Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 7

7.1

// śrīḥ //
saptamo'dhyāyaḥ
nyastvāstramāsane yāyādanalālayamarghyabhṛt/
pūrvavad‌dvārayāgaṃ tu kṛtvā saṃpraviśettataḥ

7.2

tatra pūrvoktavidhinā upaviśya samāhitaḥ/
nākuṇḍahavanaṃ yasmāt siddhikṛnmantrayājinām

7.3

tasmāt kuṇḍaṃ sadā kāryaṃ sautraṃ vā jaṅgamaṃ sthiram/
bhagavadvahniśaktervai jvālādyā prakṛtiḥ parā

7.4

aparā prakṛtirdhiṣṇyā nānākārā yathānalāḥ/
ata etāgnirūpā vai kuṇḍā havanakarmaṇi

7.5

caturaśrādibhedotthāḥ kāmyānāṃ karmaṇāṃ dvija!/
sadratnamālāśrīvatsamakuṭāṅgadalakṣaṇāḥ

7.6

śaṅkhacakragadāpadmaśārṅganānāśaropamāḥ/
paraśvathaṃ tathā sīrasadṛśāḥ sarvasiddhidāḥ

7.7

vajrādyastracayākārā bhṛṅgārakarakopamāḥ/
sarve sapīṭhā vihitāścatustridvyekamekhalāḥ

7.8

cakrapadmagadāśaṅkhasamastavyastalāñchitāḥ/
tatoṣṭhayoninirvāhaiḥ svairaṅgai rucirairyutāḥ

7.9

ādvādaśāṅgulāt kuṇḍāḥ karāntā ye trayodaśa/
sarvākṛtidharāścaiva jaṅgamā mekhalojjhitāḥ

7.10

anukalpe tu vihitā bhaktānāṃ mantratarpaṇe/
eka(sya)dvihastaparyantā yathālakṣaṇalakṣitāḥ

7.11

bhūmāvullikhya saṃpūrya dhānyairbījairmṛdā tu vā/
sāmagrīvirahāccāpi śaśvatkarmasamāptaye

7.12

anukalpānukalpe tu nityamevāvirodhakṛt/
prājāpatye daiśikīye śaiṣye'rdhakarasammite

7.13

kṣetre kramānnayedvṛddhiṃ tāvadekaikamaṅgulam/
yāvadaṣṭakaraṃ kṣetraṃ dhiṣṇyārthamupajāyate

7.14

evaṃ syānmānabhedena ekāśītyadhikaṃ śatam/
evaṃ kṛte śubhe kuṇḍe agnikāryaṃ samācaret

7.15

cullyāṃ vā mallake vāpi homaṃ kuryādyathāvidhi/
śatārdhasaṃkhyā home ca kuṇḍaṃ syāddvādaśāṅgulam

7.16

home sāṣṭaśate caiva muṣṭyaratnisamaṃ bhavet/
home sārdhaśate caiva sāratniḥ sakaniṣṭhikā

7.17

hastaṃ sahasrahome tu ayutākhye dvihastakam/
lakṣahome caturhastaṃ koṭihome'ṣṭahastakam

7.18

evaṃ sulakṣaṇaṃ kuṇ‍ḍaṃ vibhavānuguṇaṃ śubham/
sudhādyairvarṇakaiḥ śuddhairbhūṣayitvopalipya ca

7.19

sugandhaiścandanādyaiśca pañcagavyapurassaraiḥ/
kuṇḍasyārambhakāle tu saṃskārā na kṛtā yadi

7.20

niṣpannasya ca te sarve vidheyāśca krameṇa tu/
tāḍayedastramantreṇa puṣpairdakṣiṇapāṇinā

7.21

khananaṃ tīkṣṇaśastreṇa deśikaścāstravidyayā/
gṛhītvā caikadeśāttu kuṇḍamadhyāttu mṛtkaṇam

7.22

aṅguṣṭhānāmikāmyāṃ tu hṛdayena samuddharet/
astreṇaiva samīkṛtya na syānnimnonnataṃ yathā

7.23

secayet kavacenaiva kuṭṭayettadanantaram/
lepayedgandhatoyena astreṇa pariśodhayet

7.24

astrajaptaiḥ kuśākāṇḍaistīkṣṇalāṅgalavarjitaiḥ/
astrābhimantritenaiva darbhakāṇḍadvayena tu

7.25

tanmadhye ca kuśāgreṇa prāgbhāgamavalambya ca/
ārabhya dakṣiṇāśāyā likhedrekhāmudaggatām

7.26

vilikhyārgalarekhāṃ prāk kāṣṭhā vaiṣuvatī ca sā/
tasyāmupari saṃlikhya rekhāṇāṃ tritayaṃ sphuṭam

7.27

prāgagraṃ dakṣiṇāśādi hyudīcyantaṃ ca sāntaram/
uttarāśāvadhiryāvaddadyādrekhātrayaṃ tu vā

7.28

pratyagbhāgāt samārabhya nayet pūrvamukhaṃ tu tat/
tanmadhye tritayaṃ cā'nya(vātha)drekhāṇāmuttarāmukham

7.29

pratyagbhāgāt samārabhya madyaikā piṅgalābhidhā/
dakṣiṇottarayordve tu suṣumnoḍādhidaivate

7.30

nītvā śuddhimathāstreṇa, kṣālayecchirasāmbunā/
saṃśoṣya kavacenaiva netreṇāthāvalokya ca

7.31

vilipyoddhṛṣya cāstreṇa prapūjya hṛdayena tu/
darbhakāṇḍadvayenātha madye madye'ntarīkṛte

7.32

varmaṇā kṣālanādyena catuppathadhiyā punaḥ/
nītvā vyaktiṃ yathāvacca hṛnmantreṇa mahāmate!

7.33

mṛdudarbhasamūhaṃ ca nīrasaṃ cāśmakuṭṭitam/
śuṣkagomayacūrṇena yuktaṃ gandhāśmanā saha

7.34

kuṇḍe droṇāṃśamātraṃ tu samāropya prasārya ca/
acchinnāgraistato darbhairastramantrābhimantritaiḥ

7.35

kuṇḍabhittigaṇaṃ sarvaṃ protthitaiḥ paribhūṣayet/
varmaṇā cākṣavāṭaṃ tu saṃkalpya tadanantaram

7.36

samabyarcyārghyapuṣpādyaiḥ madhyataḥ praṇavena tu/
tenaiva vidhinā nābhiṃ pūjayeccandrasannibhām

7.37

tataḥ pavitrakaṃ dārbhaṃ śikhāmantrābhimantritam/
prāk samālabhanopetaṃ catuṣpathapade nyaset

7.38

hṛnmantreṇa ca vinyasya tatroparyatha pūjayet/
ādhāraśaktipūrvaṃ tu āsanaṃ vaiṣṇavaṃ ca yat

7.39

athavā pūjayecchaktiṃ kevalādhārasaṃjñitām/
tatra nārāyaṇākhyāṃ vai śaktiṃ vidyotalakṣaṇām

7.40

lakṣmyākṛtipadaṃ prāptāmamṛtāmṛtarūpiṇīm/
sarvātiśāyirūpāṃ ca sarvaśaktisamanvitām

7.41

saukumāryeṇa rūpeṇa sarvavastvantarasthitām/
śāśvatīṃ sṛṣṭimārgeṇa avatārya hṛdambuje

7.42

punardhyānakrameṇaiva hṛnmantreṇa hṛdambujāt/
svanāmapadayuktena sanamaḥpraṇavādinā

7.43

recakena vinikṣipya kuṇḍe hṛtpajhamadhyataḥ/
saṃpūjya gandhapuṣpādyaiḥ pajhamudrāṃ pradarśya ca

7.44

tāmrapātre'thavānyasmin samādāya hutāśanam/
āraṇyaṃ laukikaṃ vā'tha maṇijaṃ darpaṇodbhavam

7.45

nidhāya kuṇḍasyaiśānyāṃ saṃskārārthaṃ ca sāmpratam/
santāḍca cāstramantreṇa prokṣayecchikhayā ca tam

7.46

hṛdābhyarcyāmṛtadhyānaṃ dattvācchādyātha varmaṇā/
mūlaṃ smṛtvā samānīya pūrakeṇa hṛdantare

7.47

mantrānilakarākṛṣṭaṃ kṛtvā tasmādvinirgatam/
vyasto guṇagaṇāt ṣaṣṭhastejonāma guṇo hi yaḥ

7.48

parasya brahnaṇaḥ so'yaṃ sāmānyaṃ sarvatejasām/
virecya vinyasettasmin vanhipātre purārcite

7.49

tato'gnipātramādāya nirdhūmamatidīptimat/
dakṣiṇena kareṇaiva pāṇibhyāmathavā dvija!

7.50

bhrāmayitvā caturdhā vai tataḥ kuṇḍāntare kṣipet/
dhyāyedekatvamāpannaṃ tato mantrārciṣā saha

7.51

yājñīyairindhanaiḥ śuṣkaiḥ prajvālyāstrābhimantritaiḥ/
hṛdā dakṣiṇahastena kuryāt parisamūhanam

7.52

pradakṣiṇakrameṇaiva hyārdrapāṇitalena tu/
tiryak cādhomukhasthena nakhapṛṣṭhamadarśayan

7.53

astrābhimantritenaiva prokṣayedarghyavāriṇā/
tatastvabhagnamūlāgraiḥ samairdadyāt kuśaiṃstaram

7.54

diśi diśyuttarāśāntaṃ, yāmyāśādau tu sāntaram/
caturguṇaiścaturdhā vāpyagracchannaiḥ parasparam

7.55

prāk‌prāntaiḥ pūrvabhāgācca yāvaduttaragocaram/
caturbhirastrajaptairvā caturdikṣu tridhā tridhā

7.56

caturbhiśca caturbhirvā prāk‌pratīcyorudaṅ‌mukhaiḥ/
dakṣiṇottarayoścaiva tatsaṃkhyaiḥ prāṅ‌mukhairdvija!

7.57

avatārya tadūrdhve tu dakṣiṇasyāṃ tathātmanaḥ/
dvandvadvayaprayogeṇa dravyasthāpanamācaret

7.58

paridhīṃścodhmanicayaṃ muktadarbhaistaraṇḍikām/
sruk‌sruvau ca catuṣkaṃ yadekatra viniveśya ca

7.59

srakdhūpamadhuparkaṃ ca bījānyekatra vai tataḥ/
kauśeyaṃ dhūtakeśaṃ ca viṣṭaraṃ ca ghṛtaṃ carum

7.60

ājyasthālīcatuṣkaṃ ca nidhāya tadanantaram/
praṇītaṃ pātrayugalaṃ karakaṃ cārghyabhājanam

7.61

catuṣkametadaparaṃ agrato viniveśya ca/
prādeśamātrāḥ samidhaḥ prabhūtaṃ śuṣkamindhanam

7.62

pakṣmakaṃ svedahṛdvastraṃ vāmabhāge nidhāya ca/
arghyodakena sāstreṇa kṛtsnaṃ pāvanatāṃ nayet

7.63

susamaṃ kuṇḍabāhye tu prāgbhāge mekhalāśritam/
pavitrakāṣṭakaṃ kṛtvā teṣu cāṣṭavidhān nyaset

7.64

kṣmādikāṃ prakṛtiṃ devīmahaṅkārāvasānikām/
prabhavāpyayabhedena vibhunā caturātmanā

7.65

adhiṣṭhitāṃ mahābuddhe! tāmabhyarcya mahātmanā/
svanāmapadayuktena natinā praṇavena ca

7.66

ūrdhvādhomekhalānāṃ tu caturṇāṃ dik‌catuṣṭaye/
kauśeyaviṣṭarasthāṃśca vāsudevādikān yajet

7.67

vidikṣvapyayayogena ūrdhvāntamadharāttu vai/
tadvadevārghyapuṣpādyaiḥ pūjanīyāḥ krameṇa tu

7.68

tatastanmūladeśasthā brahnavṛkṣādikotthitāḥ/
saparṇāḥ satvacaḥ spaṣṭā adhonemestu cādhikāḥ

7.69

prāk‌pratyaguttarāgrau ca prāgagrau dakṣiṇottarau/
catasro vai paridhayaḥ śikhāmantreṇa pūjayet

7.70

viṣṭarāṇi tato dadyātteṣu pṛṣṭhe hṛdā mune!/
tatpṛṣṭhe pūjayennityaṃ lokapālān svadik‌sthitān

7.71

darbhān prasavyamāveṣṭya mūlāt prādeśasaṃmitān/
parato dvyaṅgulaṃ pāśaṃ kṛtvāveṣṭya triragrataḥ

7.72

pāśe niveśya dvi tri(?) guṇaṃ guṇeṣvāyamya mūlataḥ/
samīkṛtyātiriktāgrāṇyanakhaṃ vinikṛntayet

7.73

kṛtvā vedopayāmaṃ taṃ vāmāṅ‌guṣṭhāntarārpayet/
sruk‌sruvābhyāṃ ca saṃskāramupayāmāgragaiḥ kuśaiḥ

7.74

srucaṃ dvādaśadhā śodhya sāstreṇoṣṇena vāriṇā/
tathaiva dvijaśārdūla! sruvaṃ śodhya dvidhaiva tu

7.75

tathaiva sruk‌sruvau hyeva śikhāmantreṇa vai tataḥ/
pratāpyāstreṇa santāḍya sārghyapuṣpāsanānvitaiḥ

7.76

tadā prameyaṃ tu sruco jñātavyaṃ karmasiddhaye/
śatapatrātmanānanto muṣṭistho'nantavaktradhṛk

7.77

antarbījātmabhāvena sthitvā cordhvamukhaṃ panaḥ/
saptaskandhaṃ yadadhyātmabhūtaprāṇamarunmahat

7.78

preritaṃ brahnarandhreṇa tattadicchāvaśāt punaḥ/
saptapātālanāgaṃ ca agamat kṣmāmbujātmanā

7.79

yadāśritya svavāhe tu amṛtātmā jalasthitaḥ/
sacakraracanājāle sthitastejastrimūrtidhṛk

7.80

śaṅkhavigrahadhṛgvāyurājyakośaṃ ca khaṃ tataḥ/
nirbīṃjamajamakṣobhyamādyaṃ syādadhidaivatam

7.81

aparasmin sruve jñeyaṃ yathā jñāyeta tacchṛṇu/
sākṣādamṛtamūrtirvai varuṇaḥ kalaśātmanā

7.82

nālātmanā tadastraṃ ca saṃsthitaṃ vighnadhītikṛt/
jagadāpyāyakṛccandraḥ pajhatvenāgradeśataḥ

7.83

ānandāravyaṃ hi sāmarthyaṃ jñeyaṃ tat pārameśvaram/
satyabhūtamameyaṃ ca prameyamidamācyutam

7.84

saṃskārakāle tvāropya nityaṃ sanmantratarpaṇe/
svasaṃjñā praṇavopetā namaskārapadānvitā

7.85

sarveṣāmarcane vipra! ārādhya hṛdayena vā/
pūjayitvārghyagandhādyairnyastamantragaṇaṃ tataḥ

7.86

ambupūte'tha pātre dve hemādidravyanirmite/
pūrayitvāmbhasā tābhyāṃ viṣṭaradvitayaṃ nyaset

7.87

ekasmin mūlamantraṃ tu sāsanaṃ saṃprapūjya ca/
tadastramaparasmin vai tena prāgāditastaram

7.88

pradakṣiṇakrameṇaiva srucā sicya nidhāya ca/
pūrayitvā'mbhasā bhūyo dvitīyena sahottare

7.89

vinidhāya ca digbhāge arcayitvā praṇamya ca/
ājyaughaṃ ca tadastreṇa prokṣayettāḍayed‌dvija!

7.90

bhāṇḍasthasya yadājyasya darbhaiḥ prajvalitaiḥ purā/
sparśanaṃ viddhi saṃskāramadhiśrayaṇasaṃjñakam

7.91

upādhiśrayaṇaṃ nāma yattad‌drāvaṇamucyate/
parivartanamanyasmin bhāṇ‍ḍe doṣāpanuttaye

7.92

prasādīkaraṇaṃ hyetaduccasthena kareṇa tu/
punarādāya kṛtvāgre ādhāropari yatnataḥ

7.93

parāvartya sruveṇādau catustridvyekasaṃkhyayā/
darbhakāṇḍacatuṣkaṃ tu dvādaśāṅ‌gulasaṃmitam

7.94

tiryaguttānapāṇibhyāmavaṣṭabhya ca sāntaram/
anāmāṅ‌guṣṭhayugmena yathā madhyaṃ nataṃ bhavet

7.95

tairājyaṃ caturo vārānānayeccaturo nayet/
antarāntarayogena hyātmano'gnestu saṃmukham

7.96

praṇavenoktasaṃkhyena kuṇḍamadhye vinikṣipet/
yadvā hṛdā dvidarbheṇa ninayedānayet tridhā

7.97

saṃplavotplavane kṛtvā tato dārbhaṃ pavitrakam/
vinikṣipecca tanmadhye pavitrīkaraṇaṃ ca tat

7.98

nīrājīkṛtya netreṇa kuśāgrairarciṣānvitaiḥ/
hṛdā saṃyojanaṃ kuryādupayāmasya tatra ca

7.99

tejasā hṛdayasthena dṛggatenāvalokanam/
nirīkṣaṇamidaṃ vipra! netreṇa hṛdayena vā

7.100

nirīkṣyaivaṃ tu tatpaścāt kavacodaragaṃ smaret/
avaguṇṭhanametaddhi sthitaṃ tatropari smaret

7.101

candramaṇḍalamadhyasthaṃ dhenumudrāsamanvitam/
mantraṃ vai saurabhīyaṃ ca sphuradinduśataprabham

7.102

tadantarasthaṃ mantreśaṃ himācalanibhaṃ smaret/
tatsrutairamṛtaughaiśca śaśijairdhenujairapi

7.103

kavacenāmṛtīkṛtya nidadhyāduttare ghṛtam/
amṛtīkaraṇaṃ nāma idaṃ te saṃprakāśitam

7.104

sāmānyājyasya saṃskārān kṛtvā pañcadaśa dvija!/
athājyaprokṣaṇaṃ kuryādyogyaṃ tadakhilaṃ tu vai

7.105

samitkusumapūrvaṃ tu viṣṭareṇa sruveṇa vā/
hṛdājyasiktaiḥ kusumaiḥ sarpiṣā vā dhiyā dvija!

7.106

garbhādhānādisaṃskārān kuryāddārāvasānakān/
śrīkukṣikuhare yadvai bahiṣṭhasya praveśanam

7.107

garbhādhānaṃ tu tadviddhi saṃskāraṃ prathamaṃ mune!/
prāṇayogācca yā śaktirvāhnī śrījaṭhare sthitā

7.108

jaḍarūpākṣayā sūkṣmā tasyāścitprasaro hi yaḥ/
bhagavacchakticaitanyasāmarthyācca śanaiḥ śanaiḥ

7.109

smṛtvaivaṃ juhuyādājyaṃ hṛnmantreṇoditena ca/
bhavet puṃsavanaṃ cāgnościcchaktinayanāttu vai

7.110

sīmantākhyaṃ tu saṃskāramagneḥ kuryādanantaram/
avyaktāśca tadantasthāḥ śiraḥ pāṇyādayo'khilāḥ

7.111

svāṃ svāṃ vai karmasīmānaṃ prabuddhāḥ saṃśrayanti ye/
vibhāgakalpanaṃ teṣāṃ sīmantaṃ tadudāhṛtam

7.112

agnervai jātakarmārthaṃ pūrvavaddhomayet sakṛt/
nissṛtasya ca vai garbhāt snātasya prāśanaṃ dvija!

7.113

hiraṇyamadhusarpirbyāṃ jātakarma bhavettu tat/
homayennāmakarmārthaṃ ghṛtapūrṇasvuveṇa ca

7.114

jātasyāgneḥ prayatnena vāsudevādinā dvija!/
aṅkayet suprasiddhena nāmakarma bhavedidam

7.115

annaprāśanakarmārthaṃ pūrvavaddhomamācaret/
evaṃ saṃskāraśuddhasya vaiṣṇavāgneḥ prayatnataḥ

7.116

mantrānnadānapūrvaṃ yattadannaprāśana bhavet/
śikhābandhaṃ yadagnestu taccaulamiti cocyate

7.117

yadagnerhomayogyatvaṃ taccopanayanaṃ smṛtam/
vedavrataṃ ca godānaṃ samāvartavivāhakau

7.118

kṛtvānalasya jihvānāṃ bhāvayet saptakaṃ punaḥ/
navakhaṇḍe samiddhāgnau kuṇḍe'gnāvarciṣoddhate

7.119

īśaprāganalākhyānāṃ padānāṃ bhāvayet trayam/
yātudhāne tu vāruṇye vāyanye tu padatraye

7.120

jihvātrayaṃ tu boddhavyaṃ madhyato dakṣiṇottare/
ekā caiva parijñeyā tāḥ kameṇa nibodha tu

7.121

havyā kavyā ca dhūmrā vai tisraḥ prācyāṃ diśi sthatāḥ/
kālī manojavā ceti karālī ceti paścime

7.123

ekāṃ vai lelihākhyāṃ ca viddhi śeṣapadatraye/
raktaṃ śvetaṃ tathā nīlaṃ kṛṣṇaṃ pītaṃ tathāruṇam // 122 /
saudāminīnibhaṃ dhyāyejjihvānāṃ saptakaṃ kramāt/
svasvabījaiḥ, svasaṃjñairvā, sabījairvā svanāmabhiḥ

7.124

etairmantrairdvijaśreṣṭha! bhāvayecca yathākramam/
prabhādīptiḥ prakāśā ca marīcistāpanī tathā

7.125

karālā lelihā caiva kuṇḍaṃ vyāpya vyavasthitāḥ/
īśapūrvāgnidigbhāge prabhādyaṃ tritayaṃ smṛtam

7.126

rakṣovāruṇavāyavye marīcyādyaṃ trayaṃ tu tat/
udagdiṅbhadhyato yāmye sthitaikā, lelihābhidhā

7.127

vibhāgamevaṃ jñātvā vai jihvānāmagnikarmaṇi/
ādheyolliṅkitākāraṃ dhyātvā kuṇḍagatānalam

7.128

tajjanitrīṃ tataḥ kuṇḍājjvālāmārgeṇa codgatām/
parānandaprakāśābhāṃ nāsikyā dvādaśāvadhi

7.129

tato'vatārayogena praviṣṭāṃ bhāvayeddhadi/
hṛnmantreṇaārcayitvāgniṃ sārghyapuṣpaiśca nirmalaiḥ

7.130

dhūpairdīpena dadhnāca tilairakṣatamiśritaiḥ/
annairbhakṣyaphalopetairājyena kramaśo dvija!

7.131

saṃpūjyaivaṃ vidhāne svamantreṇāthavā tataḥ //
tarpayeta yathāśakti tilājyādyairanukramāt

7.132

ājyena vā kevalena sahasraśatasaṃkhyayā/
dadyāt pūrṇāhutiṃ paścāt pūjitāṃ kusumādikaiḥ

7.133

sruk‌sruveṇopayāmena hyūrdhvādhaḥ saṃsthitena ca/
sruvā saṃpuṭayogena vahnervadanamadyagam

7.134

prādakṣiṇyena cāmadhyāddhārāpātaṃ samācaret/
nayenmadyapade niṣṭhāmājyadhārāṃ tathā punaḥ

7.135

pradarśya hārdayīṃ mudrāmagnimudrā tu vā dvija!/
nārāyaṇātmakaṃ vahni prāgvadabhyarcayettataḥ

7.136

pūrvavacca smaredvahniṃ sākāraṃ niṣkalaprabham/
svayogabalavīryeṇa vyāpakaṃ sarvadiggatam

7.137

kadambakusumākāraṃ svaprabhābhirvirājitam/
kuṇḍamāpūrayan sarvaṃ sarvākṛtyā tu sarvataḥ

7.138

evaṃ hi vitato vyāpī nirākāraḥ sudīptimān/
atha jvālājaṭādhāre vahnau vai kuṇḍamadhyataḥ

7.139

anusandhīyate buddhyā viṣṭaraṃ tu yathoditam/
tadarcanamatho kuryāt puṣpairdhūpaiḥ sacandanaiḥ

7.140

mudrābandhaṃ tataḥ kuryāt pīṭhāmaragaṇasya ca/
tato'vatārya tanmadye hṛdayāt parameśvaram

7.141

nīraudakāt svamantreṇa dadyāt puṣpāñjaliṃ vibhoḥ/
sāṅgaṃ salāñchanaṃ dhyāyet sakalaṃ parameśvaram

7.142

sāṃmukhyaṃ sannidhānaṃ ca sannirodhanamācaret/
arghyapradānapūrvaṃ tu sarvaṃ kuryāttu pūrvavat

7.143

mūlabimbe yathā dhyānamagnimadhye tathā bhavet/
yānage yānagaṃ dhyāyedagnau sthāne yathāsthitam

7.144

āsīne tvatha cāsīnaṃ śayāne ca tathāvidham/
pajharāgāruṇaruciṃ smartavyamanalāspade

7.145

mūlādisarvamantrāṇāṃ tattanmudrāṃ pradarśya ca/
ardhyagandhādinā pascāt pūjayet sakalaṃ prabhum

7.146

layabhogātmanā samyakū pūrvoktavidhinā'thavā/
samidgaṇaṃ tu pātrasthaṃ kṛtvābhyarcya hṛdā mune!

7.147

śirasāvanatenaiva vinivedya tataḥ prabhoḥ/
idhmānāmaṣṭakaṃ cāpi catuṣkaṃ dvayameva vā

7.148

ājyena sarvataḥ siktaṃ brahnakṣīradrumodbhavam/
samādāya dvidhā kṛtvā mūlena dvijasattama!

7.149

nidhāya dakṣiṇasyāṃ ca madhye āgneyadiggatam/
viśrāntaṃ nairṛtapade uttarasyāṃ tathāparam

7.150

vāyvīśapadasaṃruddhamāghārājyaṃ tataḥ kṣipet/
idhmamūlādathāgrāntamidhmedhmopari saṃsthitam

7.151

sruvamājyena saṃpūrya sūryabījena cintayet/
sahasrāṃśuṃ ca tanmadhye dadyāt kuṇḍasya dakṣiṇe

7.152

aparasmin sruci dhyātvā somākhyenākṣareṇa tu/
pūrṇaṃ śaśāṅkabimbaṃ ca pradadyāttu taduttare

7.153

saṃkhyānuguṇamidhmānāṃ ghṛtaṃ ca juhuyāttu vai/
sūryasomātmakaṃ cāgnerviddhi tallocanadvayam

7.154

etayorantaraṃ yadvai tadagnairvadanaṃ smṛtam/
tatraiva juhuyāt pūrvaṃ samidhāṃ saptakaṃ kramāt

7.155

ghṛtasiktāṃ catussaṃkhyāmekaikāṃ hi supuṣkalām/
prākkuhkumādinā liptāṃ kāṣṭhasaṃjñāṃ tu homayet

7.156

sragdhūpamadhuparkaṃ ca bījānnājyaṃ yathākramam/
tatrānnasamidādhāne viśeṣo'yaṃ vidhīyate

7.157

sādhitaṃ saṃskṛte'gnau prāk‌ tannidhāyāgrataścarum/
samuddhāṭyāvalokyādau saṃprokṣyārghyāmbunā tataḥ

7.158

darbhakāṇḍacatuṣkena sānagninā tadanu spṛśet/
tanmadhye sruk‌catuṣkaṃ tu mantreṇājyasya nikṣipet

7.159

athādāya srucaṃ tatra tadvaddadyāccatuṣṭayam/
caturaṅ‌gulamānena annagrāsamathāharet

7.160

tannidhāya sruvā garbhe tad‌rdhve pūrvavad‌dhṛtam/
dadyādagnau catuṣkaṃ tu kṣipedannāhutiṃ tataḥ

7.161

bhūyo'gnau sruk‌catuṣkaṃ tu hyājyasyāpādya yatnataḥ/
tato'nyamājyasaṃsiktaṃ prāgvat kṛtvāhutaṃ punaḥ

7.162

dadyāt pūrvaprayogeṇa tvevameva catuṣṭayam/
hutvāpyannāhutīnāṃ tu hyājyākhyāṃ juhuyāttataḥ

7.163

yādṛṅ‌nivedyate bimbe hotavyaścāpi tādṛśaḥ/
sruvamadhyena sruggarbhe ekaikaṃ vā ghṛtasya tu

7.164

pratyekamannasamidhaḥ kṣipedādyantayostathā/
tilairghṛtasamāyuktarairaṣṭottarasahasrakam

7.165

śataṃ śatārdhaṃ pādaṃ vā yathāśakti samācaret/
ājyāktairakṣataistadvattilaiśca juhuyāttataḥ

7.166

ardhamardhāṃśasaṃyuktamadhikaṃ cāgravartinām/
japakāle tathā home kartavyaṃ siddhimicchatā

7.167

sviṣṭakṛddhavanaṃ kuryādannagrāsena vai sakṛt/
kāmyairavaśyaphaladairdeśakālasamudbhavaiḥ

7.168

tilairghutena payasā dadhnā vā pāyasena tu/
siddhānnaiḥ sādhitairbhakṣyairbījairlājaiśca taṇḍulaiḥ

7.169

mūlaiḥ phalaiḥ pallavaiśca supraśastaiśca komalaiḥ/
sugandhaiḥ sthalapajhādyaiḥ puṣpairdvija! sitādikaiḥ

7.170

guggulenājyamiśreṇa sajjaśrīveṣṭakena vā/
dhātrīphalaiśca sarasairutpalaiśca śubhaistathā

7.171

susitaiḥ sitaraktaiśca pajhairbilvaiḥ suśobhanaiḥ/
dūrvākāṇḍairabhagnārgraidantisaddantanirmalaiḥ

7.172

edhobhirbrahnavṛkṣotthaiḥ kṣīradramamayestathā/
amṛtākṣīrasaṃyuktā audumbaryo madhuplutāḥ

7.173

acchinnāgrā hyabhagnāsca kaṇṭakaiḥ parivarjitāḥ/
sarvāstrimadhuyuktāśca ghṛtayuktāstu vā punaḥ

7.174

yoktavyānyagnimadhye tu samidbhiḥ saha sarvadā/
sarvāṇyannaviśeṣāṇi candanādīni yānyapi

7.175

sadantakāṣṭhatāmbūlamutkaṭakṣāravarjitam/
dāpyāni lakṣahome tu āsanādīni yāni ca

7.176

madhulavaṇapānāmbukaṭutailojjhitāni ca/
ājyayuktaistilaiḥ śāntiḥ siddhayaḥ sakalāstathā

7.177

dhṛtena payasā dadhnā homastṛptiṃ prayacchati/
pāyasena tu siddhānnairbhakṣyaiḥ puṣṭiḥ sadā bhavet

7.178

bījairdhānyaistaṇḍulaiśca tarpito mantrarāḍ‌dvija!/
prayacchati sadā śreyaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ

7.179

pallavaiḥ phalamūlaiśca homastuṣṭiṃ prayacchati/
jahāti cāpamṛtyuṃ ca rogāṃścopaśamaṃ nayet

7.180

tarpitaḥ sthalapajhādyaiḥ puṣpaiścānyaiḥ sitādikaiḥ/
saubhāgyamatulaṃ vipra! acirāt saṃprayacchati

7.181

guggulvājyairdvijārogyaṃ śubhairdhātrīphalaistathā/
śarkarairbilvaphalakaiḥ pañcagavyasamukṣitaiḥ

7.182

ājyāktaiḥ pajhabījaiśca lakṣmīṃ śīghraṃ prayacchati/
utpalairvaśyakāmastu bhogakāmaśca homayet

7.183

dūrvāṅ‌kuraisca homena āyuṣo vṛddhimāpnuyāt/
edhobhiśca śubhairhomo māṣaiḥ śāntipradaḥ prabhuḥ

7.184

tilānāṃ śasyate homo hariṇānanamudrayā/
ghṛtasya kārṣiko homaḥ kṣīrasya ca viśeṣataḥ

7.185

śuktimātrāhutirdadhnaḥ prasṛtiḥ pāyasasya ca/
grāsārdhamānamannānāṃ bhakṣyāṇāṃ svapramāṇataḥ

7.186

tṛtīyaṃ mūlakandānāṃ puṣpāṇāṃ svapramāṇataḥ/
sarveṣāmeva bījānāṃ muṣṭinā homamācaret

7.187

agrāṅgalistu lājānāṃ śālīnāṃ pañcakaṃ hunet(!)/
phalānāṃ svapramāṇaṃ ca pallavānāṃ tathaiva ca

7.188

karkandhumātrā gulikā hotavyā gugguloḥ sadā/
dhātrīphalapramāṇaṃ vā saṃbhave sati homayet

7.189

dūrvākāṇḍāni viprenda! caturaṣṭāṅgulāni vā/
samitprādeśamānena samacchedāstvaganvitāḥ

7.190

agnervarṇāśca gandhāśca śabdāścākṛtayastathā/
vikārā viśikhāścaiva saṃvedyāḥ karmasiddhaye

7.191

padmarāgadyutiśreṣṭho lākṣālaktakasannibhaḥ/
bārlākavarṇo hutabhugjayārthaṃ śasyate dvija!

7.192

indragopakasaṃkāśaḥ śoṇābho vātha pāvakaḥ/
śakracāpanibhaḥ śreṣṭhaḥ kuṅ‌kumābhastathaiva ca

7.193

raktānāṃ puṣpajātīnāṃ varṇenāgniriheṣyate/
sugandhadravyagandho'gnirghṛtagandhaśca śobhanaḥ

7.194

āyurdaḥ padmagandha syādbilvagandhaśca suvrata!/
ugragandho'bhicāre tu vihitaḥ sarvadānalaḥ

7.195

jīmūtavallakīśaṅkhamṛdaṅgadhvanitulyakaḥ/
śabdo'gneḥ siddhaye heturato'nyaḥ syādasiddhidaḥ

7.196

chatrākāro bhavecchreṣṭho dhvajacāmararūpakaḥ/
vimānādivitānānāṃ prāsādānāṃ vṛṣasya ca

7.197

ākāreṇātha haṃsānāṃ mayūrāṇāṃ ca siddhidaḥ/
raktābhastu yadā vahniḥ kṣīṇārciḥ paridṛśyate

7.198

bhagnarājopalābhaśca sphaṭikābhastathā śubhaḥ/
yadrapaṃ kathitaṃ pūrvaṃ yadi tasya pradakṣiṇam

7.199

anyonyatvaṃ prapadyeta tathā siddhikaro'nalaḥ/
garhitena tu varṇena yadi kāpotakādinā

7.200

parivartaṃ karotyagnistadā vipraviparyayaḥ/
homānte tannimittaṃ vai homaṃ kuryācchatādhikam

7.201

viṣamāśca śikhāvanhestryādayaśca śubhāvahāḥ/
hrasvā hrasvonnatā dīrghā jvālā siddhipradā smṛtā

7.202

snigdhaḥ pradakṣiṇāvartaḥ śrutipracchāditadhvaniḥ/
sa nityameva śubhakṛdyadanyairvarjito guṇaiḥ

7.203

pradīptelolihāne'gnau nirdhūme saguṇe tathā/
hṛdye tuṣṭiprade caiva hotavyaṃ śrutimicchatā

7.204

alpatejo'lparūpaśca visphuliṅgasamanvitaḥ/
jvālābhramavihīnaśca kṛśānurnaiva siddhidaḥ

7.205

aprabuddhe sadhūme ca juhuyādyo hutāśane/
karmahānirbhavettasya tvābhicārārthamaśrute

7.206

durgandhaḥ pītavarṇaśca avalīḍhaśca yo'śubhaḥ/
prabhāmūrtigato mantrastarpito yadi sattama!

7.207

vidyāṃ prayacchatyacirāddīptistho bhūpradaḥ prabhuḥ/
tāpayatyāśu śatrūṇāṃ prakāśoparyavasthayā

7.208

śatrukṣayaṃ dadātyāśu marīcyāmūrdhvago vibhuḥ/
tāpinyāmūrdhvago mantraḥ sarvatāpopaśāntidaḥ

7.209

vipakṣoccāṭanaṃ kuryāt karālāsaṃsthito hutaḥ/
lelihāvasthito mantro yadi santarpyate mune!

7.210

dadātyabhīpsitaṃ caiva dehānte paramaṃ padam/
svāhākāraṃ sadā home pūrṇāyāṃ vauṣaḍeva ca

7.211

tameva śāntike kuryādvaṣaḍāpyāyane tathā/
svadhāṃ pitṛkriyāyāṃ ca phaṭ‌kāraṃ kṣayakarmaṇi

7.212

vidveṣe huṃ, vaśe hrīṃ ca namo mokṣaprasiddhaye/
karmahomāvasāne ca ghṛtenāpūrya ca srucam

7.213

abhāvācca prabhūtena homadravyeṇa pūrayet/
tatropari ghṛtaṃ dadyāttato'rghyakusumādibhiḥ

7.214

mūladeśāt samārabhya sruk‌ saṃpūjyā sruvānvitā/
ghṛtayuktaṃ tu tad‌dravyaṃ srucaḥ puṣkarakukṣigam

7.215

dravaccandropamaṃ dhyāyettataḥ pūrṇāṃ samuddharet/
srugdaṇḍe dehanābhau tu mūle saṃrudhya saṃsmaret

7.216

niṣkalaṃ mantranāthaṃ tu pūrṇaśītāṃśuvigraham/
āmūlācca marucchaktyā proddharecca svavigrahāt

7.217

vidhāya ceśvarādhāre tasmāddhārāmṛtaṃ mahat/
nāsikāsandhimārgeṇa sruk‌pajhe patitaṃ smaret

7.218

sāmṛtāmājyadhārāṃ ca vasudhārāmiva kṣipet/
mukhamadhye tu mantratya tadvrahnavivare'thavā

7.219

hṛtpajhāntargatāṃ samyak praviṣṭāmanubhāvayet/
tayā vai bṛhnitaṃ mantraṃ bhāvayedbrahnadhārayā

7.220

tṛptaṃ hṛṣṭaṃ ca puṣṭaṃ ca tuṣṭaṃ vai sādhakopari/
mantroccārasametā vai śarīrakaraṇānvitā

7.221

dhyānopetā dvijaśreṣṭha! pūrṇeyaṃ paripātitā/
sarvasiddhikarī śaśvanmokṣalakṣmīvivardhanī

7.222

bahu śuṣkendhane'gnau ca hotavyā karmasiddhaye/
ekā anekaprayogāṇāṃ na tu karmaṇi karmaṇi

7.223

tato'rghyagandhapuṣpādyairmantranāthaṃ samacayet/
mudraṃ pradarśayet sarvā mūlamantrāditaḥ kramāt

7.224

caturthāṃśena cāhgānāṃ kuryānmūlasya rtapaṇam/
lāñchanābharaṇānāṃ ca lakṣmyādīnāṃ tadarthataḥ

7.225

athavā hṛdayādīnāmato'rdhenākhilāsu ca/
parameśvarakāntāsu tadardhena dvijottama!

7.226

lāñchanābharaṇādini sarvāṇi juhuyāt kramāt/
hṛdādisarvamantrāṇābhekaikaṃ juhuyāttu vā

7.227

visarjanaṃ tataḥ kuryāddattvārghyaṃ dhūpasaṃyutam/
bhogasthānagatā mantrāḥ pūjitā ye yathākramam

7.228

mukhyamantraśarīraṃ ca saṃpraviṣṭāṃśca saṃsmaret/
jvālājvālāntare yadvat samudrasyeva nimnagāḥ

7.229

tanmantravigrahaṃ sthūlaṃ sarvamantrāspadaṃ dvija!/
praviṣṭaṃ bhāvayet sūkṣme adhyakṣe hṛdayātmake

7.230

pare prāguktarūpe tu taṃ sūkṣmamubhayātmakam/
taṃ paraṃ prasphuradrūpaṃ nirādhārapadāśritam

7.231

sandhimārgeṇa hṛtpajhe saṃpraviṣṭaṃ tu bhāvayet/
mantramudrāsametena pūrakeṇa tu sattama!

7.232

bāsitaṃ bhāvayeddehaṃ tenāpādācchirovadhi/
praviṣṭena tu mantreṇa prayatnena vinā dvija!

7.233

vigrahaḥ kampate yasya mantrastasya prasīdati/
evaṃ visṛjya mantreśaṃ mudrābandhena vai saha

7.234

sādhārāsanamantrāṇāṃ gaṇeśasya giraḥ sadā/
gurvādīnāṃ tu vihitamardhaṃ lāñchanatarpaṇāt

7.235

eteṣāṃ ca layaṃ vipra! kuryāt sṛṣṭikameṇa tu/
dvārsthatrilokapālānāṃ vaprasthaharisevinām

7.236

gurupūrvakramāditthamardhamardhaṃ yathākramam/
sakṛt sakṛt svaśaktyā vā pūrṇāṃ sarverṣvadhaḥ kṣipet

7.237

viṣvak‌senastato bhaktyā tarpaṇīyastilākṣataiḥ/
vauṣaḍantena mantreṇa dadyāt pūrṇāhutiṃ dvija!

7.239

pūjayitvā yathānyāyaṃ kuryāttasya visarjanam/
analaṃ pūjayitvā tu śaktitastarpayettataḥ

7.240

kuṇḍe puṣpāñjaliṃ kṣiptvā vahnimantramanusmaran/
jalanirmathitenaiva hayūrdhvapuṇ‍ḍracatuṣṭayam

7.241

śirastanutrahṛnmantrairlalāṭe cāṃsayorhṛdi/
kuṇḍasthabhasmanā caiva kuryāddīpaśikhākṛtim

7.242

jvālayā hṛdayaṃ spṛśya netre cāstreṇa vai purā/
kṣāntvā caiva namaskṛtya yathāvidhi visṛjya tat

7.243

samāghrāya nyaset koṣṭhe hyavatārakrameṇa tu/
pratiṣṭhitāgneḥ saṃskāraṃ paryagnikaraṇāditaḥ

7.244

visarjanaṃ tu kuryādvai dhūmacchede na tatra ca/
saṃmārjya srukūsruve'gnau tu srucaṃ nikṣipya cāmbhasā

7.245

ardhyapātrāttu cāpūrya kuṇḍabāhye pradakṣiṇam/
kuryādīśānakoṇādvai acchidrodakadhārayā

7.246

pavitrakeṇātha ūrdhve vinikṣipya kareṇa tu/
dadyācchirasi vai śeṣaṃ srugadhovadanāṃ nyaset

7.247

ātmano vāmabhāge tu viṣṭarasruvasaṃyutāt/
apavāsya jalaṃ tasmād‌dvitayasmāttadarcitam

7.248

upasaṃhṛtya vai yāyādarcanālayamarghyabhṛt/
namaskuryājjagannāthamaṣṭāṅgapatanena tu

7.249

āpūrya pāṇiyugalaṃ puṣpaistatropari sthitam/
saṃsmarenniṣkalaṃ mandramamṛtenopabṛhnitam

7.250

prabhūtadīptacchuritaṃ nikṣipenmantramūrdhani/
"tarpito'si vibho! bhaktyā homenānalamadhyagaḥ

7.251

homadravyeṣu yadvīryaṃ tadidaṃ cātmasātkuru"/
vinivedya vibhorhomaṃ pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi

7.252

gṛhītaṃ bhāvayettena prasannenāntarātmanā/
idamuktaṃ samāsena mantrasantarpaṇaṃ dvija!

7.253

vācyaṃ nādīkṣitānāṃ ca nābhaktānāṃ kadācana/
nānaydarśanasaṃkthānāṃ nāpahāsaratātmanām

7.254

sadbhāvajñe tu vaktavyaṃ samayajñe saputrake/
sādhake tu gurau vāpi bhakte snigdhe vimatsare

7.255

satyadharmavratapare sācāre śāsanasthite/
evaṃ samāpya homa tamarghyagandhādibhirvibhum

7.256

samabhyarcya pitṝṇāṃ ca saṃvibhāgamathācaret/
pauṣkarākhye viśeṣeṇa devadevena vistṛtam

7.257

vidhānametad viprendra! proktaṃ puṣkarajanmane/
sāttvatoktavidhānena tadvidhānaṃ vadāmi te

7.258

ārādhyasyāgrato vipra! pratyahaṃ kriyate tu yat/
vijñeyaṃ saṃvibhāgaṃ taduttamaṃ sarvakarmaṇām

7.259

saṃvibhāgāt pitṝṇāṃ ca bhavatyanṛṇavānnaraḥ/
prayānti tṛptimatulāṃ tena karmavaśādapi

7.260

nimantritaṃ vā saṃprāptaṃ nityamaṅgīkṛtaṃ tathā/
dvijendraṃ pañcakālajñaṃ ṣaṭ‌karmanirataṃ tu vā

7.261

snānādīni purā kṛtvā prayataḥ saṃviśet punaḥ/
svayamardhyāmbunā vipra! pavitrīkṛtya pāṇinā

7.262

santāḍya kusumāstreṇa mantrāstrādhiṣṭhitena ca/
samuccarannetramantramavalokyākhilaṃ tataḥ

7.263

niveśya bhagavatyagre praṇavādhiṣṭhitāsane/
pūjite vitate pūte saṃmukhaṃ vottarānanam

7.264

udagdigvīkṣaṇāṇaṃ ca viniveśya tathā ca tam/
yathā mantreśadṛgraśmiprasareṇābhividhyate

7.265

mantreṇārādhya taṃ dhyātvā bhrūyāt "saṃyatavāgbhava"/
taiścāpi maunaniṣṭhaiśca bhavitavyaṃ suyantritaiḥ

7.266

samādhāya jagannāthaṃ hṛtpajhagagane'rkavat/
satpātrasyātha pātrābhyāṃ pātrāṇāmabjasaṃbhava!

7.267

evaṃ kṛtvā pratiṣṭhānaṃ prāgyatnenātra karmaṇi/
samuddiśya pitṝn dadyāddānamantaravedikam

7.268

niveśitadvijendraṃ yadvyakkisthamapi mantrarāṭ/
antarvedī tu sā jñeyā tvābyāmabhyantaraṃ tu yat

7.269

saṃpradānaṃ pitṝṇāṃ yat kuryāt satpātrapivḍakam/
taddivyamamalaṃ yasmāccaitanyamavalambya vai

7.270

tatkālasaṃvibhajyāśca tiṣṭhanti kamalodbhava!/
pradātṛsaṃkalpavaśādataḥ puṣkarasaṃbhava!

7.271

ekasya vā bahūnāṃ vā pradadyādāsanopari/
punarevāsanaṃ dārbhamagranthi bahubhiḥ kuśaiḥ

7.272

vibhoryajñāṅgadehasya lomāni tu kuśāḥ smṛtāḥ/
tā eva nāḍayaḥ sarvāstasya bhūtaśarīragāḥ

7.273

raśmayo bhūtadehe tu cinmūrteḥ śaktayo'khilāḥ/
ata eva hi viprendra! pitṝṇāṃ tu kuśāsanam

7.274

śrāddhakāle tu vihitamāhūtānāṃ tadūrdhvataḥ/
yatkiñciddīyate bhaktyā brahmabhūtaṃ tu tadbhavet

7.275

purā vai hetumānena nṛṇāmaviditātmanām/
karmaṇyatra kuśājālaṃ vihitaṃ kamalodbhava!

7.276

yeṣāṃ sarvagataṃ brahma mantrarūpīśvaro'cyutaḥ/
bhāvasthastatvatastābhisteṣāṃ naiva prayojanam

7.277

nyasettasmādabhagnāgrānudaṅ‌mūlān kuśān dvijaḥ!/
yasmāddivyamudagbhāgaṃ pitryaṃ dakṣiṇasaṃjñakam

7.278

svakenāmṛtavīryeṇa nityaṃ saṃvardhayanti ca/
darbhamārgacchalenaiva pitṝṇāṃ te'marā dvija!

7.279

vasatyataḥ pitṛgaṇo bhāgamāśritya dakṣiṇam/
citkalāṃśasvarūpeṇa nṛṇāmevaṃ hi cottare

7.280

kṛtāspadā amalā nityā tvamṛtākhyākṣayā kalā/
ata eva hi yat‌ kiñcidābrahmaviditairdvija!

7.281

pradīyate pitṝṇāṃ ca tat savyena tu pāṇinā/
ce'dhikṛtya jagadyoniṃ mantrātmānamajaṃ harim

7.282

prayachanti pitṝṇāṃ ca toyatarpaṇapūrvakam/
teṣāṃ tadāśrayatvācca yaduktaṃ tanna kāraṇam

7.283

kartavyasya ca pāramyaṃ prakṛtasya mahāmate!/
sphuratyantargataṃ yeṣāṃ mantrārādhanapūrvakam

7.284

tat svottaravaśātteṣāṃ mantrasāmukhyadigvaśāt/
cetasā nirvikalpena kṛtaṃ bhavati cākṣayam

7.285

kiṃtu puṣkarasaṃbhūta! durlabhā bhuvi te narāḥ/
iti cetasi vai yeṣāṃ niścayīkṛtya vartate

7.286

kuṇ‍ḍasya yonidigbhāge bhadrapīṭhordhvato'thavā/
samīpe puratastasya bhūbhāge cārghyavāriṇā

7.287

prokṣite cāstramantreṇa dakṣiṇāgrān kuśāṃstaret/
tadūrdhve pitṛtīrthena satilānakṣatodakān

7.288

vikiredastrajaptāṃśca darbhāgraiḥ praṇavena tu/
kauśastarāgraparyantaṃ yasmādetad‌dvayaṃ dvija!

7.289

sarvasya bhogajālasya janakaṃ bhuvanatraye/
viśeṣāt pitṛdeyasya śraddhāpūtasya vastunaḥ

7.290

agnīṣomasvarūpeṇa kroḍātmā bhagavān svayam/
vyaktaḥ karmātmatatvānāṃ mūrtatvenātmasiddhaye

7.291

tattejastilabhāvena h‌lādo vartatyabātmanā/
ata evāprabuddhānāṃ prabuddhānāmapi dvija!

7.292

tilodake'ṅgabhāṃva tu gachataḥ śrāddhakarmaṇi/
śrāddhasya ca parā rakṣā te dve nityapramantriṇām

7.293

tatsvarūpavidāṃ ceva viśeṣānmantravedinām/
evaṃ tilodake bud‌dhvā prakāśāh‌lādalakṣaṇe

7.294

starordhve svasvasaṃjñābhiragrāntaṃ tu yathākramam/
bhāvayet puruṣādīnāṃ sārūpyaṃ samupāgatān

7.295

pitṝn‌ pitāmahāṃścaiva tathaiva prapitāmahān/
taptitṝṃścātha śaṃsantaḥ santānaṃ svavibhāgataḥ

7.296

devānnoccheṣasaṃyukaṃ pākāgraṃ pātrasaṃbhṛtam/
madhuyuktena haviṣā darbhakāṇḍaistilaiḥ saha

7.297

bhāvitaṃ vahninā kṛtvā hṛdā darbhāgrageṇa tu/
nirdoṣaṃ jñasvabhāvaṃ ca dhāmatrayasamaprabham

7.298

dhyāyed‌dravyagataṃ doṣaṃ nirdahantaṃ samantataḥ/
devatānāṃ pitṝṇāṃ yat tṛptaye'nnaṃ mahāmate!

7.299

tat sādhanaṃ ca vihitaṃ saṃskṛtena purāgninā/
tamālakadalīpūrvadaleṣu kṣāliteṣu ca

7.300

saṃvibhajya caturdhānnaṃ nidhāya praṇavena tu/
prokṣitānyannapātrāṇi catvāri kabalāni vā

7.301

tṛptaye tvatha sarveṣāṃ devāya vinivedya ca/
pitṝṇāṃ tarpayettena piṇḍādyannena sādaram

7.302

krameṇa prāgadṛṣṭānāṃ hṛdā saṃjñāpadena tu/
evaṃ dṛṣṭasvarūpāṇāṃ jñātvā teṣāṃ sthitiṃ purā

7.303

prāgvat svadhāvasānādyairmantrairohkārapūrvakaiḥ/
hṛnmantrāliṅgitairvipra! tathā saṃjñāpadānvitaiḥ

7.304

"piṇ‍ḍaṃ prakalpayāmī" ti tataḥ pūrvavadācaret/
praṇavairdakṣiṇāgrāṇi secitāni tilāmbunā

7.305

nāḍīrūpāṇi darbhāṇi piṇḍānāmūrdhvato nyaset/
praviṣṭān bhāvayetteṣu nāḍīmārgairanukramāt

7.306

"pitṝnāvāhayāmī" ti starordhve prāk‌sthitāṃstataḥ/
krameṇa cāturātmīyairmantrairapyayayogataḥ

7.307

samarcayedyathānyāyamardhyagandhādibhiśca tān/
tatastu nāmnā gotreṇa mantrapūrvaṃ tilodakam

7.308

sarveṣāmarghyakalaśāt pradadyācca yathākramam/
śirasāvanatenātha jānuyugme kṣitau kṛte

7.309

pāṇiyugme lalāṭasthe ekacittaḥ paṭhedidam/
"oṃ namo vaḥ pitaraḥ! namo vaḥ puruṣottamāḥ!

7.310

namo viṣṇupadasthebhyaḥ svadhā vaḥ pitaro! namaḥ/
haraye pitṛnāthāya hyagnīṣomātmane namaḥ

7.311

satsomapātmane viṣṇo! namo barhiṣadātmane/
āsaṃsāraṃ hi janakā agniṣvāttā athācyuta!

7.312

pitāmahāḥ somapāstvaṃ tvamanye prapitāmahāḥ/
tubhyaṃ namo bhagavate pitṛmūrte! 'cyutāya ca

7.313

nārāyaṇāya haṃsāya viṣṇo! tripuruṣātmane/
muktvā tvāmeva bhagavan! na namāmyarcayāmi ca

7.314

na tarpayāmi sarveśa! nānyamāvāhayāmyaham/"
stutvaivaṃ hi pitṛvyūhaṃ bhaktyā paramayā yutam

7.315

saṃbhave sati saṃmānaṃ piṇḍamūrteḥ samācaret/
tadagratopaviṣṭasya kramād‌dvijagaṇasya ca

7.316

anusandhāya vai dvābhyāmekasmin vā dvijottama!/
devabhāvasthitaṃ dhyātvā pitryaṃ prāgagaṇaṃ kramāt

7.317

praṇavena kharūpaṃ tu samutthāya tataḥ svayam/
madhye tiryak‌sthitau sthitvā hyadūre'nyonyadṛk‌sthite

7.318

uttarābhimukhaścaiva dakṣiṇāsyo'thavā dvija!/
taduttarānanavaśāddhṛnmantraṃ hṛdayānnyaset

7.319

namo'ntaṃ praṇavādyaṃ tu marudambaravigraham/
piṇḍāgre hyupaviṣṭasya prāṇaśaktiṃ dvijasya vā

7.320

bahūnāṃ vā prayatnena svātantryānnirgatāṃ bahiḥ/
dhyātvā tayā saha kṣipramekībhūtatvamāgatam

7.321

ātmaśaktau layaṃ nītvā yāti hyūṣmākhyalakṣaṇam/
kṛtvaivaṃ prāṇasañcāraṃ pitṝṇāṃ vipravigrahe

7.322

prāgvadānandasaṃruddhe bhojayet pitṛrūpiṇaḥ/
tādarthyenātha caturo viniveśyāsaneṣu ca

7.323

labdhalakṣyān pare tattve brāhyaṇān pāñcarātrikān/
prāṅ‌mukhaṃ dvitayaṃ caiva dvitayaṃ cāpyudaṅ‌mukham

7.324

saṃpatyabhāve hyekaṃ vā viniveśyottarānanam/
pādayorapi pādyārthaṃ kaṃ kṣipeddakṣiṇāditaḥ

7.325

atha teṣāṃ kramāt kuryādarcanaṃ cāturātmyavat/
ardhyānulepanādyaistu bhogairmātrāvasānikaiḥ

7.326

tattatkālocitaiḥ sarvairanupādeyavarjitaiḥ/
taiścāpi maunaniṣṭhaistu bhavitavyaṃ suyantritaiḥ

7.327

athāstraparijaptena bhūtinā vātha śaṅ‌kunā/
masṛṇenāśmacūrṇena parighāṃ svadhayāthavā

7.328

bahistadāsane kuryāt‌tvagre dairghyācchamādhikām/
vaipulyācchamamānaṃ tu prāgvat pāvanatāṃ nayet

7.329

nyaset tatrāpyabhagnāgrānudaṅ‌mūlān kuśān dvija!/
tatrāpi ca viśeṣeṇa tilatoye samutkiret

7.330

nyastāstrāṇyastrajaptāni tatra pātrāṇi vinyaset/
sarvāṇi cakravṛttāni hemādyutthāni saṃbhave

7.331

pātrāṇi kadalīpajhatamālacchadanānyatha/
darbhāṇyastrāmbuyuktāni śubhaparṇamayāni vā

7.332

nidadhyātteṣu cānnāni bhojyāni madhurāṇyapi/
bhakṣyāṇi phalamūlāni dadhikṣīrādikānyapi

7.333

pānakāni rasālāni sapānīyāni sattama!/
karmaṇyāni tathānyāni tattatkālodbhavāni ca

7.334

puropastaraṇārthaṃ ca pātrāṇāṃ dakṣapāṇiṣu/
nipātavyā'mṛtī dhārā vāriṇāpyuddhatena ca

7.335

vāgyatā labdhalakṣāstu hyannamūrtau janārdane/
ye'śrnanti pitarastena tṛptimāyānti śāśvatīm

7.336

ataḥ savyabhicāraṃ tu maunaṃ varjyaṃ kriyāparaiḥ/
śubhamavyabhicāraṃ yat tat kāryaṃ sarvavastuṣu

7.337

yadaṅgasaṅketamayairavyaktairnāsikākṣaraiḥ/
kṛtamoṣṭhapuṭairvaddhairmaunaṃ tat siddhihānikṛt

7.338

svayameva svabuddhyā yat sarvavastuṣu vartate/
śabdairanupadiṣṭaistu tanmaunaṃ sarvasiddhidam

7.339

tasmādvai śrāddhabhoktṝṇāṃ divye vā pitṛkarmaṇi/
dadyānnaivedyavat sarvaṃ maryādābhyantare'grataḥ

7.340

yenācamanaparyantaṃ kālaṃ tiṣṭhanti vāgyatāḥ/
sarvevāmekamāptaṃ tu tṛptaye yadi yojitam

7.341

omādyamasmacchabdaṃ tu pitṛbhyastadanantaram/
idamardhyamidaṃ pādyaṃ tadante saṃsmaret svadhām

7.342

sarvasminnupacārānte hyevaṃ vā saṃsmarennamaḥ/
namaḥ svadhā'thavā brūyānnamontā tvathavā svadhā

7.343

evameva hi yaḥ kuryāt kartavyatvena sattama!/
tulyānāṃ ca svakulyānāṃ namastatra ca kevalam

7.344

satyukte vyatyayaṃ nityaṃ bihitaṃ ca svadhā dvija!/
svayameva hi sanyāsī dadāti ca phalārthinām

7.345

kāryastena namaskāraḥ svadhānto nityameva hi/
dadāti phalakāmastu yo nityamaphalārthinām

7.346

svadhākārāvasāne tu vihitaṃ tat sadā namaḥ/
evamicchāvaśenaiva saṃvibhajya pitṝn dvija!

7.347

pṛṣṭvā pātramukhenaiva saṃtṛptiṃ ca punaḥ punaḥ/
tato'mbhaśculakaṃ pāṇau hṛnmantreṇāmṛtopamam

7.348

dadyāt pūrṇendutulyaṃ tad‌dhyātavyaṃ tatkalāḥ paṭhan/
sānusvāramakārādyairbhinnaṃ ṣoḍaśabhiḥ svareḥ

7.349

sakāraṃ natiniṣṭhaṃ ca tatra prāk‌sthaṃ satārakam/
ityuktaṃ sakalasyendorvācakaṃ mantramabjaja!

7.350

pāṇiprakṣālanāt pūrvaṃ pātavyaṃ tena pūrvavat/
yenāmṛtapuṭāntasthamannavīryamanaśvaram

7.351

bhavatyāpyāyakṛdvrahyan! pitṛdevagaṇasya ca/
māṣacūrṇādinā pāṇiṃ prakṣālyāmaṇibandhanāt

7.352

samācamyopasaṃhṛtya h‌yucchiṣṭaṃ ca yathāvidhi/
pavitrīkṛtya vasudhāṃ pāṇau kṛtvā tilodakam

7.353

prīṇanaṃ bhagavatyagre samutthāyācaret tataḥ/
"mamāstu bhagavān pūrvaṃ prītaḥ pitṛgaṇastathā

7.354

śārīro devatāvyūha āpādādyo vyavasthitaḥ/
nayantvamṛtatāmannamidaṃ viṣṇupurassarāḥ

7.355

devā nadyastathā gāvaḥ sūryaḥ somo bṛhaspatiḥ/
(oṃ) mādhavo bhagavān mantramūrtirmadhumayo mahān

7.356

madhubhāvena cānne'smin sthitvā tṛptiṃ karotu vai"/
anulipyāsanaṃ kuryāt pitṝṇāṃ prīṇanaṃ dvija!

7.357

tasminneva hi bhūbhāge yasyāṃ tatpiṇḍacit‌kṣitau/
sthitiḥ sarvapitṝṇāṃ ca sāmprataṃ kamalāsana!

7.358

yāvat prāṇāviyuktānāṃ piṇḍātāṃ nopasaṃhṛtiḥ/
svoddiṣṭānāṃ kṛtā samyak tadante saṃvrajanti te

7.359

svasthānamāśiṣaṃ datvā śrāddhakarturdhiyā mume!/
sāmṛtaṃ sodakaṃ sānnaṃ satilaṃ mantratejasā

7.360

viviktaṃ vaḥ kṛtaṃ mārgaṃ punarāgamanāya ca/
nārāyaṇākhyasanmantrakarmabrahnajavīkṛte

7.361

sve svendriyarathe kṛtvā tṛptā yātācyutāspadam/
evaṃ suvitate kuryāt karma tvārādhanālaye

7.362

saṃkaṭe punaranyatra yāyādabhyarthya mantrarāṭ/
sthānaṃ saṃskārasaṃśuddhaṃ kṛtvā prāk tāḍanādinā

7.363

vyāptiśaktyāśritaṃ bhūyastoyādhāragataṃ smaret/
mantramarcanapūrvaṃ tu tadagre sarvamācaret

7.364

devān pitṝn samuddiśya bhojanaṃ bhagavad‌gṛhe/
aviruddhaṃ dvijendrāṇāmanyathā tadvirodhakṛt

7.365

vidhinānena vai nityamatha yajñe tu vaiṣṇave/
saṃvibhāgaḥ pitṝṇāṃ ca kāryaḥ sadravirṇainairaḥ

7.366

kṛtvā tilodakāntaṃ vā phalamūlaiḥ svaśaktitaḥ/
tadardhaṃ grāsamātraṃ tu dadyādgoṣvatha bhaikṣuke

7.367

yasmāddivyairmahāmantrairdattaṃ yat pūjite'cyute/
pitrarthamalpaṃ vā bhūri tatteṣāmakṣayaṃ bhavet

7.368

samyagarcyārghyagandhādyairmūlamūrtigataṃ vibhum/
prāṅkaṇeṣu ca sarveṣu prāsādeṣvāśrayeṣu ca

7.369

pratiṣṭhiteṣu śobhārthaṃ vibhavavyūhamūrtiṣu/
tathaiva gopuradvāradiṅ‌mūrtiṣu ca maṇḍape

7.370

sānnidhyaṃ caiva yātāsu śaktyā nityaṃ samarcanam/
ṣoḍaśairupacārairvā dvātriṃśadbhistato'dhikaiḥ

7.371

kuryātranmūrtimantraiśca tathā naimittikeṣvapi/
japāntaṃ havanāntaṃ vā snānādyaṃ sādhakastataḥ

7.372

tattanmūrtyagradeśasthe kuṇḍe homaṃ samācaret/
na karmārcādikaṃ tatra snapane cotsavādikam

7.373

balidānaṃ ca sarvatra pavitrārohaṇādikam/
nācartavyaṃ viśeṣeṇa paratantrāsu mūrtiṣu

7.374

nityābhiṣekamātraṃ tu tāsu tatra samācaret/
sitādivarṇayuktāsu prokṣaṇaṃ vā nivedanam

7.375

mūlālayārcayā sārdhaṃ paratantrāsu deśikaiḥ/
pavitrārohaṇaṃ kāryamaṅgatvenādhivāsitaiḥ

7.376

pūrakeṣu ca sarveṣu tathaivāgrayaṇādike/
khageśaviṣvak‌senādiparivāragaṇeṣvapi

7.377

pratiṣṭhiteṣu geheṣu pūjyamāśrayamūrtivat/
amūrtasya khageśasya viṣvak‌senādikasya ca

7.378

kumudādigaṇeśānāṃ dvārāvaraṇavāsinām/
anyeṣāṃ parivārāṇāṃ mahāpīṭhanivāsinām

7.379

agre nityotsavārcāyā dadyāt kālatraye balim/
sākāro vā nirākāro viṣvak‌seno gaṇaiḥ saha

7.380

yadvā samarcanīyaśca balyante śiṣṭavastubhiḥ/
nityotsavaṃ tataḥ kuryāt sarvālaṃkārasaṃyutam

7.381

prāṅkaṇadvāradevānāṃ balidānapurassaram/
sanakaḥ ---
tvayā nityotsavārcāyāḥ purastādbhagavan! mama

7.382

dvārāvaraṇadevānāṃ balidānamudāhṛtam/
tadvibhāgaṃ viśeṣeṇa vada me sarvasiddhidam

7.383

śāṇḍilyaḥ ---
vistṛtaṃ tava vakṣyāmi śrṛṇu nityotsavādikam/
kṛtena yena bhaktānāmabhīṣṭaṃ jāyate phalam

7.384

nityotsavārthabimbaṃ tu sauvarṇaṃ rājataṃ tu vā/
tāmrajaṃ paittalaṃ vātha nātyuccaṃ taccaturbhujam

7.385

mūlaberānurūpaṃ ca sthāpitaṃ pūjitaṃ purā/
vastrābharaṇamālyaiśca yathāśobhamalaṅ‌kṛtam

7.386

mūlabimbagatāṃ śaktiṃ tasminnāropya mantrataḥ/
samabhyarcyārghyapuṣpādyairbhogairdhūpāntimaistathā

7.387

āptairārādhite deve svayaṃvyaktālayādiṣu/
sādhakaṃ varayedanyaṃ balidānādikarmaṇi

7.388

purā garbhagṛhadvāri tathā caivāgramaṇḍape/
ghaṇṭānādasametena dīpena jvalitena tu

7.389

dvārsthānarghyādidhūpāntaiḥ samabhyarcyārghyavāriṇā/
datvārhaṇaṃ tataścānnaṃ tarpaṇāmbhastataḥ param

7.390

tāmbūlaṃ ca kramāddatvā tattanmantrairanukramāt/
svarṇādinirmitaṃ yānaṃ purastāt prathamāṅkaṇe

7.391

sugandhapuṣpaprabhayā kṣaumairmālyaiḥ sitādibhiḥ/
yathāśobhamalaṃkṛtya tasmin balyarthakautukam

7.392

prācīmukhaṃ samāropya prāṅkaṇeṣu pradakṣiṇam/
ātapatraiḥ sitādyaiśca māyūraiḥ ketuyaṣṭibhiḥ

7.393

patākābhiścāmaraiśca tālavṛntaiśca śobhanaiḥ/
gaṇikādevadāsībhirgāyakairvādyasañcayaiḥ

7.394

bherīpaṭahaghoṣaiśca śrutighoṣasamanvitaiḥ/
evamādyairalaṅkārairgomayenopalepite

7.395

maṇḍale hastamātre tu balidānapurassaram/
dvārāvaraṇadevānāṃ dhyātānāṃ vā svadikṣu ca

7.396

vakṣyamāṇavidhānena niyatotsavāmācaret/
pīṭhordhve viṣṇubhūtānāṃ sagaṇānāmathārcanam

7.397

kṛtvā samutkireccheṣaṃ tṛptyarthaṃ sodakaṃ balim/
pīṭhaṃ pradakṣiṇaṃ nītvā caturdhā vā dvidhā tathā

7.398

santoṣya nṛttagītādyairdevamantaḥ prevaśayet/
prāṅkaṇeṣu viśāleṣu bahiṣṭheṣu ca sādaram

7.399

maṇḍitaṃ rathamāropya paribhramaṇamācaret/
yānāderavaropyātha pāduke vinivedya ca

7.400

agramaṇḍapabhūmiṣṭhe bhadrapīṭhe niveśya ca/
pādyārghyācamanāmbhobhiḥ candanādyanulepanaiḥ

7.401

mālyairnānāvidhaiścāpi dhūpaistāmbūlapaścimaiḥ/
abhyarcya śramaśāntyarthaṃ svasthāne sanniveśayet

7.402

ādau niveśitāṃ śaktiṃ tasmin mūle niyojya ca/
tamabhyarcyārghyagandhādyaiḥ praṇamet stutipūrvakam

7.403

trikālaṃ yatra vidhivat kriyate niyatotsavaḥ/
tatra sarvasamṛddhiḥ syādrājño rāṣṭrasya cāniśam

7.404

abhāve balibimbasya hetunā'sannidhīkṛte/
kūrcena vānnamūrtyā vā kuryānnityotsavaṃ tataḥ

7.405

niśśeṣasyopasaṃhāraṃ kṛtvā cārghyādikasya ca/
natvā stutvā ca deveśaṃ tataḥ pādyapratigrahāt

7.406

pādodakaṃ samādāyā vigrahaṃ secayet svakm/
bhuktāni patrapuṣpāṇi nidadyānmūrdhani svake

7.407

puṣpārghyagandhapūrvāṇāṃ devayajñe kṛte sati/
vinayādāhṛtānāṃ ca bhaktānāṃ mantrasevinām

7.408

mūrdhni sandhāraṇācchaśvaddaurbhāgyaṃ kṣayameti ca/
kīrtiṃ kāntiṃ śriyārogyaṃ siddhiṃ samupayāti ca

7.409

paścāccharīrayātrārthamabyarthya parameśvaram/
labdhānujñastu vai kuryādanuyāgaṃ yathāvidhi

7.410

praviśya bhojanasthānaṃ viviktaṃ doṣavarjitam/
ghṛtapūritapātrasthaṃ dīpamāropya vai tataḥ

7.411

gomayenopalipyātha turyaśraṃ tatra maṇḍalam/
praṇavena pratiṣṭhāpya tanmadhye phalakādikam

7.412

prakṣālitāṅghriḥ svācāntastanmadye copaviśya ca/
bhojyaṃ naivedyapūrvaṃ tu sarvamādāya pātragam

7.413

vinivedya ca devāya pavitrīkṛtya cāmbhasā/
satyarūpā hyalakṣyā cāpyannadoṣakṣayaṅkarī

7.414

cetasā cāturātmīyā bhāvanīyā ca bhāvanā/
rasātmādhyakṣasaṃjño'nne svādubhāve vyavasthitaḥ

7.415

"pradyumno bhagavān rūpe tvetadvīrye tu lāṅgalī/
bhoktāhamātmā bhagavān vāsudevaḥ svayaṃ tvajaḥ

7.416

idaṃ tadamṛtaṃ brahna idamāyuranaśvaram/
idaṃ jñānamidaṃ vīryamidaṃ tejastu vaiṣṇavam

7.417

idamindurakhaṇḍaśca sthitaṃ cānnātmanā svayam/
parjanyātmā sa bhagavān vyañjanasthitisiddhaye

7.418

hārdānalātmanā bhuṅ‌kte hyadyakṣaḥ parameśvaraḥ/
tacchaktyānugṛhītatvāt so'haṃ prākṛtikaḥ pumān"

7.419

evamannadamannādaṃ jñeyamannaṃ puraḥ sthitam/
bāhyatascājyadānena saṃbodhamupayāti ca

7.420

yathā tathā mbunābhyeti dehastho hutabhuk prabhuḥ/
kāraṇaṃ rasamannasya ṣaḍ‌guṇaṃ ṣaḍrasasya ca

7.421

ātmā brahnā'danātmā syādīṣattatkaraṇātmanā/
sāmmukyamātmano nītvā tato'nnaṃ juhuyācchanaiḥ

7.422

catuḥ praṇavasañjaptaṃ tatombhaśculakaṃ pibet/
vaktrakuṇḍe'tha tenaivāpyannāhuticatuṣṭayam

7.423

prāntaparvaiścaturdhā prāk cāturātmyavyapekṣayā/
triyapekṣāvaśenaiva juhuyādāhutitrayam

7.424

sahṛdā mūlamantreṇa bhuñjīyāt kabalaistataḥ/
prayatāsyakaraścānte pibenmantrābhimantritam

7.425

toyaṃ tad‌dhyānapādābjaparisrutamathāpi vā/
pratiṣṭhitasya vā pūrvaṃ tadā kṛtidharasya ca

7.426

yatastat sarvapāpaghnaṃ sarvadoṣakṣayaṅkaram/
sarvopatāpaśamanaṃ sarvasaukhyapradaṃ sadā

7.427

pāvanaṃ sarvatīrthebhyo mantrebhyo munisattama!/
atastu bhojanānte vai hārdhāgnestarpaṇaṃ purā

7.428

bhāvabhaktiparo nityaṃ kaṃ pibedājyado bhavet/
brahnatīrthena ca śanaidbirvā trirvā catuḥ kramāt

7.429

samācamya punaryāyāt prayato bhagavad‌gṛham/
manobudhyabhimānena saha nyasya dharātale

7.430

kūrmavaccaturaḥ pādān śirastatraiva pañcamam/
pradakṣiṇasametena tvevaṃ rūpeṇa sarvadā

7.431

aṣṭāhgena namaskuryād‌dvādaśārṇaṃ samuccaran/
yatra dvādaśakālejyā kartavyā bhūtivistarāt

7.432

tatra prābhātikīṃ kuryāt pūjāmaṣṭāṅgasaṃyutām/
ahgadvayaṃ tu pāscātyaṃ vinā vā tāṃ samāṣya ca

7.433

pitṝṇāṃ saṃvibhāgaṃ ca anuyāgaṃ yathoditam/
deśikaḥ svecchayā kuryānnityaṃ madhyandinārcane

7.434

trikāleṣvekamaṣṭāṅgaṃ ṣaḍaṅgaṃ cācared‌dvayam/
yogārthināṃ ca svādhyāyaṃ yogamadhyātmasaṃjñitam

7.435

tattatkāleṣu kurvīta svādhyāyamadhunocyate/
aṣṭāṅgena namaskṛtya h‌yupaviśyāgrato vibhoḥ

7.436

āgamādhyayanaṃ kuryāttadvākyārthavicāraṇam/
prāpte'tha sandhyāsamaye snātvā vā jaghanāvadhi

7.437

kṣālayitvā tataḥ kuryādvāsasāṃ parivartanam/
sāyantanārcanaṃ kuryāt ṣaḍaṅgaṃ balipaścimam

7.438

japaṃ kṛtvā yathāśakti svāsādya śayanaṃ tataḥ/
samādhāya bahirdevaṃ nirālambapade sthitam

7.439

aprayatrena vai tāvadaniruddhena cetasā/
saha tenaiva te nidrā yāvadabhyeti sāmpratam

7.440

samutthāyārdharātre'tha jitanidro jitaśramaḥ/
kamaṇḍalusthinenaiva samācamya tu vāriṇā

7.441

atha yogavibhūtyarthaṃ yogaṃ yuñjīta vaiṣṇavam/
sugupte vijane deśe nirdvandve śubhalakṣaṇe

7.442

jitadarpāṃ matiṃ kṛtvā sarvabhūtahite sthitaḥ/
devāgnigurubhaktaśca sacchāstrābhirataḥ sadā

7.443

bhūtadrohaparityāgī asteyaḥ saṃyatendriyaḥ/
āsane copaviṣṭastu suśubhe lakṣaṇānvite

7.444

śubhadārusamutthe tu caturviśāṅ‌gulāyate/
dvādaśāṅ‌gulakotsedhe sudhautenāpi vāsasā

7.445

kuśaiśca mṛdubhiśchanne pavitreṇātha carmaṇā/
tatropaviṣṭaḥ satataṃ yogāṅgāni samabhyaset

7.446

recakādicaturbhistu mātrābhedakṛtaistu yaḥ/
kanīyān madhyamo jyeṣṭhaḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ

7.447

pratyāhāraṃ prakurvīta cittasaṃyamanaṃ tu yat/
buddhirmanastvahaṅkārastribhiścittaṃ prakīrtitam

7.448

tathāpi manasaḥ kuryāt pratyāhāraṃ prayatnataḥ/
manaścaturvidhaṃ proktaṃ pratyāhāreṇa nirjitam

7.449

tiṣṭhate lakṣyamārge tu nānyathā tu kadācana/
dhyānaṃ lakṣyasya niṣpattiścintanaṃ tat prakīrtitam

7.450

dhāraṇāpi tato dhāryā tadā pāpāpanuttaye/
pañcadhā pūrvavat sā tu pratimantravyavasthayā

7.451

japaṃ nimīlitākṣeṇa kuryānmantrasya vācakam/
vācyasya pratipatyarthaṃ bījapiṇḍapadātmakam

7.452

trividhaṃ vai samuddiṣṭaṃ prāguktavidhibhāvitam/
yogo'pi trividhaḥ proktastaṃ ca kārtsnyena me śrṛṇṛ

7.453

prākṛtaṃ pauruṣaṃ caiva aiśvaraṃ ca tṛtīyakam/
ūhastu kīrtyate tarkaḥ taṃ ca viddhi vicārakam

7.454

samādhistvātmalābhastu bhānandaḥ parikīrtitaḥ/
sa tu lakṣyaṃ parityajya mantroccāraṇavarjitaḥ

7.455

yadā vibhajyate brahnakalāṃśo vidhivarjiṃtaḥ/
samādhau pariniṣpanne paramāpnoti pūruṣam

7.456

prāṇāyāmādito yāvat samādhyantaṃ prakīrtitam/
dgiguṇaṃ triguṇaṃ caiva mātrābhedena saṃsthitam

7.457

yogāsanasthaḥ kurvīta vidhimevaṃ yathoditam/
yogāsanāni catvāri yogapaṭṭena bandhayet

7.458

paryaṅkaṃ kamalaṃ vāpi bhadraṃ vā svastikaṃ dṛḍham/
teṣāmekatame sthitvā ṛjukāyordhvataḥ kramāt

7.459

srastāhgasandhiḥ kurvīta vistīrṇoruḥ sukandharaḥ/
bāhū upari samau kṛtvā kiñcidākuñcayecchiraḥ

7.460

nābhau jaghanamadye tu hastau kacchapavat sthitau/
savyasya coparisthaṃ tu vāme savyaṃ tathāpi vā

7.461

uttānau tu karau kṛtvā kacchapī tānniyojayet/
grīvāṃ tu hṛdayādyantāṃ nātistabdhāṃ na kuñcitām

7.462

kiñcinnimīlayennetre nāsāgramavalokayan/
samudnavat pidhāyāsyaṃ dantairdantānasaṃspṛśan

7.463

sagarbhaṃ yogamātiṣṭhennirgarbhaṃ bā suyantritaḥ/
tataḥ pramathayedvāyuṃ prāṇākhyaṃ cittasaṃyutam

7.464

recakādicaturbhedaiḥ prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ/
cittaṃ jayet sadā yatnātā durjayaṃ devadānavaiḥ

7.465

yadyapyabhyāsavairāgyaiḥ cittaṃ saṃyamyate balāt/
tathāpi yatnamātiṣṭhedupādhīnāṃ tu varjane

7.466

dvividhāste tu vijñeyāḥ sannikṛṣṭā manogatāḥ/
sannikṛṣṭhāḥ sthānakṛtāścittotthā vāsanākṛtāḥ

7.467

na daṃśamaśakākīrṇe niśśabde gandhavarjite/
nimīlitākṣaḥ santiṣṭhet sarvendriyavivarjitaḥ

7.468

evaṃ parityajet sarvānupādhīn sannikarṣajān/
vāsanotthāṃśca vividhān samyak lakṣyaṃ samāsthiḥ

7.469

pratyāharet sadā cittaṃ vikṣiptaṃ sarvavastuṣu/
tāmasaṃ tattu boddhavyaṃ cittaṃ sarvagataṃ tadā

7.470

gataṃ rāgādito jñeyamabhyāsādrājasaṃ tu tat/
tat sādhu kathyate cittaṃ saṃśliṣṭaṃ lakṣyagocare

7.471

sulīnaṃ ca tato jñeyaṃ guṇātītaṃ tapodhana!/
dhyānamevaṃvidhaṃ kuryāt sagarbhaṃ prāṇanigrahe

7.472

ucyate ca tato bhūyastrividhā yogināṃ gatiḥ/
sakalaṃ niṣkalaṃ viṣṇuṃ tṛtīyaṃ pararūpi ca

7.473

anyattat trividhaṃ jñeyaṃ śabdaṃ vyomasavigrahṇam/
vigrahaṃ devadevasya lakṣyarūpaṃ vicintayet

7.474

dhyānamevaṃ samuddiṣṭaṃ yāvadvyomāntikaṃ bhavet/
tāvacca bhāvayellakṣyaṃ yāvallakṣyaṃ na bhāvayet

7.475

bhāve hyabhāvamāpanne sasvabhāvaḥ paraḥ smṛtaḥ/
sthūlaṃ pūrvaṃ samabyasya tataḥ sūkṣmaṃ tataḥ param

7.476

evaṃ vilīyate cittaṃ lakṣyaṃ copādhibhiḥ saha/
vigraṃha devadevasya dhyāyeddhṛtpajhagocare

7.477

tato'nyaṃ cintayellakṣyaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ tataḥ param/
evamabhyasyamānasya guṇotkarṣaḥ prajāyate

7.478

yogo'yaṃ muniśārḍhūla! sāmānyaḥ samudāhṛtaḥ/
parātparādvāsudevāt prakāśānandalakṣaṇāt

7.479

atīndriyādanaupamyāt saccidrūpāt sadoditāt/
dvibhujādekamūrteśca varadābhayapāṇikāt

7.480

svāsteḥ ṣāḍ‌guṇyasaṃsiddhāccāturātmyasvabhāvinaḥ/
saṃśāntaparamānandasvarūpādbrahnaṇaḥ sataḥ

7.481

anugrahārthaṃ bhaktānāmavatīrṇasya cecchayā/
paravyūhādirūpasya dīpāddīpavadujjvalāt

7.482

ekādyanekarūpasya vigraho'yaṃ prakāśitaḥ/
tatra cittaṃ samādhāya yogī vijñānabhāvanām

7.483

tattanmantrapadenaiva yogābhyāsaṃ samācaret/
evaṃ yaḥ kurute yāti sa kālena parātparam

7.484

prāptumicchati yaḥ śīghraṃ tasya yogaḥ samucyate/
nityoditaṃ paraṃ brhana yat purā te prakāśitam

7.485

vācyaṃ tad‌dvādaśārṇasya dhyātvā yuñjīta buddhimān/
nāsāgre bhuvi sadbrahna dhyāyan kuryājjapaṃ dvidhā

7.486

jihvāgre tu caturdhāpsu tālunyagnau tathā ca ṣaṭ/
jihvāmadhye tathā vāyāvaṣṭadhāvartayenmanum

7.487

jihvāmūle tathā vyomni daśadhā dvādaśākṣaram/
kaṇṭhakūpe tu manasi dhyātvā ṣoḍaśadhā japet

7.488

urodeśe buddhitatve caturviṃśatidhā japet/
uronte'haṅkatau dyāyañjapeccāśītidhā punaḥ

7.489

śataṃ karmaṇi kāle'bjaja! ardhayuktaṃ śataṃ japet/
tataḥ puṣkaranāḍyāṃ vai śatadvayamanākulaḥ

7.490

adhyakṣādvāsudevāntaṃ hṛdyākāśe catuḥśatam/
hṛdi nādāvasānordhvaṃ gagane yojayettu vā

7.491

evaṃ vā praṇavenāḍyāṃ praṇavārṇena vācaret/
evaṃ mantraviśeṣeṇa bahudhā yoga īritaḥ

7.492

iti yaḥ kurute yogaṃ nityayuktaḥ samāhitaḥ/
prāpnoti paramaṃ sthānaṃ nityoditamanāmayam

7.493

samādhāyātmanā ''tmānamevaṃ japtvā japakriyām/
jñātṛjñeyāvibhāgena yāvattanmayatāṃ vrajet

7.494

yathā saṃvedyanirmukte samādhau labhate sthitim/
abyāsādbhavavadyogī brahna sampadyate tadā

7.495

tataḥ śramajayaṃ kuryāt tyaktvā dhyānāsanakramān/
śayyāsanaṃ nivedyātha mūlamūrteranantaram

7.496

lakṣmyādiśaktiyuktasya yāgamūrtigatasya ca/
tasminnāropayeddevaṃ sarvāṅgapariśobhite

7.497

arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ pratigrahasamanvitam/
datvā samālabhet paścāccandanādyanulepanaiḥ

7.498

sugandhapuṣpamālyādi dīpadhūpe nivedya ca/
bhakṣyāṇyapūpapūrvāṇi sakṣīrāṇi phalāni ca

7.499

tarpaṇāmbhaśca tāmbūlaṃ sāṅgaṃ sadgandhabhāvitam/
nivedya devadevāya vibhavānuguṇaṃ tataḥ

7.500

sarvaṃ tu vinyaset paścāttasmin karmakṛtaṃ ca yat/
tuṣṭaṃ gṛhītaṃ tat pūrṇaṃ bhāvayeddakṣiṇaṃ karam

7.501

tanmadhye niṣkalaṃ mantraṃ sarvaṃ yat kiraṇākulam/
yogotthāṃ phalasampattiṃ lakṣmīrūpāṃ vicintya ca

7.502

mūlamantraṃ samuccārya pāṇimadhye tathā smaret/
bhūyaśca niṣkalaṃ mantraṃ tasmādupari bhāvayet

7.503

saśīrṣe jānunī bhūmau kṛtvā viṣṇornivedayet/
prasādābhimukhenātha tena taccātmasāt katam

7.504

bhāvanīyaṃ dvijaśreṣṭha! parituṣṭena cādarāt/
sanyāsaṃ sañcayaṃ vātha kṛtvā samyakkṛtasya ca

7.505

mantrarūpānukāriṇyā mudraṇīyaṃ ca mudrayā/
phalārthaṃ prasavaṃ yena naiti sanyāsakāriṇā

7.506

phalaparyāvasāne ca kālamāgamacoditam/
bharturno yujyate yena siddhārthaistu phalārthinām

7.507

nityaṃ pratiṣṭhitaṃ bimbaṃ vinā sthalajalādikān/
visarjanaṃ tataḥ kuryāddatvārghyaṃ dhūpasaṃyutam

7.508

bhogasthānagatā mantrāḥ pūjitā ye yathākramam/
mukhyamantraśarīraṃ tu saṃpraviṣṭāṃśca saṃsmaret

7.509

jvālājvālāntare yadvat samudreṣviva nimnagāḥ/
tanmantravigrahaṃ sthūlaṃ sarvamantrāspadaṃ dvija!

7.510

praviṣṭaṃ bhāvayet sūkṣme hyadhyakṣe hyubhayātmake/
pare prāguktarūpe tu taṃ sūkṣmamubhayātmakam

7.511

tasmāt paraṃ sphuradrūpaṃ nirādhārapadāśritam/
darpaṇaṃ darśayitvā tu nirmalaṃ tasya cāgrataḥ

7.512

sandhimārgeṇa hṛtpajhe saṃpraviṣṭaṃ tu bhāvayet/
smṛtvā parātmanā taṃ ca svasaṃvidgagane hṛdi

7.513

viśrāntaṃ bhāvayeddevaṃ svabhāvena samanvitam/
karmārcādiṣu bimbeṣu ṣaṭ‌su nityādisiddhaye

7.514

pratiṣṭhiteṣu vidhivannityaṃ prābhātike'rcane/
tacchaktyā yojitāṃ śaktiṃ mūlabimbādyathāpurā

7.515

samabhyarcyārghyapuṣpādyaistāmbūlāntaiḥ puroditaiḥ/
punarāropayenmūle tatra tatra niyojitām

7.516

pūjārthaṃ karmabimbādau nityanaimittikādiṣu/
prāpteṣu tattatkarmādau mūlādāvāhya mantravit

7.517

samāpya teṣu tatkarmāṇrārabdhāni yathārthataḥ/
samarpya mūlabimbe tu tebhyastatra visarjayet

7.518

mantrānarghyādipātrasthān visṛjya prāk prayogataḥ/
śeṣamarghyādikaṃ sarvaṃ bhuktapūrveṇa vai saha

7.519

pāṇinā toyapūtena viṣvak‌senāya cārpya ca/
nyāsadvayaṃ ca saṃhṛtya manasā ca svavigrahāt

7.520

niśśeṣasyopasaṃhāraṃ kuryādarghyādikasya ca/
yāgoddeśāttathā kuṇḍātstarādyasyākhilasya ca

7.521

sahopalepanenaiva sarvamaṃbhasi nikṣipet/
dhartavyaṃ na ciraṃ cāgre yat purā viniveditam

7.522

naivedyaṃ mantramūrtīnāṃ kiñcit puṣpaphalādṛte/
kavāṭabandhanaṃ kuryānmantraṃ kavacamuccaran

7.523

niyojya tatra rakṣārthaṃ cakraṃ ca vihageśvaram/
svapecchayyāgato mantrī prātarutthāya pūrvavat

7.524

yathoktaṃ sakalaṃ kuryāt prabodhayajanādikam/
sakṛt trayahaṃ ca saptāhaṃ pakṣaṃ māsamathāpi vā

7.525

yoyajedvidhinānena bhaktiśraddhāsamanvitaḥ/
so'pi yāyāt paraṃ sthānaṃ kiṃpunaryo'tra saṃsthitaḥ

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe agnikārya pitṛsaṃvibhāga nityotsavādi vidhānaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ //
**************

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc