Parameshvara Samhita · Chapter 6
// śrīḥ //
ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
purā'nena vidhānena kṛtvā yāgaṃ tu mānasam/
karmaṇā bhaktiyuktena bahirvṛttau yajettataḥ
sanakaḥ --
bhagavaṃstvatprasādena jñāto hyajñānanāśanaḥ/
jñānavijñānasahito hṛdyāgaḥ sarvasiddhidaḥ
kimarthaṃ bāhyataḥ pūjā kāryā vai pratimādiṣu/
etadācakṣva bhagavannatra me saṃśayo mahān
śāṇḍilyaḥ ---
bāhyotthā vāsanā vipra! bahujanmārjitā dṛḍhā/
lolīkṛto'nayā hyātmā śuddho'śuddhasvarūpayā
yā mantraviṣayā śuddhā kriyāśāntasvarūpadā/
samutthānavināśārthaṃ tasyāḥ saṃparikīrtitā
sa bāhyābhyantarābhyāṃ ca kriyābhyāṃ tanmayo bhavet/
dṛḍhotthavāsanānāṃ ca tānavaṃ syācchanaiḥ śanaiḥ
yanmayaḥ sādhako vipra! dehasthaḥ sāṃprataṃ bhavet/
tanmayo dehapātāt syādityetat kathitaṃ mayā
atha bāhyotthayāgasya vidhānamavadhāraya/
devaṃ hṛtkamalākāśe tejorūpatayā sthitam
tasmāt sthānāt samānīya taṃ kuryānnetramadyagam/
vāsudevābhidhānaṃ tu prāguktaṃ ca samāśrayet
tato locanayugmena stabdhena dvijasattama!/
japan locanamantraṃ tu avalokyākhilaṃ tu tam
sthāpito ya upārjitya saṃbhāro hyudakādikaḥ/
dhyāyeddakṣiṇapāṇau tu astramādityasannibham
dravyadoṣagaṇaṃ tena dagdhvā tanmantramuccaran/
saṃcintya bhasmabhūtaṃ tu taṃ sarvaṃ dvijasattama!
dagdhadoṣamathāpyāyya vāmahasta (talena) gatena tu/
hṛdā pūrṇendutulyena amṛtāsāravarṣiṇā
tanmantramuccaran paścāt kāntimantaṃ vicintayet/
dagdhamāpyāyitaṃ sarvamatha caivaṃ samācaret
pracaṇḍakiraṇavrātairbhāskarīyairdahet purā/
saṃcintya bhasmabhūtaṃ taṃ tataḥ pūrṇenduraśmibhiḥ
āpyāyyāmṛtakalloladhārāpātena sattama!/
kāntimaccintayedbhūyo yaddagdhaṃ bhānunā tataḥ
badhdvā kāmadughāṃ mudrāṃ sravantīṃ mantrasaṃyutām/
gorūpāṃ himaśailābhāṃ nirādhārapade sthitām
tayā tadamṛtīkuryādbhogajālaṃ yathāsthitam/
nirmalo dravyasaṅghaśca yāgayogyo bhavettadā
gālitenāmbunā pūrṇaṃ svāhṛtenāmbunā saha/
svottare varmaṇā sthāpya kumbhaṃ sarvopayogi yat
upārjitaṃ purā yadvai yāgopakaraṇaṃ mahat/
tat sarvaṃ dakṣiṇe kṛtvā madhye bhadrāsanaṃ nyaset
pratimālakṣaṇādhyāye vakṣyate tasya lakṣaṇam/
yatkiñcit patrapuṣpādyaṃ paridṛśyeta pīṭhagam
pāṇinā tat samāhṛtya śucisthāne nidhāya vai/
gavyairvā cāmarairvālaiḥ śikhipakṣaiḥ kuśairatha (pi)
saṃmārjya bhadrapīṭhaṃ tu vāsasā susitena vā/
bahunā vastrapūtena vāriṇā tadanantaram
prakṣālya dvādaśārṇena praṇavādyantagena tu/
evamārādhanādhāraṃ kṣālayitvā ca vāriṇā
tattāvadastrapuṣpeṇa kuryādvighnagaṇojjhitam/
ārādhyo'yamathāropya tatra mantramayīṃ śubhām
sarvopakaraṇopetāṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām/
pratimāṃ dhātupāṣāṇanirmitāmātmasiddhaye
aṣṭāṅgena namaskṛtya dadyādarghyaṃ tu mūrdhani/
anulepanasaṃyuktaṃ tataḥ puṣpāñjaliṃ śubham
sāṅgaṃ sāvaraṇaṃ bhaktyā pūjayet puruṣottamam/
yadvārghyapādyācamanairdevamabhyarcya vai tataḥ
bhuktamarghyādikaṃ tasmādapanīyābhivādya ca/
samarpya viṣvaksenasya, saṃśodhya mṛdunā dvija!
uśīravaṃśakūrcena kṣālayedgandhavāriṇā/
uccaran mūlamantraṃ vā kuryānmārgatrayaṃ vibho!
sudhaute devadevasya vāsasī paridhāpayet/
citrasthādbhagavadbimbādbhuktapuṣpādikaṃ hi yat
apanīya tu tat kuryādvāsasā reṇumārjanam/
yadvā prāgyāgabhavanapraveśānantaraṃ dvija!
nyasya bhadrāsanādyaṃ tadanyadanyat samācaret/
yadvā tadātane kāle nyasya bhadrāsanādikam
ādyaṃ mārgatrayaṃ kṛtvā yathoktavidhinā tataḥ/
yogapīṭhārcanārambhe bimboktaṃ sarvamācare (rabhe)t
athārghyādīni pātrāṇi prakṣālyāstreṇa vāriṇā/
samāpūrya sugandhena jalena hṛdayena tu
dravyāṇi nikṣipetteṣu yathoktakramayogataḥ/
bhadrāsanasya koṇeṣu purato vāsasāstṛte
bhūtale vā'tha pātrāṇi ādhāropari vinyaset/
svapūrvaniyamenaiva udakpaścimakoṇagam
arghyāmbukalaśaṃ nyasya tataḥ prāguttarāntare/
nyasedācamanīyākhyamāgneye snānasaṃjñitam
vinyasya pādyasaṃjñaṃ tu pade dakṣiṇapaścime/
agrato vāpi tanmadye nyasedarghyaṃ dvitīyakam
agnikoṇe tvarghyapātraṃ pādyamaiśānakoṇake/
ācāmaṃ naiṛte bhāge snānārthaṃ vāyave tathā
īśvaraprāgvaśādarghyamāgneyādiṣu koṇake/
mukhyāmukhyārghyapādyādikramāddravyāṇi nikṣipet
candanaṃ śaśibāhlīkadūrvāsiddhārthakāni ca/
sākṣatāni kuśāgraṇi taṇḍulāni tilāni ca
kāñcanaṃ rajataṃ tāmraṃ ratnāni ca phalāni ca/
kadalīphalapūrvāṇi pradhāne'rghye vinikṣipet
dvitīye dadhimadhvājyakṣīrabinducatuṣṭayam/
kuśāgreṇa sabāhlīkaṃ sapuṣpaṃ tila(sita)taṇḍulam
dūrvāṃ ca viṣṇukāntāṃ ca śyāmākaṃ śaṅkhapuṣpakam/
padmakaṃ kundareṇuṃ ca pādyapātre vinikṣipet
elālavaṅgatakkolaiḥ sahajātiphalāni ca/
candanaṃ ca sakarpūraṃ kṣipedācamanīyake
kuṣṭaṃ māṃsīṃ haridre dve murā śaileyacampakān/
vacākaccoramustāśca snānīye tu vinikṣipet
pātranyāsakrameṇaiva tāni pātrāṇi kalpayet/
tattatkalpanamantraistu yadvā prāgeva tāni tu
toyaiḥ saṃpūrya nikṣipya dravyāṇyapi yathākramam/
tattatkalpanamantraistu svādhāreṣu niveśayet
yathāsthānaṃ tataḥ kuryāddahanāpyāyanādikam/
pātrāṇāṃ tu tadānīṃ vā bhogānāmapi tat trayam
dakṣiṇena tu hastena puṣpamādāya tatra vai/
dhyātvā niṣkalarūpaṃ tu mūlamantramananyadhīḥ
tatprokṣaṇārghye nikṣipya caturāvartya taṃ tathā/
japan punastaduddhṛtya tasmāt sthānādbahiḥ kṣipet
tatastadambhasāstreṇa vediṃ bhogānupārjitān/
ātmānaṃ cāpi saṃprokṣya hyarghyādīnabhimantrayet
sāstreṇa mūlamantreṇa tānabhyarcya prasūnakaiḥ/
sāṅgena mūlamantreṇa tato'bhyarcya yathāvidhi
dhūpapātraṃ ca ghaṇṭāṃ ca tāni dhūpena pūjayet/
dhūpapātrasya ghaṇṭāyāḥ pūjanaṃ cāvadhāraya
dhūpapātrasya mūle tu kṣmātatvaṃ kamale jalam/
cakre'gniṃ kiṅkiṇījāle vāyuṃ khaṃ karṇikopari
evaṃ dhyātvārcya tanmantraistanmantreṇārcayettu vā/
yaccakraṃ tacca hṛdayaṃ padmaṃ hṛtkoṭaraṃ viduḥ
cakre yāśca arākhyāstā nāḍyo vai dvādaśa smṛtāḥ/
kiṅkiṇyo yāḥ sthitā vipra! jñeyāstāḥ sūkṣmanāḍayaḥ
yāsāṃ vai madhyamā śaktirbhujaṅgakuṭilopamā/
dhūmadhūsaravarṇābhā aṇḍaṃ bhitvā vinirgatā
kālāgnihṛdayotthā sā satyānte tu layaṃ gatā/
tayā saṃbodhito hyātmā mantramūrtidharaḥ prabhuḥ
sannidhau bhavati kṣipramavyucchinnaṃ dahettathā/
atha svarūpaṃ ghaṇṭāyā yathāvadavadhāraya
vyaktaṃ tatrāśritā nityaṃ mātṛkāvarṇavigrahā/
tatra cākramarābṛndaṃ svaradvādaśakaṃ smṛtam
tadeva ṣoḍaśāre ca varṇaiḥ saha napuṃsakaiḥ/
varṇānāṃ trividhaṃ rūpaṃ sarveṣāṃ dvijasattama!
saṃsthitaṃ vaikharīniṣṭhaṃ pasyantī pūrvakaṃ kramāt/
arāśritaṃ dviṣaṭkāre vāksvarūpaṃ paraṃ hi yat
tadeva ṣoḍaśāre ca tatra vaikartane(rī)ṣu ca/
madhyamākhyasvarūpeṇa nityameva hi vartate
ata ūrdhvaṃ caturviṃśatsaṃkhyaṃ varṇagaṇaṃ hi yat/
dalajālaṃ hi tat padmaṃ parijñeyaṃ mahāmate!
makārasaṃjñaṃ yadvarṇaṃ viddhi tat padmakarṇikām/
śaṅkhaṃ yakāravarṇaṃ ca samuṣṭīke sadā gṛhe
rādayaḥ sapta ye varṇā hāntāḥ parvagadātmakāḥ/
kṣārṇaṃ patatrirājādyamevaṃ dhyātvā tato dvija!
śabdabrahmasvarūpā ca ghaṇṭāvigrahalakṣaṇā/
vijñeyā bhagavacchaktiḥ ṣāḍguṇyāntargatā hi sā
tejoguṇasamopetā taijasadravyarūpadhṛk/
ghaṇṭākhyametadvai viddhi ādhyakṣīyaṃ guṇadvayam
asyāmāśritya ye varṇā jñātavyāste sadaiva hi/
nityamarcanakāle tu sādhakaiḥ siddhilālasaiḥ
kālavaiśvānaropetamanantaṃ śabdacodake/
muktāhārāśritaṃ śaṅkhaṃ ghaṇṭāyā vadane sthitam
saṃsthitaṃ ca mahābuddhe! tadūrdhve gaganāśritam/
cakraṃ yasminnaroddeśe dvādaśātmā sthito raviḥ
māsātmanā punaḥ so vaikartaneṣvavatiṣṭhate/
ṣoḍaśāre'mṛtātmā vai kalādehastu candramāḥ
sarveṣu vṛttakṣetreṣu nabhasvān svayameva hi/
tatvasaṅghaṃ hi cāvyaktaṃ padmapatrāśritaṃ tu vai
jīvaḥ kamalakiñjalke karṇikāśrita īśvaraḥ/
śaṅkhāśritaśca praṇavo vidyāṃ viddhi gadāśritām
prāṇādhidaivaṃ garuḍamityevaṃ devatāgaṇam/
dhyātvārcayet purārghyādyairdhūpāntairathavā dvija!
adhomukhaṃ tu brahmāṇḍaṃ dhyāyejjanaravākulam/
sanālaṃ ca tadurdhve tu padmamaṣṭadalaṃ smaret
prakīrṇapatraṃ susitaṃ kesarālisukarṇikam/
tanmadhye cintayeddevīṃ vargāṣṭakabhujānvitām
mukhye hastacatuṣke tu lāñchanaṃ kamalādikam/
sphāṭikaṃ cākṣasūtraṃ ca tathā vijñānapustakam
abhayaṃ varadaṃ caiva hastadvidvitaye pare/
padmāsane copaviṣṭāṃ padmapatrāyatekṣaṇām
padmagarbhapratīkāśāṃ padmamālāvibhūṣitām/
sitābharaṇasañchannāṃ pītavastraviveṣṭitām
mantraughamudgirantīṃ ca mantrajvālāprabhānvitām/
devaiḥ saṃstūyamānāṃ ca brahmādyairbrahmavādibhiḥ
ṛṣibhirmunibhiḥ siddhairlokānugrahakāribhiḥ/
namyamānāṃ smaret samyak pūjākāle sadaiva hi
yo'nayā pūjayenmantraṃ tasya siddhirnadūrataḥ/
evaṃ dhyātvārcayet samyagarghyādyaistu tataḥ smaret
śabdabrahmamaho yadyaddhṛdabjākāśamadhyagam/
nityoditamanaupamyamanabhyāsādagocaram
upadeṣṭumato'nyeṣāmabhaktānāṃ na yujyate/
parasvarūpamantrāṇāmetallakṣaṇamabjaja!
daśaprakāre yacchabde visargānte'kṣarādike/
nānāmantrasvarūpeṇa vartate varṇavigrahe
bhogamokṣaprado mantro ya āptaḥ sadgurormukhāt/
pañcasthānagato jñeyo bhaktairdivyakriyāparaiḥ
bahiḥsthapratimādau tu jihvāgre hṛtkuśeśaye/
dhūpadhūmaśikhāyāṃ ca ghaṇṭāśabde sulakṣaṇe
svarūpajyotirevāntarbhāvayet saṃsthitaṃ hṛdi/
madhyamena svarūpeṇa avyucchinnaṃ mahāmate!
dhūpadhūmāśritaṃ viddhi vaikharīvigrahaṃ punaḥ/
ghaṇṭāyāṃ cālyamānāyāmacchinnamanubhūyate
evaṃ smṛtvā tatastāṃ tu sumantranyastavigrahām/
arcitāṃ dhyānasaṃyuktāmarghyādyairdhūpasaṃyutaiḥ
sañcālayettataḥ samyak suśabdāṃ mantrabodhinīm/
trailokyadrāviṇīṃ ghaṇṭāṃ sarvaduṣṭanibarhiṇīm
eṣā drutirhi mantrāṇāṃ suptānāṃ ca prabodhinī/
vāraṇī sarvavighnānāṃ sarvamantraprasādinī
praṇavānte dhvanirhyeṣā śabdaśaktau layaṃ gatā/
varṇadehāḥ smṛtā mantrā mantradehāśca devatāḥ
ghaṇṭāstanitamūlāste prabuddhāḥ karmasiddhidāḥ/
paraśabdotthitā śaktirghaṇṭāstanitarūpiṇī
varṇatvaṃ samanuprāptā tairvarṇairmunisattama!/
mantrāṇāṃ kalpitā dehā nānākārāḥ sahasraśaḥ
svecchayā tvanayā śaktyā sāmarthyāt svātmanaḥ svayam/
anugrahārthaṃ bhavināṃ bhaktānāṃ bhāvitātmanām
mananānmuniśārdūla! trāṇaṃ kurvanti vai yataḥ/
dadate padamātmīyaṃ tasmānmantrāḥ prakīrtitāḥ
anabhivyaktaśabdāste nirākārāstathaiva ca/
ghaṇṭāyāṃ cālyamānāyāṃ niryānti ca sahasraśaḥ
ata eva muniśreṣṭha! mantramātā prakīrtitā/
eṣā ghaṇṭābhidhā śaktirvāgīśā ca sarasvatī
vāci mantrāḥ sthitāḥ sarve vācyaṃ mantre pratiṣṭhitam/
mantrarūpātmakaṃ viśvaṃ sabāhyābhyantaraṃ tataḥ
ghaṇṭāśabdagataṃ sarvaṃ tasmāttāṃ cālayet purā/
sveṣu cokteṣu kāleṣu--tāṃstu me gadataḥ śrṛṇu
gaṇeśapīṭhadvārasthadevānāmarcane tataḥ/
āhūtikāle mantrāṇāṃ dhūpadāne viśeṣataḥ
dīpadāne'rghyadāne ca tathā naivedyajoṣaṇe/
japastutyavasānābhyāṃ pravṛtte cāgnitarpaṇe
pūrṇāhutipradāne ca mantrāṇāṃ tu visarjane/
viṣvaksenārcane caiva tatpūjāpratipādane
balipradānakāle tu devatānāṃ viśeṣataḥ/
nāto'nyadā syādvihitaṃ cālanaṃ siddhimicchitām
dhūpaṃ datvā'tha pātrāṇāṃ ghaṇṭāśabdasamanvitam/
dhūpaṃ dadyādyathākālaṃ yadvārghyādau sakṛt sakṛt
anukalpe tu hṛnmantraṃ kuryādāvartanaṃ budhaḥ/
āvāhane sannidhāne sannirodhe tathā'rcane
visarjane'rghyadānaṃ tu prākpātrānnityamācaret/
tadambhasā cārhaṇaṃ tu tathaiva pariṣecanam
kuryāt praṇayanādānaṃ prīṇanaṃ prītikarmaṇi/
prokṣaṇaṃ sarvavastūnāmanyasmādudakena tu
ārambhe sarvakāryāṇāṃ tatsamāptau sadaivahi/
nyūnādhikānāṃ śāntyai tu jñānavyatyayaśāntaye
kāryaṃ tadarghyadānaṃ ca nityaṃ mantrātmano vibhoḥ/
kumbhopakumbhakuṇḍānāṃ mantrāstrakalaśārcane
saṃpūjane ca bhogānāṃ gurvādīnāṃ mahāmate!/
dakṣaśiṣyātmapūjārthaṃ dvārsthānāmarcanaṃ prati
prāsādāsanadevānāṃ gurūṇāṃ santatestathā/
lāñchanāṅgaparīvāraśaktibhūṣaṇarūpiṇām
maṇḍalāvaraṇasthānāṃ devānāṃ cārcanaṃ tathā/
mudrābandhe karābhyukṣāṃ tadarcākṣālanaṃ tathā
japakāle'kṣasūtrasya kuryāttatpūjanaṃ tathā/
pādyadānaṃ tṛtīyāttu nityaṃ pātrāt samācaret
caturthāttu yathākālaṃ dadyādācamanaṃ punaḥ/
hastaprakṣālanaṃ caiva gaṇḍūṣaṃ mukhadhāvanam
snānīyāccācaret snānaṃ prayojakavidhistvayam/
ardhyapātrāt dvitīyāttu kiñciduddhṛtya vai jalam
tena svadehavinyastān mantrāniṣṭvā yathākramam/
anulepanapuṣpeṇa dhūpena ca tato mune!
matpūjārthaṃ praklṛptāni gandhapuṣpāṇi yāni ca/
tāni sarvāṇyathācāryo dhārayenna kadācana
dhārayedyadi saṃmohāllobhādvā tāni deśikaḥ/
gandhādīnyarcanārthāni sā pūjā niṣphalā bhavet
tasmāt sarvaprayatnena pṛthakkuryādyathāvidhi/
arghyādikaṃ samādāya dvārsthadevān samarcayet
nirgatya dvārabāhye tu sthito vāsīna eva vā/
vāstukṣetreśagaruḍadvārśrīcaṇḍapracaṇḍakān
abhyarcyārdyādibhirdevān prāsādasthāṃśca pūjayet/
prāsāde'tha caturdvāre maṇḍape cetareṣu ca
dvāratraye'tha dhātāraṃ vidhātāraṃ jayaṃ tathā/
vijayaṃ cāpi bhadraṃ ca subhadraṃ ca gaṇeśvaram
yadaṅgabhāvamabhyeti dvārsthādyaṃ devatāgaṇam/
viṣvaksenāvasānaṃ ca narāṇāmalpamedhasām
jantorekāntinastadvai cittakhedakṛdarcanam/
vighnakṛt prakṛtasyāpi śiṣyāṇāṃ tadanarcanam
atastadanukampārthaṃ devabhṛtyadhiyā'rcanam/
bhaktithaddhojjhitaṃ caiva vihitaṃ tvevameva hi
te tatprāṇicyutaṃ prahvā dattamapyavahelayā/
gṛhṇanti manasā śreyaḥ paraṃ dhyātvā dhiyā hṛdi
yataḥ sarve'cyutamayāstaccittārpitamānasāḥ/
etāvadarcanātteṣāṃ gurorekāntinastu vai
syādvirodhanirāsastu yato bhṛtyāstu te hareḥ/
kṛtvaivaṃ dvārayāgaṃ tu tataḥ puṣpaṃ ca saṃmukham
gṛhītvāṅguṣṭhapūrveṇa svāṅgulitritayena tu/
abhimantrya tadastreṇa cakraṃ tadupari smaret
niśitāraṃ jvaladrūpaṃ varṣantamanalāśanim/
kṣayakṛdvighnajālānāṃ kṣipedyāgagṛhāntare
tatastattejasā vighnajālaṃ niṣkāsayenmahat/
bahirbhavanamadhyāttu tatastadanukampayā
svadehādāmṛtaṃ(havāmagaṃ) bhāgamamṛtāṃśusamaṃ smaret/
prāṅmantramātravinyāsāt sa teṣāmanalaprabhaḥ
pratibhāti yatastena mantrapuṣpasamāśrayāt/
nirgacchanti tamāśritya vāmabhāgamatastu te
dakṣiṇāṃ tarjanīṃ vipra! kuryādūrdhvamukhīṃ tataḥ/
śikhāmantreṇa saṃyuktāṃ vidyudvilasitaprabhām
smṛtvā svāṃ vighnaśāntyarthaṃ bhrāmayannantarāviśet/
svāsanaṃ ca tataḥ prokṣya arghyapātrodakena ca
sāstreṇa tāḍya puṣpeṇa tatpṛṣṭhe kramaśo dvija!/
ādhāraśaktipūrvaṃ tu mantrasaṅghaṃ prapūjayet
upaviśyāsane yāgamārabheta samāhitaḥ/
samaye vātra kurvīta sarvabhoganirīkṣaṇam
nyasya bhadrāsanaṃ mūlāt prokṣaṇārghyaplutena tu/
pāṇinā'pyatha kūrcena tajjalena tu mārjayet
tattāvadastrapuṣpeṇa kuryādvighnagaṇojjhitam/
sarvalokamayaṃ tatra sarvadevasamāśrayam
sarvādhāramayaṃ dhyāyedantarlīnaṃ tu cakrarāṭ/
praṇavena svanāmnā'tha namo'ntenārcayecca tam
tatastu sarvamantrāṇāṃ vinyāsaṃ tatra cetasā/
samācaredyathāyogaṃ puṣpadānapurassaram
arghyālabhanadhūpaistu mālyairnānāsragudbhavaiḥ/
yogapīṭhārcanaṃ kuryādyathāvadavadhāraya
bimbena sahitaṃ pīṭhaṃ yogapīṭhamudāhṛtam/
anusandhānayāge tu yogapīṭhaṃ prakalpayet
tanmantrāsanamityuktaṃ, mantranyāsaṃ tu sarvataḥ/
kuryāttatsthasya devasya pīṭhasyādho niveśayet
ādhāraśaktiṃ tasyordhve kūrmaṃ kālāgnisaṃjñikam/
tanmūrdhni śeṣasaṃjñaṃ tu yogapīṭhapadopari
bhuvaṃ nyasya tadūrdhve tu jaṅghāyāṃ kṣīrasāgaram/
ādhārapadmaṃ kumude tadūrdhve kaṇṭhamūlataḥ
āgneyyādau tu dharmādyamaiśāntaṃ taccatuṣṭayam/
prāgāśādau tvadharmādyamuttarāntaṃ nyaset param
ṛgvedaṃ kalpayedevaṃ prāgīśānadigantare/
yajuḥprāgvahnidiṅmadhye sāmāntaryātuvāruṇe
vāruṇāniladiṅmadhye'tharvavedaṃ tataḥparam/
īśānasomadiṅmadhye kṛtaṃ yāmyānalāntare
tretāyugaṃ yātuyāmyadiṅmadhye dvāpāraṃ yugam/
somavāyvantaroddeśe kalisaṃjñaṃ yugaṃ kramāt
ādhāraśakterārabhya anusandhānapūrvakam/
yugāvasānaṃ prāgdatvā sthūlaṃ mantrāsanāsanam
tacca ṣoḍaśakaṃ nyasya bhūyo bhūyo digaṣṭake/
sūkṣmarūpadharaṃ vipra! prākpadādīśagocaram
tatrordhve madhyadeśe vai prāguktavidhinā nyaset/
dviraṣṭakaṃ tu dharmādyaṃ kāntimat pararūpadhṛt
tanmūrdhni kālacakraṃ tu vyomavatpaṭṭikāgatam/
tanmadhye'vyaktapadmaṃ tu guṇatrayasamanvitam
taddale sūryaparidhiṃ kesare somamaṇḍalam/
karṇikāyāmagnicakraṃ tadbīje citprabhākaram
smarecca vimalāṃ śaktiṃ tatsamīpe digaṣṭake/
jñānaśaktiṃ vibhoḥ śaktiṃ satyaśaktimanaśvarīm
prakāśaśaktiṃ cānantāmīśānugrahaśaktike/
yathoktarūpān dhyātvaitān vibhavaṃ ca yathākramam
svasvatatvāni vinyasya kuryādarghyādinārcanam/
pradarśayecca tanmudrāṃ pīṭhe vai susthire sadā
ādhāraśakterārabhya mantragrāmasya pauṣkara!/
susthire sannirodhaśca sarveṣāṃ vihitaḥ sadā
yatra yatrānurūpaṃ yattatra tannyāsamācaret/
īśānugrahaśaktyantamākṣiteḥ kamalodbhava!
mantrāṇāṃ sānnidhiḥ kāryā calapīṭhe tu kevale/
tātkālikastu vihito nirodhastatra sārcanaḥ
āhūtopaviśedyatra mantranātho'bhisaṃmukhaḥ/
tatprāgapekṣayā kuryāddharmādīnāṃ niveśanam
sāṃmukhyaṃ bhajate yasmāt sādhakaṃ parameśvaraḥ/
tadāsanaṃ hi cidrūpaṃ siddhametasya vāhanāt
calabimbena saha vai ekībhāvagatasya ca/
pīṭhasya mantravinyāso vihitaścalapīṭhavat
susthirasyaikayonervai viyonau susthirasya ca/
mantrāṇāṃ vihito nyāsaḥ sthirapīṭhoditastu vai
pīṭhopapīṭhayuktānāṃ sāṅgānāṃ kevalātmanām/
ekādigātrapādānāṃ sabimbānāṃ yathākramam
maṇḍaloktavidhānena samabhyūhya samācaret/
evaṃ cāsyācale pīṭhe śayānasya vibhostvatha
saśaktikāccito bhānorūrdhve'nantaṃ samarcayet/
yānārūḍhe tvanantasya sthāne tārkṣyaṃ samarcayet
lakṣmyādīnāṃ tu devīnāṃ pīṭhasyādhaḥ phaṇīśvaram/
tatkoṇeṣu ca dharmādīṃstadūrdhve'vyaktapaṅkajam
dhāmatrayaṃ tatastasmin vinyaset pūrvavartmanā/
vyomabāhye tvapīṭhānāmagnikoṇādito nyaset
jñāna(yuga)svabhāvamūrtaṃ ca dharmādyaṃ yaccatuṣṭayam/
tanniviṣṭaṃ tathābhūtaṃ tadvyatyayagaṇaṃ hi yat
saha ṛkpūrvasāmāntakālabhedena cānvitam/
tatpīṭhavasudhoddeśe maṇḍalādiṣu vṛttiṣu
ātmanaḥ prāgvaśādvāyukoṇādārabhya pūjanam/
kāryaṃ vighneśapūrvāṇāṃ, tatpadādvāgrabhūḥ padam
svottarāt paścimadvāradeśādvāyupadāvadhi/
vīthau savīthikānāṃ tu yāgānāmetadācaret
bahirvāraṇarekhāṇāṃ tanmuktānāṃ mahāmate!/
yuktānāṃ na bahirdoṣastiryaktvenārcane sati
vinyasya viṣṭarān dārbhān kusumastabakāni ca/
bindūn vā sarvarogotthān kramāttadupari nyaset
gaṇanāthaṃ ca vāgīśāṃ guruṃ ca tadanantaram/
pūjayecca tato bhaktyā guruṃ paramasaṃjñitam
ādisiddhasamūhaṃ tu bhagavaddhyānatatparam/
nityādhikāriṇaścāptān bhagavattatvavedinaḥ
catvāro manavaścānye ṛṣayaḥ saptapūrvakāḥ/
eteṣāṃ kramaśo dhyānaṃ samākarṇaya sāṃpratam
dhyāyeccampakavarṇābhaṃ baddhapadmāsanaṃ dvija!/
sthūlāṅgamekadaṃṣṭraṃ ca lambakroḍaṃ gajānanam
varadābhayahastaṃ ca dakṣiṇe'syākṣasūtrakam/
viśrāntaṃ cintayedvāmaṃ caturthaṃ paraśūpari
varadābhayahastābhyāmasya mudrādvayaṃ smaret/
tarjanyaṅguṣṭhasaṃghaṭṭājjāyate yadayatnataḥ
sitakundendudhavalāṃ śaṅkhapadmakarodyatām/
varadābhayahastāṃ vā vilikhantīṃ ca pustakam
dvinetrāmekavaktrāṃ ca hemakuṇḍalabhūṣitām/
dhyātvā bhagavatī hyeṣā śaktiḥ śabdātmano vibhoḥ
samabhyastā dadātyāśu sādhakānāmabhīpsitam/
gaṇanāthaṃ vinā cānye susthitāḥ śāntavigrahāḥ
gaṇitrābhayahastāśca sarvānugrahakārakāḥ/
sarve padmāsanā vātha jaṭāmaṇḍalabhūṣitāḥ
evaṃ dhyātvā samabhyarcya mudrāḥ saṃdṛśya tatkramāt/
anujñāṃ prārthayettebhyo yathānukramameva ca
gṛhītvā śirasā tāṃ ca tata āvāhayet prabhum/
abhyantare vimānasya garbhabhūmau tu madhyataḥ
(ātmapramāṇaracite mṛdusparśe manorame/
śuddhasphaṭikasaṃkāśe dīpyamāne'tibhāsure
phaṇāmaṇḍalamadhyasthairmaṇibhirdīpite tathā/
anantabhogaśayane śayānaṃ pītavāsasam
)
sandhyājaladasandohasandehakaraṇakṣamam/
sarasīruhamāsthāya sahasradalasaṃkulam
śayānaṃ sthitamāsīnaṃ yānārūḍhamathāpi vā/
niṣkevalena sattvena saṃpannaṃ ruciraprabham
vapuṣā sundareṇaiva divyenāvikṛtena ca/
muñcantamaniśaṃ dehādālokaṃ jñānalakṣaṇam
prayatnena vinā'jñānanāśakṛddhyāyināṃ mahat/
sragvastrābharaṇairdivyaiḥ svānurūpairanūpamaiḥ
cinmayaiḥ svaprakāśaiśca anyonyarucirañjitaiḥ/
dantajyotsnāvitānaistu prakaṭīkṛtadiṅmukham
rekhotthitaistu kalhāraiḥ pādapadmatale'ṅkitam/
nimagnajanasantāpaśamanavyāpṛtānanam
karuṇāpūrṇahṛdayaṃ jagaduddharaṇodyatam/
svadehatejaḥsaṃbhūtajvālāmaṇḍalamadhyagam
ghanakuñcitanīlāligalitāñjanasannibhaiḥ/
karpūradhūsarairdivyaiḥ puṣpasaṃvalitāntaraiḥ
kirīṭamakuṭākrāntaiḥ śobhitaṃ suśiroruhaiḥ/
īṣadāraktagokṣīraśuddhanīlābjalocanam
śītalairdṛṣṭipātaistu jagadāpyāyakāriṇam/
subhrūlalāṭaṃ sunasaṃ susmitādharavidrumam
saundaryacandrasaṃkāśavilasadgaṇḍamaṇḍalam/
pūrvakarmānalārtānāṃ dhyāyināṃ khedaśāntaye
svadantenducayotthena hlādayan gogaṇena tu/
mukhasaundaryaniṣyandacibukasthalaśobhitam
savilāsasmitādhāraṃ bibhrāṇaṃ mukhapaṅkajam/
kambugrīvaṃ mahābāhuṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam
siṃhasktandhaṃ viśālākṣaṃ dīrghabāhuṃ mahorasam/
śaṅkhacakrāṅkitāraktakaradvayavibhūṣitam
dakṣiṇaṃ bhogibhogābhamupadhāya mahābhujam/
prasāritottarakaraṃ kaṭideśasya pārśvataḥ
kaustubhenāṅkitoraskaṃ lakṣmīśrīvatsabhūṣitam/
ābrahmastambaparyantajagadvāsatanūdaram
īṣatkuñcitavāmāṅghripaṅkajaṃ paṅkajekṣaṇam/
prasārya dakṣiṇaṃ pādamīṣaduttānaśāyinam
anekaratnaracitakirīṭamakuṭojjvalam/
udyadādityasaṃkāśairvicitrairmaṇisaṃcayaiḥ
virājamānayā samyaksphuraccūlikayojjvalam/
ratnāvataṃsaprabhayā dīptaśravaṇaśekharam
lalāṭāntasamālambibālālaṅkārabhūṣitam/
lalāṭatilakenaiva sundareṇa virājitam
anekaravisaṅkāśalasanmakarakuṇḍalam/
prabhūtamaṇimuktāḍhyagraiveyakavirājitam
vajravaiḍhūryamāṇikyapadmarāgādiśobhitaiḥ/
hārairanekairvividhairupaśobhitavakṣasam
udayādityasaṃkāśakaustubhena virājitam/
bhrājayantyā jagat sarvaṃ svatejobhirnirantaram
mālayā vaijayantyā ca bhrājamānamahorasam/
nānādāmavicitreṇa muktādāmavilambinā
sphuratā brahmasūtreṇa kāñcanena suśobhitam/
dyutimadbhirmahāratnai rājitena suvarcasā
kāñcanenātha sūtreṇa udare kṛtabandhanam/
nābhideśaṃ tathā padmaṃ jagachṛṅkhalayā svayā
nānāmāṇikyavilasatkaṭisūtreṇa bhūṣitam/
anekaratnasandarbharaśanādāmamaṇḍitam
anekakoṭimārtāṇḍavilasatpītavāsasam/
anekaratnasaṃbhinnanūpurādivibhūṣitam
evamanyaiśca vividhaiḥ keyūrakaṭakādikaiḥ/
yathārhabhūṣaṇai ramyairjvaladbhiḥ paribhūṣitam
prāvṛḍjaladasaṅkāśaṃ bhinnāñjanagiriprabham/
abhinnapūrṇaṣāḍguṇyavibhavenopabṛṃhitam
yogidhyeyamajaṃ nityaṃ jagajjanmādikāraṇam/
anādinidhanaṃ devaṃ sākṣāllakṣmīpatiṃ vibhum
aprākṛtatanuṃ śāntaṃ vāsudevaṃ parātparam/
caturbhujamanudhyāyecchuddhasphaṭikanirmalam
śaṅkhacakragadāpadmaiścaturbhiḥ kṛtalakṣaṇam/
tasminnāvāhanaṃ kuryāt kṛtvā hastau sugandhinau
gandhārghyapuṣpaiḥ saṃpūrya mūlamantraṃ samuccaran/
pīṭhopari hareragre mūrdhni puṣpāñjaliṃ kṣipet
svaṃ pratyabhimukhaṃ śāntaṃ suprabuddhaṃ smarecca tam/
karanyāsaṃ vinā tatra sṛṣṭinyāsādikaṃ trayam
mūlamantrāditārkṣyāntamantrāṇāṃ nyāsameva ca/
dīpayedbimbato'nyatra tasmin puṣpāñjalau harim
āgacchapadayuktena mūlamantreṇa hṛtkajāt/
evaṃ tejomayaṃ devaṃ nāḍīdakṣiṇamārgataḥ
tannāsāgreṇa cāvāhya pīṭhakumbhādiṣu kṣipet/
tatkadambaprasūnābhe tasmin mantrātmagolake
sthānabhedaṃ vināṅgāni nyasyābhyarcyeha dehataḥ/
sakalīkṛtya deveśaṃ taṃ dhyāyedvyaktatāṃ gatam
prāgvadaṅgādikāṃstatra tattanmantraistu nikṣipet/
evamāhūya deveśaṃ datvārghyaṃ sannidhitsayā
bhūyo'pyarghyaṃ pradāyāsmai hṛdā mudrāpurassaram/
sannidhāpyārghyadānena mudrāpūrvaṃ ca varmaṇā
sannirodhya tu mūlena tanmudrāsahitena tu/
saṃmukhīkṛtya mūlādīn mantrāṃstatra samuccaran
pradarśayaṃstathā mudrāstvaṣṭāṅgenābhivādayet/
anekamūrtiyāge tu pradhānāvāhanādikān(m)
āhūtadevaśrāntyarthaṃ gandhādīnevameva ca/
vyūhānāṃ vibhavānāṃ prāṅmūlādaṅgagaṇārcanam
paścādanyeṣu kurvīta krameṇāvāhanādikān/
sthitamāyatane vātha sākāraṃ parameśvaram
śaṅkhacakradharaṃ viṣṇuṃ surasiddhāvatāritam/
ṛṣibhirmanujairvātha bhaktiyuktaiḥ pratiṣṭhitam
tanmūrtau ca svamantreṇa yajedāvāhanaṃ vinā/
pratyahaṃ karmabimbānāṃ mūlabimbahṛdabjakāt
kuryādāvāhanaṃ kiñcittīrthakṣetrādigāmibhiḥ/
narairā(ssvā)rādhyabimbeṣu pratyahaṃ svahṛdabjataḥ
prāgvadāvāhanaṃ kuryādatha tadvigrahasthitān/
mantranyāsādinābhyarcya tāṃstaddehasphuliṅgavat
dhyātvāvatārya sthāneṣu sveṣu bhogāvanau kramāt/
sakalīkṛtya cārghyādyairarcayedatra tu kramaḥ
dviṣaṭsvabjadaleṣvatra mantreśasya puro dalāt/
tadārāddalaparyantaṃ hṛdādyaṅgāni nikṣipet
pīṭhopari dalādbāhye devasyāgneyakoṇake/
padmamaiśe gadāṃ koṇe nairṛte cakramujjvalam
vāyavye pāñcajanyaṃ ca gadāyāśca samīpataḥ/
kirīṭaṃ dakṣiṇe pārśve vāme śrīvatsameva ca
kaustubhaṃ padmasāmīpye vanamālāṃ ca dakṣiṇe/
devasya karṇikāyāṃ tu śriyaṃ puṣṭiṃ tato'pare
agrataḥ pīṭhato bāhye nyaseccārāt patatripam/
aṅgopāṅgādikānāṃ tu sarveṣāṃ dhyānamucyate
āhūto mantranāthastu yathā dhyātaḥ savigrahaḥ/
tadvadeva hi hṛnmantraṃ dhyāyet kumudapāṇḍaram
padmarāgācalākāramāraktaṃ ca śiraḥ smaret/
añjanādripratīkāśaṃ śikhāmantraṃ tathākṛtim
paritaḥ sūryasantaptaṃ yathā kanakaparvatam/
tathā kavacamantraṃ ca dhyānakāle vicintayet
vṛtaṃ jvālāsahasraistu ayaskāntasamadyuti/
sarvāstraśaktisaṃpūrṇamastramantraṃ prakīrtitam
nirdhūmāṅgārasadṛśaṃ bhāvayennetramantrarāṭ/
dhyeyāḥ svarucisaṃyuktāḥ dvibhujāḥ puruṣopamāḥ
evameva hyupāṅgānāṃ smareddhyānaṃ sulakṣaṇam/
vīkṣamāṇān vibhorvaktraṃ dhyāyenmunivarottama!
sthitānāmādimūrtīnāṃ sthitān dhyāyet sadaiva hi/
āsīnānāmathāsīnān vāhanasthe savāhanān
śayitānāmathāsīnānutthitān vā smareddhiyā/
lāñchanābharaṇādīnāṃ śrṛṇu dhyānaṃ yathākramam
kundāvadātaṃ kamalaṃ saumyamīṣatsmitānanam/
ravaṃ ravantaṃ madhuraṃ śrotrendriyasukhāvaham
gadāṃ hemādrisaṃkāśāṃ tanvīṃ kuvalayekṣaṇām/
dviraṣṭavarṣavatkāntāṃ kumārīṃ navayauvanām
svotthena raśmijālena bhāsayantīṃ nabhaḥsthalam/
svaraśmimaṇḍalāntaraḥsthaṃ valgantaṃ hetirāṭ smaret
vibhorājñāṃ pratīkṣantaṃ hrasvāṅgaṃ raktalocanam/
tuhinācalasaṃkāśaṃ śaṅkhaṃ kamalalocanam
sadāgamādisāmāntamudgirantaṃ svakairmukhaiḥ/
kirīṭaḥ saumyavadanaḥ kāñcanābho mahātanuḥ
bhābhirākṛtiyuktābhirnānārūpābhirāvṛtaḥ/
sthito vaidyādharīyeṇa sthānakenāntarikṣagaḥ
sphāṭikādripratīkāśaṃ śrīvatsamatha bhāvayet/
baddhapadmāsanāsīnaṃ nyastahastaṃ svapārśvayoḥ
vahantaṃ kūrmamudrāṃ ca mukhyahastadvayena ca/
padmarāgācalākāraṃ kaustubhaṃ ratranāyakam
diśo daśa dyotayantaṃ saṃlagnāṅghristhitaṃ smaret/
vahantaṃ coraso madhye svahastakṛtasaṃpuṭam
sandhārayantamaparaṃ tathā vai śirasi sphuṭam/
dhyeyā bhagavatī mālā citravarṇā manoramā
sarvagandhānvitā saumyā īṣadviha(ka)sitānanā/
dhyeyāḥ svarucisaṃyuktā dvibhujāḥ puruṣopamāḥ
sāstrāḥ kirīṭapūrvā ye gadāmālāṅganākṛtī/
ete'stranāyakāḥ sarve vibhorājñāpratīkṣakāḥ
protthitā vicalantaśca susamaiḥ sthānakaiḥ sthitāḥ/
śroṇītaṭārpitakarāścāmaravyajanodyatāḥ
sapadmaṃ tu kirīṭādyaṃ varjayitvā catuṣṭayam/
tarjayantaṃ ca duṣṭaughamanyeṣāṃ dakṣiṇaṃ karam
smaredvai dhyānakāle ca sarveṣāmatha mastake/
dhyeyaṃ svakaṃ svakaṃ cihnaṃ suprasiddhaṃ nirākṛti
raktapaṅkajavarṇābhā lakṣmīrnīlāmbujekṣaṇā/
dugdhaughadhavalā puṣṭirānandākulitānanā(tekṣaṇā)
bhoktṛśaktiḥ smṛtā lakṣmīḥ puṣṭirvai kartṛsaṃjñitā/
bhogārthamavatīrṇasya tasya lokānukampayā
uditaṃ saha tenaiva śaktidvitayamavyayam/
raktatuṇḍaṃ mahāprāṇaṃ bhīmabhrukuṭilocanam
dravaccāmīkarākāraṃ pakṣamaṇḍalamaṇḍitam/
saṃsmaredgaruḍaṃ vipra! gṛdhravaktraṃ pṛthūdaram
yathoktamūrtiyuktāṃśca tato dhyāyedyathākramam/
apāṃpatirvai kamalaṃ gadādevī sarasvatī
svayaṃ śaśāṅkaḥ śrīvatso mālāṣaṇmādhavādayaḥ/
prāṇaṃ patatripaṃ vidyādevaṃ tattveṣu saṃsthitān
adhiṣṭātṛ(tṝn)kramāccaitānarcayedarghyapuṣpakaiḥ/
aṣṭapatrāmbuje pūrvadale hṛnmantrapaṃ śiraḥ
śikhāmāgneyapatre tu kavacaṃ cāstramantrapam/
dakṣiṇe patramadhye tu nairṛte patramadhyataḥ
netraṃ paścimapatre tu udaraṃ pṛṣṭhamantrapam/
vāyanye bāhumantraṃ tu ūrū jānū tathottare
īśānapatramadhye tu pādamantraṃ tu vinyaset/
dalopadalasaṃyukte'pyevamevāmbuje kramaḥ
athavā digdaleṣvatra hṛdādyaṃ yaccatuṣṭayam/
astraṃ vidigdaleṣu syānnetraṃ kesaragaṃ punaḥ
upāṅgaṃ syādupadale tadvidhānamataḥ śrṛṇu/
pūrvapatrasamīpasthatalayorudaraṃ nyaset
pṛṣṭhamantraṃ nyasettadvaddalayoḥ paścimasthayoḥ/
bāhūrū mantrapau nyasyau dalayordakṣiṇasthayoḥ
jānū pādau tathā nyasyau dalayoruttarasthayoḥ/
mantrarūpe ṣaḍaṅge tu padmasyāṣṭadalasya tu
pūrvasmin hṛdayaṃ vāme kavacaṃ dakṣiṇe śiraḥ/
paścime tu śikhāṃ nyasyet pare dalacatuṣṭaye
agrato'straṃ karṇikāyāṃ kesare ca purodale/
netraṃ nyasyārcayet prāgvat padmādinyāsamācaret
tridalādiṣu padmeṣu dalamūle yathoditam/
buddhyā sthānaṃ vibhajyātra pañca ṣaḍdvādaśāthavā
nyasedaṅgānyathādṛṣṭapṛṣṭhabhāgasya vai vibhoḥ/
parivārasametasya tvaṅgaṃ nyasyettu dakṣiṇe
bhāgaṃ kṛtvā prakṛtyāgrāt kramāt prāgādi kalpayet/
āśritya vāmabhāgaṃ tu proktamārabhya caiśvarīm
cāndraṃ vātyaṃ vāruṇaṃ ca digvibhāgaṃ prakalpayet/
tayoḥ ṣaṭkakramāt kuryāddvādaśasthānakalpanam
dharmādidevatā nyasya hyevaṃ digvidigāśrayāḥ/
śrīpuṣṭyostu ya(sa)dā yāge pṛthak padmopari sthitam
tadādhikārayāge'pi pṛthagevāsanādikam/
vāhānāṃ lāñchanādīnāṃ vihīne vātha pārśvataḥ
kalpayedatha taṃ bhogairyajeta susamastakaiḥ/
vinivedyāsanavaraṃ samāhūtasya vai vibhoḥ
pādapīṭhaṃ tu sāmānyaṃ mṛdvāstaraṇabhūṣitam/
ghaṇṭāśabdasamopetaṃ datvārghyaṃ mantramūrdhani
pādyapratigrahaṃ haimaṃ vibhordadyāt saratnakam/
pādyaṃ pādodakākarṣaśāṭakenānulepanam
sapratigrahamācāmaṃ sānulepaṃ ca mālikām/
ghṛtādikairmahādīpairacchinnairarcayeddharim
sugandhairmadhurairdhūpaiḥ prabhūtairarcayedvibhum/
arhaṇaṃ madhuparkaṃ ca darpaṇaṃ tadanantaram
(niṣpuṃsanaṃ sapātraṃ ca ācāmaṃ gandhameva ca/
atha cūrṇitakarpūraghṛṣṭaśrīkhaṇḍabhāvitam //
sapūgaphalamutkṛṣṭaṃ tāmbūlaṃ vinivedya ca/
saputradāramātmānaṃ aṣṭāṅgapatanena ca //
cetasā bhaktiyuktena nivedya tadanantaram/)
tataḥ snānāsanādīnāṃ bhogānāṃ sannidhāpanam/
kṛtvābhyarcyāpi devasya pāṇinā dakṣiṇaṃ padam
dakṣiṇenātha vāmena vāmaṃ saṃgṛhya mantrataḥ/
vijñāpya majjanārthaṃ tu kṛtvā mārgatrayaṃ tataḥ
snānāsanaṃ nivedyātha devasya dvitayaṃ tu vai
snānārthamavatīrṇasya pādapīṭhamanantaram
bhaktinamreṇa śirasā dadyādarghyaṃ tu mūrdhani/
vinivedya tato haimaṃ saratnaṃ ca pratigraham
dadyādvai pādyakalaśāt pādyaṃ pādāmbujadvaye/
śubhe ca pāduke cātha tadante snānaśāṭakam
sugandhaśālisaṃpūrṇaṃ mātrārthaṃ pātramuttamam/
darpaṇaṃ pūrṇacandrābhaṃ gandhatoyamanantaram
pāṇi(bhyāṃ)(pāda)prakṣālanārthaṃ tu pādapīṭhaṃ tataḥ śubham/
(śiraspṛṣṭena tailena kiṃcinnāṅgamupaspṛśet//)
dantakāṣṭhaṃ ca tadanu karmaṇyakṣīravṛkṣajam
mukhadhāvanapātraṃ ca jihvānirlehanaṃ tathā/
gaṇḍūṣācāmasalile tāmbūlaṃ gandhabhāvitam
snānārambhānuvṛttāṃśca(mbhaṃ tu vijñāpya) tailādīn saṃnidhāpya ca/
tatpātrābhyarcanaṃ kṛtvā tatastailaṃ samarcayet
skandho saṃchādya vastreṇa sukeśān vikiret prabhoḥ/
madhye śirasi devasya secayettailamuttamam
āvṛtyāvṛtya niṣpīḍya tathā kaṇḍūyanaṃ nakhaiḥ/
bahūpacārasaṃyuktaṃ saṃmārjyaṃ tailajaṃ lavam
ketakotpalamālāśca datvā keśāṃśca bandhayet/
hastau prakṣālya toyena skandhavastraṃ vimucya ca
spṛṣṭvā tailaṃ tathāṅgāni upāṅgāni ca mardayet/
tato bahusugandhaṃ tu cūrṇaṃ godhūmaśālijam
rajanīcūrṇasaṃmiśramīṣatpadmakabhāvitam/
deyamudvartanārthaṃ tu māṣīṃ ca(camaṣīṃ)tadanantaram
snānārthaṃ khalisaṃyuktaṃ toyamuṣṇamanantaram/
candanaṃ mukhalepārthaṃ ghṛṣṭaṃ karpūrabhāvitam
tata āmalakasnānaṃ lodhraṃ kāleyakaṃ tathā/
varṇakaṃ keyūrakaṃ ca tagarūṇi priyaṅgavaḥ
sugandhaṃ caiva siddhārthaṃ sarvauṣadhisaratnakam/
sahasradhārayā viṣṇordadyācchuddhodakaṃ tathā
kāleyakaṃ ca tadanu lodhrasnānaṃ tu varṇakam/
śarīrārthāni cānyāni śirorthāni tu sattama!
yadvā kṣīrādisaṃpūrṇakumbhaiḥ saṃsnānapayedvibhum/
gavyaṃ prabhūtaṃ snānārthaṃ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ madhu
aikṣavaṃ tu rasaṃ hṛdyamabhāvāccharkarodakam/
dhātrīphalodakaṃ caiva lodhratoyamanantaram
raktacandanatoyaṃ ca rajanīnīramuttamam/
granthipallavavāryeva tatastu tagarodakam
priyaṅguvāri tadanu māṃsījalamataḥ param/
siddhārthakodakaṃ cātha sarvauṣadhijalaṃ tataḥ
patrapuṣpodake caiva phalabījodake tvatha/
gandhodakaṃ ca tadanu hemaratnajale tataḥ
puṇyatīrthasarittoye kevalaṃ tadanantaram/
snānārthaṃ kalpitenaiva tūdakena vimiśritam
yoktavyaṃ kramaśo hyetadarghyapuṣpasamanvitam/
antarāntarayogena snānānāṃ ca mahāmate!
kṣālanaṃ cārghyakalaśādarghyadānasamanvitam/
tataḥ snānīyaśeṣeṇa hemādidravyanirmitam
saṃpūrṇamambhasā kumbhaṃ haridrāśālitaṇḍulaiḥ/
supiṣṭairupariṣṭācca liptaṃ yuktaṃ sragādinā
pāṇau kṛtvā tamekasminnaparasmiṃstu mallakam/
dhūmāyamānaṃ siddhārthairbhrāmya mūrdhni bahiḥ kṣipet
sudhautamahataṃ cātha śāṭakaṃ vinivedya ca/
kacodakāpakarṣārthamaparaṃ dehavārihṛt
adharottaravastre dve gandhadhūpādhivāsite/
skandhaplotaṃ nivedyātha susūkṣmamahataṃ sitam
śiraḥśyānaṃ tataḥ kuryācchaśidhūpasamanvitam/
karpūracūrṇasaṃmiśraṃ kuryāddevasya mūrdhajam
vibhāvyālaṅkṛtaṃ bhaktyā bhogaiḥ srakcandanādibhiḥ/
evaṃ hi citrapūrvāṇāmanyeṣāṃ kamalāsana!
sadratnabrahmapāṣāṇavarjitānāṃ samācaret/
snānādyaṃ karmabimbe tu tatsamīpe'tha darpaṇe
snānavijñāpanaṃ kṛtvā karmārcāṃ tasya sannidhau/
snānāsane samāropya tasyāṃ sarvaṃ samācaret
tadabhāve darpaṇe tu snānabhogāni cārpayet/
citrastha eva dadyācca bhogānanyān yathākramam
tadabhāve ca tān sarvān pāṇinādāya cetasā/
nivedayenmaṇḍalādiṣvevaṃ bhoganivedanam
prokṣaṇaṃ yadi vā kuryādarghyādyairavaśiṣṭakaiḥ/
praṇālabhāgādaparaṃ sthānaṃ bhadrāsanāttu(naṃ tu) vai
bhūrinīraghaṭaiḥ śuddhaṃ kṛtvā tatrāvatārya ca/
sapīṭhaṃ bhagavadbimbaṃ tadvinā vārcitaṃ yadi
khaplutaṃ bhāvayeddevaṃ niśśeṣaṃ kṣālayettataḥ/
bhūyo gandhodakenaiva pūryaṃ kumbhacatuṣṭayam
snānakumbhaṃ vinānyeṣāṃ prāgvat kāryā ca kalpanā/
hṛnmantreṇa caturṇāṃ tu kuryādvai dravyayojanam
sāstreṇa mūlamantreṇa sarvaṃ taccābhimantrya tu/
mārgatrayaṃ kramāt kṛtvā vinivedyāsanaṃ tataḥ
tṛtīyaṃ ratnakhacitaṃ tatrasthaṃ parameśvaram/
samabhyarcyārghyapādyena pādukābhyāmanantaram
deyamācamanaṃ bhūyaḥ pādapīṭhaṃ tathaiva ca/
samālabhya sugandhena bhaktitaścandanādinā
saṃvījya vyajanenaiva māyūreṇa tathena ca??/
tato'pyacaṭanaṃ haimaṃ rājataṃ dārujaṃ tu vā
keśaprasādakṛtkūrcaṃ puṣpatāmbūlakartarīm/
nivedyadevadevāya dukūlavasane site
ghṛṣṭakuṅkumakastūrīmṛgasnehānulepanam/
upavītaṃ sottarīyaṃ makuṭādyamananantaram
pādanūpuraparyantamalaṅkaraṇamuttamam/
vicitraṃ hi śiromālyaṃ veṣṭanena samanvitam
sragdāmasūtrasaṃbaddhamākarṇā(ṇṭhā)ccaraṇāvadhi/
muktapuṣpaṃ tato dadyādyathākālasamudbhavam
ruciraṃ kaṅkaṇaṃ cādya dadyāt pratisaraṃ tataḥ/
dhātubhiḥ kuṅkumādyairvā vicitraṃ sitasūtrajam
pūritaṃ mṛdutūlena grathitaṃ cāntarāntarā/
añjanaṃ saśalākaṃ ca tāmbūlaṃ gandhabhāvitam
lalāṭatilakaṃ haimaṃ mukhavāsaṃ sarocanam/
karṇāvataṃsake puṣpe maṇḍanaṃ darpaṇaṃ mahat
prakiran citrakusumairdī(madī)ptaratnaprabhojjvalaiḥ/
pradīptaistu mahājvālai(dīpai)stilatailājyapūritaiḥ
abhuktāhatasuśvetarañji(ci)tairvastra(rti)veṣṭitaiḥ/
garbhīkṛtatvagelādyaiḥ pūjayettadanantaram
karpūracūrṇasaṃmiśraṃ sugandhimadhuraṃ bahu/
mṛṣṭadhūpasamāyuktaṃ gugguluṃ dhūpayecchūbham
sahaghaṇṭāravai ramyaiścālyamānena bāhunā/
upānahau sitacchatraṃ śibikāṃ ca rathādi yat
vāhanaṃ gajaparyantaṃ sapatākaṃ khagadhvajam/
sitāsitau tu camarau mātrāvittamanantaram
jānunī bhūgate kṛtvā śirasāvanatena tu/
ādāyottānapāṇibhyāṃ vinivedya jagatprabhoḥ
saṃpūraṇārthaṃ bhogānāṃ sarveṣāṃ dvijasattama!/
bherīmṛdaṅgaśabdārdyaijayaśabdasamanvitaiḥ
gītakairvividhairnṛttaistantrīvādyasamanvitaiḥ/
vaṃśaiḥ śrṛṅgaistathā vādyairanyaiḥ śrāvyaiśca pūjayet
stotramantrajapaṃ kuryājjitantādyaṃ mahāmate!/
vyastaṃ caiva samastaṃ ca vākyayuktaṃ viśeṣataḥ
tataḥ pradakṣiṇaṃ kuryāccatvāri dvijasattama!/
kusumakṣepasaṃyuktaṃ caturdikṣu samaṃ tu vai
sahāntaḥkaraṇenaiva bhaktiyuktena cetasā/
natapṛṣṭhaśirojānulalāṭataṭahṛtkaraḥ
gṛhastha ācarennityaṃ praṇāmaṃ sapradakṣiṇam/
sanyāsī daṇḍavat kuryāt praṇipātaṃ ca sarvadik
vihitaṃ snātakādīnāmanyeṣāmevameva hi/
smaran sarveśvaraṃ buddhyā sakṛt pravitate kṣitau
saṃkaṭe sati bhūbhāge bhagavatyagrataḥ sthitaḥ/
dhiyā tu bhaktitaḥ kuryādbadhvā tu karasaṃpuṭam
hṛddeśe mūrdhni kampaistu smaran sarveśvaraṃ harim/
antargarbhagṛhe viṣṇorgarbhadvārārdhamaṇṭape
praṇipātagaṇaṃ kuryāt pradakṣiṇagaṇaṃ vinā/
cakravadbhrāmayennāṅgaṃ pṛṣṭhabhāgaṃ na darśayet
paścādbhāgena nirgaccheddevāgnigurusannidhau/
vahnisthasya vibhoryasmāt pāṇipṛṣṭhasya darśanam
bahuṣvapi ca bhogeṣu pradhānaṃ prāpaṇaṃ tathā/
paścādutsavabimbaṃ tatkrameṇaiva tu pūjayet
jānubhyāṃ saha pāṇibhyāṃ pāṇibhyāṃ vā samācaret/
jānupradakṣiṇaṃ muktvā antaḥ sannikaṭe vibhoḥ
viruddhamaparaṃ caiva bhaktānāṃ caraṇabhramam/
evaṃ pradakṣiṇīkṛtvā kṣiptvā puṣpāñjaliṃ tataḥ
susnānā(tā)ditrayaṃ pṛcchedbhagavantaṃ tadāpi ca/
sārghyācāme(na) tu vā cārghyagandhapuṣpapradhūpakaiḥ
iṣṭvā nīrājayeddevaṃ vibhorarghyaṃ samarpayet/
bhojyāsanaṃ nivedyātha mārgatrayapurassaram
channaṃ dukūlatūlotthamasūrakavareṇa tu/
arghyaṃ pādyācame dadyāt pratigrahasamanvite
tarpaṇaṃ saṃpratiṣṭhāpya vāsitaṃ cārghyavāriṇā/
athārhaṇajalaṃ svacchaṃ sugandhaṃ pātrataḥ kṛtam
madhuparkaṃ dadhighṛtaṃ madhuyuktamanantaram/
samastamevamekāṅgaṃ dadhi vāpi nivedayet
śītalaṃ tarpaṇajalaṃ atha cūrṇaṃ puroditam/
deyaṃ niṣpuṃsanārthaṃ ca punarācamanaṃ vibhoḥ
svalaṅkatāṃ surūpāṃ ca sragyuktāṃ vinivedya gām/
oṣadhīḥ śālipūrṇāśca srakphalāḍhyaṃ vanaspatim
mūrtiṃ(rtaṃ)nivedayet pūrvaṃ tataḥ saṃsthāpya tarpaṇam/
pracchādanāmbaraṃ caiva pradadyādarhaṇodakam
ṣaḍrasaprabhavairdivyairnaivedyaiḥ pāvanaiḥ phalaiḥ/
guḍakhaṇḍacitairbharkṣyaibahurbhighṛtapācitaiḥ
guḍamudgapayomiśrairniśājyatilamiśritaiḥ/
dadhimiśraissarvamiśrairmadhusvāduyutaiḥ phalaiḥ
kramādannairaṣṭavidhairapūpān vinivedayet/
sarasābhī rasālābhiḥ payasā suśrṛtena ca
pavitraiḥ śītalaiḥ svādurasagandhaiśca pānakaiḥ/
bhakṣyairbhojyaistathā lehyaiḥ peyairanyairanekaśaḥ
śraddhāpūtena manasā yaṣṭavya(jetta)majamavyayam/
ekaikasmiṃstu vai bhoge prokṣayedarghyavāriṇā
choṭikāṃ mantrasaṃyuktāṃ kṛtvā pāṇidvayena tu/
dhāraṇādvitayenaiva arkasomamayena tu
samyak sarvaṃ tu saṃskuryādyathā tadavadhāraya/
pracaṇḍakiraṇavrātairbhāskarīyairdahet purā
saṃcintya bhasmabhūtāhaṃ(taṃ tu) tataḥ pūrṇenduraśmibhiḥ/
āpyāyyāmṛtakalloladhārāpātena nārada!
kāntimaccintayedbhūyo yaddagdhaṃ bhānunā tu vai/
vadhvā kāmadughāṃ mudrāṃ sravantīṃ mantrasaṃyutām
gorūpāṃ himaśailābhāṃ nirādhārapathe sthitām/
datvā puṣpārghyamupari saṃspṛśedviṣṇupāṇinā
savyena pāṇinā spṛśya prakoṣṭhaṃ dakṣiṇasya tu/
tena dakṣiṇahastena agrasaṃkucitena tu
nivedayettato vipra! śirasā'vanatena tat/
pāvanaiḥ pānakaiḥ svacchaiḥ śītalermadhurādikaiḥ
tvagelādyanvitairmṛṣṭadhūpakarpūravāsitaiḥ/
nālikerodakopetaistarpaṇīyamanantaram
masūramāṣacūrṇena rajanīśālijena ca/
samudvartya ca saṃkṣālya śītalairbahuvāribhiḥ
naivedyācamanārthaṃ tu gandhodakamanuttamam/
vāsasā nirmalaṃ kṛtvā candanena sitena ca
samālabhya sughṛṣṭena karpūrasahitena ca/
tilānyatha sa ratnāni sauvarṇe vātha rājate
pātre kṛtvātha mātrārthaṃ devāya vinivedayet/
lavaṅgatakkolailātvakkarpūraparibhāvitam
jātipūgaphalopetaṃ sasugandhacchadaṃ bahu/
karpūracūrṇasaṃmiśraṃ muktācūrṇasamanvitam
mātuluṅgaphalopetaṃ nālikeraphalānvitam/
pradadyāt praṇataścānte tāmbūlaṃ jagataḥpateḥ
prakṣālya gandhatoyena arghyapātroddhṛtena vai/
pāṇiyugmaṃ yathā vai syāt svacchamatyantanirmalam
naivedyadhūpapātrādyaiḥ pātraiścānirmalīkṛtam/
kṛtvā tu gandhadigdhau tau arghyeṇārcya parasparam
mudrāmūlādimantrāṇāṃ darśayitvā yathākramam/
bhūyo'rghyagandhapuṣpeṇa dhūpāntena samarcya ca
japayajñavidhānena devaṃ santarpayettataḥ/
sphāṭikenākṣasūtreṇa svakairvā karaparvabhiḥ
pātraṃ saṃsthāpayet paścādarghyapātrācca vāriṇā/
vilipya candanādyaistu sthāpayedbhājane śubhe
saṃpūjya puṣpadhūpādyairmantraṃ tatra ca vinyaset/
sādhāramāsanaṃ caiva śaktipūrvaiḥ samāvṛtam
caturbhujaṃ tu virajo nārāyaṇamivāparam/
varadābhayahastaṃ ca baddhāñjalidharaṃ smaret
brahmasthānasthitaṃ taṃ ca sūtraṃ dhyāyecchikhopamam/
sannidhau bhava deveśa! saṃniruddho bhavācyuta!
sūtrākhyamaṇijāle'smin yāvaccandrārkatārakam/
evaṃ mune! pratiṣṭhāpya mantraṃ sūtre'kṣasaṃjñike
pratiṣṭhitasya vai paścānmudrāṃ svāṃ ca pradarśayet/
yathāśakti japaṃ kuryācchatamaṣṭādhikaṃ tu vā
tannivedya vibhoḥ paścādvākkarmamanasānvitam/
"puṇḍarīkākṣa! viśvātman! mantramūrte! janārdana!
gṛhāṇedaṃ japaṃ nātha! mama dīnasya śāśvata!"/
ityuktvārghyodakaṃ paścāt puṣpaṃ dakṣiṇapāṇigam
agrato nikṣiṃpedviṣṇormūlamantreṇa nārada!/
bhāvayecca tatassamyaksphurantīṃ tārakāvalim
praviṣṭāṃ bhagavadvaktre vaktrāttāṃ hṛdgatāṃ punaḥ/
hṛdayāddvijaśārdūla! saṃhārākhyakrameṇa tu
pūrvavadbrahmarandhreṇa pareṇa saha yojayet/
ekaikaṃ hṛdayādīnāṃ sarveṣāṃ vihitaṃ tvatha
kriyāṅgatvānna doṣo'sti anyathā tajjpaṃ vinā/
dhūpaṃ datvā praṇamyātha stu(śru)tvā mantreśvaraṃ tataḥ
dvidhā pradakṣiṇaṃ kuryāt praṇāmaṃ ca tathāvidham/
naikatripañcasaptākhyagaṇanāviṣamaṃ ca yat
yataḥ samo hi bhagavān devaḥ sarvasya vai hariḥ/
saṃpūjya gandhadhūpaiśca tatastu bhagavanmayān
yathākramaṃ samabhyarcya naivedyaṃ pratipādya ca/
teṣāṃ mātrāvasānaṃ ca āsanādyaṃ nivedayet
yadvaibhyo deva(bhoga)yajñānte tanmātrāntaṃ pradāya tu/
asmin kāle'rhaṇādyaṃ tu tāmbūlāntaṃ samarpayet/
śayyāsanaṃ tato dadyādagnau santarpayettataḥ
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe bāhyayāgo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ //
***************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0