Parameshvara Samhita · Chapter 7
// śrīḥ //
saptamo'dhyāyaḥ
nyastvāstramāsane yāyādanalālayamarghyabhṛt/
pūrvavaddvārayāgaṃ tu kṛtvā saṃpraviśettataḥ
tatra pūrvoktavidhinā upaviśya samāhitaḥ/
nākuṇḍahavanaṃ yasmāt siddhikṛnmantrayājinām
tasmāt kuṇḍaṃ sadā kāryaṃ sautraṃ vā jaṅgamaṃ sthiram/
bhagavadvahniśaktervai jvālādyā prakṛtiḥ parā
aparā prakṛtirdhiṣṇyā nānākārā yathānalāḥ/
ata etāgnirūpā vai kuṇḍā havanakarmaṇi
caturaśrādibhedotthāḥ kāmyānāṃ karmaṇāṃ dvija!/
sadratnamālāśrīvatsamakuṭāṅgadalakṣaṇāḥ
śaṅkhacakragadāpadmaśārṅganānāśaropamāḥ/
paraśvathaṃ tathā sīrasadṛśāḥ sarvasiddhidāḥ
vajrādyastracayākārā bhṛṅgārakarakopamāḥ/
sarve sapīṭhā vihitāścatustridvyekamekhalāḥ
cakrapadmagadāśaṅkhasamastavyastalāñchitāḥ/
tatoṣṭhayoninirvāhaiḥ svairaṅgai rucirairyutāḥ
ādvādaśāṅgulāt kuṇḍāḥ karāntā ye trayodaśa/
sarvākṛtidharāścaiva jaṅgamā mekhalojjhitāḥ
anukalpe tu vihitā bhaktānāṃ mantratarpaṇe/
eka(sya)dvihastaparyantā yathālakṣaṇalakṣitāḥ
bhūmāvullikhya saṃpūrya dhānyairbījairmṛdā tu vā/
sāmagrīvirahāccāpi śaśvatkarmasamāptaye
anukalpānukalpe tu nityamevāvirodhakṛt/
prājāpatye daiśikīye śaiṣye'rdhakarasammite
kṣetre kramānnayedvṛddhiṃ tāvadekaikamaṅgulam/
yāvadaṣṭakaraṃ kṣetraṃ dhiṣṇyārthamupajāyate
evaṃ syānmānabhedena ekāśītyadhikaṃ śatam/
evaṃ kṛte śubhe kuṇḍe agnikāryaṃ samācaret
cullyāṃ vā mallake vāpi homaṃ kuryādyathāvidhi/
śatārdhasaṃkhyā home ca kuṇḍaṃ syāddvādaśāṅgulam
home sāṣṭaśate caiva muṣṭyaratnisamaṃ bhavet/
home sārdhaśate caiva sāratniḥ sakaniṣṭhikā
hastaṃ sahasrahome tu ayutākhye dvihastakam/
lakṣahome caturhastaṃ koṭihome'ṣṭahastakam
evaṃ sulakṣaṇaṃ kuṇḍaṃ vibhavānuguṇaṃ śubham/
sudhādyairvarṇakaiḥ śuddhairbhūṣayitvopalipya ca
sugandhaiścandanādyaiśca pañcagavyapurassaraiḥ/
kuṇḍasyārambhakāle tu saṃskārā na kṛtā yadi
niṣpannasya ca te sarve vidheyāśca krameṇa tu/
tāḍayedastramantreṇa puṣpairdakṣiṇapāṇinā
khananaṃ tīkṣṇaśastreṇa deśikaścāstravidyayā/
gṛhītvā caikadeśāttu kuṇḍamadhyāttu mṛtkaṇam
aṅguṣṭhānāmikāmyāṃ tu hṛdayena samuddharet/
astreṇaiva samīkṛtya na syānnimnonnataṃ yathā
secayet kavacenaiva kuṭṭayettadanantaram/
lepayedgandhatoyena astreṇa pariśodhayet
astrajaptaiḥ kuśākāṇḍaistīkṣṇalāṅgalavarjitaiḥ/
astrābhimantritenaiva darbhakāṇḍadvayena tu
tanmadhye ca kuśāgreṇa prāgbhāgamavalambya ca/
ārabhya dakṣiṇāśāyā likhedrekhāmudaggatām
vilikhyārgalarekhāṃ prāk kāṣṭhā vaiṣuvatī ca sā/
tasyāmupari saṃlikhya rekhāṇāṃ tritayaṃ sphuṭam
prāgagraṃ dakṣiṇāśādi hyudīcyantaṃ ca sāntaram/
uttarāśāvadhiryāvaddadyādrekhātrayaṃ tu vā
pratyagbhāgāt samārabhya nayet pūrvamukhaṃ tu tat/
tanmadhye tritayaṃ cā'nya(vātha)drekhāṇāmuttarāmukham
pratyagbhāgāt samārabhya madyaikā piṅgalābhidhā/
dakṣiṇottarayordve tu suṣumnoḍādhidaivate
nītvā śuddhimathāstreṇa, kṣālayecchirasāmbunā/
saṃśoṣya kavacenaiva netreṇāthāvalokya ca
vilipyoddhṛṣya cāstreṇa prapūjya hṛdayena tu/
darbhakāṇḍadvayenātha madye madye'ntarīkṛte
varmaṇā kṣālanādyena catuppathadhiyā punaḥ/
nītvā vyaktiṃ yathāvacca hṛnmantreṇa mahāmate!
mṛdudarbhasamūhaṃ ca nīrasaṃ cāśmakuṭṭitam/
śuṣkagomayacūrṇena yuktaṃ gandhāśmanā saha
kuṇḍe droṇāṃśamātraṃ tu samāropya prasārya ca/
acchinnāgraistato darbhairastramantrābhimantritaiḥ
kuṇḍabhittigaṇaṃ sarvaṃ protthitaiḥ paribhūṣayet/
varmaṇā cākṣavāṭaṃ tu saṃkalpya tadanantaram
samabyarcyārghyapuṣpādyaiḥ madhyataḥ praṇavena tu/
tenaiva vidhinā nābhiṃ pūjayeccandrasannibhām
tataḥ pavitrakaṃ dārbhaṃ śikhāmantrābhimantritam/
prāk samālabhanopetaṃ catuṣpathapade nyaset
hṛnmantreṇa ca vinyasya tatroparyatha pūjayet/
ādhāraśaktipūrvaṃ tu āsanaṃ vaiṣṇavaṃ ca yat
athavā pūjayecchaktiṃ kevalādhārasaṃjñitām/
tatra nārāyaṇākhyāṃ vai śaktiṃ vidyotalakṣaṇām
lakṣmyākṛtipadaṃ prāptāmamṛtāmṛtarūpiṇīm/
sarvātiśāyirūpāṃ ca sarvaśaktisamanvitām
saukumāryeṇa rūpeṇa sarvavastvantarasthitām/
śāśvatīṃ sṛṣṭimārgeṇa avatārya hṛdambuje
punardhyānakrameṇaiva hṛnmantreṇa hṛdambujāt/
svanāmapadayuktena sanamaḥpraṇavādinā
recakena vinikṣipya kuṇḍe hṛtpajhamadhyataḥ/
saṃpūjya gandhapuṣpādyaiḥ pajhamudrāṃ pradarśya ca
tāmrapātre'thavānyasmin samādāya hutāśanam/
āraṇyaṃ laukikaṃ vā'tha maṇijaṃ darpaṇodbhavam
nidhāya kuṇḍasyaiśānyāṃ saṃskārārthaṃ ca sāmpratam/
santāḍca cāstramantreṇa prokṣayecchikhayā ca tam
hṛdābhyarcyāmṛtadhyānaṃ dattvācchādyātha varmaṇā/
mūlaṃ smṛtvā samānīya pūrakeṇa hṛdantare
mantrānilakarākṛṣṭaṃ kṛtvā tasmādvinirgatam/
vyasto guṇagaṇāt ṣaṣṭhastejonāma guṇo hi yaḥ
parasya brahnaṇaḥ so'yaṃ sāmānyaṃ sarvatejasām/
virecya vinyasettasmin vanhipātre purārcite
tato'gnipātramādāya nirdhūmamatidīptimat/
dakṣiṇena kareṇaiva pāṇibhyāmathavā dvija!
bhrāmayitvā caturdhā vai tataḥ kuṇḍāntare kṣipet/
dhyāyedekatvamāpannaṃ tato mantrārciṣā saha
yājñīyairindhanaiḥ śuṣkaiḥ prajvālyāstrābhimantritaiḥ/
hṛdā dakṣiṇahastena kuryāt parisamūhanam
pradakṣiṇakrameṇaiva hyārdrapāṇitalena tu/
tiryak cādhomukhasthena nakhapṛṣṭhamadarśayan
astrābhimantritenaiva prokṣayedarghyavāriṇā/
tatastvabhagnamūlāgraiḥ samairdadyāt kuśaiṃstaram
diśi diśyuttarāśāntaṃ, yāmyāśādau tu sāntaram/
caturguṇaiścaturdhā vāpyagracchannaiḥ parasparam
prākprāntaiḥ pūrvabhāgācca yāvaduttaragocaram/
caturbhirastrajaptairvā caturdikṣu tridhā tridhā
caturbhiśca caturbhirvā prākpratīcyorudaṅmukhaiḥ/
dakṣiṇottarayoścaiva tatsaṃkhyaiḥ prāṅmukhairdvija!
avatārya tadūrdhve tu dakṣiṇasyāṃ tathātmanaḥ/
dvandvadvayaprayogeṇa dravyasthāpanamācaret
paridhīṃścodhmanicayaṃ muktadarbhaistaraṇḍikām/
sruksruvau ca catuṣkaṃ yadekatra viniveśya ca
srakdhūpamadhuparkaṃ ca bījānyekatra vai tataḥ/
kauśeyaṃ dhūtakeśaṃ ca viṣṭaraṃ ca ghṛtaṃ carum
ājyasthālīcatuṣkaṃ ca nidhāya tadanantaram/
praṇītaṃ pātrayugalaṃ karakaṃ cārghyabhājanam
catuṣkametadaparaṃ agrato viniveśya ca/
prādeśamātrāḥ samidhaḥ prabhūtaṃ śuṣkamindhanam
pakṣmakaṃ svedahṛdvastraṃ vāmabhāge nidhāya ca/
arghyodakena sāstreṇa kṛtsnaṃ pāvanatāṃ nayet
susamaṃ kuṇḍabāhye tu prāgbhāge mekhalāśritam/
pavitrakāṣṭakaṃ kṛtvā teṣu cāṣṭavidhān nyaset
kṣmādikāṃ prakṛtiṃ devīmahaṅkārāvasānikām/
prabhavāpyayabhedena vibhunā caturātmanā
adhiṣṭhitāṃ mahābuddhe! tāmabhyarcya mahātmanā/
svanāmapadayuktena natinā praṇavena ca
ūrdhvādhomekhalānāṃ tu caturṇāṃ dikcatuṣṭaye/
kauśeyaviṣṭarasthāṃśca vāsudevādikān yajet
vidikṣvapyayayogena ūrdhvāntamadharāttu vai/
tadvadevārghyapuṣpādyaiḥ pūjanīyāḥ krameṇa tu
tatastanmūladeśasthā brahnavṛkṣādikotthitāḥ/
saparṇāḥ satvacaḥ spaṣṭā adhonemestu cādhikāḥ
prākpratyaguttarāgrau ca prāgagrau dakṣiṇottarau/
catasro vai paridhayaḥ śikhāmantreṇa pūjayet
viṣṭarāṇi tato dadyātteṣu pṛṣṭhe hṛdā mune!/
tatpṛṣṭhe pūjayennityaṃ lokapālān svadiksthitān
darbhān prasavyamāveṣṭya mūlāt prādeśasaṃmitān/
parato dvyaṅgulaṃ pāśaṃ kṛtvāveṣṭya triragrataḥ
pāśe niveśya dvi tri(?) guṇaṃ guṇeṣvāyamya mūlataḥ/
samīkṛtyātiriktāgrāṇyanakhaṃ vinikṛntayet
kṛtvā vedopayāmaṃ taṃ vāmāṅguṣṭhāntarārpayet/
sruksruvābhyāṃ ca saṃskāramupayāmāgragaiḥ kuśaiḥ
srucaṃ dvādaśadhā śodhya sāstreṇoṣṇena vāriṇā/
tathaiva dvijaśārdūla! sruvaṃ śodhya dvidhaiva tu
tathaiva sruksruvau hyeva śikhāmantreṇa vai tataḥ/
pratāpyāstreṇa santāḍya sārghyapuṣpāsanānvitaiḥ
tadā prameyaṃ tu sruco jñātavyaṃ karmasiddhaye/
śatapatrātmanānanto muṣṭistho'nantavaktradhṛk
antarbījātmabhāvena sthitvā cordhvamukhaṃ panaḥ/
saptaskandhaṃ yadadhyātmabhūtaprāṇamarunmahat
preritaṃ brahnarandhreṇa tattadicchāvaśāt punaḥ/
saptapātālanāgaṃ ca agamat kṣmāmbujātmanā
yadāśritya svavāhe tu amṛtātmā jalasthitaḥ/
sacakraracanājāle sthitastejastrimūrtidhṛk
śaṅkhavigrahadhṛgvāyurājyakośaṃ ca khaṃ tataḥ/
nirbīṃjamajamakṣobhyamādyaṃ syādadhidaivatam
aparasmin sruve jñeyaṃ yathā jñāyeta tacchṛṇu/
sākṣādamṛtamūrtirvai varuṇaḥ kalaśātmanā
nālātmanā tadastraṃ ca saṃsthitaṃ vighnadhītikṛt/
jagadāpyāyakṛccandraḥ pajhatvenāgradeśataḥ
ānandāravyaṃ hi sāmarthyaṃ jñeyaṃ tat pārameśvaram/
satyabhūtamameyaṃ ca prameyamidamācyutam
saṃskārakāle tvāropya nityaṃ sanmantratarpaṇe/
svasaṃjñā praṇavopetā namaskārapadānvitā
sarveṣāmarcane vipra! ārādhya hṛdayena vā/
pūjayitvārghyagandhādyairnyastamantragaṇaṃ tataḥ
ambupūte'tha pātre dve hemādidravyanirmite/
pūrayitvāmbhasā tābhyāṃ viṣṭaradvitayaṃ nyaset
ekasmin mūlamantraṃ tu sāsanaṃ saṃprapūjya ca/
tadastramaparasmin vai tena prāgāditastaram
pradakṣiṇakrameṇaiva srucā sicya nidhāya ca/
pūrayitvā'mbhasā bhūyo dvitīyena sahottare
vinidhāya ca digbhāge arcayitvā praṇamya ca/
ājyaughaṃ ca tadastreṇa prokṣayettāḍayeddvija!
bhāṇḍasthasya yadājyasya darbhaiḥ prajvalitaiḥ purā/
sparśanaṃ viddhi saṃskāramadhiśrayaṇasaṃjñakam
upādhiśrayaṇaṃ nāma yattaddrāvaṇamucyate/
parivartanamanyasmin bhāṇḍe doṣāpanuttaye
prasādīkaraṇaṃ hyetaduccasthena kareṇa tu/
punarādāya kṛtvāgre ādhāropari yatnataḥ
parāvartya sruveṇādau catustridvyekasaṃkhyayā/
darbhakāṇḍacatuṣkaṃ tu dvādaśāṅgulasaṃmitam
tiryaguttānapāṇibhyāmavaṣṭabhya ca sāntaram/
anāmāṅguṣṭhayugmena yathā madhyaṃ nataṃ bhavet
tairājyaṃ caturo vārānānayeccaturo nayet/
antarāntarayogena hyātmano'gnestu saṃmukham
praṇavenoktasaṃkhyena kuṇḍamadhye vinikṣipet/
yadvā hṛdā dvidarbheṇa ninayedānayet tridhā
saṃplavotplavane kṛtvā tato dārbhaṃ pavitrakam/
vinikṣipecca tanmadhye pavitrīkaraṇaṃ ca tat
nīrājīkṛtya netreṇa kuśāgrairarciṣānvitaiḥ/
hṛdā saṃyojanaṃ kuryādupayāmasya tatra ca
tejasā hṛdayasthena dṛggatenāvalokanam/
nirīkṣaṇamidaṃ vipra! netreṇa hṛdayena vā
nirīkṣyaivaṃ tu tatpaścāt kavacodaragaṃ smaret/
avaguṇṭhanametaddhi sthitaṃ tatropari smaret
candramaṇḍalamadhyasthaṃ dhenumudrāsamanvitam/
mantraṃ vai saurabhīyaṃ ca sphuradinduśataprabham
tadantarasthaṃ mantreśaṃ himācalanibhaṃ smaret/
tatsrutairamṛtaughaiśca śaśijairdhenujairapi
kavacenāmṛtīkṛtya nidadhyāduttare ghṛtam/
amṛtīkaraṇaṃ nāma idaṃ te saṃprakāśitam
sāmānyājyasya saṃskārān kṛtvā pañcadaśa dvija!/
athājyaprokṣaṇaṃ kuryādyogyaṃ tadakhilaṃ tu vai
samitkusumapūrvaṃ tu viṣṭareṇa sruveṇa vā/
hṛdājyasiktaiḥ kusumaiḥ sarpiṣā vā dhiyā dvija!
garbhādhānādisaṃskārān kuryāddārāvasānakān/
śrīkukṣikuhare yadvai bahiṣṭhasya praveśanam
garbhādhānaṃ tu tadviddhi saṃskāraṃ prathamaṃ mune!/
prāṇayogācca yā śaktirvāhnī śrījaṭhare sthitā
jaḍarūpākṣayā sūkṣmā tasyāścitprasaro hi yaḥ/
bhagavacchakticaitanyasāmarthyācca śanaiḥ śanaiḥ
smṛtvaivaṃ juhuyādājyaṃ hṛnmantreṇoditena ca/
bhavet puṃsavanaṃ cāgnościcchaktinayanāttu vai
sīmantākhyaṃ tu saṃskāramagneḥ kuryādanantaram/
avyaktāśca tadantasthāḥ śiraḥ pāṇyādayo'khilāḥ
svāṃ svāṃ vai karmasīmānaṃ prabuddhāḥ saṃśrayanti ye/
vibhāgakalpanaṃ teṣāṃ sīmantaṃ tadudāhṛtam
agnervai jātakarmārthaṃ pūrvavaddhomayet sakṛt/
nissṛtasya ca vai garbhāt snātasya prāśanaṃ dvija!
hiraṇyamadhusarpirbyāṃ jātakarma bhavettu tat/
homayennāmakarmārthaṃ ghṛtapūrṇasvuveṇa ca
jātasyāgneḥ prayatnena vāsudevādinā dvija!/
aṅkayet suprasiddhena nāmakarma bhavedidam
annaprāśanakarmārthaṃ pūrvavaddhomamācaret/
evaṃ saṃskāraśuddhasya vaiṣṇavāgneḥ prayatnataḥ
mantrānnadānapūrvaṃ yattadannaprāśana bhavet/
śikhābandhaṃ yadagnestu taccaulamiti cocyate
yadagnerhomayogyatvaṃ taccopanayanaṃ smṛtam/
vedavrataṃ ca godānaṃ samāvartavivāhakau
kṛtvānalasya jihvānāṃ bhāvayet saptakaṃ punaḥ/
navakhaṇḍe samiddhāgnau kuṇḍe'gnāvarciṣoddhate
īśaprāganalākhyānāṃ padānāṃ bhāvayet trayam/
yātudhāne tu vāruṇye vāyanye tu padatraye
jihvātrayaṃ tu boddhavyaṃ madhyato dakṣiṇottare/
ekā caiva parijñeyā tāḥ kameṇa nibodha tu
havyā kavyā ca dhūmrā vai tisraḥ prācyāṃ diśi sthatāḥ/
kālī manojavā ceti karālī ceti paścime
ekāṃ vai lelihākhyāṃ ca viddhi śeṣapadatraye/
raktaṃ śvetaṃ tathā nīlaṃ kṛṣṇaṃ pītaṃ tathāruṇam // 122 /
saudāminīnibhaṃ dhyāyejjihvānāṃ saptakaṃ kramāt/
svasvabījaiḥ, svasaṃjñairvā, sabījairvā svanāmabhiḥ
etairmantrairdvijaśreṣṭha! bhāvayecca yathākramam/
prabhādīptiḥ prakāśā ca marīcistāpanī tathā
karālā lelihā caiva kuṇḍaṃ vyāpya vyavasthitāḥ/
īśapūrvāgnidigbhāge prabhādyaṃ tritayaṃ smṛtam
rakṣovāruṇavāyavye marīcyādyaṃ trayaṃ tu tat/
udagdiṅbhadhyato yāmye sthitaikā, lelihābhidhā
vibhāgamevaṃ jñātvā vai jihvānāmagnikarmaṇi/
ādheyolliṅkitākāraṃ dhyātvā kuṇḍagatānalam
tajjanitrīṃ tataḥ kuṇḍājjvālāmārgeṇa codgatām/
parānandaprakāśābhāṃ nāsikyā dvādaśāvadhi
tato'vatārayogena praviṣṭāṃ bhāvayeddhadi/
hṛnmantreṇaārcayitvāgniṃ sārghyapuṣpaiśca nirmalaiḥ
dhūpairdīpena dadhnāca tilairakṣatamiśritaiḥ/
annairbhakṣyaphalopetairājyena kramaśo dvija!
saṃpūjyaivaṃ vidhāne svamantreṇāthavā tataḥ //
tarpayeta yathāśakti tilājyādyairanukramāt
ājyena vā kevalena sahasraśatasaṃkhyayā/
dadyāt pūrṇāhutiṃ paścāt pūjitāṃ kusumādikaiḥ
sruksruveṇopayāmena hyūrdhvādhaḥ saṃsthitena ca/
sruvā saṃpuṭayogena vahnervadanamadyagam
prādakṣiṇyena cāmadhyāddhārāpātaṃ samācaret/
nayenmadyapade niṣṭhāmājyadhārāṃ tathā punaḥ
pradarśya hārdayīṃ mudrāmagnimudrā tu vā dvija!/
nārāyaṇātmakaṃ vahni prāgvadabhyarcayettataḥ
pūrvavacca smaredvahniṃ sākāraṃ niṣkalaprabham/
svayogabalavīryeṇa vyāpakaṃ sarvadiggatam
kadambakusumākāraṃ svaprabhābhirvirājitam/
kuṇḍamāpūrayan sarvaṃ sarvākṛtyā tu sarvataḥ
evaṃ hi vitato vyāpī nirākāraḥ sudīptimān/
atha jvālājaṭādhāre vahnau vai kuṇḍamadhyataḥ
anusandhīyate buddhyā viṣṭaraṃ tu yathoditam/
tadarcanamatho kuryāt puṣpairdhūpaiḥ sacandanaiḥ
mudrābandhaṃ tataḥ kuryāt pīṭhāmaragaṇasya ca/
tato'vatārya tanmadye hṛdayāt parameśvaram
nīraudakāt svamantreṇa dadyāt puṣpāñjaliṃ vibhoḥ/
sāṅgaṃ salāñchanaṃ dhyāyet sakalaṃ parameśvaram
sāṃmukhyaṃ sannidhānaṃ ca sannirodhanamācaret/
arghyapradānapūrvaṃ tu sarvaṃ kuryāttu pūrvavat
mūlabimbe yathā dhyānamagnimadhye tathā bhavet/
yānage yānagaṃ dhyāyedagnau sthāne yathāsthitam
āsīne tvatha cāsīnaṃ śayāne ca tathāvidham/
pajharāgāruṇaruciṃ smartavyamanalāspade
mūlādisarvamantrāṇāṃ tattanmudrāṃ pradarśya ca/
ardhyagandhādinā pascāt pūjayet sakalaṃ prabhum
layabhogātmanā samyakū pūrvoktavidhinā'thavā/
samidgaṇaṃ tu pātrasthaṃ kṛtvābhyarcya hṛdā mune!
śirasāvanatenaiva vinivedya tataḥ prabhoḥ/
idhmānāmaṣṭakaṃ cāpi catuṣkaṃ dvayameva vā
ājyena sarvataḥ siktaṃ brahnakṣīradrumodbhavam/
samādāya dvidhā kṛtvā mūlena dvijasattama!
nidhāya dakṣiṇasyāṃ ca madhye āgneyadiggatam/
viśrāntaṃ nairṛtapade uttarasyāṃ tathāparam
vāyvīśapadasaṃruddhamāghārājyaṃ tataḥ kṣipet/
idhmamūlādathāgrāntamidhmedhmopari saṃsthitam
sruvamājyena saṃpūrya sūryabījena cintayet/
sahasrāṃśuṃ ca tanmadhye dadyāt kuṇḍasya dakṣiṇe
aparasmin sruci dhyātvā somākhyenākṣareṇa tu/
pūrṇaṃ śaśāṅkabimbaṃ ca pradadyāttu taduttare
saṃkhyānuguṇamidhmānāṃ ghṛtaṃ ca juhuyāttu vai/
sūryasomātmakaṃ cāgnerviddhi tallocanadvayam
etayorantaraṃ yadvai tadagnairvadanaṃ smṛtam/
tatraiva juhuyāt pūrvaṃ samidhāṃ saptakaṃ kramāt
ghṛtasiktāṃ catussaṃkhyāmekaikāṃ hi supuṣkalām/
prākkuhkumādinā liptāṃ kāṣṭhasaṃjñāṃ tu homayet
sragdhūpamadhuparkaṃ ca bījānnājyaṃ yathākramam/
tatrānnasamidādhāne viśeṣo'yaṃ vidhīyate
sādhitaṃ saṃskṛte'gnau prāk tannidhāyāgrataścarum/
samuddhāṭyāvalokyādau saṃprokṣyārghyāmbunā tataḥ
darbhakāṇḍacatuṣkena sānagninā tadanu spṛśet/
tanmadhye srukcatuṣkaṃ tu mantreṇājyasya nikṣipet
athādāya srucaṃ tatra tadvaddadyāccatuṣṭayam/
caturaṅgulamānena annagrāsamathāharet
tannidhāya sruvā garbhe tadrdhve pūrvavaddhṛtam/
dadyādagnau catuṣkaṃ tu kṣipedannāhutiṃ tataḥ
bhūyo'gnau srukcatuṣkaṃ tu hyājyasyāpādya yatnataḥ/
tato'nyamājyasaṃsiktaṃ prāgvat kṛtvāhutaṃ punaḥ
dadyāt pūrvaprayogeṇa tvevameva catuṣṭayam/
hutvāpyannāhutīnāṃ tu hyājyākhyāṃ juhuyāttataḥ
yādṛṅnivedyate bimbe hotavyaścāpi tādṛśaḥ/
sruvamadhyena sruggarbhe ekaikaṃ vā ghṛtasya tu
pratyekamannasamidhaḥ kṣipedādyantayostathā/
tilairghṛtasamāyuktarairaṣṭottarasahasrakam
śataṃ śatārdhaṃ pādaṃ vā yathāśakti samācaret/
ājyāktairakṣataistadvattilaiśca juhuyāttataḥ
ardhamardhāṃśasaṃyuktamadhikaṃ cāgravartinām/
japakāle tathā home kartavyaṃ siddhimicchatā
sviṣṭakṛddhavanaṃ kuryādannagrāsena vai sakṛt/
kāmyairavaśyaphaladairdeśakālasamudbhavaiḥ
tilairghutena payasā dadhnā vā pāyasena tu/
siddhānnaiḥ sādhitairbhakṣyairbījairlājaiśca taṇḍulaiḥ
mūlaiḥ phalaiḥ pallavaiśca supraśastaiśca komalaiḥ/
sugandhaiḥ sthalapajhādyaiḥ puṣpairdvija! sitādikaiḥ
guggulenājyamiśreṇa sajjaśrīveṣṭakena vā/
dhātrīphalaiśca sarasairutpalaiśca śubhaistathā
susitaiḥ sitaraktaiśca pajhairbilvaiḥ suśobhanaiḥ/
dūrvākāṇḍairabhagnārgraidantisaddantanirmalaiḥ
edhobhirbrahnavṛkṣotthaiḥ kṣīradramamayestathā/
amṛtākṣīrasaṃyuktā audumbaryo madhuplutāḥ
acchinnāgrā hyabhagnāsca kaṇṭakaiḥ parivarjitāḥ/
sarvāstrimadhuyuktāśca ghṛtayuktāstu vā punaḥ
yoktavyānyagnimadhye tu samidbhiḥ saha sarvadā/
sarvāṇyannaviśeṣāṇi candanādīni yānyapi
sadantakāṣṭhatāmbūlamutkaṭakṣāravarjitam/
dāpyāni lakṣahome tu āsanādīni yāni ca
madhulavaṇapānāmbukaṭutailojjhitāni ca/
ājyayuktaistilaiḥ śāntiḥ siddhayaḥ sakalāstathā
dhṛtena payasā dadhnā homastṛptiṃ prayacchati/
pāyasena tu siddhānnairbhakṣyaiḥ puṣṭiḥ sadā bhavet
bījairdhānyaistaṇḍulaiśca tarpito mantrarāḍdvija!/
prayacchati sadā śreyaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ
pallavaiḥ phalamūlaiśca homastuṣṭiṃ prayacchati/
jahāti cāpamṛtyuṃ ca rogāṃścopaśamaṃ nayet
tarpitaḥ sthalapajhādyaiḥ puṣpaiścānyaiḥ sitādikaiḥ/
saubhāgyamatulaṃ vipra! acirāt saṃprayacchati
guggulvājyairdvijārogyaṃ śubhairdhātrīphalaistathā/
śarkarairbilvaphalakaiḥ pañcagavyasamukṣitaiḥ
ājyāktaiḥ pajhabījaiśca lakṣmīṃ śīghraṃ prayacchati/
utpalairvaśyakāmastu bhogakāmaśca homayet
dūrvāṅkuraisca homena āyuṣo vṛddhimāpnuyāt/
edhobhiśca śubhairhomo māṣaiḥ śāntipradaḥ prabhuḥ
tilānāṃ śasyate homo hariṇānanamudrayā/
ghṛtasya kārṣiko homaḥ kṣīrasya ca viśeṣataḥ
śuktimātrāhutirdadhnaḥ prasṛtiḥ pāyasasya ca/
grāsārdhamānamannānāṃ bhakṣyāṇāṃ svapramāṇataḥ
tṛtīyaṃ mūlakandānāṃ puṣpāṇāṃ svapramāṇataḥ/
sarveṣāmeva bījānāṃ muṣṭinā homamācaret
agrāṅgalistu lājānāṃ śālīnāṃ pañcakaṃ hunet(!)/
phalānāṃ svapramāṇaṃ ca pallavānāṃ tathaiva ca
karkandhumātrā gulikā hotavyā gugguloḥ sadā/
dhātrīphalapramāṇaṃ vā saṃbhave sati homayet
dūrvākāṇḍāni viprenda! caturaṣṭāṅgulāni vā/
samitprādeśamānena samacchedāstvaganvitāḥ
agnervarṇāśca gandhāśca śabdāścākṛtayastathā/
vikārā viśikhāścaiva saṃvedyāḥ karmasiddhaye
padmarāgadyutiśreṣṭho lākṣālaktakasannibhaḥ/
bārlākavarṇo hutabhugjayārthaṃ śasyate dvija!
indragopakasaṃkāśaḥ śoṇābho vātha pāvakaḥ/
śakracāpanibhaḥ śreṣṭhaḥ kuṅkumābhastathaiva ca
raktānāṃ puṣpajātīnāṃ varṇenāgniriheṣyate/
sugandhadravyagandho'gnirghṛtagandhaśca śobhanaḥ
āyurdaḥ padmagandha syādbilvagandhaśca suvrata!/
ugragandho'bhicāre tu vihitaḥ sarvadānalaḥ
jīmūtavallakīśaṅkhamṛdaṅgadhvanitulyakaḥ/
śabdo'gneḥ siddhaye heturato'nyaḥ syādasiddhidaḥ
chatrākāro bhavecchreṣṭho dhvajacāmararūpakaḥ/
vimānādivitānānāṃ prāsādānāṃ vṛṣasya ca
ākāreṇātha haṃsānāṃ mayūrāṇāṃ ca siddhidaḥ/
raktābhastu yadā vahniḥ kṣīṇārciḥ paridṛśyate
bhagnarājopalābhaśca sphaṭikābhastathā śubhaḥ/
yadrapaṃ kathitaṃ pūrvaṃ yadi tasya pradakṣiṇam
anyonyatvaṃ prapadyeta tathā siddhikaro'nalaḥ/
garhitena tu varṇena yadi kāpotakādinā
parivartaṃ karotyagnistadā vipraviparyayaḥ/
homānte tannimittaṃ vai homaṃ kuryācchatādhikam
viṣamāśca śikhāvanhestryādayaśca śubhāvahāḥ/
hrasvā hrasvonnatā dīrghā jvālā siddhipradā smṛtā
snigdhaḥ pradakṣiṇāvartaḥ śrutipracchāditadhvaniḥ/
sa nityameva śubhakṛdyadanyairvarjito guṇaiḥ
pradīptelolihāne'gnau nirdhūme saguṇe tathā/
hṛdye tuṣṭiprade caiva hotavyaṃ śrutimicchatā
alpatejo'lparūpaśca visphuliṅgasamanvitaḥ/
jvālābhramavihīnaśca kṛśānurnaiva siddhidaḥ
aprabuddhe sadhūme ca juhuyādyo hutāśane/
karmahānirbhavettasya tvābhicārārthamaśrute
durgandhaḥ pītavarṇaśca avalīḍhaśca yo'śubhaḥ/
prabhāmūrtigato mantrastarpito yadi sattama!
vidyāṃ prayacchatyacirāddīptistho bhūpradaḥ prabhuḥ/
tāpayatyāśu śatrūṇāṃ prakāśoparyavasthayā
śatrukṣayaṃ dadātyāśu marīcyāmūrdhvago vibhuḥ/
tāpinyāmūrdhvago mantraḥ sarvatāpopaśāntidaḥ
vipakṣoccāṭanaṃ kuryāt karālāsaṃsthito hutaḥ/
lelihāvasthito mantro yadi santarpyate mune!
dadātyabhīpsitaṃ caiva dehānte paramaṃ padam/
svāhākāraṃ sadā home pūrṇāyāṃ vauṣaḍeva ca
tameva śāntike kuryādvaṣaḍāpyāyane tathā/
svadhāṃ pitṛkriyāyāṃ ca phaṭkāraṃ kṣayakarmaṇi
vidveṣe huṃ, vaśe hrīṃ ca namo mokṣaprasiddhaye/
karmahomāvasāne ca ghṛtenāpūrya ca srucam
abhāvācca prabhūtena homadravyeṇa pūrayet/
tatropari ghṛtaṃ dadyāttato'rghyakusumādibhiḥ
mūladeśāt samārabhya sruk saṃpūjyā sruvānvitā/
ghṛtayuktaṃ tu taddravyaṃ srucaḥ puṣkarakukṣigam
dravaccandropamaṃ dhyāyettataḥ pūrṇāṃ samuddharet/
srugdaṇḍe dehanābhau tu mūle saṃrudhya saṃsmaret
niṣkalaṃ mantranāthaṃ tu pūrṇaśītāṃśuvigraham/
āmūlācca marucchaktyā proddharecca svavigrahāt
vidhāya ceśvarādhāre tasmāddhārāmṛtaṃ mahat/
nāsikāsandhimārgeṇa srukpajhe patitaṃ smaret
sāmṛtāmājyadhārāṃ ca vasudhārāmiva kṣipet/
mukhamadhye tu mantratya tadvrahnavivare'thavā
hṛtpajhāntargatāṃ samyak praviṣṭāmanubhāvayet/
tayā vai bṛhnitaṃ mantraṃ bhāvayedbrahnadhārayā
tṛptaṃ hṛṣṭaṃ ca puṣṭaṃ ca tuṣṭaṃ vai sādhakopari/
mantroccārasametā vai śarīrakaraṇānvitā
dhyānopetā dvijaśreṣṭha! pūrṇeyaṃ paripātitā/
sarvasiddhikarī śaśvanmokṣalakṣmīvivardhanī
bahu śuṣkendhane'gnau ca hotavyā karmasiddhaye/
ekā anekaprayogāṇāṃ na tu karmaṇi karmaṇi
tato'rghyagandhapuṣpādyairmantranāthaṃ samacayet/
mudraṃ pradarśayet sarvā mūlamantrāditaḥ kramāt
caturthāṃśena cāhgānāṃ kuryānmūlasya rtapaṇam/
lāñchanābharaṇānāṃ ca lakṣmyādīnāṃ tadarthataḥ
athavā hṛdayādīnāmato'rdhenākhilāsu ca/
parameśvarakāntāsu tadardhena dvijottama!
lāñchanābharaṇādini sarvāṇi juhuyāt kramāt/
hṛdādisarvamantrāṇābhekaikaṃ juhuyāttu vā
visarjanaṃ tataḥ kuryāddattvārghyaṃ dhūpasaṃyutam/
bhogasthānagatā mantrāḥ pūjitā ye yathākramam
mukhyamantraśarīraṃ ca saṃpraviṣṭāṃśca saṃsmaret/
jvālājvālāntare yadvat samudrasyeva nimnagāḥ
tanmantravigrahaṃ sthūlaṃ sarvamantrāspadaṃ dvija!/
praviṣṭaṃ bhāvayet sūkṣme adhyakṣe hṛdayātmake
pare prāguktarūpe tu taṃ sūkṣmamubhayātmakam/
taṃ paraṃ prasphuradrūpaṃ nirādhārapadāśritam
sandhimārgeṇa hṛtpajhe saṃpraviṣṭaṃ tu bhāvayet/
mantramudrāsametena pūrakeṇa tu sattama!
bāsitaṃ bhāvayeddehaṃ tenāpādācchirovadhi/
praviṣṭena tu mantreṇa prayatnena vinā dvija!
vigrahaḥ kampate yasya mantrastasya prasīdati/
evaṃ visṛjya mantreśaṃ mudrābandhena vai saha
sādhārāsanamantrāṇāṃ gaṇeśasya giraḥ sadā/
gurvādīnāṃ tu vihitamardhaṃ lāñchanatarpaṇāt
eteṣāṃ ca layaṃ vipra! kuryāt sṛṣṭikameṇa tu/
dvārsthatrilokapālānāṃ vaprasthaharisevinām
gurupūrvakramāditthamardhamardhaṃ yathākramam/
sakṛt sakṛt svaśaktyā vā pūrṇāṃ sarverṣvadhaḥ kṣipet
viṣvaksenastato bhaktyā tarpaṇīyastilākṣataiḥ/
vauṣaḍantena mantreṇa dadyāt pūrṇāhutiṃ dvija!
pūjayitvā yathānyāyaṃ kuryāttasya visarjanam/
analaṃ pūjayitvā tu śaktitastarpayettataḥ
kuṇḍe puṣpāñjaliṃ kṣiptvā vahnimantramanusmaran/
jalanirmathitenaiva hayūrdhvapuṇḍracatuṣṭayam
śirastanutrahṛnmantrairlalāṭe cāṃsayorhṛdi/
kuṇḍasthabhasmanā caiva kuryāddīpaśikhākṛtim
jvālayā hṛdayaṃ spṛśya netre cāstreṇa vai purā/
kṣāntvā caiva namaskṛtya yathāvidhi visṛjya tat
samāghrāya nyaset koṣṭhe hyavatārakrameṇa tu/
pratiṣṭhitāgneḥ saṃskāraṃ paryagnikaraṇāditaḥ
visarjanaṃ tu kuryādvai dhūmacchede na tatra ca/
saṃmārjya srukūsruve'gnau tu srucaṃ nikṣipya cāmbhasā
ardhyapātrāttu cāpūrya kuṇḍabāhye pradakṣiṇam/
kuryādīśānakoṇādvai acchidrodakadhārayā
pavitrakeṇātha ūrdhve vinikṣipya kareṇa tu/
dadyācchirasi vai śeṣaṃ srugadhovadanāṃ nyaset
ātmano vāmabhāge tu viṣṭarasruvasaṃyutāt/
apavāsya jalaṃ tasmāddvitayasmāttadarcitam
upasaṃhṛtya vai yāyādarcanālayamarghyabhṛt/
namaskuryājjagannāthamaṣṭāṅgapatanena tu
āpūrya pāṇiyugalaṃ puṣpaistatropari sthitam/
saṃsmarenniṣkalaṃ mandramamṛtenopabṛhnitam
prabhūtadīptacchuritaṃ nikṣipenmantramūrdhani/
"tarpito'si vibho! bhaktyā homenānalamadhyagaḥ
homadravyeṣu yadvīryaṃ tadidaṃ cātmasātkuru"/
vinivedya vibhorhomaṃ pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi
gṛhītaṃ bhāvayettena prasannenāntarātmanā/
idamuktaṃ samāsena mantrasantarpaṇaṃ dvija!
vācyaṃ nādīkṣitānāṃ ca nābhaktānāṃ kadācana/
nānaydarśanasaṃkthānāṃ nāpahāsaratātmanām
sadbhāvajñe tu vaktavyaṃ samayajñe saputrake/
sādhake tu gurau vāpi bhakte snigdhe vimatsare
satyadharmavratapare sācāre śāsanasthite/
evaṃ samāpya homa tamarghyagandhādibhirvibhum
samabhyarcya pitṝṇāṃ ca saṃvibhāgamathācaret/
pauṣkarākhye viśeṣeṇa devadevena vistṛtam
vidhānametad viprendra! proktaṃ puṣkarajanmane/
sāttvatoktavidhānena tadvidhānaṃ vadāmi te
ārādhyasyāgrato vipra! pratyahaṃ kriyate tu yat/
vijñeyaṃ saṃvibhāgaṃ taduttamaṃ sarvakarmaṇām
saṃvibhāgāt pitṝṇāṃ ca bhavatyanṛṇavānnaraḥ/
prayānti tṛptimatulāṃ tena karmavaśādapi
nimantritaṃ vā saṃprāptaṃ nityamaṅgīkṛtaṃ tathā/
dvijendraṃ pañcakālajñaṃ ṣaṭkarmanirataṃ tu vā
snānādīni purā kṛtvā prayataḥ saṃviśet punaḥ/
svayamardhyāmbunā vipra! pavitrīkṛtya pāṇinā
santāḍya kusumāstreṇa mantrāstrādhiṣṭhitena ca/
samuccarannetramantramavalokyākhilaṃ tataḥ
niveśya bhagavatyagre praṇavādhiṣṭhitāsane/
pūjite vitate pūte saṃmukhaṃ vottarānanam
udagdigvīkṣaṇāṇaṃ ca viniveśya tathā ca tam/
yathā mantreśadṛgraśmiprasareṇābhividhyate
mantreṇārādhya taṃ dhyātvā bhrūyāt "saṃyatavāgbhava"/
taiścāpi maunaniṣṭhaiśca bhavitavyaṃ suyantritaiḥ
samādhāya jagannāthaṃ hṛtpajhagagane'rkavat/
satpātrasyātha pātrābhyāṃ pātrāṇāmabjasaṃbhava!
evaṃ kṛtvā pratiṣṭhānaṃ prāgyatnenātra karmaṇi/
samuddiśya pitṝn dadyāddānamantaravedikam
niveśitadvijendraṃ yadvyakkisthamapi mantrarāṭ/
antarvedī tu sā jñeyā tvābyāmabhyantaraṃ tu yat
saṃpradānaṃ pitṝṇāṃ yat kuryāt satpātrapivḍakam/
taddivyamamalaṃ yasmāccaitanyamavalambya vai
tatkālasaṃvibhajyāśca tiṣṭhanti kamalodbhava!/
pradātṛsaṃkalpavaśādataḥ puṣkarasaṃbhava!
ekasya vā bahūnāṃ vā pradadyādāsanopari/
punarevāsanaṃ dārbhamagranthi bahubhiḥ kuśaiḥ
vibhoryajñāṅgadehasya lomāni tu kuśāḥ smṛtāḥ/
tā eva nāḍayaḥ sarvāstasya bhūtaśarīragāḥ
raśmayo bhūtadehe tu cinmūrteḥ śaktayo'khilāḥ/
ata eva hi viprendra! pitṝṇāṃ tu kuśāsanam
śrāddhakāle tu vihitamāhūtānāṃ tadūrdhvataḥ/
yatkiñciddīyate bhaktyā brahmabhūtaṃ tu tadbhavet
purā vai hetumānena nṛṇāmaviditātmanām/
karmaṇyatra kuśājālaṃ vihitaṃ kamalodbhava!
yeṣāṃ sarvagataṃ brahma mantrarūpīśvaro'cyutaḥ/
bhāvasthastatvatastābhisteṣāṃ naiva prayojanam
nyasettasmādabhagnāgrānudaṅmūlān kuśān dvijaḥ!/
yasmāddivyamudagbhāgaṃ pitryaṃ dakṣiṇasaṃjñakam
svakenāmṛtavīryeṇa nityaṃ saṃvardhayanti ca/
darbhamārgacchalenaiva pitṝṇāṃ te'marā dvija!
vasatyataḥ pitṛgaṇo bhāgamāśritya dakṣiṇam/
citkalāṃśasvarūpeṇa nṛṇāmevaṃ hi cottare
kṛtāspadā amalā nityā tvamṛtākhyākṣayā kalā/
ata eva hi yat kiñcidābrahmaviditairdvija!
pradīyate pitṝṇāṃ ca tat savyena tu pāṇinā/
ce'dhikṛtya jagadyoniṃ mantrātmānamajaṃ harim
prayachanti pitṝṇāṃ ca toyatarpaṇapūrvakam/
teṣāṃ tadāśrayatvācca yaduktaṃ tanna kāraṇam
kartavyasya ca pāramyaṃ prakṛtasya mahāmate!/
sphuratyantargataṃ yeṣāṃ mantrārādhanapūrvakam
tat svottaravaśātteṣāṃ mantrasāmukhyadigvaśāt/
cetasā nirvikalpena kṛtaṃ bhavati cākṣayam
kiṃtu puṣkarasaṃbhūta! durlabhā bhuvi te narāḥ/
iti cetasi vai yeṣāṃ niścayīkṛtya vartate
kuṇḍasya yonidigbhāge bhadrapīṭhordhvato'thavā/
samīpe puratastasya bhūbhāge cārghyavāriṇā
prokṣite cāstramantreṇa dakṣiṇāgrān kuśāṃstaret/
tadūrdhve pitṛtīrthena satilānakṣatodakān
vikiredastrajaptāṃśca darbhāgraiḥ praṇavena tu/
kauśastarāgraparyantaṃ yasmādetaddvayaṃ dvija!
sarvasya bhogajālasya janakaṃ bhuvanatraye/
viśeṣāt pitṛdeyasya śraddhāpūtasya vastunaḥ
agnīṣomasvarūpeṇa kroḍātmā bhagavān svayam/
vyaktaḥ karmātmatatvānāṃ mūrtatvenātmasiddhaye
tattejastilabhāvena hlādo vartatyabātmanā/
ata evāprabuddhānāṃ prabuddhānāmapi dvija!
tilodake'ṅgabhāṃva tu gachataḥ śrāddhakarmaṇi/
śrāddhasya ca parā rakṣā te dve nityapramantriṇām
tatsvarūpavidāṃ ceva viśeṣānmantravedinām/
evaṃ tilodake buddhvā prakāśāhlādalakṣaṇe
starordhve svasvasaṃjñābhiragrāntaṃ tu yathākramam/
bhāvayet puruṣādīnāṃ sārūpyaṃ samupāgatān
pitṝn pitāmahāṃścaiva tathaiva prapitāmahān/
taptitṝṃścātha śaṃsantaḥ santānaṃ svavibhāgataḥ
devānnoccheṣasaṃyukaṃ pākāgraṃ pātrasaṃbhṛtam/
madhuyuktena haviṣā darbhakāṇḍaistilaiḥ saha
bhāvitaṃ vahninā kṛtvā hṛdā darbhāgrageṇa tu/
nirdoṣaṃ jñasvabhāvaṃ ca dhāmatrayasamaprabham
dhyāyeddravyagataṃ doṣaṃ nirdahantaṃ samantataḥ/
devatānāṃ pitṝṇāṃ yat tṛptaye'nnaṃ mahāmate!
tat sādhanaṃ ca vihitaṃ saṃskṛtena purāgninā/
tamālakadalīpūrvadaleṣu kṣāliteṣu ca
saṃvibhajya caturdhānnaṃ nidhāya praṇavena tu/
prokṣitānyannapātrāṇi catvāri kabalāni vā
tṛptaye tvatha sarveṣāṃ devāya vinivedya ca/
pitṝṇāṃ tarpayettena piṇḍādyannena sādaram
krameṇa prāgadṛṣṭānāṃ hṛdā saṃjñāpadena tu/
evaṃ dṛṣṭasvarūpāṇāṃ jñātvā teṣāṃ sthitiṃ purā
prāgvat svadhāvasānādyairmantrairohkārapūrvakaiḥ/
hṛnmantrāliṅgitairvipra! tathā saṃjñāpadānvitaiḥ
"piṇḍaṃ prakalpayāmī" ti tataḥ pūrvavadācaret/
praṇavairdakṣiṇāgrāṇi secitāni tilāmbunā
nāḍīrūpāṇi darbhāṇi piṇḍānāmūrdhvato nyaset/
praviṣṭān bhāvayetteṣu nāḍīmārgairanukramāt
"pitṝnāvāhayāmī" ti starordhve prāksthitāṃstataḥ/
krameṇa cāturātmīyairmantrairapyayayogataḥ
samarcayedyathānyāyamardhyagandhādibhiśca tān/
tatastu nāmnā gotreṇa mantrapūrvaṃ tilodakam
sarveṣāmarghyakalaśāt pradadyācca yathākramam/
śirasāvanatenātha jānuyugme kṣitau kṛte
pāṇiyugme lalāṭasthe ekacittaḥ paṭhedidam/
"oṃ namo vaḥ pitaraḥ! namo vaḥ puruṣottamāḥ!
namo viṣṇupadasthebhyaḥ svadhā vaḥ pitaro! namaḥ/
haraye pitṛnāthāya hyagnīṣomātmane namaḥ
satsomapātmane viṣṇo! namo barhiṣadātmane/
āsaṃsāraṃ hi janakā agniṣvāttā athācyuta!
pitāmahāḥ somapāstvaṃ tvamanye prapitāmahāḥ/
tubhyaṃ namo bhagavate pitṛmūrte! 'cyutāya ca
nārāyaṇāya haṃsāya viṣṇo! tripuruṣātmane/
muktvā tvāmeva bhagavan! na namāmyarcayāmi ca
na tarpayāmi sarveśa! nānyamāvāhayāmyaham/"
stutvaivaṃ hi pitṛvyūhaṃ bhaktyā paramayā yutam
saṃbhave sati saṃmānaṃ piṇḍamūrteḥ samācaret/
tadagratopaviṣṭasya kramāddvijagaṇasya ca
anusandhāya vai dvābhyāmekasmin vā dvijottama!/
devabhāvasthitaṃ dhyātvā pitryaṃ prāgagaṇaṃ kramāt
praṇavena kharūpaṃ tu samutthāya tataḥ svayam/
madhye tiryaksthitau sthitvā hyadūre'nyonyadṛksthite
uttarābhimukhaścaiva dakṣiṇāsyo'thavā dvija!/
taduttarānanavaśāddhṛnmantraṃ hṛdayānnyaset
namo'ntaṃ praṇavādyaṃ tu marudambaravigraham/
piṇḍāgre hyupaviṣṭasya prāṇaśaktiṃ dvijasya vā
bahūnāṃ vā prayatnena svātantryānnirgatāṃ bahiḥ/
dhyātvā tayā saha kṣipramekībhūtatvamāgatam
ātmaśaktau layaṃ nītvā yāti hyūṣmākhyalakṣaṇam/
kṛtvaivaṃ prāṇasañcāraṃ pitṝṇāṃ vipravigrahe
prāgvadānandasaṃruddhe bhojayet pitṛrūpiṇaḥ/
tādarthyenātha caturo viniveśyāsaneṣu ca
labdhalakṣyān pare tattve brāhyaṇān pāñcarātrikān/
prāṅmukhaṃ dvitayaṃ caiva dvitayaṃ cāpyudaṅmukham
saṃpatyabhāve hyekaṃ vā viniveśyottarānanam/
pādayorapi pādyārthaṃ kaṃ kṣipeddakṣiṇāditaḥ
atha teṣāṃ kramāt kuryādarcanaṃ cāturātmyavat/
ardhyānulepanādyaistu bhogairmātrāvasānikaiḥ
tattatkālocitaiḥ sarvairanupādeyavarjitaiḥ/
taiścāpi maunaniṣṭhaistu bhavitavyaṃ suyantritaiḥ
athāstraparijaptena bhūtinā vātha śaṅkunā/
masṛṇenāśmacūrṇena parighāṃ svadhayāthavā
bahistadāsane kuryāttvagre dairghyācchamādhikām/
vaipulyācchamamānaṃ tu prāgvat pāvanatāṃ nayet
nyaset tatrāpyabhagnāgrānudaṅmūlān kuśān dvija!/
tatrāpi ca viśeṣeṇa tilatoye samutkiret
nyastāstrāṇyastrajaptāni tatra pātrāṇi vinyaset/
sarvāṇi cakravṛttāni hemādyutthāni saṃbhave
pātrāṇi kadalīpajhatamālacchadanānyatha/
darbhāṇyastrāmbuyuktāni śubhaparṇamayāni vā
nidadhyātteṣu cānnāni bhojyāni madhurāṇyapi/
bhakṣyāṇi phalamūlāni dadhikṣīrādikānyapi
pānakāni rasālāni sapānīyāni sattama!/
karmaṇyāni tathānyāni tattatkālodbhavāni ca
puropastaraṇārthaṃ ca pātrāṇāṃ dakṣapāṇiṣu/
nipātavyā'mṛtī dhārā vāriṇāpyuddhatena ca
vāgyatā labdhalakṣāstu hyannamūrtau janārdane/
ye'śrnanti pitarastena tṛptimāyānti śāśvatīm
ataḥ savyabhicāraṃ tu maunaṃ varjyaṃ kriyāparaiḥ/
śubhamavyabhicāraṃ yat tat kāryaṃ sarvavastuṣu
yadaṅgasaṅketamayairavyaktairnāsikākṣaraiḥ/
kṛtamoṣṭhapuṭairvaddhairmaunaṃ tat siddhihānikṛt
svayameva svabuddhyā yat sarvavastuṣu vartate/
śabdairanupadiṣṭaistu tanmaunaṃ sarvasiddhidam
tasmādvai śrāddhabhoktṝṇāṃ divye vā pitṛkarmaṇi/
dadyānnaivedyavat sarvaṃ maryādābhyantare'grataḥ
yenācamanaparyantaṃ kālaṃ tiṣṭhanti vāgyatāḥ/
sarvevāmekamāptaṃ tu tṛptaye yadi yojitam
omādyamasmacchabdaṃ tu pitṛbhyastadanantaram/
idamardhyamidaṃ pādyaṃ tadante saṃsmaret svadhām
sarvasminnupacārānte hyevaṃ vā saṃsmarennamaḥ/
namaḥ svadhā'thavā brūyānnamontā tvathavā svadhā
evameva hi yaḥ kuryāt kartavyatvena sattama!/
tulyānāṃ ca svakulyānāṃ namastatra ca kevalam
satyukte vyatyayaṃ nityaṃ bihitaṃ ca svadhā dvija!/
svayameva hi sanyāsī dadāti ca phalārthinām
kāryastena namaskāraḥ svadhānto nityameva hi/
dadāti phalakāmastu yo nityamaphalārthinām
svadhākārāvasāne tu vihitaṃ tat sadā namaḥ/
evamicchāvaśenaiva saṃvibhajya pitṝn dvija!
pṛṣṭvā pātramukhenaiva saṃtṛptiṃ ca punaḥ punaḥ/
tato'mbhaśculakaṃ pāṇau hṛnmantreṇāmṛtopamam
dadyāt pūrṇendutulyaṃ taddhyātavyaṃ tatkalāḥ paṭhan/
sānusvāramakārādyairbhinnaṃ ṣoḍaśabhiḥ svareḥ
sakāraṃ natiniṣṭhaṃ ca tatra prāksthaṃ satārakam/
ityuktaṃ sakalasyendorvācakaṃ mantramabjaja!
pāṇiprakṣālanāt pūrvaṃ pātavyaṃ tena pūrvavat/
yenāmṛtapuṭāntasthamannavīryamanaśvaram
bhavatyāpyāyakṛdvrahyan! pitṛdevagaṇasya ca/
māṣacūrṇādinā pāṇiṃ prakṣālyāmaṇibandhanāt
samācamyopasaṃhṛtya hyucchiṣṭaṃ ca yathāvidhi/
pavitrīkṛtya vasudhāṃ pāṇau kṛtvā tilodakam
prīṇanaṃ bhagavatyagre samutthāyācaret tataḥ/
"mamāstu bhagavān pūrvaṃ prītaḥ pitṛgaṇastathā
śārīro devatāvyūha āpādādyo vyavasthitaḥ/
nayantvamṛtatāmannamidaṃ viṣṇupurassarāḥ
devā nadyastathā gāvaḥ sūryaḥ somo bṛhaspatiḥ/
(oṃ) mādhavo bhagavān mantramūrtirmadhumayo mahān
madhubhāvena cānne'smin sthitvā tṛptiṃ karotu vai"/
anulipyāsanaṃ kuryāt pitṝṇāṃ prīṇanaṃ dvija!
tasminneva hi bhūbhāge yasyāṃ tatpiṇḍacitkṣitau/
sthitiḥ sarvapitṝṇāṃ ca sāmprataṃ kamalāsana!
yāvat prāṇāviyuktānāṃ piṇḍātāṃ nopasaṃhṛtiḥ/
svoddiṣṭānāṃ kṛtā samyak tadante saṃvrajanti te
svasthānamāśiṣaṃ datvā śrāddhakarturdhiyā mume!/
sāmṛtaṃ sodakaṃ sānnaṃ satilaṃ mantratejasā
viviktaṃ vaḥ kṛtaṃ mārgaṃ punarāgamanāya ca/
nārāyaṇākhyasanmantrakarmabrahnajavīkṛte
sve svendriyarathe kṛtvā tṛptā yātācyutāspadam/
evaṃ suvitate kuryāt karma tvārādhanālaye
saṃkaṭe punaranyatra yāyādabhyarthya mantrarāṭ/
sthānaṃ saṃskārasaṃśuddhaṃ kṛtvā prāk tāḍanādinā
vyāptiśaktyāśritaṃ bhūyastoyādhāragataṃ smaret/
mantramarcanapūrvaṃ tu tadagre sarvamācaret
devān pitṝn samuddiśya bhojanaṃ bhagavadgṛhe/
aviruddhaṃ dvijendrāṇāmanyathā tadvirodhakṛt
vidhinānena vai nityamatha yajñe tu vaiṣṇave/
saṃvibhāgaḥ pitṝṇāṃ ca kāryaḥ sadravirṇainairaḥ
kṛtvā tilodakāntaṃ vā phalamūlaiḥ svaśaktitaḥ/
tadardhaṃ grāsamātraṃ tu dadyādgoṣvatha bhaikṣuke
yasmāddivyairmahāmantrairdattaṃ yat pūjite'cyute/
pitrarthamalpaṃ vā bhūri tatteṣāmakṣayaṃ bhavet
samyagarcyārghyagandhādyairmūlamūrtigataṃ vibhum/
prāṅkaṇeṣu ca sarveṣu prāsādeṣvāśrayeṣu ca
pratiṣṭhiteṣu śobhārthaṃ vibhavavyūhamūrtiṣu/
tathaiva gopuradvāradiṅmūrtiṣu ca maṇḍape
sānnidhyaṃ caiva yātāsu śaktyā nityaṃ samarcanam/
ṣoḍaśairupacārairvā dvātriṃśadbhistato'dhikaiḥ
kuryātranmūrtimantraiśca tathā naimittikeṣvapi/
japāntaṃ havanāntaṃ vā snānādyaṃ sādhakastataḥ
tattanmūrtyagradeśasthe kuṇḍe homaṃ samācaret/
na karmārcādikaṃ tatra snapane cotsavādikam
balidānaṃ ca sarvatra pavitrārohaṇādikam/
nācartavyaṃ viśeṣeṇa paratantrāsu mūrtiṣu
nityābhiṣekamātraṃ tu tāsu tatra samācaret/
sitādivarṇayuktāsu prokṣaṇaṃ vā nivedanam
mūlālayārcayā sārdhaṃ paratantrāsu deśikaiḥ/
pavitrārohaṇaṃ kāryamaṅgatvenādhivāsitaiḥ
pūrakeṣu ca sarveṣu tathaivāgrayaṇādike/
khageśaviṣvaksenādiparivāragaṇeṣvapi
pratiṣṭhiteṣu geheṣu pūjyamāśrayamūrtivat/
amūrtasya khageśasya viṣvaksenādikasya ca
kumudādigaṇeśānāṃ dvārāvaraṇavāsinām/
anyeṣāṃ parivārāṇāṃ mahāpīṭhanivāsinām
agre nityotsavārcāyā dadyāt kālatraye balim/
sākāro vā nirākāro viṣvakseno gaṇaiḥ saha
yadvā samarcanīyaśca balyante śiṣṭavastubhiḥ/
nityotsavaṃ tataḥ kuryāt sarvālaṃkārasaṃyutam
prāṅkaṇadvāradevānāṃ balidānapurassaram/
sanakaḥ ---
tvayā nityotsavārcāyāḥ purastādbhagavan! mama
dvārāvaraṇadevānāṃ balidānamudāhṛtam/
tadvibhāgaṃ viśeṣeṇa vada me sarvasiddhidam
śāṇḍilyaḥ ---
vistṛtaṃ tava vakṣyāmi śrṛṇu nityotsavādikam/
kṛtena yena bhaktānāmabhīṣṭaṃ jāyate phalam
nityotsavārthabimbaṃ tu sauvarṇaṃ rājataṃ tu vā/
tāmrajaṃ paittalaṃ vātha nātyuccaṃ taccaturbhujam
mūlaberānurūpaṃ ca sthāpitaṃ pūjitaṃ purā/
vastrābharaṇamālyaiśca yathāśobhamalaṅkṛtam
mūlabimbagatāṃ śaktiṃ tasminnāropya mantrataḥ/
samabhyarcyārghyapuṣpādyairbhogairdhūpāntimaistathā
āptairārādhite deve svayaṃvyaktālayādiṣu/
sādhakaṃ varayedanyaṃ balidānādikarmaṇi
purā garbhagṛhadvāri tathā caivāgramaṇḍape/
ghaṇṭānādasametena dīpena jvalitena tu
dvārsthānarghyādidhūpāntaiḥ samabhyarcyārghyavāriṇā/
datvārhaṇaṃ tataścānnaṃ tarpaṇāmbhastataḥ param
tāmbūlaṃ ca kramāddatvā tattanmantrairanukramāt/
svarṇādinirmitaṃ yānaṃ purastāt prathamāṅkaṇe
sugandhapuṣpaprabhayā kṣaumairmālyaiḥ sitādibhiḥ/
yathāśobhamalaṃkṛtya tasmin balyarthakautukam
prācīmukhaṃ samāropya prāṅkaṇeṣu pradakṣiṇam/
ātapatraiḥ sitādyaiśca māyūraiḥ ketuyaṣṭibhiḥ
patākābhiścāmaraiśca tālavṛntaiśca śobhanaiḥ/
gaṇikādevadāsībhirgāyakairvādyasañcayaiḥ
bherīpaṭahaghoṣaiśca śrutighoṣasamanvitaiḥ/
evamādyairalaṅkārairgomayenopalepite
maṇḍale hastamātre tu balidānapurassaram/
dvārāvaraṇadevānāṃ dhyātānāṃ vā svadikṣu ca
vakṣyamāṇavidhānena niyatotsavāmācaret/
pīṭhordhve viṣṇubhūtānāṃ sagaṇānāmathārcanam
kṛtvā samutkireccheṣaṃ tṛptyarthaṃ sodakaṃ balim/
pīṭhaṃ pradakṣiṇaṃ nītvā caturdhā vā dvidhā tathā
santoṣya nṛttagītādyairdevamantaḥ prevaśayet/
prāṅkaṇeṣu viśāleṣu bahiṣṭheṣu ca sādaram
maṇḍitaṃ rathamāropya paribhramaṇamācaret/
yānāderavaropyātha pāduke vinivedya ca
agramaṇḍapabhūmiṣṭhe bhadrapīṭhe niveśya ca/
pādyārghyācamanāmbhobhiḥ candanādyanulepanaiḥ
mālyairnānāvidhaiścāpi dhūpaistāmbūlapaścimaiḥ/
abhyarcya śramaśāntyarthaṃ svasthāne sanniveśayet
ādau niveśitāṃ śaktiṃ tasmin mūle niyojya ca/
tamabhyarcyārghyagandhādyaiḥ praṇamet stutipūrvakam
trikālaṃ yatra vidhivat kriyate niyatotsavaḥ/
tatra sarvasamṛddhiḥ syādrājño rāṣṭrasya cāniśam
abhāve balibimbasya hetunā'sannidhīkṛte/
kūrcena vānnamūrtyā vā kuryānnityotsavaṃ tataḥ
niśśeṣasyopasaṃhāraṃ kṛtvā cārghyādikasya ca/
natvā stutvā ca deveśaṃ tataḥ pādyapratigrahāt
pādodakaṃ samādāyā vigrahaṃ secayet svakm/
bhuktāni patrapuṣpāṇi nidadyānmūrdhani svake
puṣpārghyagandhapūrvāṇāṃ devayajñe kṛte sati/
vinayādāhṛtānāṃ ca bhaktānāṃ mantrasevinām
mūrdhni sandhāraṇācchaśvaddaurbhāgyaṃ kṣayameti ca/
kīrtiṃ kāntiṃ śriyārogyaṃ siddhiṃ samupayāti ca
paścāccharīrayātrārthamabyarthya parameśvaram/
labdhānujñastu vai kuryādanuyāgaṃ yathāvidhi
praviśya bhojanasthānaṃ viviktaṃ doṣavarjitam/
ghṛtapūritapātrasthaṃ dīpamāropya vai tataḥ
gomayenopalipyātha turyaśraṃ tatra maṇḍalam/
praṇavena pratiṣṭhāpya tanmadhye phalakādikam
prakṣālitāṅghriḥ svācāntastanmadye copaviśya ca/
bhojyaṃ naivedyapūrvaṃ tu sarvamādāya pātragam
vinivedya ca devāya pavitrīkṛtya cāmbhasā/
satyarūpā hyalakṣyā cāpyannadoṣakṣayaṅkarī
cetasā cāturātmīyā bhāvanīyā ca bhāvanā/
rasātmādhyakṣasaṃjño'nne svādubhāve vyavasthitaḥ
"pradyumno bhagavān rūpe tvetadvīrye tu lāṅgalī/
bhoktāhamātmā bhagavān vāsudevaḥ svayaṃ tvajaḥ
idaṃ tadamṛtaṃ brahna idamāyuranaśvaram/
idaṃ jñānamidaṃ vīryamidaṃ tejastu vaiṣṇavam
idamindurakhaṇḍaśca sthitaṃ cānnātmanā svayam/
parjanyātmā sa bhagavān vyañjanasthitisiddhaye
hārdānalātmanā bhuṅkte hyadyakṣaḥ parameśvaraḥ/
tacchaktyānugṛhītatvāt so'haṃ prākṛtikaḥ pumān"
evamannadamannādaṃ jñeyamannaṃ puraḥ sthitam/
bāhyatascājyadānena saṃbodhamupayāti ca
yathā tathā mbunābhyeti dehastho hutabhuk prabhuḥ/
kāraṇaṃ rasamannasya ṣaḍguṇaṃ ṣaḍrasasya ca
ātmā brahnā'danātmā syādīṣattatkaraṇātmanā/
sāmmukyamātmano nītvā tato'nnaṃ juhuyācchanaiḥ
catuḥ praṇavasañjaptaṃ tatombhaśculakaṃ pibet/
vaktrakuṇḍe'tha tenaivāpyannāhuticatuṣṭayam
prāntaparvaiścaturdhā prāk cāturātmyavyapekṣayā/
triyapekṣāvaśenaiva juhuyādāhutitrayam
sahṛdā mūlamantreṇa bhuñjīyāt kabalaistataḥ/
prayatāsyakaraścānte pibenmantrābhimantritam
toyaṃ taddhyānapādābjaparisrutamathāpi vā/
pratiṣṭhitasya vā pūrvaṃ tadā kṛtidharasya ca
yatastat sarvapāpaghnaṃ sarvadoṣakṣayaṅkaram/
sarvopatāpaśamanaṃ sarvasaukhyapradaṃ sadā
pāvanaṃ sarvatīrthebhyo mantrebhyo munisattama!/
atastu bhojanānte vai hārdhāgnestarpaṇaṃ purā
bhāvabhaktiparo nityaṃ kaṃ pibedājyado bhavet/
brahnatīrthena ca śanaidbirvā trirvā catuḥ kramāt
samācamya punaryāyāt prayato bhagavadgṛham/
manobudhyabhimānena saha nyasya dharātale
kūrmavaccaturaḥ pādān śirastatraiva pañcamam/
pradakṣiṇasametena tvevaṃ rūpeṇa sarvadā
aṣṭāhgena namaskuryāddvādaśārṇaṃ samuccaran/
yatra dvādaśakālejyā kartavyā bhūtivistarāt
tatra prābhātikīṃ kuryāt pūjāmaṣṭāṅgasaṃyutām/
ahgadvayaṃ tu pāscātyaṃ vinā vā tāṃ samāṣya ca
pitṝṇāṃ saṃvibhāgaṃ ca anuyāgaṃ yathoditam/
deśikaḥ svecchayā kuryānnityaṃ madhyandinārcane
trikāleṣvekamaṣṭāṅgaṃ ṣaḍaṅgaṃ cācareddvayam/
yogārthināṃ ca svādhyāyaṃ yogamadhyātmasaṃjñitam
tattatkāleṣu kurvīta svādhyāyamadhunocyate/
aṣṭāṅgena namaskṛtya hyupaviśyāgrato vibhoḥ
āgamādhyayanaṃ kuryāttadvākyārthavicāraṇam/
prāpte'tha sandhyāsamaye snātvā vā jaghanāvadhi
kṣālayitvā tataḥ kuryādvāsasāṃ parivartanam/
sāyantanārcanaṃ kuryāt ṣaḍaṅgaṃ balipaścimam
japaṃ kṛtvā yathāśakti svāsādya śayanaṃ tataḥ/
samādhāya bahirdevaṃ nirālambapade sthitam
aprayatrena vai tāvadaniruddhena cetasā/
saha tenaiva te nidrā yāvadabhyeti sāmpratam
samutthāyārdharātre'tha jitanidro jitaśramaḥ/
kamaṇḍalusthinenaiva samācamya tu vāriṇā
atha yogavibhūtyarthaṃ yogaṃ yuñjīta vaiṣṇavam/
sugupte vijane deśe nirdvandve śubhalakṣaṇe
jitadarpāṃ matiṃ kṛtvā sarvabhūtahite sthitaḥ/
devāgnigurubhaktaśca sacchāstrābhirataḥ sadā
bhūtadrohaparityāgī asteyaḥ saṃyatendriyaḥ/
āsane copaviṣṭastu suśubhe lakṣaṇānvite
śubhadārusamutthe tu caturviśāṅgulāyate/
dvādaśāṅgulakotsedhe sudhautenāpi vāsasā
kuśaiśca mṛdubhiśchanne pavitreṇātha carmaṇā/
tatropaviṣṭaḥ satataṃ yogāṅgāni samabhyaset
recakādicaturbhistu mātrābhedakṛtaistu yaḥ/
kanīyān madhyamo jyeṣṭhaḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ
pratyāhāraṃ prakurvīta cittasaṃyamanaṃ tu yat/
buddhirmanastvahaṅkārastribhiścittaṃ prakīrtitam
tathāpi manasaḥ kuryāt pratyāhāraṃ prayatnataḥ/
manaścaturvidhaṃ proktaṃ pratyāhāreṇa nirjitam
tiṣṭhate lakṣyamārge tu nānyathā tu kadācana/
dhyānaṃ lakṣyasya niṣpattiścintanaṃ tat prakīrtitam
dhāraṇāpi tato dhāryā tadā pāpāpanuttaye/
pañcadhā pūrvavat sā tu pratimantravyavasthayā
japaṃ nimīlitākṣeṇa kuryānmantrasya vācakam/
vācyasya pratipatyarthaṃ bījapiṇḍapadātmakam
trividhaṃ vai samuddiṣṭaṃ prāguktavidhibhāvitam/
yogo'pi trividhaḥ proktastaṃ ca kārtsnyena me śrṛṇṛ
prākṛtaṃ pauruṣaṃ caiva aiśvaraṃ ca tṛtīyakam/
ūhastu kīrtyate tarkaḥ taṃ ca viddhi vicārakam
samādhistvātmalābhastu bhānandaḥ parikīrtitaḥ/
sa tu lakṣyaṃ parityajya mantroccāraṇavarjitaḥ
yadā vibhajyate brahnakalāṃśo vidhivarjiṃtaḥ/
samādhau pariniṣpanne paramāpnoti pūruṣam
prāṇāyāmādito yāvat samādhyantaṃ prakīrtitam/
dgiguṇaṃ triguṇaṃ caiva mātrābhedena saṃsthitam
yogāsanasthaḥ kurvīta vidhimevaṃ yathoditam/
yogāsanāni catvāri yogapaṭṭena bandhayet
paryaṅkaṃ kamalaṃ vāpi bhadraṃ vā svastikaṃ dṛḍham/
teṣāmekatame sthitvā ṛjukāyordhvataḥ kramāt
srastāhgasandhiḥ kurvīta vistīrṇoruḥ sukandharaḥ/
bāhū upari samau kṛtvā kiñcidākuñcayecchiraḥ
nābhau jaghanamadye tu hastau kacchapavat sthitau/
savyasya coparisthaṃ tu vāme savyaṃ tathāpi vā
uttānau tu karau kṛtvā kacchapī tānniyojayet/
grīvāṃ tu hṛdayādyantāṃ nātistabdhāṃ na kuñcitām
kiñcinnimīlayennetre nāsāgramavalokayan/
samudnavat pidhāyāsyaṃ dantairdantānasaṃspṛśan
sagarbhaṃ yogamātiṣṭhennirgarbhaṃ bā suyantritaḥ/
tataḥ pramathayedvāyuṃ prāṇākhyaṃ cittasaṃyutam
recakādicaturbhedaiḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ/
cittaṃ jayet sadā yatnātā durjayaṃ devadānavaiḥ
yadyapyabhyāsavairāgyaiḥ cittaṃ saṃyamyate balāt/
tathāpi yatnamātiṣṭhedupādhīnāṃ tu varjane
dvividhāste tu vijñeyāḥ sannikṛṣṭā manogatāḥ/
sannikṛṣṭhāḥ sthānakṛtāścittotthā vāsanākṛtāḥ
na daṃśamaśakākīrṇe niśśabde gandhavarjite/
nimīlitākṣaḥ santiṣṭhet sarvendriyavivarjitaḥ
evaṃ parityajet sarvānupādhīn sannikarṣajān/
vāsanotthāṃśca vividhān samyak lakṣyaṃ samāsthiḥ
pratyāharet sadā cittaṃ vikṣiptaṃ sarvavastuṣu/
tāmasaṃ tattu boddhavyaṃ cittaṃ sarvagataṃ tadā
gataṃ rāgādito jñeyamabhyāsādrājasaṃ tu tat/
tat sādhu kathyate cittaṃ saṃśliṣṭaṃ lakṣyagocare
sulīnaṃ ca tato jñeyaṃ guṇātītaṃ tapodhana!/
dhyānamevaṃvidhaṃ kuryāt sagarbhaṃ prāṇanigrahe
ucyate ca tato bhūyastrividhā yogināṃ gatiḥ/
sakalaṃ niṣkalaṃ viṣṇuṃ tṛtīyaṃ pararūpi ca
anyattat trividhaṃ jñeyaṃ śabdaṃ vyomasavigrahṇam/
vigrahaṃ devadevasya lakṣyarūpaṃ vicintayet
dhyānamevaṃ samuddiṣṭaṃ yāvadvyomāntikaṃ bhavet/
tāvacca bhāvayellakṣyaṃ yāvallakṣyaṃ na bhāvayet
bhāve hyabhāvamāpanne sasvabhāvaḥ paraḥ smṛtaḥ/
sthūlaṃ pūrvaṃ samabyasya tataḥ sūkṣmaṃ tataḥ param
evaṃ vilīyate cittaṃ lakṣyaṃ copādhibhiḥ saha/
vigraṃha devadevasya dhyāyeddhṛtpajhagocare
tato'nyaṃ cintayellakṣyaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ tataḥ param/
evamabhyasyamānasya guṇotkarṣaḥ prajāyate
yogo'yaṃ muniśārḍhūla! sāmānyaḥ samudāhṛtaḥ/
parātparādvāsudevāt prakāśānandalakṣaṇāt
atīndriyādanaupamyāt saccidrūpāt sadoditāt/
dvibhujādekamūrteśca varadābhayapāṇikāt
svāsteḥ ṣāḍguṇyasaṃsiddhāccāturātmyasvabhāvinaḥ/
saṃśāntaparamānandasvarūpādbrahnaṇaḥ sataḥ
anugrahārthaṃ bhaktānāmavatīrṇasya cecchayā/
paravyūhādirūpasya dīpāddīpavadujjvalāt
ekādyanekarūpasya vigraho'yaṃ prakāśitaḥ/
tatra cittaṃ samādhāya yogī vijñānabhāvanām
tattanmantrapadenaiva yogābhyāsaṃ samācaret/
evaṃ yaḥ kurute yāti sa kālena parātparam
prāptumicchati yaḥ śīghraṃ tasya yogaḥ samucyate/
nityoditaṃ paraṃ brhana yat purā te prakāśitam
vācyaṃ taddvādaśārṇasya dhyātvā yuñjīta buddhimān/
nāsāgre bhuvi sadbrahna dhyāyan kuryājjapaṃ dvidhā
jihvāgre tu caturdhāpsu tālunyagnau tathā ca ṣaṭ/
jihvāmadhye tathā vāyāvaṣṭadhāvartayenmanum
jihvāmūle tathā vyomni daśadhā dvādaśākṣaram/
kaṇṭhakūpe tu manasi dhyātvā ṣoḍaśadhā japet
urodeśe buddhitatve caturviṃśatidhā japet/
uronte'haṅkatau dyāyañjapeccāśītidhā punaḥ
śataṃ karmaṇi kāle'bjaja! ardhayuktaṃ śataṃ japet/
tataḥ puṣkaranāḍyāṃ vai śatadvayamanākulaḥ
adhyakṣādvāsudevāntaṃ hṛdyākāśe catuḥśatam/
hṛdi nādāvasānordhvaṃ gagane yojayettu vā
evaṃ vā praṇavenāḍyāṃ praṇavārṇena vācaret/
evaṃ mantraviśeṣeṇa bahudhā yoga īritaḥ
iti yaḥ kurute yogaṃ nityayuktaḥ samāhitaḥ/
prāpnoti paramaṃ sthānaṃ nityoditamanāmayam
samādhāyātmanā ''tmānamevaṃ japtvā japakriyām/
jñātṛjñeyāvibhāgena yāvattanmayatāṃ vrajet
yathā saṃvedyanirmukte samādhau labhate sthitim/
abyāsādbhavavadyogī brahna sampadyate tadā
tataḥ śramajayaṃ kuryāt tyaktvā dhyānāsanakramān/
śayyāsanaṃ nivedyātha mūlamūrteranantaram
lakṣmyādiśaktiyuktasya yāgamūrtigatasya ca/
tasminnāropayeddevaṃ sarvāṅgapariśobhite
arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ pratigrahasamanvitam/
datvā samālabhet paścāccandanādyanulepanaiḥ
sugandhapuṣpamālyādi dīpadhūpe nivedya ca/
bhakṣyāṇyapūpapūrvāṇi sakṣīrāṇi phalāni ca
tarpaṇāmbhaśca tāmbūlaṃ sāṅgaṃ sadgandhabhāvitam/
nivedya devadevāya vibhavānuguṇaṃ tataḥ
sarvaṃ tu vinyaset paścāttasmin karmakṛtaṃ ca yat/
tuṣṭaṃ gṛhītaṃ tat pūrṇaṃ bhāvayeddakṣiṇaṃ karam
tanmadhye niṣkalaṃ mantraṃ sarvaṃ yat kiraṇākulam/
yogotthāṃ phalasampattiṃ lakṣmīrūpāṃ vicintya ca
mūlamantraṃ samuccārya pāṇimadhye tathā smaret/
bhūyaśca niṣkalaṃ mantraṃ tasmādupari bhāvayet
saśīrṣe jānunī bhūmau kṛtvā viṣṇornivedayet/
prasādābhimukhenātha tena taccātmasāt katam
bhāvanīyaṃ dvijaśreṣṭha! parituṣṭena cādarāt/
sanyāsaṃ sañcayaṃ vātha kṛtvā samyakkṛtasya ca
mantrarūpānukāriṇyā mudraṇīyaṃ ca mudrayā/
phalārthaṃ prasavaṃ yena naiti sanyāsakāriṇā
phalaparyāvasāne ca kālamāgamacoditam/
bharturno yujyate yena siddhārthaistu phalārthinām
nityaṃ pratiṣṭhitaṃ bimbaṃ vinā sthalajalādikān/
visarjanaṃ tataḥ kuryāddatvārghyaṃ dhūpasaṃyutam
bhogasthānagatā mantrāḥ pūjitā ye yathākramam/
mukhyamantraśarīraṃ tu saṃpraviṣṭāṃśca saṃsmaret
jvālājvālāntare yadvat samudreṣviva nimnagāḥ/
tanmantravigrahaṃ sthūlaṃ sarvamantrāspadaṃ dvija!
praviṣṭaṃ bhāvayet sūkṣme hyadhyakṣe hyubhayātmake/
pare prāguktarūpe tu taṃ sūkṣmamubhayātmakam
tasmāt paraṃ sphuradrūpaṃ nirādhārapadāśritam/
darpaṇaṃ darśayitvā tu nirmalaṃ tasya cāgrataḥ
sandhimārgeṇa hṛtpajhe saṃpraviṣṭaṃ tu bhāvayet/
smṛtvā parātmanā taṃ ca svasaṃvidgagane hṛdi
viśrāntaṃ bhāvayeddevaṃ svabhāvena samanvitam/
karmārcādiṣu bimbeṣu ṣaṭsu nityādisiddhaye
pratiṣṭhiteṣu vidhivannityaṃ prābhātike'rcane/
tacchaktyā yojitāṃ śaktiṃ mūlabimbādyathāpurā
samabhyarcyārghyapuṣpādyaistāmbūlāntaiḥ puroditaiḥ/
punarāropayenmūle tatra tatra niyojitām
pūjārthaṃ karmabimbādau nityanaimittikādiṣu/
prāpteṣu tattatkarmādau mūlādāvāhya mantravit
samāpya teṣu tatkarmāṇrārabdhāni yathārthataḥ/
samarpya mūlabimbe tu tebhyastatra visarjayet
mantrānarghyādipātrasthān visṛjya prāk prayogataḥ/
śeṣamarghyādikaṃ sarvaṃ bhuktapūrveṇa vai saha
pāṇinā toyapūtena viṣvaksenāya cārpya ca/
nyāsadvayaṃ ca saṃhṛtya manasā ca svavigrahāt
niśśeṣasyopasaṃhāraṃ kuryādarghyādikasya ca/
yāgoddeśāttathā kuṇḍātstarādyasyākhilasya ca
sahopalepanenaiva sarvamaṃbhasi nikṣipet/
dhartavyaṃ na ciraṃ cāgre yat purā viniveditam
naivedyaṃ mantramūrtīnāṃ kiñcit puṣpaphalādṛte/
kavāṭabandhanaṃ kuryānmantraṃ kavacamuccaran
niyojya tatra rakṣārthaṃ cakraṃ ca vihageśvaram/
svapecchayyāgato mantrī prātarutthāya pūrvavat
yathoktaṃ sakalaṃ kuryāt prabodhayajanādikam/
sakṛt trayahaṃ ca saptāhaṃ pakṣaṃ māsamathāpi vā
yoyajedvidhinānena bhaktiśraddhāsamanvitaḥ/
so'pi yāyāt paraṃ sthānaṃ kiṃpunaryo'tra saṃsthitaḥ
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe agnikārya pitṛsaṃvibhāga nityotsavādi vidhānaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ //
**************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0