Parameshvara Samhita · Chapter 8

// śrīḥ //
aṣṭamo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
bhagavan! muniśārdūla! sarvajña! vadatāṃ vara!
garuḍapramukhānāṃ yadarcanaṃ prāgudīritam

tadidānīṃ viśeṣeṇa vistareṇa prakāśaya/
śāṇ‍ḍilyaḥ ---
śrṛṇu vakṣyāmi te samyaggaruḍasyārcanaṃ purā

yena vijñātamātreṇa vāñchitaṃ sādhako'śnute/
viṣṇoḥsaṅkarṣaṇākhyasya vijñānabalaśālinaḥ

mūrtirjñānabalākhyā yā sarvādhārasvarūṃpiṇī/
mahimeti jagaddhāturvijñoyo vihageśvaraḥ

sarvarogabhayaghnaśca kṣepakaḥ sarvavidviṣām/
tatastamarcayennityaṃ prāsāde sthāpya mantravit

prāṅkaṇe prathame vā'tha dvitīye mūlamandirāt/
agradeśe prakurvīta prāsādaṃ maṇṭapākṛtim

caturdvārasamopetaṃ vargatrayasamanvitam/
vargaṣaṭ‌kānvitaṃ vātha sarvālaṅkāraśobhitam

mūlagehātribhāgoccamardhoccaṃ vā suvistaram/
tasmin brāhne'tha divye vā divyayukte'tha mānuṣe

saṃsthāpya lohajāṃ vātha śailīmarcāṃ yathoditām/
trikālamarcayennityaṃ mukhyamūrtyarcanāntime

tadvidhānaṃ viśeṣeṇa mantrapūrvaṃ śrṛṇu kramāt/
praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya pakṣiśabdamanantaram

pañcākṣaro mahāmantraḥ svāhāntaḥ saṃprakīrtitaḥ/
mantrārṇāni sabindūni prāgoṅkārānvitāni ca

samuccāryātha turyāntairjñānādyaiśca hṛdādibhiḥ/
anetrairastraparyantairaṅgānītyavadhāraya

prāṅ‌mūlamantramadyādyavyatyayādviṣahā bhavet/
so'yaṃ mantraḥ samākhyātastridaśairapi durlabhaḥ

pañcākṣara iti khyāto gāruḍho munisattama!/
pañcāṅgāni yathāpūrvamakṣaraiḥ syuḥ sabindukaiḥ

sāṅgenānena mantreṇa sthāpanīyo vidhānataḥ/
mūlālayagate bimbe susthite vātha yānage

sthitaiva gāruḍī mūrtiryāne vā gamanonmukhī/
śayane cāsane caiva tvāsīnā vātha susthitā

dvārāvaraṇadevānāṃ dhyānādhyāye viśeṣataḥ/
dhvajārohe'pi suvyaktaṃ lakṣaṇaṃ cāsya vakṣyate

evaṃ jñātvā yathākālaṃ tanmantranirato dvija!/
snātvā tadīyamantreṇa kṛtapādāvanejanaḥ

upaspṛśya yathānyāyaṃ prāsādaṃ saṃpraviśya ca/
svāsane sukhamāsīnaḥ prāḍ‌mukho vāpyudaḍ‌mukhaḥ

karaśuddhiṃ ca digbandhaṃ prāṇāyāmaṃ samāpya ca/
bhūtaśuddhiṃ ca vidhivanmantravinyastavigrahaḥ

pakṣīśamudrāṃ bad‌dhvātha hṛdayāmbhoruhodare/
svānandadhāmaniṣṭhasya devasya caturātmanaḥ

saṃkarṣaṇāṃśāt saṃpūrṇavijñānabalasaṃkulāt/
avatāryāmṛnairbhogairjapāntaṃ prāgvadarcya ca

tato mūrtairyajedbāhyaiḥ prāguktairbhogasaṃcayaiḥ/
pātraśiṣṭaiśca devānnaiḥ sādhitaiḥ pṛthageva vā

tadarthaṃ kalpayet prāgvadarghyādyaṃ pātrapañcakam/
dvitayaṃ cāthavaikasmin pādyaṃ snānīyavāri ca

arghyācāme tadanyasminnekasmin sakalaṃ tu vā/
prāgvat svadehavinyastān mantrānabhyarcya mantravit

arghyādyairdhūpaparyantaistato dvāracatuṣṭaye/
vāstvīśaṃ kṣettanāthaṃ ca dvāralakṣmīṃ svamantrataḥ

caṇḍādyaṃ ca gaṇaṃ prāgvadāsanaṃ kalpayet tataḥ/
śeṣapūrvaṃ ca dharmādyamaṣṭakaṃ vā dviraṣṭakam

kālacakraṃ tadūrdhve tu sarojādyaṃ catuṣṭayam/
samabyarcya ca gandhādyairgaṇanāthādikānapi

hṛtpajakarṇikāmadhye mānasairarcitaṃ purā/
svavidyayā samāvāhya svasthānādbimbahṛtkaje

sakalīkṛtya vidhivadaṅgalāñchanabhūṣaṇaiḥ/
satyākhyayā dakṣiṇato balaśaktyā svarūpayā

gaṇitrakaṃ ca mandārakusumastabakaṃ tathā/
kalaśaṃ cāmṛtādhāraṃ phaṇīndraṃ dakṣiṇāditaḥ

vinyasellāñchanānyevaṃ kirīṭaṃ vanamālikām/
anantādīni nāgāni nyasyāni tadanantaram

śaktiḥ prāguditā tasya baladharmasvarūpiṇī/
pakṣīśamudrāṃ sandarśya layayāgaṃ samācaret

bhogayāgaśca kartavyaḥ pajhapīṭhatalopari/
prāgādipajhapatreṣu hṛdayādīni pūrvat

vidik‌patreṣu caivāstrameṣāṃ varṇāni pūrvavat/
rūpalāvaṇyabhūṣādyairmūlamantraśarīravat

agnīśarakṣovāyavyakoṇeṣu vihageśituḥ/
catuṣṭayaṃ gaṇitrādyaṃ kirīṭaṃ vanamālikām

purastāt pṛṣṭhato nyasya dakṣiṇottarayostathā/
catuṣṭayaṃ krameṇaiva śeṣādyāḥ pannageśvarāḥ

dakṣiṇe vihageśasya satyākhyā karṇikopari/
prāṇāpānasamānodānavyāna prāṇarūpiṇaḥ

madhyasthasya khageśasya bahiḥ prāgāditaḥ kramāt/
satyaḥ suparṇo garuḍastārkṣyaśca vihageśvaraḥ

pañcātmakasya prāṇasya vikārastveṣa pañcadhā/
satyādyā dikṣu catvāraḥ koṇeṣu vihageśvaraḥ

dyānameṣāṃ viśeṣeṇa samākarṇaya sāmpratam/
ācāṅghrigocarāt sarvo yasya dehastu pauruṣaḥ

dvibhujastuhinābhastu sa satyaḥ prāṇadaivatam/
suparṇaḥ pajharāgābho nirmalaḥ svarṇalocanaḥ

garuḍaḥ kāñcanābhastu kuṭilabhravaruṇekṣaṇaḥ/
kekarākṣastu tārkṣyo vai prābṛḍ‌jaladasannibhaḥ

dravatkanakanetrastu śabalābhastu pañcamaḥ/
caturbhujāḥ suparṇādyāḥ saumyarūpā hyanākulāḥ

patatricaraṇāḥ sarve pakṣamaṇḍalamaṇḍitāḥ/
lambodarāḥ supīnāṅgāḥ kuṇḍalādyairvibhūṣitāḥ

kuṭilabh‌rūsuvṛttākṣā vakra (jra) tuṇḍāḥ sitānanāḥ/
apānādisamīrāṇāmādhipatyena saṃsthitāḥ

mahābalā mahākāyā raktatuṇ‍ḍo'tra pañcamaḥ/
svasvāṅ‌guṣṭhadvayaprotagaṇitrobhayapāṇinā

puṣpāñjalidharāḥ sarve mukhyena vihagottamāḥ/
suparṇaḥ paścimābhyāṃ tu pāṇibhyāṃ dakṣiṇāditaḥ

mandārapuṣpastabakaṃ dadhadvismayamudrikām/
tathāvidhābhyāṃ garuḍaste dhatte vyatyayena tu

tārkṣyaḥ paścimayornityaṃ dhatte dakṣiṇavāmayoḥ/
kadrūṃ tathā'mṛtaṃ kumbhaṃ pañcamo vihageśvaraḥ

dakṣiṇena sudhākumbhaṃ vāmena tu phaṇīśvaram/
nityoditasya vyūhasya tathā śāntoditasya ca

prāṇāpānādivāyūnāṃ pañcānāmapi nāmabhāk/
garuḍaḥ parivāratve dhvajatvepi viśeṣataḥ

yojanīyastathānyeṣu saṣuptyādipadeṣu tu/
vāsudevādimūrtīnāṃ caturṇāṃ kramaśastvamī

satyādyāstārkṣyaparyantāstattanmūrtyantareṣu tu/
triṣu triṣu samādeyāḥ satyādyāḥ keśavādiṣu

pajhanābhādimūrtīnāṃ pañcamo vihageśvaraḥ/
parātparaparavyūha vyūhāntaratanorvibhoḥ

prādurbhāvatanoścāpi jagadrakṣaṇakāṅkṣiṇaḥ/
khagānāṃ kāraṇatvācca prāgukto vā khageśvaraḥ

iti te gāruḍavyūhaprabhāvaḥ saṃprakīrtitaḥ/
kumudādyāstato bāhye śakrādyāstadbahiḥ kramāt

ta?Rdbahiḥ kumudādīnāṃ bhūteśāścotkaṭādayaḥ/
gaṇaśaḥ pūjanīyā vā tadagre baliṇḍale

mahāpīṭhe'thavā pūjyā garuḍasyānuyāyinaḥ/
pālayantaśca tadbhaktān divyānyāyatanānyapi

dhyātvaivamarcanaṃ kuryādāsanādyairyathoditaiḥ/
catuṣṣaṣṭyupacārairvā dvātriṃśadbhistu vetaraiḥ

ṣoḍaśairupacārairvā mukhyamadyādhamakramāt/
tanniveditamannādyaṃ narāṇāṃ rogiṇāṃ sadā

vandhyānāṃ vanitānāṃ ca jayecchūnāṃ ca bhūbhujām/
viṣopahataveṣāṇāṃ pradadyāt saṃvibhajya ca

ārdrāyāṃ pratimāsaṃ taṃ viśeṣeṇaivamarcayet/
utsaveṣu viśeṣeṇa bhrāmayedutsavārcayā

iti samyak samākhyātaṃ garuḍasyārcanaṃ param/
itaḥ paraṃ yacchrotavyaṃ tadvadasva mune'dhunā

sanakaḥ ---
mune! sakaladharmajña! bhagavan! bhaktavatsala!/
viṣva?Rk‌senasya vighnāreḥ pūjanaṃ vihitaṃ purā

tadvidhānaṃ viśeṣeṇa vada sānugraho yadi/
śāṇḍilyaḥ ---
pauṣkārākhye mahāśāstre purā puṣkarajanmanaḥ

viṣvak‌senārcanaṃ proktaṃ yathāvacchṛṇu tanmune!/
pauṣkara uvāca ---
kimarthamāha bhagavan! vighnocchedakaraṃ prabhum

samastavighnanāthānāṃ paramaṃ kāraṇaṃ ca yaḥ/
viṣvak‌senastu yaṣṭavyo bhogabhūmigate'cyute

kairdravyaiḥ kenavidhinā kiṃ karotyabhipūjitaḥ /
śrībhagavānuṃvāca ---
bhavināṃ bhāvino vignāḥ saddharmavinivārakāḥ

na yāgayajñadharmādyairmanye saṃsāriṇāṃ śubham/
tatpravṛttau tu ye vignāḥ protsāhavinivārakāḥ

vyapayānti ca te sarve cakrajvālābhayārditāḥ/
prāgārjitena kenāpi karmaṇā dvija! sāmpratam

anubhuṅ‌kte phalaṃ yāgād‌dvividhaṃ cāgrataḥsthitam/
tasya saṃrakṣaṇārthaṃ tu viṣvak‌senaḥ sadaiva hi

kāle yāgāvasānākhye dvitīye'vasare'thavā/
kṛtvā nirvyākulaṃ cittaṃ yaṣṭavyaḥ phalasiddhaye

yāganirvartanāccheṣairamlānairarghyapūrvakaiḥ/
upacāramayairbhogaiḥ sarvairābharaṇādikaiḥ

naivedyairmadhuparkādyairmukhyamūrterniveditaiḥ/
dvijapradānaśiṣṭaistu svayaṃ prāśanavarjitaiḥ

tathā carvantarasthaiśca hyaparebhyo'niveditaiḥ/
saṃskṛtairūṣmaṇopetairmadhurājyapariplutaiḥ

paiṣkara uvāca ---
ka eṣo'tulavīryo hi yasya dūrād‌dravanti ca/
vighnā nimeṣamātreṇa trailokyonmūlanakṣamāḥ

śrībhagavānuvāca ---
kālavaiśvānarākhyā yā mūrtisturyātmano vibhoḥ/
sa eva dvijadevāsyo viṣvak‌senaḥ prakīrtitaḥ

sthita āhavanīyādibhedena makhayājinām/
ṛk‌pūtaṃ hutamādāya tarpayatyakhilaṃ jagat

evaṃ mantramayādyāgāt sātvikādbrahnabhāvitāt/
saṃprāpya gurumūrterbai prāpaṇaṃ mantrasaṃskṛtam

anāhutāmarāṇāṃ ca sarvalokanivāsinām/
svayaṃ saṃvibhajatyāśu tadanugrahakāmyayā

jñātvaivaṃ tasya māhātmyaṃ vyaktisthaṃ phalasiddhaye/
trisandhyaṃ nityapūjāyāṃ balyante taṃ samarcayet

vatsarotsavapūrveṣu tathā vaiśeṣikeṣvapi/
vyaktyādyādhārabhūteṣu(bhedeṣu) kramāt kṛtvā purārcanam

kevalaṃ vātha homāntaṃ svaśaktyā vibhavena vā/
vistareṇāthavā śaśvattataḥ kamalasaṃbhava!

kṛtvā parṇapuṭe toyaṃ pātre vā kalaśe'vraṇe/
tamātmanottare bhāge hyarcayitvā nivedya ca

athāparasmin bāṇḍe tu tadastraparimantrite/
naivedyādbhāgamādāya tathā carvantarasthitāt

odanādaṃśamud‌dhṛtya dadhyājyavyañjanaiḥ saha/
samālabhanapuṣpārdhyakuśāmbuparibhāvitam

tad‌dhṛnmantreṇa bahuśo hyabhimantryābjasaṃbhava!/
tanmūlamantramuccārya dhyānabhāvanayānvitam

prāk‌sanniveśite bhāṇḍe samutkīrya pidhāya tat/
praṇavāṣṭakajaptaṃ vā tannāmnā saha pauṣkara!

ekaṃ vai sodakaṃ pātraṃ sanaivedyaṃ jalāplutam/
sarvatra sarvadā yāge kuryāt prāgvidhinā vinā

taccāpi kṣmātale kūpe taṭākādau tu cotkiret/
nopabhogaṃ yathā yāti kākādiṣvabjasaṃbhava!

yasmāt sanmantrapūtaṃ tat prādhānyenābhivardhate/
ato niṣiddhaḥ pāpānāmapāpānāṃ viśeṣataḥ

jñātvaivaṃ yatrato mantrī tanmantreṇa samarcayate/
sā?Rṅgaṃ mantramato vakṣye yathāvadavadhāraya

ākrāntamanalenaiva prāṇākhyaṃ bījanāyakam/
trailoktyaiśvaryadopetamūrjopari gataṃ tu tat

tato vārāhamādāya bhūdharavyoma bhūṣitam/
viṣvak‌senāya tadanu sanamaskaṃ padaṃ nyaset

praṇavādyo hyayaṃ mantro viṣvak‌senasya kīrtitaḥ/
pūrvabījaṃ hi yaccāsya ūkārasvaravarjitam

ākārādyaiśca ṣaḍ‌dīrghairbhinnamaṅgagaṇaṃ nayet/
praṇavena svanāmnātha jātibhiṣṣaḍ‌bhiranvitam

namassvāhādibhiścāyaṃ viṣvak‌senasya aṅgakaḥ/
sāṅgenānena mantreṇa pratiṣṭhāpyo vidhānataḥ

prathamāvaraṇe vātha dvitīyāvaraṇe'thavā/
īśānasomadiṅ‌madhye prāsāde dakṣiṇāmukhe

mūlālayoccānnīce tu kalpite garbhamandire/
brahnasthāne'thavā divye mūlaberāṃśamānataḥ

kalpitasya śilādārulīhapūrvaistu vastubhiḥ/
pūjanaṃ mukhyakalpaṃ syādanukalpe'gramaṇṭape

prāguktakoṇabhūbhāge mekhalātrayanirmite/
pīṭhe'vatārya gaganādamūrtaṃ mūrtameva vā

kebalaṃ balidānena tarpayedudakena ca/
catussthānāvatīrṇasya maṇḍalādiṣu vṛttiṣu

paravyūhādirūpasya devasya yajanāvadhau/
prāsādāntargatasyāpi svasthānasthasya maṇṭape

pūjanaṃ vidhivat kāryamārambhadivasāditaḥ/
sarvakarmāvasāne tu maṇḍalādigate vibhau

sve sve dhāmni visṛṣṭe tu dhyātvā maṇḍalamadhyataḥ/
pūjayedvidhivanmantrī dvitīye vāsare'pi ca

bhagavadyajanārthaṃ tu prāsādasthaṃ viśeṣataḥ/
yathāvidhi samabyarcya naivedyaistanniveditaiḥ

arghyādyairakhilairanyaistāmbūlādyaiśca nityaśaḥ/
jalasthalādinilayāṃstad‌bhūtāṃścātha tarpayet

prāsādasthasya tasyātha dehamānānusārataḥ/
kṛtvā hemādibhirdravyairviśeṣāryāṃ vidhānataḥ

ugrāṃ vā śāntarūpāṃ vā vighnavidhvaṃsanakṣamām/
caturbhujāṃ vā dvibhujāmāsīnāṃ vā samutthitām

dvibhujasya caturhastāmanyathā vā prakalpitām/
vaiśeṣikeṣu prāpteṣu pūjayedutsavārcayā

mṛgayādyutsave prāpte yatra yatra vrajet prabhuḥ/
tatra tatra nayedenaṃ nirvidhnaphalasiddhaye

dhyānamasya pravakṣyāmi yathāvacchṛṇu sattama!/
navadūrvāṅ‌kurābhaṃ ca tvīṣatpittalakāntibhṛt

caturdaṃṣṭraṃ caturbāhuṃ catuṣkiṣkuṃ caturgatim/
pūrṇāṅgaṃ kesariskandhaṃ pṛthūrasthalarājitam

dakṣiṇāvartanimnena nābhirandhreṇa śobhitam/
ājānubāhuṃ śrīmantaṃ pi?Rṅgalārjirjaṭādharam

dravatkanakapiṅgākṣaṃ cipiṭaṃ pṛthunāsikam/
sitadīrghanakhaśreṇīśobhitaṃ kuṭilabhruvam

vistīrṇagaṇḍavadanaṃ bālendukuṭilopamaiḥ/
navakiṃśvaruṇākārairlomaiḥ saṃpūrṇavigraham

śobhanena pralambena pṛthunā pronnatena ca/
māṇikyakuṇḍalāḍhyena yuktaṃ śrotradvayena tu

makuṭenonnatenaiva hārādyairupaśobhitam/
citrakauśeyavasanaṃ vicitrasragvimaṇḍitam

pralayadvādaśādityasahasraguṇadīdhitim/
īṣadūrghve tathādiryagvinipātitalocanam

kundendukāntidaśanaṃ kiñcidvihasitānanam/
svabhāvasaumyamamalaṃ māyākrodhoparañjitam

savilāsacalatpādanyāsasthānakasaṃsthitam/
svenāntaḥ karaṇenaiva bhāvayantaṃ paraṃ padam

aṅ‌guṣṭhādi kaniṣṭhāntaṃ vāmapāṇau latātrayam/
nāmayatyunnatā caikā ghrāṇāgre viniyojitā

sadvighnabhītipradayā tvanayā mudrayānvitam/
rathāṅgaśaṅkhahastaṃ ca lambamānagadādharam

śroṇītaṭanibiṣṭena sāvahelena pāṇinā/
itthaṃrūpadharaṃ devamanekād‌bhutavikramam

ugrarūpamiti dhyāyedāgneyamanalaprabham/
daṃṣṭrātarjananirmuktaṃ sābhayaṃ śāntalakṣaṇam

mukhyadakṣiṇahastena bhaktānāmabhayapradam/
tathāvidhena vāmena lambamānagadādharam

pṛṣṭhadakṣiṇavāmābhyāṃ cakraśa?Rṅkhadharaṃ kramāt/
evaṃ caturbhujasyoktaṃ dvibhujasyāvadhāraya

uktābhyāmugraśāntābhyāṃ śa?Rṅkhacakradvayaṃ vinā/
prāguktadvitayaṃ vātha dvitīyaṃ cintitaṃ tu vā

gadāvirahitaṃ vātha vāmakaṭyavalambitam/
sthānake vā'sane vāmamūrudeśe niveśitam

gopanīmudrayā vātha kaṭakākāramudrayā/
ubhābhyāmapi pāṇibhyāṃ viśrāntaṃ pīṭhapṛṣṭhataḥ

avaṣṭabhya gadāmūrdhve mātaṅgamusalākṛtim/
prāk‌paḍhadalamākramya pādābyāṃ karṇikāsanam

susthitaṃ karṇikāyāṃ vā prāgvadanyairalaṃkṛtam/
evaṃ dhyānaviśeṣeṣu tvekaṃ sthāpya vidhānataḥ

samarcayīta kāleṣu prāgukteṣu svamantrataḥ/
catussthānārcanārthaṃ tu ṇḍalānāṃ tu madhyataḥ

pūjiteṣvatha mantreṣu niyukteṣu svadhāmani/
īśānasomadiṅ‌madhye caturaśre pure'thavā

dvāraśobhāśranirmukte rekhātritayabhūṣite/
tadantare'rdhacandrasthe kamale'ṣṭadalānvite

sāmrājyena niyukte'smin vignānāmacyutena tu/
pūjite vidhinā śaśvadabhīṣṭaṃ sādhako'śnute

tasmānmantraistadīyaistu snātvā pūrvavidhānataḥ/
prakṣālya pāṇipādau vā tvācamya nyāsamācaret

tadadhiṣṭhātṛkatvena dhāraṇābhiḥ svavigraham/
śodhayitvā punarnyasya ṣaḍaṅgaṃ tatkarāditaḥ

prāgvadānandadhāmācca hyavatārya tathā prabhum/
iṣṭvā hṛtpuṇḍarīke tu svāpekṣānipkalātmakam

tameva sakalatvena yātaṃ dhyātvā yajedvahiḥ/
prāgvadardhyādipātrāṇi pratiṣṭhāpya svavigrahe

vinyastamantrānabhyarcya dvāredakṣiṇasaumyayoḥ/
caṇḍapracaṇḍasadṛśau balaprabalasaṃjñitau

vāyuvegaṃ mahāprāṇaṃ dvārāgre garuḍopamam/
samabhyarcya yathāpūrvaṃ prāgdatvā kamalāsanam

dharmādyanantaparyantaṃ pañcakaṃ navakaṃ tu vā/
satvenācchāditaṃ paścāt kevalenāmbujaṃ smaret

tasminnāvāhya taṃ devaṃ hṛdaye dhyānacoditam/
sannidhānādikaṃ kṛtvā mudrābandhapurassaram

samabhyarcyārghyapuṣpādyairlayayāgavidhānataḥ/
karṇikāmadhyagaṃ tasya hṛdādyaṃ mukhyamantravat

pajhacchadāntarasthāśca tadākāradyutiṃ vinā/
kintvaṅgānāṃ ca sarvatra ghyānamuktaṃ sitādikam

kriyākhyāṃ taijasīṃ śaktiṃ svāhāparyāyarūpiṇīm/
lakṣmīrūpadharāṃ pītāṃ sarvālaṅkāramaṇḍitām

priyānurūpāṃ satataṃ svāsīnāṃ vātha susthitām/
dakṣiṇottarayogena cāmarobhayadhāriṇīm

(oṃ) hrīṃ kriyāyai svāhānto mantro'yaṃ saṃprakīrtitaḥ/
anena svāmino dehāttaijasādvighnasūdanāt

vāmapārśve'vatāryāsya bhogayāgāvasānataḥ/
gajānano jayatseno harivaktro mahābalaḥ

kālaprakṛtisaṃjñaśca caturthaḥ kamalodbhava!/
gaṇarājeśvarā hyete catvāraścaṇḍavigrahāḥ

ājñāpratīkṣakāścāsya suśvetacamarodyatāḥ/
vināyakādayaścaiva vighneśāḥ pravarāstu ye

amīṣāṃ gaṇanāthānāṃ nityamājñānupālinaḥ/
īśānādiṣu koṇeṣu pa?Rdmabāhye sthitān nyaset

vīkṣamāṇā vibhorvaktraṃ tattulyasthānakaiḥ sthitāḥ/
tadvatkarā?Rṅkitāḥ sarve kintu mudrāvivarjitāḥ

dhyānameṣāṃ pṛthagbhūtaṃ śārīramavadhāraya/
bhīmadvipendravadanaṃ caturadaṃṣṭraṃ trilocanam

kambugrīvaṃ caturbāhuṃ pūrṇacandrāyutadyutim/
hāranūpurakeyūramekhalādāmamaṇ‍ḍitam

nānāsraggandhavastrāḍhyamanaupamyaparākramam/
dhyāyedgajānanamato jayatsenaṃ ca saṃsmaret

mahatturaṅgavadanaṃ pajharāgācalaprabham/
dravaccāmīkarākṣaṃ ca tvanekād‌bhutavigraham

harivaktramato dhyāyet saṭācchuritamastakam/
niṣṭaptakanakaprakhyaṃ dyoraghargharanisvanam

mṛgarā?Rḍvadanaṃ vipra! kalpāntanilaveginam/
kālaprakṛtināmānaṃ bhāvayedañjanadrivat

daṃṣṭrākarālavadanaṃ pi?Rṅgalaśmaśrulocanam/
jhaṣakuṇḍalabhṛdraudraṃ mīnavannimnanāsikam

gaṇarājeśvarāḥ hyete mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ/
saṃyuktāścākhilairvipra! āpādāt kandharāvadhi

yatkiñcinmaṇḍanaṃ vastu tadādyoktaṃ smarettriṣu/
eteṣāmarcanaṃ kuryāt svanāmnā praṇavādinā

namontenābjasaṃbhūta! nānāsiddhiphalāptaye/
aṣṭāṣṭakaistadardhairvātasyārdhairvā yathāruci

kṣiprakarmaprasidhdyarthamaṣṭabhirvā samarcayet/
tanniveditamannādyamarghyasrak‌candanādikam

na deyaṃ kasyācit prājñairaihikāmuṣ‌mikāptaye/
svāśritānāmanujñātaṃ bhūtānāṃ caiva tena tat

nityaṃ tadūrdhvatasteṣāmāśāsthagitacāriṇī/
ata eva hi bhoktṝṇāmarthahāniṃ dadanti te

nūnamāśāgaṇaṃ sarvaṃ dhvaṃsayanti sadaiva hi/
tasmāddadāti yo'nyeṣāṃ svayamaśnāti vā'dhameḥ

mohādupekṣate vāpi sa yāti narake'dhamaḥ/
ataḥ śreyorthinā kāryaḥ parihāraḥ sadaiva hi

taccāpi kṣmātale kūṣe taṭākādau tu cotkṣipet/
nopabhogaṃ yathā yāti kākādiṣvabjasaṃbhava!

ya smāt sanmantrapūtaṃ tat prādhānyenāpi vardhate/
ato niṣiddhaḥ pāpānāmapāpānāṃ viśeṣataḥ

iti samyak samākhyātaṃ viṣvak‌senārcanaṃ tava/
ataḥ paraṃ yadvaktavyamasti cettadvadasva bhe

sanakaḥ ---
kumudādyāvṛtīśānāṃ dvārāvaraṇavāsinām/
śilālohādibhiḥ klṛptā yā yā mūrtiḥ pratiṣṭhitā

tatra tatra ca kiṃ kāryamarcane tadvadasva me/
śāṇḍilyaḥ ---
dvārāvaraṇadevānāṃ susthitānāṃ svasajhasu

calānāṃ vātha hemādyairnirmitānāṃ yathāvidhi/
trikālaṃ vā dvikālaṃ vā saṃkaṭe tvekakālikam

tattanmantreṇa kurvīta pūjāmaṣṭopacārataḥ/
paravyūhādirūpasya viṣṇordivyālayādiṣu

prāsādaberaprākāragopuradvāramaṇṭapān/
pacanālayapānīyaśālāpuṣpādimaṇṭapān

dhanadhānyāmbarāvāsamālikābaliviṣṭarān/
tathā?Rṅgāśrayasa?Rdmāni gośālāvāhanāspadān

apūrvānathavā jīrṇān naṣṭāṃścaiboddharanti ye/
grāmādirathyāvaraṇānutsavabhramaṇāya ca

phalapuṣpadrumāḍhyāni vāpīkūpānvitāni ca/
viśrāmamaṇḍapopetanipānālah‌kṛtāni ca

udyānāni prakurvanti ye bhaktyā tu jagat‌prabhoḥ/
kedārāpaṇapūrvāṇi sādhanāni dadanti ye

samārādhakapūrvāṇāṃ tadaiva paricāriṇām/
dāsīdāsakuṭumbānāṃ devālāyanivāsinām

poṣaṃ kurvanti ye vṛtyā nityayā prītaye vibhoḥ/
devasyāṅgāṅgirūpasya parivāragaṇasya ca

nū purādikirīṭāntairvigrahaṃ bhūṣayanti ye/
prāsādagopurādīni cāmīkaramayāni ca

śayanāsanayānāni rathāni vividhāni ca/
mahānti hemasadratnaracitāni samantataḥ

dviradāṃśca varāśvāṃśca yāgopakaraṇāni ca/
pādyārghyapātrapūrvāṇi pādodādipratigrahān

bhadrapīṭhaṃ tathā dīpadhūpayorlakṣaṇānvitam/
pātrayugmaṃ ca vai ghaṇṭāmakṣasūtrādikānyapi

chatrāṇi cāmarādīni sitāni vividhāni ca/
upānatpādukādīni pādapīṭhānyanekaśaḥ

haviḥsthālīśca vividhāḥ sādhārāśca salakṣaṇāḥ/
hemarājatatāmrotthāstāmbūlādhārasaṃyutāḥ

sruk sruvādīni bhāṇḍāni yānyanyāni samarcane/
upayogyāni sarvāṇi ye'rpayanti jagadvibhoḥ

devadravyāṇi rakṣanti devasvaṃ ca bhayānvitāḥ/
sadāgamādisiddhāntaniścayārthapraśaṃsakāḥ

dīkṣāpayanti sadbhaktān ye vedāntārthasūcakāḥ/
bhāṣābhiḥ svasvakīyābhirye tadarthaprabandhakāḥ

bhaktottamāste vijñeyāstān divyāyatanādiṣu/
calasthiravibhāgena lohairvā śilayāthavā

svasvavarṇāśramācārasadṛśākṛticeṣṭitān/
baddhāñjalipuṭān vātha pramāṇenopalakṣitān

lāñchitānścakraśa?Rṅkhābhyāṃ bhujayordakṣiṇāditaḥ/
pajhaviṣṭaramadhye tu svāsīnān vātha susthitān

ṛjusthityā yathāśobhaṃ vaiśākhasthānakena vā/
nirmāya ca vidhānena prāṅkame maṇṭape'thavā

prāsādeṣvanurūpeṣu kalpiteṣvagrato vibhoḥ/
yathāvakāśaṃ vāme vā dakṣiṇe vātha paścime

svasvamantraiḥ pratiṣṭhāpya vidhivacchraddhayārcayet/
śrṛṇu mantrāṃstadīyāṃstu sthāpanādiṣu karmasu

pradhānapuruṣeśātmatārakabrahnaṇā'thavā/
ahaṃ sa tārakeṇaiva savisargeṇa cāntime

ādyena vā dvitīyena yuktayā tritayena vā/
saṃjñayā yojanīyāste sāṅgayāgānataḥ śrṛṇu

tārādyayordvayorekaṃ ṣoḍhā kṛtvā tadantime/
jñānādihṛdayādīni caturthyantānyudīrayet

praṇavādhārayuktāni prāgevāṅgānyamūni vai/
vinyasya saṃyajennityaṃ bhaktān paramadharmiṇaḥ

pāratantrye vidhirayaṃ bhaktānāṃ saṃprakīrtitaḥ/
svātantrye cāgrahārādau vipine vā nadītaṭe

saprākāraṃ vimānaṃ tu yatheṣṭatalaśobhitam/
kalpayitvā prayatnena rathyābhiśca pariṣkṛtam

deśāntaragatānāṃ vā bhagavallokavāsinām/
dṛśyarūpamadṛśyaṃ vā devasārūpyatāṃ gatam

sthāpayitvā vidhānena prāsāde mānuṣe pade/
divyamānuṣayorvātha divye vā mānuṣāśrite

viṣṇormantrāsanāvyaktapajhamadhyasthacetanāt/
bhaktabimbahṛdambhoje caitanyamavatārya ca

sakalīkṛtya mantreṇa sāṅgenābhyarcayet sadā/
āvāhane viśeṣo'yaṃ jīvatāṃ vāpyajīvatām

sarvatrāvyaktapajhādyairaṣṭabhirvā dviraṣṭabhiḥ/
bhogaiḥ prāguditaiḥ sphītaistāmbūlāntairanukramāt

tattajjanmadine kāryaṃ teṣāṃ vaiśeṣikārcanam/
kṛtvā pajhadhvajārohaṃ kāryastatra mahotsavaḥ

devena saha kartavyaḥ paratantrotsave dhvajaḥ/
bhaktapraṇītā gādhāśca śrutyantārthopabṛhnitāḥ

śrāvayedvidhivaddevaṃ bhaktyā gītipurassaram/
tanniveditamannādyaṃ gāyakebyaḥ pradāpayet

iti te vainateyādiparivāragaṇasya ca/
pūjanaṃ sarbamākhyātaṃ nānāsiddhiphalapradam

gopanīyaṃ prayatnena nāstikānāṃviśeṣataḥ/
prakāśayasva bhaktānāṃ nityakarmaratātmanām

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe garuḍaviṣvaksenādiparivārārcanavidhānaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ samāptaḥ //
**************