sādhakaḥ praharaṃ vipra! ijyākālastu sa smṛtaḥ

śravaṇaṃ cintanaṃ vyākhyā tataḥ pāṭhasamanvitaḥ/
svādhyāyasaṃjñaṃ taṃ viddhi kālāṃśaṃ munisattama!

dināvasāne saṃprāpte pūjāṃ kṛtvā samabyaset/
yogaṃ niśāvasāne ca viśramairantarīkṛtam

pañcamo yogasaṃjño'sau kālāṃśo brahnasiddhidaḥ/
nāradaḥ ---
śruto mayākhilaḥ pūrvaṃ bhagavadyāga uttamaḥ

tasyāṅgāni vibhāgena jñātumicchāmyahaṃ punaḥ/
śrībhagavānuvāca ---
antaḥkaraṇayāgādi yāvadātmanivedanam // 180 /
tadādyamaṅgaṃ yāgasya nāmnābhigamanaṃ mahat/
pūjanaṃ cārghyapuṣpādyairbhogairyadakhilaṃ mune!

bāhyopacāraistadviddhi bhogasaṃjñaṃ tu nārada!/
madhvājyāktena dadhnā ca pūjā ca paśunā ca yā

tat‌ tṛtīyaṃ hi yāgāṅgaṃ turyamannena pūjanam/
niveditasya yaddānaṃ pūrvoktavidhinā mune!

sampradānaṃ tu tannāma yāgāṅgaṃ pañcamaṃ smṛtam/
vahnisantarpaṇaṃ ṣaṣṭhaṃ pitṛyāgastu saptamaḥ

prāṇāgnihavanaṃ nāmnā tvanuyāgastadaṣṭamam/
ityetat kathitaṃ sarvaṃ yat tvayā paricoditam

pradadyādacirādyadvai tanniṣṭhānāṃ svakaṃ padam/
iti proktaṃ krameṇaiva karmabhedena vai saha

pañcakālavibhāgaṃ tu dvayorapyadhikāriṇoḥ/
tatrāyaṃ hi viśeṣaḥ syāt satyasaṃkalpayājinaḥ

cāturātmyaikaniṣṭhasya mūladharmaikacetasaḥ/
āyāmanyāsapūrvaṃ tu vighnajidyajanāntimam

ihoditaṃ yat tat sarvaṃ varjanīyaṃ prayatnataḥ/
ātmano'bhīṣṭasidhdyarthaṃ sāttvatādyuktamārgataḥ

pūjane dīkṣitasyāpi śiṣyasyādhikṛte'pi ca/
tasyāpi vihitaṃ sarvamāyāmādyaṃ puroditam

iti samyak samākhyātaḥ kālabhedo mayā tava/
yajjñānāt sakalaṃ karma kartuṃ yujyeta sattamaḥ

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇ‍ḍe dvādaśakālārcanakālavibhāganirṇayo nāma navamo'dhyāyaḥ //
*************