Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 6

6.1

// śrīḥ //
ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
purā'nena vidhānena kṛtvā yāgaṃ tu mānasam/
karmaṇā bhaktiyuktena bahirvṛttau yajettataḥ

6.2

sanakaḥ --
bhagavaṃstvatprasādena jñāto hyajñānanāśanaḥ/
jñānavijñānasahito hṛdyāgaḥ sarvasiddhidaḥ

6.3

kimarthaṃ bāhyataḥ pūjā kāryā vai pratimādiṣu/
etadācakṣva bhagavannatra me saṃśayo mahān

6.4

śāṇḍilyaḥ ---
bāhyotthā vāsanā vipra! bahujanmārjitā dṛḍhā/
lolīkṛto'nayā hyātmā śuddho'śuddhasvarūpayā

6.5

yā mantraviṣayā śuddhā kriyāśāntasvarūpadā/
samutthānavināśārthaṃ tasyāḥ saṃparikīrtitā

6.6

sa bāhyābhyantarābhyāṃ ca kriyābhyāṃ tanmayo bhavet/
dṛḍhotthavāsanānāṃ ca tānavaṃ syācchanaiḥ śanaiḥ

6.7

yanmayaḥ sādhako vipra! dehasthaḥ sāṃprataṃ bhavet/
tanmayo dehapātāt syādityetat kathitaṃ mayā

6.8

atha bāhyotthayāgasya vidhānamavadhāraya/
devaṃ hṛtkamalākāśe tejorūpatayā sthitam

6.9

tasmāt sthānāt samānīya taṃ kuryānnetramadyagam/
vāsudevābhidhānaṃ tu prāguktaṃ ca samāśrayet

6.10

tato locanayugmena stabdhena dvijasattama!/
japan locanamantraṃ tu avalokyākhilaṃ tu tam

6.11

sthāpito ya upārjitya saṃbhāro hyudakādikaḥ/
dhyāyeddakṣiṇapāṇau tu astramādityasannibham

6.12

dravyadoṣagaṇaṃ tena dagdhvā tanmantramuccaran/
saṃcintya bhasmabhūtaṃ tu taṃ sarvaṃ dvijasattama!

6.13

dagdhadoṣamathāpyāyya vāmahasta (talena) gatena tu/
hṛdā pūrṇendutulyena amṛtāsāravarṣiṇā

6.14

tanmantramuccaran paścāt kāntimantaṃ vicintayet/
dagdhamāpyāyitaṃ sarvamatha caivaṃ samācaret

6.15

pracaṇḍakiraṇavrātairbhāskarīyairdahet purā/
saṃcintya bhasmabhūtaṃ taṃ tataḥ pūrṇenduraśmibhiḥ

6.16

āpyāyyāmṛtakalloladhārāpātena sattama!/
kāntimaccintayedbhūyo yaddagdhaṃ bhānunā tataḥ

6.17

badhdvā kāmadughāṃ mudrāṃ sravantīṃ mantrasaṃyutām/
gorūpāṃ himaśailābhāṃ nirādhārapade sthitām

6.18

tayā tadamṛtīkuryādbhogajālaṃ yathāsthitam/
nirmalo dravyasaṅ‌ghaśca yāgayogyo bhavettadā

6.19

gālitenāmbunā pūrṇaṃ svāhṛtenāmbunā saha/
svottare varmaṇā sthāpya kumbhaṃ sarvopayogi yat

6.20

upārjitaṃ purā yadvai yāgopakaraṇaṃ mahat/
tat sarvaṃ dakṣiṇe kṛtvā madhye bhadrāsanaṃ nyaset

6.21

pratimālakṣaṇādhyāye vakṣyate tasya lakṣaṇam/
yatkiñcit patrapuṣpādyaṃ paridṛśyeta pīṭhagam

6.22

pāṇinā tat samāhṛtya śucisthāne nidhāya vai/
gavyairvā cāmarairvālaiḥ śikhipakṣaiḥ kuśairatha (pi)

6.23

saṃmārjya bhadrapīṭhaṃ tu vāsasā susitena vā/
bahunā vastrapūtena vāriṇā tadanantaram

6.24

prakṣālya dvādaśārṇena praṇavādyantagena tu/
evamārādhanādhāraṃ kṣālayitvā ca vāriṇā

6.25

tattāvadastrapuṣpeṇa kuryādvighnagaṇojjhitam/
ārādhyo'yamathāropya tatra mantramayīṃ śubhām

6.26

sarvopakaraṇopetāṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām/
pratimāṃ dhātupāṣāṇanirmitāmātmasiddhaye

6.27

aṣṭāṅgena namaskṛtya dadyādarghyaṃ tu mūrdhani/
anulepanasaṃyuktaṃ tataḥ puṣpāñjaliṃ śubham

6.28

sāṅgaṃ sāvaraṇaṃ bhaktyā pūjayet puruṣottamam/
yadvārghyapādyācamanairdevamabhyarcya vai tataḥ

6.29

bhuktamarghyādikaṃ tasmādapanīyābhivādya ca/
samarpya viṣvaksenasya, saṃśodhya mṛdunā dvija!

6.30

uśīravaṃśakūrcena kṣālayedgandhavāriṇā/
uccaran mūlamantraṃ vā kuryānmārgatrayaṃ vibho!

6.31

sudhaute devadevasya vāsasī paridhāpayet/
citrasthādbhagavadbimbādbhuktapuṣpādikaṃ hi yat

6.32

apanīya tu tat kuryādvāsasā reṇumārjanam/
yadvā prāgyāgabhavanapraveśānantaraṃ dvija!

6.33

nyasya bhadrāsanādyaṃ tadanyadanyat samācaret/
yadvā tadātane kāle nyasya bhadrāsanādikam

6.34

ādyaṃ mārgatrayaṃ kṛtvā yathoktavidhinā tataḥ/
yogapīṭhārcanārambhe bimboktaṃ sarvamācare (rabhe)t

6.35

athārghyādīni pātrāṇi prakṣālyāstreṇa vāriṇā/
samāpūrya sugandhena jalena hṛdayena tu

6.36

dravyāṇi nikṣipetteṣu yathoktakramayogataḥ/
bhadrāsanasya koṇeṣu purato vāsasāstṛte

6.37

bhūtale vā'tha pātrāṇi ādhāropari vinyaset/
svapūrvaniyamenaiva udak‌paścimakoṇagam

6.38

arghyāmbukalaśaṃ nyasya tataḥ prāguttarāntare/
nyasedācamanīyākhyamāgneye snānasaṃjñitam

6.39

vinyasya pādyasaṃjñaṃ tu pade dakṣiṇapaścime/
agrato vāpi tanmadye nyasedarghyaṃ dvitīyakam

6.40

agnikoṇe tvarghyapātraṃ pādyamaiśānakoṇake/
ācāmaṃ naiṛte bhāge snānārthaṃ vāyave tathā

6.41

īśvaraprāgvaśādarghyamāgneyādiṣu koṇake/
mukhyāmukhyārghyapādyādikramād‌dravyāṇi nikṣipet

6.42

candanaṃ śaśibāh‌līkadūrvāsiddhārthakāni ca/
sākṣatāni kuśāgraṇi taṇḍulāni tilāni ca

6.43

kāñcanaṃ rajataṃ tāmraṃ ratnāni ca phalāni ca/
kadalīphalapūrvāṇi pradhāne'rghye vinikṣipet

6.44

dvitīye dadhimadhvājyakṣīrabinducatuṣ‍ṭayam/
kuśāgreṇa sabāh‌līkaṃ sapuṣpaṃ tila(sita)taṇḍulam

6.45

dūrvāṃ ca viṣṇukāntāṃ ca śyāmākaṃ śaṅkhapuṣpakam/
padmakaṃ kundareṇuṃ ca pādyapātre vinikṣipet

6.46

elālavaṅgatakkolaiḥ sahajātiphalāni ca/
candanaṃ ca sakarpūraṃ kṣipedācamanīyake

6.47

kuṣṭaṃ māṃsīṃ haridre dve murā śaileyacampakān/
vacākaccoramustāśca snānīye tu vinikṣipet

6.48

pātranyāsakrameṇaiva tāni pātrāṇi kalpayet/
tattatkalpanamantraistu yadvā prāgeva tāni tu

6.49

toyaiḥ saṃpūrya nikṣipya dravyāṇyapi yathākramam/
tattatkalpanamantraistu svādhāreṣu niveśayet

6.50

yathāsthānaṃ tataḥ kuryāddahanāpyāyanādikam/
pātrāṇāṃ tu tadānīṃ vā bhogānāmapi tat trayam

6.51

dakṣiṇena tu hastena puṣpamādāya tatra vai/
dhyātvā niṣkalarūpaṃ tu mūlamantramananyadhīḥ

6.52

tatprokṣaṇārghye nikṣipya caturāvartya taṃ tathā/
japan‌ punastadud‌dhṛtya tasmāt sthānādbahiḥ kṣipet

6.53

tatastadambhasāstreṇa vediṃ bhogānupārjitān/
ātmānaṃ cāpi saṃprokṣya hyarghyādīnabhimantrayet

6.54

sāstreṇa mūlamantreṇa tānabhyarcya prasūnakaiḥ/
sāṅgena mūlamantreṇa tato'bhyarcya yathāvidhi

6.55

dhūpapātraṃ ca ghaṇṭāṃ ca tāni dhūpena pūjayet/
dhūpapātrasya ghaṇṭāyāḥ pūjanaṃ cāvadhāraya

6.56

dhūpapātrasya mūle tu kṣmātatvaṃ kamale jalam/
cakre'gniṃ kiṅkiṇījāle vāyuṃ khaṃ karṇikopari

6.57

evaṃ dhyātvārcya tanmantraistanmantreṇārcayettu vā/
yaccakraṃ tacca hṛdayaṃ padmaṃ hṛtkoṭaraṃ viduḥ

6.58

cakre yāśca arākhyāstā nāḍyo vai dvādaśa smṛtāḥ/
kiṅkiṇyo yāḥ sthitā vipra! jñeyāstāḥ sūkṣmanāḍayaḥ

6.59

yāsāṃ vai madhyamā śaktirbhujaṅgakuṭilopamā/
dhūmadhūsaravarṇābhā aṇḍaṃ bhitvā vinirgatā

6.60

kālāgnihṛdayotthā sā satyānte tu layaṃ gatā/
tayā saṃbodhito hyātmā mantramūrtidharaḥ prabhuḥ

6.61

sannidhau bhavati kṣipramavyucchinnaṃ dahettathā/
atha svarūpaṃ ghaṇṭāyā yathāvadavadhāraya

6.62

vyaktaṃ tatrāśritā nityaṃ mātṛkāvarṇavigrahā/
tatra cākramarābṛndaṃ svaradvādaśakaṃ smṛtam

6.63

tadeva ṣoḍaśāre ca varṇaiḥ saha napuṃsakaiḥ/
varṇānāṃ trividhaṃ rūpaṃ sarveṣāṃ dvijasattama!

6.64

saṃsthitaṃ vaikharīniṣṭhaṃ pasyantī pūrvakaṃ kramāt/
arāśritaṃ dviṣaṭ‌kāre vāk‌svarūpaṃ paraṃ hi yat

6.65

tadeva ṣoḍaśāre ca tatra vaikartane(rī)ṣu ca/
madhyamākhyasvarūpeṇa nityameva hi vartate

6.66

ata ūrdhvaṃ caturviṃśatsaṃkhyaṃ varṇagaṇaṃ hi yat/
dalajālaṃ hi tat padmaṃ parijñeyaṃ mahāmate!

6.67

makārasaṃjñaṃ yadvarṇaṃ viddhi tat padmakarṇikām/
śaṅkhaṃ yakāravarṇaṃ ca samuṣṭīke sadā gṛhe

6.68

rādayaḥ sapta ye varṇā hāntāḥ parvagadātmakāḥ/
kṣārṇaṃ patatrirājādyamevaṃ dhyātvā tato dvija!

6.69

śabdabrahmasvarūpā ca ghaṇṭāvigrahalakṣaṇā/
vijñeyā bhagavacchaktiḥ ṣāḍ‌guṇyāntargatā hi sā

6.70

tejoguṇasamopetā taijasadravyarūpadhṛk/
ghaṇṭākhyametadvai viddhi ādhyakṣīyaṃ guṇadvayam

6.71

asyāmāśritya ye varṇā jñātavyāste sadaiva hi/
nityamarcanakāle tu sādhakaiḥ siddhilālasaiḥ

6.72

kālavaiśvānaropetamanantaṃ śabdacodake/
muktāhārāśritaṃ śaṅkhaṃ ghaṇṭāyā vadane sthitam

6.73

saṃsthitaṃ ca mahābuddhe! tadūrdhve gaganāśritam/
cakraṃ yasminnaroddeśe dvādaśātmā sthito raviḥ

6.74

māsātmanā punaḥ so vaikartaneṣvavatiṣṭhate/
ṣoḍaśāre'mṛtātmā vai kalādehastu candramāḥ

6.75

sarveṣu vṛttakṣetreṣu nabhasvān svayameva hi/
tatvasaṅghaṃ hi cāvyaktaṃ padmapatrāśritaṃ tu vai

6.76

jīvaḥ kamalakiñjalke karṇikāśrita īśvaraḥ/
śaṅkhāśritaśca praṇavo vidyāṃ viddhi gadāśritām

6.77

prāṇādhidaivaṃ garuḍamityevaṃ devatāgaṇam/
dhyātvārcayet purārghyādyairdhūpāntairathavā dvija!

6.78

adhomukhaṃ tu brahmāṇḍaṃ dhyāyejjanaravākulam/
sanālaṃ ca tadurdhve tu padmamaṣṭadalaṃ smaret

6.79

prakīrṇapatraṃ susitaṃ kesarālisukarṇikam/
tanmadhye cintayeddevīṃ vargāṣṭakabhujānvitām

6.80

mukhye hastacatuṣke tu lāñchanaṃ kamalādikam/
sphāṭikaṃ cākṣasūtraṃ ca tathā vijñānapustakam

6.81

abhayaṃ varadaṃ caiva hastadvidvitaye pare/
padmāsane copaviṣṭāṃ padmapatrāyatekṣaṇām

6.82

padmagarbhapratīkāśāṃ padmamālāvibhūṣitām/
sitābharaṇasañchannāṃ pītavastraviveṣṭitām

6.83

mantraughamudgirantīṃ ca mantrajvālāprabhānvitām/
devaiḥ saṃstūyamānāṃ ca brahmādyairbrahmavādibhiḥ

6.84

ṛṣibhirmunibhiḥ siddhairlokānugrahakāribhiḥ/
namyamānāṃ smaret samyak pūjākāle sadaiva hi

6.85

yo'nayā pūjayenmantraṃ tasya siddhirnadūrataḥ/
evaṃ dhyātvārcayet samyagarghyādyaistu tataḥ smaret

6.86

śabdabrahmamaho yadyaddhṛdabjākāśamadhyagam/
nityoditamanaupamyamanabhyāsādagocaram

6.87

upadeṣṭumato'nyeṣāmabhaktānāṃ na yujyate/
parasvarūpamantrāṇāmetallakṣaṇamabjaja!

6.88

daśaprakāre yacchabde visargānte'kṣarādike/
nānāmantrasvarūpeṇa vartate varṇavigrahe

6.89

bhogamokṣaprado mantro ya āptaḥ sadgurormukhāt/
pañcasthānagato jñeyo bhaktairdivyakriyāparaiḥ

6.90

bahiḥsthapratimādau tu jihvāgre hṛtkuśeśaye/
dhūpadhūmaśikhāyāṃ ca ghaṇṭāśabde sulakṣaṇe

6.91

svarūpajyotirevāntarbhāvayet saṃsthitaṃ hṛdi/
madhyamena svarūpeṇa avyucchinnaṃ mahāmate!

6.92

dhūpadhūmāśritaṃ viddhi vaikharīvigrahaṃ punaḥ/
ghaṇṭāyāṃ cālyamānāyāmacchinnamanubhūyate

6.93

evaṃ smṛtvā tatastāṃ tu sumantranyastavigrahām/
arcitāṃ dhyānasaṃyuktāmarghyādyairdhūpasaṃyutaiḥ

6.94

sañcālayettataḥ samyak suśabdāṃ mantrabodhinīm/
trailokyadrāviṇīṃ ghaṇṭāṃ sarvaduṣṭanibarhiṇīm

6.95

eṣā drutirhi mantrāṇāṃ suptānāṃ ca prabodhinī/
vāraṇī sarvavighnānāṃ sarvamantraprasādinī

6.96

praṇavānte dhvanirhyeṣā śabdaśaktau layaṃ gatā/
varṇadehāḥ smṛtā mantrā mantradehāśca devatāḥ

6.97

ghaṇṭāstanitamūlāste prabuddhāḥ karmasiddhidāḥ/
paraśabdotthitā śaktirghaṇṭāstanitarūpiṇī

6.98

varṇatvaṃ samanuprāptā tairvarṇairmunisattama!/
mantrāṇāṃ kalpitā dehā nānākārāḥ sahasraśaḥ

6.99

svecchayā tvanayā śaktyā sāmarthyāt svātmanaḥ svayam/
anugrahārthaṃ bhavināṃ bhaktānāṃ bhāvitātmanām

6.100

mananānmuniśārdūla! trāṇaṃ kurvanti vai yataḥ/
dadate padamātmīyaṃ tasmānmantrāḥ prakīrtitāḥ

6.101

anabhivyaktaśabdāste nirākārāstathaiva ca/
ghaṇṭāyāṃ cālyamānāyāṃ niryānti ca sahasraśaḥ

6.102

ata eva muniśreṣṭha! mantramātā prakīrtitā/
eṣā ghaṇṭābhidhā śaktirvāgīśā ca sarasvatī

6.103

vāci mantrāḥ sthitāḥ sarve vācyaṃ mantre pratiṣṭhitam/
mantrarūpātmakaṃ viśvaṃ sabāhyābhyantaraṃ tataḥ

6.104

ghaṇṭāśabdagataṃ sarvaṃ tasmāttāṃ cālayet purā/
sveṣu cokteṣu kāleṣu--tāṃstu me gadataḥ śrṛṇu

6.105

gaṇeśapīṭhadvārasthadevānāmarcane tataḥ/
āhūtikāle mantrāṇāṃ dhūpadāne viśeṣataḥ

6.106

dīpadāne'rghyadāne ca tathā naivedyajoṣaṇe/
japastutyavasānābhyāṃ pravṛtte cāgnitarpaṇe

6.107

pūrṇāhutipradāne ca mantrāṇāṃ tu visarjane/
viṣvaksenārcane caiva tatpūjāpratipādane

6.108

balipradānakāle tu devatānāṃ viśeṣataḥ/
nāto'nyadā syādvihitaṃ cālanaṃ siddhimicchitām

6.109

dhūpaṃ datvā'tha pātrāṇāṃ ghaṇṭāśabdasamanvitam/
dhūpaṃ dadyādyathākālaṃ yadvārghyādau sakṛt sakṛt

6.110

anukalpe tu hṛnmantraṃ kuryādāvartanaṃ budhaḥ/
āvāhane sannidhāne sannirodhe tathā'rcane

6.111

visarjane'rghyadānaṃ tu prākpātrānnityamācaret/
tadambhasā cārhaṇaṃ tu tathaiva pariṣecanam

6.112

kuryāt praṇayanādānaṃ prīṇanaṃ prītikarmaṇi/
prokṣaṇaṃ sarvavastūnāmanyasmādudakena tu

6.113

ārambhe sarvakāryāṇāṃ tatsamāptau sadaivahi/
nyūnādhikānāṃ śāntyai tu jñānavyatyayaśāntaye

6.114

kāryaṃ tadarghyadānaṃ ca nityaṃ mantrātmano vibhoḥ/
kumbhopakumbhakuṇḍānāṃ mantrāstrakalaśārcane

6.115

saṃpūjane ca bhogānāṃ gurvādīnāṃ mahāmate!/
dakṣaśiṣyātmapūjārthaṃ dvārsthānāmarcanaṃ prati

6.116

prāsādāsanadevānāṃ gurūṇāṃ santatestathā/
lāñchanāṅgaparīvāraśaktibhūṣaṇarūpiṇām

6.117

maṇḍalāvaraṇasthānāṃ devānāṃ cārcanaṃ tathā/
mudrābandhe karābhyukṣāṃ tadarcākṣālanaṃ tathā

6.118

japakāle'kṣasūtrasya kuryāttatpūjanaṃ tathā/
pādyadānaṃ tṛtīyāttu nityaṃ pātrāt samācaret

6.119

caturthāttu yathākālaṃ dadyādācamanaṃ punaḥ/
hastaprakṣālanaṃ caiva gaṇḍūṣaṃ mukhadhāvanam

6.120

snānīyāccācaret snānaṃ prayojakavidhistvayam/
ardhyapātrāt dvitīyāttu kiñciduddhṛtya vai jalam

6.121

tena svadehavinyastān mantrāniṣṭvā yathākramam/
anulepanapuṣpeṇa dhūpena ca tato mune!

6.122

matpūjārthaṃ praklṛptāni gandhapuṣpāṇi yāni ca/
tāni sarvāṇyathācāryo dhārayenna kadācana

6.123

dhārayedyadi saṃmohāllobhādvā tāni deśikaḥ/
gandhādīnyarcanārthāni sā pūjā niṣphalā bhavet

6.124

tasmāt sarvaprayatnena pṛthakkuryādyathāvidhi/
arghyādikaṃ samādāya dvārsthadevān samarcayet

6.125

nirgatya dvārabāhye tu sthito vāsīna eva vā/
vāstukṣetreśagaruḍadvārśrīcaṇḍapracaṇḍakān

6.126

abhyarcyārdyādibhirdevān prāsādasthāṃśca pūjayet/
prāsāde'tha caturdvāre maṇḍape cetareṣu ca

6.127

dvāratraye'tha dhātāraṃ vidhātāraṃ jayaṃ tathā/
vijayaṃ cāpi bhadraṃ ca subhadraṃ ca gaṇeśvaram

6.128

yadaṅgabhāvamabhyeti dvārsthādyaṃ devatāgaṇam/
viṣvaksenāvasānaṃ ca narāṇāmalpamedhasām

6.129

jantorekāntinastadvai cittakhedakṛdarcanam/
vighnakṛt prakṛtasyāpi śiṣyāṇāṃ tadanarcanam

6.130

atastadanukampārthaṃ devabhṛtyadhiyā'rcanam/
bhaktithaddhojjhitaṃ caiva vihitaṃ tvevameva hi

6.131

te tatprāṇicyutaṃ prahvā dattamapyavahelayā/
gṛhṇanti manasā śreyaḥ paraṃ dhyātvā dhiyā hṛdi

6.132

yataḥ sarve'cyutamayāstaccittārpitamānasāḥ/
etāvadarcanātteṣāṃ gurorekāntinastu vai

6.133

syādvirodhanirāsastu yato bhṛtyāstu te hareḥ/
kṛtvaivaṃ dvārayāgaṃ tu tataḥ puṣpaṃ ca saṃmukham

6.134

gṛhītvāṅguṣṭhapūrveṇa svāṅgulitritayena tu/
abhimantrya tadastreṇa cakraṃ tadupari smaret

6.135

niśitāraṃ jvaladrūpaṃ varṣantamanalāśanim/
kṣayakṛdvighnajālānāṃ kṣipedyāgagṛhāntare

6.136

tatastattejasā vighnajālaṃ niṣkāsayenmahat/
bahirbhavanamadhyāttu tatastadanukampayā

6.137

svadehādāmṛtaṃ(havāmagaṃ) bhāgamamṛtāṃśusamaṃ smaret/
prāṅmantramātravinyāsāt sa teṣāmanalaprabhaḥ

6.138

pratibhāti yatastena mantrapuṣpasamāśrayāt/
nirgacchanti tamāśritya vāmabhāgamatastu te

6.139

dakṣiṇāṃ tarjanīṃ vipra! kuryādūrdhvamukhīṃ tataḥ/
śikhāmantreṇa saṃyuktāṃ vidyudvilasitaprabhām

6.140

smṛtvā svāṃ vighnaśāntyarthaṃ bhrāmayannantarāviśet/
svāsanaṃ ca tataḥ prokṣya arghyapātrodakena ca

6.141

sāstreṇa tāḍya puṣpeṇa tatpṛṣṭhe kramaśo dvija!/
ādhāraśaktipūrvaṃ tu mantrasaṅghaṃ prapūjayet

6.142

upaviśyāsane yāgamārabheta samāhitaḥ/
samaye vātra kurvīta sarvabhoganirīkṣaṇam

6.143

nyasya bhadrāsanaṃ mūlāt prokṣaṇārghyaplutena tu/
pāṇinā'pyatha kūrcena tajjalena tu mārjayet

6.144

tattāvadastrapuṣpeṇa kuryādvighnagaṇojjhitam/
sarvalokamayaṃ tatra sarvadevasamāśrayam

6.145

sarvādhāramayaṃ dhyāyedantarlīnaṃ tu cakrarāṭ/
praṇavena svanāmnā'tha namo'ntenārcayecca tam

6.146

tatastu sarvamantrāṇāṃ vinyāsaṃ tatra cetasā/
samācaredyathāyogaṃ puṣpadānapurassaram

6.147

arghyālabhanadhūpaistu mālyairnānāsragudbhavaiḥ/
yogapīṭhārcanaṃ kuryādyathāvadavadhāraya

6.148

bimbena sahitaṃ pīṭhaṃ yogapīṭhamudāhṛtam/
anusandhānayāge tu yogapīṭhaṃ prakalpayet

6.149

tanmantrāsanamityuktaṃ, mantranyāsaṃ tu sarvataḥ/
kuryāttatsthasya devasya pīṭhasyādho niveśayet

6.150

ādhāraśaktiṃ tasyordhve kūrmaṃ kālāgnisaṃjñikam/
tanmūrdhni śeṣasaṃjñaṃ tu yogapīṭhapadopari

6.151

bhuvaṃ nyasya tadūrdhve tu jaṅghāyāṃ kṣīrasāgaram/
ādhārapadmaṃ kumude tadūrdhve kaṇṭhamūlataḥ

6.152

āgneyyādau tu dharmādyamaiśāntaṃ taccatuṣṭayam/
prāgāśādau tvadharmādyamuttarāntaṃ nyaset param

6.153

ṛgvedaṃ kalpayedevaṃ prāgīśānadigantare/
yajuḥprāgvahnidiṅmadhye sāmāntaryātuvāruṇe

6.154

vāruṇāniladiṅmadhye'tharvavedaṃ tataḥparam/
īśānasomadiṅmadhye kṛtaṃ yāmyānalāntare

6.155

tretāyugaṃ yātuyāmyadiṅmadhye dvāpāraṃ yugam/
somavāyvantaroddeśe kalisaṃjñaṃ yugaṃ kramāt

6.156

ādhāraśakterārabhya anusandhānapūrvakam/
yugāvasānaṃ prāgdatvā sthūlaṃ mantrāsanāsanam

6.157

tacca ṣoḍaśakaṃ nyasya bhūyo bhūyo digaṣṭake/
sūkṣmarūpadharaṃ vipra! prākpadādīśagocaram

6.158

tatrordhve madhyadeśe vai prāguktavidhinā nyaset/
dviraṣṭakaṃ tu dharmādyaṃ kāntimat pararūpadhṛt

6.159

tanmūrdhni kālacakraṃ tu vyomavatpaṭṭikāgatam/
tanmadhye'vyaktapadmaṃ tu guṇatrayasamanvitam

6.160

taddale sūryaparidhiṃ kesare somamaṇḍalam/
karṇikāyāmagnicakraṃ tadbīje citprabhākaram

6.161

smarecca vimalāṃ śaktiṃ tatsamīpe digaṣṭake/
jñānaśaktiṃ vibhoḥ śaktiṃ satyaśaktimanaśvarīm

6.162

prakāśaśaktiṃ cānantāmīśānugrahaśaktike/
yathoktarūpān dhyātvaitān vibhavaṃ ca yathākramam

6.163

svasvatatvāni vinyasya kuryādarghyādinārcanam/
pradarśayecca tanmudrāṃ pīṭhe vai susthire sadā

6.164

ādhāraśakterārabhya mantragrāmasya pauṣkara!/
susthire sannirodhaśca sarveṣāṃ vihitaḥ sadā

6.165

yatra yatrānurūpaṃ yattatra tannyāsamācaret/
īśānugrahaśaktyantamākṣiteḥ kamalodbhava!

6.166

mantrāṇāṃ sānnidhiḥ kāryā calapīṭhe tu kevale/
tātkālikastu vihito nirodhastatra sārcanaḥ

6.167

āhūtopaviśedyatra mantranātho'bhisaṃmukhaḥ/
tatprāgapekṣayā kuryāddharmādīnāṃ niveśanam

6.168

sāṃmukhyaṃ bhajate yasmāt sādhakaṃ parameśvaraḥ/
tadāsanaṃ hi cidrūpaṃ siddhametasya vāhanāt

6.169

calabimbena saha vai ekībhāvagatasya ca/
pīṭhasya mantravinyāso vihitaścalapīṭhavat

6.170

susthirasyaikayonervai viyonau susthirasya ca/
mantrāṇāṃ vihito nyāsaḥ sthirapīṭhoditastu vai

6.171

pīṭhopapīṭhayuktānāṃ sāṅgānāṃ kevalātmanām/
ekādigātrapādānāṃ sabimbānāṃ yathākramam

6.172

maṇḍaloktavidhānena samabhyūhya samācaret/
evaṃ cāsyācale pīṭhe śayānasya vibhostvatha

6.173

saśaktikāccito bhānorūrdhve'nantaṃ samarcayet/
yānārūḍhe tvanantasya sthāne tārkṣyaṃ samarcayet

6.174

lakṣmyādīnāṃ tu devīnāṃ pīṭhasyādhaḥ phaṇīśvaram/
tatkoṇeṣu ca dharmādīṃstadūrdhve'vyaktapaṅkajam

6.175

dhāmatrayaṃ tatastasmin vinyaset pūrvavartmanā/
vyomabāhye tvapīṭhānāmagnikoṇādito nyaset

6.176

jñāna(yuga)svabhāvamūrtaṃ ca dharmādyaṃ yaccatuṣṭayam/
tanniviṣṭaṃ tathābhūtaṃ tadvyatyayagaṇaṃ hi yat

6.177

saha ṛkpūrvasāmāntakālabhedena cānvitam/
tatpīṭhavasudhoddeśe maṇ‍ḍalādiṣu vṛttiṣu

6.178

ātmanaḥ prāgvaśādvāyukoṇādārabhya pūjanam/
kāryaṃ vighneśapūrvāṇāṃ, tatpadādvāgrabhūḥ padam

6.179

svottarāt paścimadvāradeśādvāyupadāvadhi/
vīthau savīthikānāṃ tu yāgānāmetadācaret

6.180

bahirvāraṇarekhāṇāṃ tanmuktānāṃ mahāmate!/
yuktānāṃ na bahirdoṣastiryaktvenārcane sati

6.181

vinyasya viṣṭarān dārbhān kusumastabakāni ca/
bindūn vā sarvarogotthān kramāttadupari nyaset

6.182

gaṇanāthaṃ ca vāgīśāṃ guruṃ ca tadanantaram/
pūjayecca tato bhaktyā guruṃ paramasaṃjñitam

6.183

ādisiddhasamūhaṃ tu bhagavaddhyānatatparam/
nityādhikāriṇaścāptān bhagavattatvavedinaḥ

6.184

catvāro manavaścānye ṛṣayaḥ saptapūrvakāḥ/
eteṣāṃ kramaśo dhyānaṃ samākarṇaya sāṃpratam

6.185

dhyāyeccampakavarṇābhaṃ baddhapadmāsanaṃ dvija!/
sthūlāṅgamekadaṃṣṭraṃ ca lambakroḍaṃ gajānanam

6.186

varadābhayahastaṃ ca dakṣiṇe'syākṣasūtrakam/
viśrāntaṃ cintayedvāmaṃ caturthaṃ paraśūpari

6.187

varadābhayahastābhyāmasya mudrādvayaṃ smaret/
tarjanyaṅguṣṭhasaṃghaṭṭājjāyate yadayatnataḥ

6.188

sitakundendudhavalāṃ śaṅkhapadmakarodyatām/
varadābhayahastāṃ vā vilikhantīṃ ca pustakam

6.189

dvinetrāmekavaktrāṃ ca hemakuṇḍalabhūṣitām/
dhyātvā bhagavatī hyeṣā śaktiḥ śabdātmano vibhoḥ

6.190

samabhyastā dadātyāśu sādhakānāmabhīpsitam/
gaṇanāthaṃ vinā cānye susthitāḥ śāntavigrahāḥ

6.191

gaṇitrābhayahastāśca sarvānugrahakārakāḥ/
sarve padmāsanā vātha jaṭāmaṇḍalabhūṣitāḥ

6.192

evaṃ dhyātvā samabhyarcya mudrāḥ saṃdṛśya tatkramāt/
anujñāṃ prārthayettebhyo yathānukramameva ca

6.193

gṛhītvā śirasā tāṃ ca tata āvāhayet‌ prabhum/
abhyantare vimānasya garbhabhūmau tu madhyataḥ

6.194

(ātmapramāṇaracite mṛdusparśe manorame/
śuddhasphaṭikasaṃkāśe dīpyamāne'tibhāsure

6.195

phaṇāmaṇḍalamadhyasthairmaṇibhirdīpite tathā/
anantabhogaśayane śayānaṃ pītavāsasam

6.196

)
sandhyājaladasandohasandehakaraṇakṣamam/
sarasīruhamāsthāya sahasradalasaṃkulam

6.197

śayānaṃ sthitamāsīnaṃ yānārūḍhamathāpi vā/
niṣkevalena sattvena saṃpannaṃ ruciraprabham

6.198

vapuṣā sundareṇaiva divyenāvikṛtena ca/
muñcantamaniśaṃ dehādālokaṃ jñānalakṣaṇam

6.199

prayatnena vinā'jñānanāśakṛddhyāyināṃ mahat/
sragvastrābharaṇairdivyaiḥ svānurūpairanūpamaiḥ

6.200

cinmayaiḥ svaprakāśaiśca anyonyarucirañjitaiḥ/
dantajyotsnāvitānaistu prakaṭīkṛtadiṅmukham

6.201

rekhotthitaistu kalhāraiḥ pādapadmatale'ṅkitam/
nimagnajanasantāpaśamanavyāpṛtānanam

6.202

karuṇāpūrṇahṛdayaṃ jagaduddharaṇodyatam/
svadehatejaḥsaṃbhūtajvālāmaṇḍalamadhyagam

6.203

ghanakuñcitanīlāligalitāñjanasannibhaiḥ/
karpūradhūsarairdivyaiḥ puṣpasaṃvalitāntaraiḥ

6.204

kirīṭamakuṭākrāntaiḥ śobhitaṃ suśiroruhaiḥ/
īṣadāraktagokṣīraśuddhanīlābjalocanam

6.205

śītalairdṛṣṭipātaistu jagadāpyāyakāriṇam/
subhrūlalāṭaṃ sunasaṃ susmitādharavidrumam

6.206

saundaryacandrasaṃkāśavilasadgaṇḍamaṇḍalam/
pūrvakarmānalārtānāṃ dhyāyināṃ khedaśāntaye

6.207

svadantenducayotthena hlādayan gogaṇena tu/
mukhasaundaryaniṣyandacibukasthalaśobhitam

6.208

savilāsasmitādhāraṃ bibhrāṇaṃ mukhapaṅkajam/
kambugrīvaṃ mahābāhuṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam

6.209

siṃhasktandhaṃ viśālākṣaṃ dīrghabāhuṃ mahorasam/
śaṅkhacakrāṅkitāraktakaradvayavibhūṣitam

6.210

dakṣiṇaṃ bhogibhogābhamupadhāya mahābhujam/
prasāritottarakaraṃ kaṭideśasya pārśvataḥ

6.211

kaustubhenāṅkitoraskaṃ lakṣmīśrīvatsabhūṣitam/
ābrahmastambaparyantajagadvāsatanūdaram

6.212

īṣatkuñcitavāmāṅghripaṅkajaṃ paṅkajekṣaṇam/
prasārya dakṣiṇaṃ pādamīṣaduttānaśāyinam

6.213

anekaratnaracitakirīṭamakuṭojjvalam/
udyadādityasaṃkāśairvicitrairmaṇisaṃcayaiḥ

6.214

virājamānayā samyaksphuraccūlikayojjvalam/
ratnāvataṃsaprabhayā dīptaśravaṇaśekharam

6.215

lalāṭāntasamālambibālālaṅkārabhūṣitam/
lalāṭatilakenaiva sundareṇa virājitam

6.216

anekaravisaṅkāśalasanmakarakuṇḍalam/
prabhūtamaṇimuktāḍhyagraiveyakavirājitam

6.217

vajravaiḍhūryamāṇikyapadmarāgādiśobhitaiḥ/
hārairanekairvividhairupaśobhitavakṣasam

6.218

udayādityasaṃkāśakaustubhena virājitam/
bhrājayantyā jagat sarvaṃ svatejobhirnirantaram

6.219

mālayā vaijayantyā ca bhrājamānamahorasam/
nānādāmavicitreṇa muktādāmavilambinā

6.220

sphuratā brahmasūtreṇa kāñcanena suśobhitam/
dyutimadbhirmahāratnai rājitena suvarcasā

6.221

kāñcanenātha sūtreṇa udare kṛtabandhanam/
nābhideśaṃ tathā padmaṃ jagachṛṅkhalayā svayā

6.222

nānāmāṇikyavilasatkaṭisūtreṇa bhūṣitam/
anekaratnasandarbharaśanādāmamaṇḍitam

6.223

anekakoṭimārtāṇḍavilasatpītavāsasam/
anekaratnasaṃbhinnanūpurādivibhūṣitam

6.224

evamanyaiśca vividhaiḥ keyūrakaṭakādikaiḥ/
yathārhabhūṣaṇai ramyairjvaladbhiḥ paribhūṣitam

6.225

prāvṛḍ‌jaladasaṅkāśaṃ bhinnāñjanagiriprabham/
abhinnapūrṇaṣāḍ‌guṇyavibhavenopabṛṃhitam

6.226

yogidhyeyamajaṃ nityaṃ jagajjanmādikāraṇam/
anādinidhanaṃ devaṃ sākṣāllakṣmīpatiṃ vibhum

6.227

aprākṛtatanuṃ śāntaṃ vāsudevaṃ parātparam/
caturbhujamanudhyāyecchuddhasphaṭikanirmalam

6.228

śaṅkhacakragadāpadmaiścaturbhiḥ kṛtalakṣaṇam/
tasminnāvāhanaṃ kuryāt kṛtvā hastau sugandhinau

6.229

gandhārghyapuṣpaiḥ saṃpūrya mūlamantraṃ samuccaran/
pīṭhopari hareragre mūrdhni puṣpāñjaliṃ kṣipet

6.230

svaṃ pratyabhimukhaṃ śāntaṃ suprabuddhaṃ smarecca tam/
karanyāsaṃ vinā tatra sṛṣṭinyāsādikaṃ trayam

6.231

mūlamantrāditārkṣyāntamantrāṇāṃ nyāsameva ca/
dīpayedbimbato'nyatra tasmin puṣpāñjalau harim

6.232

āgacchapadayuktena mūlamantreṇa hṛtkajāt/
evaṃ tejomayaṃ devaṃ nāḍīdakṣiṇamārgataḥ

6.233

tannāsāgreṇa cāvāhya pīṭhakumbhādiṣu kṣipet/
tatkadambaprasūnābhe tasmin mantrātmagolake

6.234

sthānabhedaṃ vināṅgāni nyasyābhyarcyeha dehataḥ/
sakalīkṛtya deveśaṃ taṃ dhyāyedvyaktatāṃ gatam

6.235

prāgvadaṅgādikāṃstatra tattanmantraistu nikṣipet/
evamāhūya deveśaṃ datvārghyaṃ sannidhitsayā

6.236

bhūyo'pyarghyaṃ pradāyāsmai hṛdā mudrāpurassaram/
sannidhāpyārghyadānena mudrāpūrvaṃ ca varmaṇā

6.237

sannirodhya tu mūlena tanmudrāsahitena tu/
saṃmukhīkṛtya mūlādīn mantrāṃstatra samuccaran

6.238

pradarśayaṃstathā mudrāstvaṣṭāṅgenābhivādayet/
anekamūrtiyāge tu pradhānāvāhanādikān(m)

6.239

āhūtadevaśrāntyarthaṃ gandhādīnevameva ca/
vyūhānāṃ vibhavānāṃ prāṅmūlādaṅgagaṇārcanam

6.240

paścādanyeṣu kurvīta krameṇāvāhanādikān/
sthitamāyatane vātha sākāraṃ parameśvaram

6.241

śaṅkhacakradharaṃ viṣṇuṃ surasiddhāvatāritam/
ṛṣibhirmanujairvātha bhaktiyuktaiḥ pratiṣṭhitam

6.242

tanmūrtau ca svamantreṇa yajedāvāhanaṃ vinā/
pratyahaṃ karmabimbānāṃ mūlabimbahṛdabjakāt

6.243

kuryādāvāhanaṃ kiñcittīrthakṣetrādigāmibhiḥ/
narairā(ssvā)rādhyabimbeṣu pratyahaṃ svahṛdabjataḥ

6.244

prāgvadāvāhanaṃ kuryādatha tadvigrahasthitān/
mantranyāsādinābhyarcya tāṃstaddehasphuliṅgavat

6.245

dhyātvāvatārya sthāneṣu sveṣu bhogāvanau kramāt/
sakalīkṛtya cārghyādyairarcayedatra tu kramaḥ

6.246

dviṣaṭ‌svabjadaleṣvatra mantreśasya puro dalāt/
tadārāddalaparyantaṃ hṛdādyaṅgāni nikṣipet

6.247

pīṭhopari dalādbāhye devasyāgneyakoṇake/
padmamaiśe gadāṃ koṇe nairṛte cakramujjvalam

6.248

vāyavye pāñcajanyaṃ ca gadāyāśca samīpataḥ/
kirīṭaṃ dakṣiṇe pārśve vāme śrīvatsameva ca

6.249

kaustubhaṃ padmasāmīpye vanamālāṃ ca dakṣiṇe/
devasya karṇikāyāṃ tu śriyaṃ puṣṭiṃ tato'pare

6.250

agrataḥ pīṭhato bāhye nyaseccārāt patatripam/
aṅgopāṅgādikānāṃ tu sarveṣāṃ dhyānamucyate

6.251

āhūto mantranāthastu yathā dhyātaḥ savigrahaḥ/
tadvadeva hi hṛnmantraṃ dhyāyet kumudapāṇḍaram

6.252

padmarāgācalākāramāraktaṃ ca śiraḥ smaret/
añjanādripratīkāśaṃ śikhāmantraṃ tathākṛtim

6.253

paritaḥ sūryasantaptaṃ yathā kanakaparvatam/
tathā kavacamantraṃ ca dhyānakāle vicintayet

6.254

vṛtaṃ jvālāsahasraistu ayaskāntasamadyuti/
sarvāstraśaktisaṃpūrṇamastramantraṃ prakīrtitam

6.255

nirdhūmāṅgārasadṛśaṃ bhāvayennetramantrarāṭ/
dhyeyāḥ svarucisaṃyuktāḥ dvibhujāḥ puruṣopamāḥ

6.256

evameva hyupāṅgānāṃ smareddhyānaṃ sulakṣaṇam/
vīkṣamāṇān vibhorvaktraṃ dhyāyenmunivarottama!

6.257

sthitānāmādimūrtīnāṃ sthitān dhyāyet sadaiva hi/
āsīnānāmathāsīnān vāhanasthe savāhanān

6.258

śayitānāmathāsīnānutthitān vā smareddhiyā/
lāñchanābharaṇādīnāṃ śrṛṇu dhyānaṃ yathākramam

6.259

kundāvadātaṃ kamalaṃ saumyamīṣatsmitānanam/
ravaṃ ravantaṃ madhuraṃ śrotrendriyasukhāvaham

6.260

gadāṃ hemādrisaṃkāśāṃ tanvīṃ kuvalayekṣaṇām/
dviraṣṭavarṣavatkāntāṃ kumārīṃ navayauvanām

6.261

svotthena raśmijālena bhāsayantīṃ nabhaḥsthalam/
svaraśmimaṇḍalāntaraḥsthaṃ valgantaṃ hetirāṭ‌ smaret

6.262

vibhorājñāṃ pratīkṣantaṃ hrasvāṅgaṃ raktalocanam/
tuhinācalasaṃkāśaṃ śaṅkhaṃ kamalalocanam

6.263

sadāgamādisāmāntamudgirantaṃ svakairmukhaiḥ/
kirīṭaḥ saumyavadanaḥ kāñcanābho mahātanuḥ

6.264

bhābhirākṛtiyuktābhirnānārūpābhirāvṛtaḥ/
sthito vaidyādharīyeṇa sthānakenāntarikṣagaḥ

6.265

sphāṭikādripratīkāśaṃ śrīvatsamatha bhāvayet/
baddhapadmāsanāsīnaṃ nyastahastaṃ svapārśvayoḥ

6.266

vahantaṃ kūrmamudrāṃ ca mukhyahastadvayena ca/
padmarāgācalākāraṃ kaustubhaṃ ratranāyakam

6.267

diśo daśa dyotayantaṃ saṃlagnāṅghristhitaṃ smaret/
vahantaṃ coraso madhye svahastakṛtasaṃpuṭam

6.268

sandhārayantamaparaṃ tathā vai śirasi sphuṭam/
dhyeyā bhagavatī mālā citravarṇā manoramā

6.269

sarvagandhānvitā saumyā īṣadviha(ka)sitānanā/
dhyeyāḥ svarucisaṃyuktā dvibhujāḥ puruṣopamāḥ

6.270

sāstrāḥ kirīṭapūrvā ye gadāmālāṅganākṛtī/
ete'stranāyakāḥ sarve vibhorājñāpratīkṣakāḥ

6.271

protthitā vicalantaśca susamaiḥ sthānakaiḥ sthitāḥ/
śroṇītaṭārpitakarāścāmaravyajanodyatāḥ

6.272

sapadmaṃ tu kirīṭādyaṃ varjayitvā catuṣṭayam/
tarjayantaṃ ca duṣṭaughamanyeṣāṃ dakṣiṇaṃ karam

6.273

smaredvai dhyānakāle ca sarveṣāmatha mastake/
dhyeyaṃ svakaṃ svakaṃ cihnaṃ suprasiddhaṃ nirākṛti

6.274

raktapaṅkajavarṇābhā lakṣmīrnīlāmbujekṣaṇā/
dugdhaughadhavalā puṣṭirānandākulitānanā(tekṣaṇā)

6.275

bhoktṛśaktiḥ smṛtā lakṣmīḥ puṣṭirvai kartṛsaṃjñitā/
bhogārthamavatīrṇasya tasya lokānukampayā

6.276

uditaṃ saha tenaiva śaktidvitayamavyayam/
raktatuṇḍaṃ mahāprāṇaṃ bhīmabhrukuṭilocanam

6.277

dravaccāmīkarākāraṃ pakṣamaṇḍalamaṇḍitam/
saṃsmaredgaruḍaṃ vipra! gṛdhravaktraṃ pṛthūdaram

6.279

yathoktamūrtiyuktāṃśca tato dhyāyedyathākramam/
apāṃpatirvai kamalaṃ gadādevī sarasvatī

6.280

svayaṃ śaśāṅkaḥ śrīvatso mālāṣaṇmādhavādayaḥ/
prāṇaṃ patatripaṃ vidyādevaṃ tattveṣu saṃsthitān

6.281

adhiṣṭātṛ(tṝn)kramāccaitānarcayedarghyapuṣpakaiḥ/
aṣṭapatrāmbuje pūrvadale hṛnmantrapaṃ śiraḥ

6.282

śikhāmāgneyapatre tu kavacaṃ cāstramantrapam/
dakṣiṇe patramadhye tu nairṛte patramadhyataḥ

6.283

netraṃ paścimapatre tu udaraṃ pṛṣṭhamantrapam/
vāyanye bāhumantraṃ tu ūrū jānū tathottare

6.284

īśānapatramadhye tu pādamantraṃ tu vinyaset/
dalopadalasaṃyukte'pyevamevāmbuje kramaḥ

6.285

athavā digdaleṣvatra hṛdādyaṃ yaccatuṣṭayam/
astraṃ vidigdaleṣu syānnetraṃ kesaragaṃ punaḥ

6.286

upāṅgaṃ syādupadale tadvidhānamataḥ śrṛṇu/
pūrvapatrasamīpasthatalayorudaraṃ nyaset

6.287

pṛṣṭhamantraṃ nyasettadvaddalayoḥ paścimasthayoḥ/
bāhūrū mantrapau nyasyau dalayordakṣiṇasthayoḥ

6.288

jānū pādau tathā nyasyau dalayoruttarasthayoḥ/
mantrarūpe ṣaḍaṅge tu padmasyāṣṭadalasya tu

6.289

pūrvasmin hṛdayaṃ vāme kavacaṃ dakṣiṇe śiraḥ/
paścime tu śikhāṃ nyasyet pare dalacatuṣṭaye

6.290

agrato'straṃ karṇikāyāṃ kesare ca purodale/
netraṃ nyasyārcayet prāgvat padmādinyāsamācaret

6.291

tridalādiṣu padmeṣu dalamūle yathoditam/
buddhyā sthānaṃ vibhajyātra pañca ṣaḍ‌dvādaśāthavā

6.292

nyasedaṅgānyathādṛṣṭapṛṣṭhabhāgasya vai vibhoḥ/
parivārasametasya tvaṅgaṃ nyasyettu dakṣiṇe

6.293

bhāgaṃ kṛtvā prakṛtyāgrāt kramāt prāgādi kalpayet/
āśritya vāmabhāgaṃ tu proktamārabhya caiśvarīm

6.294

cāndraṃ vātyaṃ vāruṇaṃ ca digvibhāgaṃ prakalpayet/
tayoḥ ṣaṭ‌kakramāt kuryād‌dvādaśasthānakalpanam

6.295

dharmādidevatā nyasya hyevaṃ digvidigāśrayāḥ/
śrīpuṣṭyostu ya(sa)dā yāge pṛthak padmopari sthitam

6.296

tadādhikārayāge'pi pṛthagevāsanādikam/
vāhānāṃ lāñchanādīnāṃ vihīne vātha pārśvataḥ

6.297

kalpayedatha taṃ bhogairyajeta susamastakaiḥ/
vinivedyāsanavaraṃ samāhūtasya vai vibhoḥ

6.298

pādapīṭhaṃ tu sāmānyaṃ mṛdvāstaraṇabhūṣitam/
ghaṇṭāśabdasamopetaṃ datvārghyaṃ mantramūrdhani

6.299

pādyapratigrahaṃ haimaṃ vibhordadyāt saratnakam/
pādyaṃ pādodakākarṣaśāṭakenānulepanam

6.300

sapratigrahamācāmaṃ sānulepaṃ ca mālikām/
ghṛtādikairmahādīpairacchinnairarcayeddharim

6.301

sugandhairmadhurairdhūpaiḥ prabhūtairarcayedvibhum/
arhaṇaṃ madhuparkaṃ ca darpaṇaṃ tadanantaram

6.302

(niṣpuṃsanaṃ sapātraṃ ca ācāmaṃ gandhameva ca/
atha cūrṇitakarpūraghṛṣṭaśrīkhaṇḍabhāvitam //
sapūgaphalamutkṛṣṭaṃ tāmbūlaṃ vinivedya ca/
saputradāramātmānaṃ aṣṭāṅgapatanena ca //
cetasā bhaktiyuktena nivedya tadanantaram/)
tataḥ snānāsanādīnāṃ bhogānāṃ sannidhāpanam/
kṛtvābhyarcyāpi devasya pāṇinā dakṣiṇaṃ padam

6.303

dakṣiṇenātha vāmena vāmaṃ saṃgṛhya mantrataḥ/
vijñāpya majjanārthaṃ tu kṛtvā mārgatrayaṃ tataḥ

6.304

snānāsanaṃ nivedyātha devasya dvitayaṃ tu vai
snānārthamavatīrṇasya pādapīṭhamanantaram

6.305

bhaktinamreṇa śirasā dadyādarghyaṃ tu mūrdhani/
vinivedya tato haimaṃ saratnaṃ ca pratigraham

6.306

dadyādvai pādyakalaśāt pādyaṃ pādāmbujadvaye/
śubhe ca pāduke cātha tadante snānaśāṭakam

6.307

sugandhaśālisaṃpūrṇaṃ mātrārthaṃ pātramuttamam/
darpaṇaṃ pūrṇacandrābhaṃ gandhatoyamanantaram

6.308

pāṇi(bhyāṃ)(pāda)prakṣālanārthaṃ tu pādapīṭhaṃ tataḥ śubham/
(śiraspṛṣṭena tailena kiṃcinnāṅgamupaspṛśet//)
dantakāṣṭhaṃ ca tadanu karmaṇyakṣīravṛkṣajam

6.309

mukhadhāvanapātraṃ ca jihvānirlehanaṃ tathā/
gaṇḍūṣācāmasalile tāmbūlaṃ gandhabhāvitam

6.310

snānārambhānuvṛttāṃśca(mbhaṃ tu vijñāpya) tailādīn‌ saṃnidhāpya ca/
tatpātrābhyarcanaṃ kṛtvā tatastailaṃ samarcayet

6.311

skandho saṃchādya vastreṇa sukeśān vikiret prabhoḥ/
madhye śirasi devasya secayettailamuttamam

6.312

āvṛtyāvṛtya niṣpīḍya tathā kaṇḍūyanaṃ nakhaiḥ/
bahūpacārasaṃyuktaṃ saṃmārjyaṃ tailajaṃ lavam

6.313

ketakotpalamālāśca datvā keśāṃśca bandhayet/
hastau prakṣālya toyena skandhavastraṃ vimucya ca

6.314

spṛṣṭvā tailaṃ tathāṅgāni upāṅgāni ca mardayet/
tato bahusugandhaṃ tu cūrṇaṃ godhūmaśālijam

6.315

rajanīcūrṇasaṃmiśramīṣatpadmakabhāvitam/
deyamudvartanārthaṃ tu māṣīṃ ca(camaṣīṃ)tadanantaram

6.316

snānārthaṃ khalisaṃyuktaṃ toyamuṣṇamanantaram/
candanaṃ mukhalepārthaṃ ghṛṣṭaṃ karpūrabhāvitam

6.317

tata āmalakasnānaṃ lodhraṃ kāleyakaṃ tathā/
varṇakaṃ keyūrakaṃ ca tagarūṇi priyaṅgavaḥ

6.318

sugandhaṃ caiva siddhārthaṃ sarvauṣadhisaratnakam/
sahasradhārayā viṣṇordadyācchuddhodakaṃ tathā

6.319

kāleyakaṃ ca tadanu lodhrasnānaṃ tu varṇakam/
śarīrārthāni cānyāni śirorthāni tu sattama!

6.320

yadvā kṣīrādisaṃpūrṇakumbhaiḥ saṃsnānapayedvibhum/
gavyaṃ prabhūtaṃ snānārthaṃ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ madhu

6.321

aikṣavaṃ tu rasaṃ hṛdyamabhāvāccharkarodakam/
dhātrīphalodakaṃ caiva lodhratoyamanantaram

6.322

raktacandanatoyaṃ ca rajanīnīramuttamam/
granthipallavavāryeva tatastu tagarodakam

6.323

priyaṅguvāri tadanu māṃsījalamataḥ param/
siddhārthakodakaṃ cātha sarvauṣadhijalaṃ tataḥ

6.324

patrapuṣpodake caiva phalabījodake tvatha/
gandhodakaṃ ca tadanu hemaratnajale tataḥ

6.325

puṇyatīrthasarittoye kevalaṃ tadanantaram/
snānārthaṃ kalpitenaiva tūdakena vimiśritam

6.326

yoktavyaṃ kramaśo hyetadarghyapuṣpasamanvitam/
antarāntarayogena snānānāṃ ca mahāmate!

6.327

kṣālanaṃ cārghyakalaśādarghyadānasamanvitam/
tataḥ snānīyaśeṣeṇa hemādidravyanirmitam

6.328

saṃpūrṇamambhasā kumbhaṃ haridrāśālitaṇḍulaiḥ/
supiṣṭairupariṣṭācca liptaṃ yuktaṃ sragādinā

6.329

pāṇau kṛtvā tamekasminnaparasmiṃstu mallakam/
dhūmāyamānaṃ siddhārthairbhrāmya mūrdhni bahiḥ kṣipet

6.330

sudhautamahataṃ cātha śāṭakaṃ vinivedya ca/
kacodakāpakarṣārthamaparaṃ dehavārihṛt

6.331

adharottaravastre dve gandhadhūpādhivāsite/
skandhaplotaṃ nivedyātha susūkṣmamahataṃ sitam

6.332

śiraḥśyānaṃ tataḥ kuryācchaśidhūpasamanvitam/
karpūracūrṇasaṃmiśraṃ kuryāddevasya mūrdhajam

6.333

vibhāvyālaṅkṛtaṃ bhaktyā bhogaiḥ srakcandanādibhiḥ/
evaṃ hi citrapūrvāṇāmanyeṣāṃ kamalāsana!

6.334

sadratnabrahmapāṣāṇavarjitānāṃ samācaret/
snānādyaṃ karmabimbe tu tatsamīpe'tha darpaṇe

6.335

snānavijñāpanaṃ kṛtvā karmārcāṃ tasya sannidhau/
snānāsane samāropya tasyāṃ sarvaṃ samācaret

6.336

tadabhāve darpaṇe tu snānabhogāni cārpayet/
citrastha eva dadyācca bhogānanyān yathākramam

6.337

tadabhāve ca tān sarvān pāṇinādāya cetasā/
nivedayenmaṇḍalādiṣvevaṃ bhoganivedanam

6.338

prokṣaṇaṃ yadi vā kuryādarghyādyairavaśiṣṭakaiḥ/
praṇālabhāgādaparaṃ sthānaṃ bhadrāsanāttu(naṃ tu) vai

6.339

bhūrinīraghaṭaiḥ śuddhaṃ kṛtvā tatrāvatārya ca/
sapīṭhaṃ bhagavadbimbaṃ tadvinā vārcitaṃ yadi

6.340

khaplutaṃ bhāvayeddevaṃ niśśeṣaṃ kṣālayettataḥ/
bhūyo gandhodakenaiva pūryaṃ kumbhacatuṣṭayam

6.341

snānakumbhaṃ vinānyeṣāṃ prāgvat kāryā ca kalpanā/
hṛnmantreṇa caturṇāṃ tu kuryādvai dravyayojanam

6.342

sāstreṇa mūlamantreṇa sarvaṃ taccābhimantrya tu/
mārgatrayaṃ kramāt kṛtvā vinivedyāsanaṃ tataḥ

6.343

tṛtīyaṃ ratnakhacitaṃ tatrasthaṃ parameśvaram/
samabhyarcyārghyapādyena pādukābhyāmanantaram

6.344

deyamācamanaṃ bhūyaḥ pādapīṭhaṃ tathaiva ca/
samālabhya sugandhena bhaktitaścandanādinā

6.345

saṃvījya vyajanenaiva māyūreṇa tathena ca??/
tato'pyacaṭanaṃ haimaṃ rājataṃ dārujaṃ tu vā

6.346

keśaprasādakṛtkūrcaṃ puṣpatāmbūlakartarīm/
nivedyadevadevāya dukūlavasane site

6.347

ghṛṣṭakuṅkumakastūrīmṛgasnehānulepanam/
upavītaṃ sottarīyaṃ makuṭādyamananantaram

6.348

pādanūpuraparyantamalaṅkaraṇamuttamam/
vicitraṃ hi śiromālyaṃ veṣṭanena samanvitam

6.349

sragdāmasūtrasaṃbaddhamākarṇā(ṇṭhā)ccaraṇāvadhi/
muktapuṣpaṃ tato dadyādyathākālasamudbhavam

6.350

ruciraṃ kaṅkaṇaṃ cādya dadyāt pratisaraṃ tataḥ/
dhātubhiḥ kuṅkumādyairvā vicitraṃ sitasūtrajam

6.351

pūritaṃ mṛdutūlena grathitaṃ cāntarāntarā/
añjanaṃ saśalākaṃ ca tāmbūlaṃ gandhabhāvitam

6.352

lalāṭatilakaṃ haimaṃ mukhavāsaṃ sarocanam/
karṇāvataṃsake puṣpe maṇḍanaṃ darpaṇaṃ mahat

6.353

prakiran citrakusumairdī(madī)ptaratnaprabhojjvalaiḥ/
pradīptaistu mahājvālai(dīpai)stilatailājyapūritaiḥ

6.354

abhuktāhatasuśvetarañji(ci)tairvastra(rti)veṣṭitaiḥ/
garbhīkṛtatvagelādyaiḥ pūjayettadanantaram

6.355

karpūracūrṇasaṃmiśraṃ sugandhimadhuraṃ bahu/
mṛṣṭadhūpasamāyuktaṃ gugguluṃ dhūpayecchūbham

6.356

sahaghaṇṭāravai ramyaiścālyamānena bāhunā/
upānahau sitacchatraṃ śibikāṃ ca rathādi yat

6.357

vāhanaṃ gajaparyantaṃ sapatākaṃ khagadhvajam/
sitāsitau tu camarau mātrāvittamanantaram

6.358

jānunī bhūgate kṛtvā śirasāvanatena tu/
ādāyottānapāṇibhyāṃ vinivedya jagatprabhoḥ

6.359

saṃpūraṇārthaṃ bhogānāṃ sarveṣāṃ dvijasattama!/
bherīmṛdaṅgaśabdārdyaijayaśabdasamanvitaiḥ

6.360

gītakairvividhairnṛttaistantrīvādyasamanvitaiḥ/
vaṃśaiḥ śrṛṅgaistathā vādyairanyaiḥ śrāvyaiśca pūjayet

6.361

stotramantrajapaṃ kuryājjitantādyaṃ mahāmate!/
vyastaṃ caiva samastaṃ ca vākyayuktaṃ viśeṣataḥ

6.362

tataḥ pradakṣiṇaṃ kuryāccatvāri dvijasattama!/
kusumakṣepasaṃyuktaṃ caturdikṣu samaṃ tu vai

6.363

sahāntaḥkaraṇenaiva bhaktiyuktena cetasā/
natapṛṣṭhaśirojānulalāṭataṭahṛtkaraḥ

6.364

gṛhastha ācarennityaṃ praṇāmaṃ sapradakṣiṇam/
sanyāsī daṇḍavat kuryāt praṇipātaṃ ca sarvadik

6.365

vihitaṃ snātakādīnāmanyeṣāmevameva hi/
smaran sarveśvaraṃ buddhyā sakṛt pravitate kṣitau

6.366

saṃkaṭe sati bhūbhāge bhagavatyagrataḥ sthitaḥ/
dhiyā tu bhaktitaḥ kuryādbadhvā tu karasaṃpuṭam

6.367

hṛddeśe mūrdhni kampaistu smaran sarveśvaraṃ harim/
antargarbhagṛhe viṣṇorgarbhadvārārdhamaṇṭape

6.368

praṇipātagaṇaṃ kuryāt pradakṣiṇagaṇaṃ vinā/
cakravadbhrāmayennāṅgaṃ pṛṣṭhabhāgaṃ na darśayet

6.369

paścādbhāgena nirgaccheddevāgnigurusannidhau/
vahnisthasya vibhoryasmāt pāṇipṛṣṭhasya darśanam

6.370

bahuṣvapi ca bhogeṣu pradhānaṃ prāpaṇaṃ tathā/
paścādutsavabimbaṃ tatkrameṇaiva tu pūjayet

6.371

jānubhyāṃ saha pāṇibhyāṃ pāṇibhyāṃ vā samācaret/
jānupradakṣiṇaṃ muktvā antaḥ sannikaṭe vibhoḥ

6.372

viruddhamaparaṃ caiva bhaktānāṃ caraṇabhramam/
evaṃ pradakṣiṇīkṛtvā kṣiptvā puṣpāñjaliṃ tataḥ

6.373

susnānā(tā)ditrayaṃ pṛcchedbhagavantaṃ tadāpi ca/
sārghyācāme(na) tu vā cārghyagandhapuṣpapradhūpakaiḥ

6.374

iṣṭvā nīrājayeddevaṃ vibhorarghyaṃ samarpayet/
bhojyāsanaṃ nivedyātha mārgatrayapurassaram

6.375

channaṃ dukūlatūlotthamasūrakavareṇa tu/
arghyaṃ pādyācame dadyāt pratigrahasamanvite

6.376

tarpaṇaṃ saṃpratiṣṭhāpya vāsitaṃ cārghyavāriṇā/
athārhaṇajalaṃ svacchaṃ sugandhaṃ pātrataḥ kṛtam

6.377

madhuparkaṃ dadhighṛtaṃ madhuyuktamanantaram/
samastamevamekāṅgaṃ dadhi vāpi nivedayet

6.378

śītalaṃ tarpaṇajalaṃ atha cūrṇaṃ puroditam/
deyaṃ niṣpuṃsanārthaṃ ca punarācamanaṃ vibhoḥ

6.379

svalaṅkatāṃ surūpāṃ ca sragyuktāṃ vinivedya gām/
oṣadhīḥ śālipūrṇāśca srakphalāḍhyaṃ vanaspatim

6.380

mūrtiṃ(rtaṃ)nivedayet pūrvaṃ tataḥ saṃsthāpya tarpaṇam/
pracchādanāmbaraṃ caiva pradadyādarhaṇodakam

6.381

ṣaḍrasaprabhavairdivyairnaivedyaiḥ pāvanaiḥ phalaiḥ/
guḍakhaṇḍacitairbharkṣyaibahurbhighṛtapācitaiḥ

6.382

guḍamudgapayomiśrairniśājyatilamiśritaiḥ/
dadhimiśraissarvamiśrairmadhusvāduyutaiḥ phalaiḥ

6.383

kramādannairaṣṭavidhairapūpān vinivedayet/
sarasābhī rasālābhiḥ payasā suśrṛtena ca

6.384

pavitraiḥ śītalaiḥ svādurasagandhaiśca pānakaiḥ/
bhakṣyairbhojyaistathā lehyaiḥ peyairanyairanekaśaḥ

6.385

śraddhāpūtena manasā yaṣṭavya(jetta)majamavyayam/
ekaikasmiṃstu vai bhoge prokṣayedarghyavāriṇā

6.386

choṭikāṃ mantrasaṃyuktāṃ kṛtvā pāṇidvayena tu/
dhāraṇādvitayenaiva arkasomamayena tu

6.387

samyak sarvaṃ tu saṃskuryādyathā tadavadhāraya/
pracaṇḍakiraṇavrātairbhāskarīyairdahet purā

6.388

saṃcintya bhasmabhūtāhaṃ(taṃ tu) tataḥ pūrṇenduraśmibhiḥ/
āpyāyyāmṛtakalloladhārāpātena nārada!

6.389

kāntimaccintayedbhūyo yaddagdhaṃ bhānunā tu vai/
vadhvā kāmadughāṃ mudrāṃ sravantīṃ mantrasaṃyutām

6.390

gorūpāṃ himaśailābhāṃ nirādhārapathe sthitām/
datvā puṣpārghyamupari saṃspṛśedviṣṇupāṇinā

6.391

savyena pāṇinā spṛśya prakoṣṭhaṃ dakṣiṇasya tu/
tena dakṣiṇahastena agrasaṃkucitena tu

6.392

nivedayettato vipra! śirasā'vanatena tat/
pāvanaiḥ pānakaiḥ svacchaiḥ śītalermadhurādikaiḥ

6.393

tvagelādyanvitairmṛṣṭadhūpakarpūravāsitaiḥ/
nālikerodakopetaistarpaṇīyamanantaram

6.394

masūramāṣacūrṇena rajanīśālijena ca/
samudvartya ca saṃkṣālya śītalairbahuvāribhiḥ

6.395

naivedyācamanārthaṃ tu gandhodakamanuttamam/
vāsasā nirmalaṃ kṛtvā candanena sitena ca

6.396

samālabhya sughṛṣṭena karpūrasahitena ca/
tilānyatha sa ratnāni sauvarṇe vātha rājate

6.397

pātre kṛtvātha mātrārthaṃ devāya vinivedayet/
lavaṅgatakkolailātvakkarpūraparibhāvitam

6.398

jātipūgaphalopetaṃ sasugandhacchadaṃ bahu/
karpūracūrṇasaṃmiśraṃ muktācūrṇasamanvitam

6.399

mātuluṅgaphalopetaṃ nālikeraphalānvitam/
pradadyāt praṇataścānte tāmbūlaṃ jagataḥpateḥ

6.400

prakṣālya gandhatoyena arghyapātroddhṛtena vai/
pāṇiyugmaṃ yathā vai syāt svacchamatyantanirmalam

6.401

naivedyadhūpapātrādyaiḥ pātraiścānirmalīkṛtam/
kṛtvā tu gandhadigdhau tau arghyeṇārcya parasparam

6.402

mudrāmūlādimantrāṇāṃ darśayitvā yathākramam/
bhūyo'rghyagandhapuṣpeṇa dhūpāntena samarcya ca

6.403

japayajñavidhānena devaṃ santarpayettataḥ/
sphāṭikenākṣasūtreṇa svakairvā karaparvabhiḥ

6.404

pātraṃ saṃsthāpayet paścādarghyapātrācca vāriṇā/
vilipya candanādyaistu sthāpayedbhājane śubhe

6.405

saṃpūjya puṣpadhūpādyairmantraṃ tatra ca vinyaset/
sādhāramāsanaṃ caiva śaktipūrvaiḥ samāvṛtam

6.406

caturbhujaṃ tu virajo nārāyaṇamivāparam/
varadābhayahastaṃ ca baddhāñjalidharaṃ smaret

6.407

brahmasthānasthitaṃ taṃ ca sūtraṃ dhyāyecchikhopamam/
sannidhau bhava deveśa! saṃniruddho bhavācyuta!

6.408

sūtrākhyamaṇijāle'smin yāvaccandrārkatārakam/
evaṃ mune! pratiṣṭhāpya mantraṃ sūtre'kṣasaṃjñike

6.409

pratiṣṭhitasya vai paścānmudrāṃ svāṃ ca pradarśayet/
yathāśakti japaṃ kuryācchatamaṣṭādhikaṃ tu vā

6.410

tannivedya vibhoḥ paścādvākkarmamanasānvitam/
"puṇḍarīkākṣa! viśvātman! mantramūrte! janārdana!

6.411

gṛhāṇedaṃ japaṃ nātha! mama dīnasya śāśvata!"/
ityuktvārghyodakaṃ paścāt puṣpaṃ dakṣiṇapāṇigam

6.412

agrato nikṣiṃpedviṣṇormūlamantreṇa nārada!/
bhāvayecca tatassamyaksphurantīṃ tārakāvalim

6.413

praviṣṭāṃ bhagavadvaktre vaktrāttāṃ hṛdgatāṃ punaḥ/
hṛdayād‌dvijaśārdūla! saṃhārākhyakrameṇa tu

6.414

pūrvavadbrahmarandhreṇa pareṇa saha yojayet/
ekaikaṃ hṛdayādīnāṃ sarveṣāṃ vihitaṃ tvatha

6.415

kriyāṅgatvānna doṣo'sti anyathā tajjpaṃ vinā/
dhūpaṃ datvā praṇamyātha stu(śru)tvā mantreśvaraṃ tataḥ

6.416

dvidhā pradakṣiṇaṃ kuryāt praṇāmaṃ ca tathāvidham/
naikatripañcasaptākhyagaṇanāviṣamaṃ ca yat

6.417

yataḥ samo hi bhagavān devaḥ sarvasya vai hariḥ/
saṃpūjya gandhadhūpaiśca tatastu bhagavanmayān

6.418

yathākramaṃ samabhyarcya naivedyaṃ pratipādya ca/
teṣāṃ mātrāvasānaṃ ca āsanādyaṃ nivedayet

6.419

yadvaibhyo deva(bhoga)yajñānte tanmātrāntaṃ pradāya tu/
asmin‌ kāle'rhaṇādyaṃ tu tāmbūlāntaṃ samarpayet/
śayyāsanaṃ tato dadyādagnau santarpayettataḥ

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe bāhyayāgo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ //
***************

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc