પરમેશ્વરસંહિતા · અધ્યાય 6

॥ શ્રીઃ ॥
ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
પુરાઽનેન વિધાનેન કૃત્વા યાગં તુ માનસમ્।
કર્મણા ભક્તિયુક્તેન બહિર્વૃત્તૌ યજેત્તતઃ

સનકઃ --
ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન જ્ઞાતો હ્યજ્ઞાનનાશનઃ।
જ્ઞાનવિજ્ઞાનસહિતો હૃદ્યાગઃ સર્વસિદ્ધિદઃ

કિમર્થં બાહ્યતઃ પૂજા કાર્યા વૈ પ્રતિમાદિષુ।
એતદાચક્ષ્વ ભગવન્નત્ર મે સંશયો મહાન્

શાણ્ડિલ્યઃ ---
બાહ્યોત્થા વાસના વિપ્ર! બહુજન્માર્જિતા દૃઢા।
લોલીકૃતોઽનયા હ્યાત્મા શુદ્ધોઽશુદ્ધસ્વરૂપયા

યા મન્ત્રવિષયા શુદ્ધા ક્રિયાશાન્તસ્વરૂપદા।
સમુત્થાનવિનાશાર્થં તસ્યાઃ સંપરિકીર્તિતા

સ બાહ્યાભ્યન્તરાભ્યાં ચ ક્રિયાભ્યાં તન્મયો ભવેત્।
દૃઢોત્થવાસનાનાં ચ તાનવં સ્યાચ્છનૈઃ શનૈઃ

યન્મયઃ સાધકો વિપ્ર! દેહસ્થઃ સાંપ્રતં ભવેત્।
તન્મયો દેહપાતાત્ સ્યાદિત્યેતત્ કથિતં મયા

અથ બાહ્યોત્થયાગસ્ય વિધાનમવધારય।
દેવં હૃત્કમલાકાશે તેજોરૂપતયા સ્થિતમ્

તસ્માત્ સ્થાનાત્ સમાનીય તં કુર્યાન્નેત્રમદ્યગમ્।
વાસુદેવાભિધાનં તુ પ્રાગુક્તં ચ સમાશ્રયેત્

તતો લોચનયુગ્મેન સ્તબ્ધેન દ્વિજસત્તમ!।
જપન્ લોચનમન્ત્રં તુ અવલોક્યાખિલં તુ તમ્

સ્થાપિતો ય ઉપાર્જિત્ય સંભારો હ્યુદકાદિકઃ।
ધ્યાયેદ્દક્ષિણપાણૌ તુ અસ્ત્રમાદિત્યસન્નિભમ્

દ્રવ્યદોષગણં તેન દગ્ધ્વા તન્મન્ત્રમુચ્ચરન્।
સંચિન્ત્ય ભસ્મભૂતં તુ તં સર્વં દ્વિજસત્તમ!

દગ્ધદોષમથાપ્યાય્ય વામહસ્ત (તલેન) ગતેન તુ।
હૃદા પૂર્ણેન્દુતુલ્યેન અમૃતાસારવર્ષિણા

તન્મન્ત્રમુચ્ચરન્ પશ્ચાત્ કાન્તિમન્તં વિચિન્તયેત્।
દગ્ધમાપ્યાયિતં સર્વમથ ચૈવં સમાચરેત્

પ્રચણ્ડકિરણવ્રાતૈર્ભાસ્કરીયૈર્દહેત્ પુરા।
સંચિન્ત્ય ભસ્મભૂતં તં તતઃ પૂર્ણેન્દુરશ્મિભિઃ

આપ્યાય્યામૃતકલ્લોલધારાપાતેન સત્તમ!।
કાન્તિમચ્ચિન્તયેદ્ભૂયો યદ્દગ્ધં ભાનુના તતઃ

બધ્દ્વા કામદુઘાં મુદ્રાં સ્રવન્તીં મન્ત્રસંયુતામ્।
ગોરૂપાં હિમશૈલાભાં નિરાધારપદે સ્થિતામ્

તયા તદમૃતીકુર્યાદ્ભોગજાલં યથાસ્થિતમ્।
નિર્મલો દ્રવ્યસઙ્‌ઘશ્ચ યાગયોગ્યો ભવેત્તદા

ગાલિતેનામ્બુના પૂર્ણં સ્વાહૃતેનામ્બુના સહ।
સ્વોત્તરે વર્મણા સ્થાપ્ય કુમ્ભં સર્વોપયોગિ યત્

ઉપાર્જિતં પુરા યદ્વૈ યાગોપકરણં મહત્।
તત્ સર્વં દક્ષિણે કૃત્વા મધ્યે ભદ્રાસનં ન્યસેત્

પ્રતિમાલક્ષણાધ્યાયે વક્ષ્યતે તસ્ય લક્ષણમ્।
યત્કિઞ્ચિત્ પત્રપુષ્પાદ્યં પરિદૃશ્યેત પીઠગમ્

પાણિના તત્ સમાહૃત્ય શુચિસ્થાને નિધાય વૈ।
ગવ્યૈર્વા ચામરૈર્વાલૈઃ શિખિપક્ષૈઃ કુશૈરથ (પિ)

સંમાર્જ્ય ભદ્રપીઠં તુ વાસસા સુસિતેન વા।
બહુના વસ્ત્રપૂતેન વારિણા તદનન્તરમ્

પ્રક્ષાલ્ય દ્વાદશાર્ણેન પ્રણવાદ્યન્તગેન તુ।
એવમારાધનાધારં ક્ષાલયિત્વા ચ વારિણા

તત્તાવદસ્ત્રપુષ્પેણ કુર્યાદ્વિઘ્નગણોજ્ઝિતમ્।
આરાધ્યોઽયમથારોપ્ય તત્ર મન્ત્રમયીં શુભામ્

સર્વોપકરણોપેતાં સર્વલક્ષણસંયુતામ્।
પ્રતિમાં ધાતુપાષાણનિર્મિતામાત્મસિદ્ધયે

અષ્ટાઙ્ગેન નમસ્કૃત્ય દદ્યાદર્ઘ્યં તુ મૂર્ધનિ।
અનુલેપનસંયુક્તં તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં શુભમ્

સાઙ્ગં સાવરણં ભક્ત્યા પૂજયેત્ પુરુષોત્તમમ્।
યદ્વાર્ઘ્યપાદ્યાચમનૈર્દેવમભ્યર્ચ્ય વૈ તતઃ

ભુક્તમર્ઘ્યાદિકં તસ્માદપનીયાભિવાદ્ય ચ।
સમર્પ્ય વિષ્વક્સેનસ્ય, સંશોધ્ય મૃદુના દ્વિજ!

ઉશીરવંશકૂર્ચેન ક્ષાલયેદ્ગન્ધવારિણા।
ઉચ્ચરન્ મૂલમન્ત્રં વા કુર્યાન્માર્ગત્રયં વિભો!

સુધૌતે દેવદેવસ્ય વાસસી પરિધાપયેત્।
ચિત્રસ્થાદ્ભગવદ્બિમ્બાદ્ભુક્તપુષ્પાદિકં હિ યત્

અપનીય તુ તત્ કુર્યાદ્વાસસા રેણુમાર્જનમ્।
યદ્વા પ્રાગ્યાગભવનપ્રવેશાનન્તરં દ્વિજ!

ન્યસ્ય ભદ્રાસનાદ્યં તદન્યદન્યત્ સમાચરેત્।
યદ્વા તદાતને કાલે ન્યસ્ય ભદ્રાસનાદિકમ્

આદ્યં માર્ગત્રયં કૃત્વા યથોક્તવિધિના તતઃ।
યોગપીઠાર્ચનારમ્ભે બિમ્બોક્તં સર્વમાચરે (રભે)ત્

અથાર્ઘ્યાદીનિ પાત્રાણિ પ્રક્ષાલ્યાસ્ત્રેણ વારિણા।
સમાપૂર્ય સુગન્ધેન જલેન હૃદયેન તુ

દ્રવ્યાણિ નિક્ષિપેત્તેષુ યથોક્તક્રમયોગતઃ।
ભદ્રાસનસ્ય કોણેષુ પુરતો વાસસાસ્તૃતે

ભૂતલે વાઽથ પાત્રાણિ આધારોપરિ વિન્યસેત્।
સ્વપૂર્વનિયમેનૈવ ઉદક્‌પશ્ચિમકોણગમ્

અર્ઘ્યામ્બુકલશં ન્યસ્ય તતઃ પ્રાગુત્તરાન્તરે।
ન્યસેદાચમનીયાખ્યમાગ્નેયે સ્નાનસંજ્ઞિતમ્

વિન્યસ્ય પાદ્યસંજ્ઞં તુ પદે દક્ષિણપશ્ચિમે।
અગ્રતો વાપિ તન્મદ્યે ન્યસેદર્ઘ્યં દ્વિતીયકમ્

અગ્નિકોણે ત્વર્ઘ્યપાત્રં પાદ્યમૈશાનકોણકે।
આચામં નૈઋતે ભાગે સ્નાનાર્થં વાયવે તથા

ઈશ્વરપ્રાગ્વશાદર્ઘ્યમાગ્નેયાદિષુ કોણકે।
મુખ્યામુખ્યાર્ઘ્યપાદ્યાદિક્રમાદ્‌દ્રવ્યાણિ નિક્ષિપેત્

ચન્દનં શશિબાહ્‌લીકદૂર્વાસિદ્ધાર્થકાનિ ચ।
સાક્ષતાનિ કુશાગ્રણિ તણ્ડુલાનિ તિલાનિ ચ

કાઞ્ચનં રજતં તામ્રં રત્નાનિ ચ ફલાનિ ચ।
કદલીફલપૂર્વાણિ પ્રધાનેઽર્ઘ્યે વિનિક્ષિપેત્

દ્વિતીયે દધિમધ્વાજ્યક્ષીરબિન્દુચતુષ્‍ટયમ્।
કુશાગ્રેણ સબાહ્‌લીકં સપુષ્પં તિલ(સિત)તણ્ડુલમ્

દૂર્વાં ચ વિષ્ણુકાન્તાં ચ શ્યામાકં શઙ્ખપુષ્પકમ્।
પદ્મકં કુન્દરેણું ચ પાદ્યપાત્રે વિનિક્ષિપેત્

એલાલવઙ્ગતક્કોલૈઃ સહજાતિફલાનિ ચ।
ચન્દનં ચ સકર્પૂરં ક્ષિપેદાચમનીયકે

કુષ્ટં માંસીં હરિદ્રે દ્વે મુરા શૈલેયચમ્પકાન્।
વચાકચ્ચોરમુસ્તાશ્ચ સ્નાનીયે તુ વિનિક્ષિપેત્

પાત્રન્યાસક્રમેણૈવ તાનિ પાત્રાણિ કલ્પયેત્।
તત્તત્કલ્પનમન્ત્રૈસ્તુ યદ્વા પ્રાગેવ તાનિ તુ

તોયૈઃ સંપૂર્ય નિક્ષિપ્ય દ્રવ્યાણ્યપિ યથાક્રમમ્।
તત્તત્કલ્પનમન્ત્રૈસ્તુ સ્વાધારેષુ નિવેશયેત્

યથાસ્થાનં તતઃ કુર્યાદ્દહનાપ્યાયનાદિકમ્।
પાત્રાણાં તુ તદાનીં વા ભોગાનામપિ તત્ ત્રયમ્

દક્ષિણેન તુ હસ્તેન પુષ્પમાદાય તત્ર વૈ।
ધ્યાત્વા નિષ્કલરૂપં તુ મૂલમન્ત્રમનન્યધીઃ

તત્પ્રોક્ષણાર્ઘ્યે નિક્ષિપ્ય ચતુરાવર્ત્ય તં તથા।
જપન્‌ પુનસ્તદુદ્‌ધૃત્ય તસ્માત્ સ્થાનાદ્બહિઃ ક્ષિપેત્

તતસ્તદમ્ભસાસ્ત્રેણ વેદિં ભોગાનુપાર્જિતાન્।
આત્માનં ચાપિ સંપ્રોક્ષ્ય હ્યર્ઘ્યાદીનભિમન્ત્રયેત્

સાસ્ત્રેણ મૂલમન્ત્રેણ તાનભ્યર્ચ્ય પ્રસૂનકૈઃ।
સાઙ્ગેન મૂલમન્ત્રેણ તતોઽભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ

ધૂપપાત્રં ચ ઘણ્ટાં ચ તાનિ ધૂપેન પૂજયેત્।
ધૂપપાત્રસ્ય ઘણ્ટાયાઃ પૂજનં ચાવધારય

ધૂપપાત્રસ્ય મૂલે તુ ક્ષ્માતત્વં કમલે જલમ્।
ચક્રેઽગ્નિં કિઙ્કિણીજાલે વાયું ખં કર્ણિકોપરિ

એવં ધ્યાત્વાર્ચ્ય તન્મન્ત્રૈસ્તન્મન્ત્રેણાર્ચયેત્તુ વા।
યચ્ચક્રં તચ્ચ હૃદયં પદ્મં હૃત્કોટરં વિદુઃ

ચક્રે યાશ્ચ અરાખ્યાસ્તા નાડ્યો વૈ દ્વાદશ સ્મૃતાઃ।
કિઙ્કિણ્યો યાઃ સ્થિતા વિપ્ર! જ્ઞેયાસ્તાઃ સૂક્ષ્મનાડયઃ

યાસાં વૈ મધ્યમા શક્તિર્ભુજઙ્ગકુટિલોપમા।
ધૂમધૂસરવર્ણાભા અણ્ડં ભિત્વા વિનિર્ગતા

કાલાગ્નિહૃદયોત્થા સા સત્યાન્તે તુ લયં ગતા।
તયા સંબોધિતો હ્યાત્મા મન્ત્રમૂર્તિધરઃ પ્રભુઃ

સન્નિધૌ ભવતિ ક્ષિપ્રમવ્યુચ્છિન્નં દહેત્તથા।
અથ સ્વરૂપં ઘણ્ટાયા યથાવદવધારય

વ્યક્તં તત્રાશ્રિતા નિત્યં માતૃકાવર્ણવિગ્રહા।
તત્ર ચાક્રમરાબૃન્દં સ્વરદ્વાદશકં સ્મૃતમ્

તદેવ ષોડશારે ચ વર્ણૈઃ સહ નપુંસકૈઃ।
વર્ણાનાં ત્રિવિધં રૂપં સર્વેષાં દ્વિજસત્તમ!

સંસ્થિતં વૈખરીનિષ્ઠં પસ્યન્તી પૂર્વકં ક્રમાત્।
અરાશ્રિતં દ્વિષટ્‌કારે વાક્‌સ્વરૂપં પરં હિ યત્

તદેવ ષોડશારે ચ તત્ર વૈકર્તને(રી)ષુ ચ।
મધ્યમાખ્યસ્વરૂપેણ નિત્યમેવ હિ વર્તતે

અત ઊર્ધ્વં ચતુર્વિંશત્સંખ્યં વર્ણગણં હિ યત્।
દલજાલં હિ તત્ પદ્મં પરિજ્ઞેયં મહામતે!

મકારસંજ્ઞં યદ્વર્ણં વિદ્ધિ તત્ પદ્મકર્ણિકામ્।
શઙ્ખં યકારવર્ણં ચ સમુષ્ટીકે સદા ગૃહે

રાદયઃ સપ્ત યે વર્ણા હાન્તાઃ પર્વગદાત્મકાઃ।
ક્ષાર્ણં પતત્રિરાજાદ્યમેવં ધ્યાત્વા તતો દ્વિજ!

શબ્દબ્રહ્મસ્વરૂપા ચ ઘણ્ટાવિગ્રહલક્ષણા।
વિજ્ઞેયા ભગવચ્છક્તિઃ ષાડ્‌ગુણ્યાન્તર્ગતા હિ સા

તેજોગુણસમોપેતા તૈજસદ્રવ્યરૂપધૃક્।
ઘણ્ટાખ્યમેતદ્વૈ વિદ્ધિ આધ્યક્ષીયં ગુણદ્વયમ્

અસ્યામાશ્રિત્ય યે વર્ણા જ્ઞાતવ્યાસ્તે સદૈવ હિ।
નિત્યમર્ચનકાલે તુ સાધકૈઃ સિદ્ધિલાલસૈઃ

કાલવૈશ્વાનરોપેતમનન્તં શબ્દચોદકે।
મુક્તાહારાશ્રિતં શઙ્ખં ઘણ્ટાયા વદને સ્થિતમ્

સંસ્થિતં ચ મહાબુદ્ધે! તદૂર્ધ્વે ગગનાશ્રિતમ્।
ચક્રં યસ્મિન્નરોદ્દેશે દ્વાદશાત્મા સ્થિતો રવિઃ

માસાત્મના પુનઃ સો વૈકર્તનેષ્વવતિષ્ઠતે।
ષોડશારેઽમૃતાત્મા વૈ કલાદેહસ્તુ ચન્દ્રમાઃ

સર્વેષુ વૃત્તક્ષેત્રેષુ નભસ્વાન્ સ્વયમેવ હિ।
તત્વસઙ્ઘં હિ ચાવ્યક્તં પદ્મપત્રાશ્રિતં તુ વૈ

જીવઃ કમલકિઞ્જલ્કે કર્ણિકાશ્રિત ઈશ્વરઃ।
શઙ્ખાશ્રિતશ્ચ પ્રણવો વિદ્યાં વિદ્ધિ ગદાશ્રિતામ્

પ્રાણાધિદૈવં ગરુડમિત્યેવં દેવતાગણમ્।
ધ્યાત્વાર્ચયેત્ પુરાર્ઘ્યાદ્યૈર્ધૂપાન્તૈરથવા દ્વિજ!

અધોમુખં તુ બ્રહ્માણ્ડં ધ્યાયેજ્જનરવાકુલમ્।
સનાલં ચ તદુર્ધ્વે તુ પદ્મમષ્ટદલં સ્મરેત્

પ્રકીર્ણપત્રં સુસિતં કેસરાલિસુકર્ણિકમ્।
તન્મધ્યે ચિન્તયેદ્દેવીં વર્ગાષ્ટકભુજાન્વિતામ્

મુખ્યે હસ્તચતુષ્કે તુ લાઞ્છનં કમલાદિકમ્।
સ્ફાટિકં ચાક્ષસૂત્રં ચ તથા વિજ્ઞાનપુસ્તકમ્

અભયં વરદં ચૈવ હસ્તદ્વિદ્વિતયે પરે।
પદ્માસને ચોપવિષ્ટાં પદ્મપત્રાયતેક્ષણામ્

પદ્મગર્ભપ્રતીકાશાં પદ્મમાલાવિભૂષિતામ્।
સિતાભરણસઞ્છન્નાં પીતવસ્ત્રવિવેષ્ટિતામ્

મન્ત્રૌઘમુદ્ગિરન્તીં ચ મન્ત્રજ્વાલાપ્રભાન્વિતામ્।
દેવૈઃ સંસ્તૂયમાનાં ચ બ્રહ્માદ્યૈર્બ્રહ્મવાદિભિઃ

ઋષિભિર્મુનિભિઃ સિદ્ધૈર્લોકાનુગ્રહકારિભિઃ।
નમ્યમાનાં સ્મરેત્ સમ્યક્ પૂજાકાલે સદૈવ હિ

યોઽનયા પૂજયેન્મન્ત્રં તસ્ય સિદ્ધિર્નદૂરતઃ।
એવં ધ્યાત્વાર્ચયેત્ સમ્યગર્ઘ્યાદ્યૈસ્તુ તતઃ સ્મરેત્

શબ્દબ્રહ્મમહો યદ્યદ્ધૃદબ્જાકાશમધ્યગમ્।
નિત્યોદિતમનૌપમ્યમનભ્યાસાદગોચરમ્

ઉપદેષ્ટુમતોઽન્યેષામભક્તાનાં ન યુજ્યતે।
પરસ્વરૂપમન્ત્રાણામેતલ્લક્ષણમબ્જજ!

દશપ્રકારે યચ્છબ્દે વિસર્ગાન્તેઽક્ષરાદિકે।
નાનામન્ત્રસ્વરૂપેણ વર્તતે વર્ણવિગ્રહે

ભોગમોક્ષપ્રદો મન્ત્રો ય આપ્તઃ સદ્ગુરોર્મુખાત્।
પઞ્ચસ્થાનગતો જ્ઞેયો ભક્તૈર્દિવ્યક્રિયાપરૈઃ

બહિઃસ્થપ્રતિમાદૌ તુ જિહ્વાગ્રે હૃત્કુશેશયે।
ધૂપધૂમશિખાયાં ચ ઘણ્ટાશબ્દે સુલક્ષણે

સ્વરૂપજ્યોતિરેવાન્તર્ભાવયેત્ સંસ્થિતં હૃદિ।
મધ્યમેન સ્વરૂપેણ અવ્યુચ્છિન્નં મહામતે!

ધૂપધૂમાશ્રિતં વિદ્ધિ વૈખરીવિગ્રહં પુનઃ।
ઘણ્ટાયાં ચાલ્યમાનાયામચ્છિન્નમનુભૂયતે

એવં સ્મૃત્વા તતસ્તાં તુ સુમન્ત્રન્યસ્તવિગ્રહામ્।
અર્ચિતાં ધ્યાનસંયુક્તામર્ઘ્યાદ્યૈર્ધૂપસંયુતૈઃ

સઞ્ચાલયેત્તતઃ સમ્યક્ સુશબ્દાં મન્ત્રબોધિનીમ્।
ત્રૈલોક્યદ્રાવિણીં ઘણ્ટાં સર્વદુષ્ટનિબર્હિણીમ્

એષા દ્રુતિર્હિ મન્ત્રાણાં સુપ્તાનાં ચ પ્રબોધિની।
વારણી સર્વવિઘ્નાનાં સર્વમન્ત્રપ્રસાદિની

પ્રણવાન્તે ધ્વનિર્હ્યેષા શબ્દશક્તૌ લયં ગતા।
વર્ણદેહાઃ સ્મૃતા મન્ત્રા મન્ત્રદેહાશ્ચ દેવતાઃ

ઘણ્ટાસ્તનિતમૂલાસ્તે પ્રબુદ્ધાઃ કર્મસિદ્ધિદાઃ।
પરશબ્દોત્થિતા શક્તિર્ઘણ્ટાસ્તનિતરૂપિણી

વર્ણત્વં સમનુપ્રાપ્તા તૈર્વર્ણૈર્મુનિસત્તમ!।
મન્ત્રાણાં કલ્પિતા દેહા નાનાકારાઃ સહસ્રશઃ

સ્વેચ્છયા ત્વનયા શક્ત્યા સામર્થ્યાત્ સ્વાત્મનઃ સ્વયમ્।
અનુગ્રહાર્થં ભવિનાં ભક્તાનાં ભાવિતાત્મનામ્

મનનાન્મુનિશાર્દૂલ! ત્રાણં કુર્વન્તિ વૈ યતઃ।
દદતે પદમાત્મીયં તસ્માન્મન્ત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અનભિવ્યક્તશબ્દાસ્તે નિરાકારાસ્તથૈવ ચ।
ઘણ્ટાયાં ચાલ્યમાનાયાં નિર્યાન્તિ ચ સહસ્રશઃ

અત એવ મુનિશ્રેષ્ઠ! મન્ત્રમાતા પ્રકીર્તિતા।
એષા ઘણ્ટાભિધા શક્તિર્વાગીશા ચ સરસ્વતી

વાચિ મન્ત્રાઃ સ્થિતાઃ સર્વે વાચ્યં મન્ત્રે પ્રતિષ્ઠિતમ્।
મન્ત્રરૂપાત્મકં વિશ્વં સબાહ્યાભ્યન્તરં તતઃ

ઘણ્ટાશબ્દગતં સર્વં તસ્માત્તાં ચાલયેત્ પુરા।
સ્વેષુ ચોક્તેષુ કાલેષુ--તાંસ્તુ મે ગદતઃ શ્રૃણુ

ગણેશપીઠદ્વારસ્થદેવાનામર્ચને તતઃ।
આહૂતિકાલે મન્ત્રાણાં ધૂપદાને વિશેષતઃ

દીપદાનેઽર્ઘ્યદાને ચ તથા નૈવેદ્યજોષણે।
જપસ્તુત્યવસાનાભ્યાં પ્રવૃત્તે ચાગ્નિતર્પણે

પૂર્ણાહુતિપ્રદાને ચ મન્ત્રાણાં તુ વિસર્જને।
વિષ્વક્સેનાર્ચને ચૈવ તત્પૂજાપ્રતિપાદને

બલિપ્રદાનકાલે તુ દેવતાનાં વિશેષતઃ।
નાતોઽન્યદા સ્યાદ્વિહિતં ચાલનં સિદ્ધિમિચ્છિતામ્

ધૂપં દત્વાઽથ પાત્રાણાં ઘણ્ટાશબ્દસમન્વિતમ્।
ધૂપં દદ્યાદ્યથાકાલં યદ્વાર્ઘ્યાદૌ સકૃત્ સકૃત્

અનુકલ્પે તુ હૃન્મન્ત્રં કુર્યાદાવર્તનં બુધઃ।
આવાહને સન્નિધાને સન્નિરોધે તથાઽર્ચને

વિસર્જનેઽર્ઘ્યદાનં તુ પ્રાક્પાત્રાન્નિત્યમાચરેત્।
તદમ્ભસા ચાર્હણં તુ તથૈવ પરિષેચનમ્

કુર્યાત્ પ્રણયનાદાનં પ્રીણનં પ્રીતિકર્મણિ।
પ્રોક્ષણં સર્વવસ્તૂનામન્યસ્માદુદકેન તુ

આરમ્ભે સર્વકાર્યાણાં તત્સમાપ્તૌ સદૈવહિ।
ન્યૂનાધિકાનાં શાન્ત્યૈ તુ જ્ઞાનવ્યત્યયશાન્તયે

કાર્યં તદર્ઘ્યદાનં ચ નિત્યં મન્ત્રાત્મનો વિભોઃ।
કુમ્ભોપકુમ્ભકુણ્ડાનાં મન્ત્રાસ્ત્રકલશાર્ચને

સંપૂજને ચ ભોગાનાં ગુર્વાદીનાં મહામતે!।
દક્ષશિષ્યાત્મપૂજાર્થં દ્વાર્સ્થાનામર્ચનં પ્રતિ

પ્રાસાદાસનદેવાનાં ગુરૂણાં સન્તતેસ્તથા।
લાઞ્છનાઙ્ગપરીવારશક્તિભૂષણરૂપિણામ્

મણ્ડલાવરણસ્થાનાં દેવાનાં ચાર્ચનં તથા।
મુદ્રાબન્ધે કરાભ્યુક્ષાં તદર્ચાક્ષાલનં તથા

જપકાલેઽક્ષસૂત્રસ્ય કુર્યાત્તત્પૂજનં તથા।
પાદ્યદાનં તૃતીયાત્તુ નિત્યં પાત્રાત્ સમાચરેત્

ચતુર્થાત્તુ યથાકાલં દદ્યાદાચમનં પુનઃ।
હસ્તપ્રક્ષાલનં ચૈવ ગણ્ડૂષં મુખધાવનમ્

સ્નાનીયાચ્ચાચરેત્ સ્નાનં પ્રયોજકવિધિસ્ત્વયમ્।
અર્ધ્યપાત્રાત્ દ્વિતીયાત્તુ કિઞ્ચિદુદ્ધૃત્ય વૈ જલમ્

તેન સ્વદેહવિન્યસ્તાન્ મન્ત્રાનિષ્ટ્વા યથાક્રમમ્।
અનુલેપનપુષ્પેણ ધૂપેન ચ તતો મુને!

મત્પૂજાર્થં પ્રક્લૃપ્તાનિ ગન્ધપુષ્પાણિ યાનિ ચ।
તાનિ સર્વાણ્યથાચાર્યો ધારયેન્ન કદાચન

ધારયેદ્યદિ સંમોહાલ્લોભાદ્વા તાનિ દેશિકઃ।
ગન્ધાદીન્યર્ચનાર્થાનિ સા પૂજા નિષ્ફલા ભવેત્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પૃથક્કુર્યાદ્યથાવિધિ।
અર્ઘ્યાદિકં સમાદાય દ્વાર્સ્થદેવાન્ સમર્ચયેત્

નિર્ગત્ય દ્વારબાહ્યે તુ સ્થિતો વાસીન એવ વા।
વાસ્તુક્ષેત્રેશગરુડદ્વાર્શ્રીચણ્ડપ્રચણ્ડકાન્

અભ્યર્ચ્યાર્દ્યાદિભિર્દેવાન્ પ્રાસાદસ્થાંશ્ચ પૂજયેત્।
પ્રાસાદેઽથ ચતુર્દ્વારે મણ્ડપે ચેતરેષુ ચ

દ્વારત્રયેઽથ ધાતારં વિધાતારં જયં તથા।
વિજયં ચાપિ ભદ્રં ચ સુભદ્રં ચ ગણેશ્વરમ્

યદઙ્ગભાવમભ્યેતિ દ્વાર્સ્થાદ્યં દેવતાગણમ્।
વિષ્વક્સેનાવસાનં ચ નરાણામલ્પમેધસામ્

જન્તોરેકાન્તિનસ્તદ્વૈ ચિત્તખેદકૃદર્ચનમ્।
વિઘ્નકૃત્ પ્રકૃતસ્યાપિ શિષ્યાણાં તદનર્ચનમ્

અતસ્તદનુકમ્પાર્થં દેવભૃત્યધિયાઽર્ચનમ્।
ભક્તિથદ્ધોજ્ઝિતં ચૈવ વિહિતં ત્વેવમેવ હિ

તે તત્પ્રાણિચ્યુતં પ્રહ્વા દત્તમપ્યવહેલયા।
ગૃહ્ણન્તિ મનસા શ્રેયઃ પરં ધ્યાત્વા ધિયા હૃદિ

યતઃ સર્વેઽચ્યુતમયાસ્તચ્ચિત્તાર્પિતમાનસાઃ।
એતાવદર્ચનાત્તેષાં ગુરોરેકાન્તિનસ્તુ વૈ

સ્યાદ્વિરોધનિરાસસ્તુ યતો ભૃત્યાસ્તુ તે હરેઃ।
કૃત્વૈવં દ્વારયાગં તુ તતઃ પુષ્પં ચ સંમુખમ્

ગૃહીત્વાઙ્ગુષ્ઠપૂર્વેણ સ્વાઙ્ગુલિત્રિતયેન તુ।
અભિમન્ત્ર્ય તદસ્ત્રેણ ચક્રં તદુપરિ સ્મરેત્

નિશિતારં જ્વલદ્રૂપં વર્ષન્તમનલાશનિમ્।
ક્ષયકૃદ્વિઘ્નજાલાનાં ક્ષિપેદ્યાગગૃહાન્તરે

તતસ્તત્તેજસા વિઘ્નજાલં નિષ્કાસયેન્મહત્।
બહિર્ભવનમધ્યાત્તુ તતસ્તદનુકમ્પયા

સ્વદેહાદામૃતં(હવામગં) ભાગમમૃતાંશુસમં સ્મરેત્।
પ્રાઙ્મન્ત્રમાત્રવિન્યાસાત્ સ તેષામનલપ્રભઃ

પ્રતિભાતિ યતસ્તેન મન્ત્રપુષ્પસમાશ્રયાત્।
નિર્ગચ્છન્તિ તમાશ્રિત્ય વામભાગમતસ્તુ તે

દક્ષિણાં તર્જનીં વિપ્ર! કુર્યાદૂર્ધ્વમુખીં તતઃ।
શિખામન્ત્રેણ સંયુક્તાં વિદ્યુદ્વિલસિતપ્રભામ્

સ્મૃત્વા સ્વાં વિઘ્નશાન્ત્યર્થં ભ્રામયન્નન્તરાવિશેત્।
સ્વાસનં ચ તતઃ પ્રોક્ષ્ય અર્ઘ્યપાત્રોદકેન ચ

સાસ્ત્રેણ તાડ્ય પુષ્પેણ તત્પૃષ્ઠે ક્રમશો દ્વિજ!।
આધારશક્તિપૂર્વં તુ મન્ત્રસઙ્ઘં પ્રપૂજયેત્

ઉપવિશ્યાસને યાગમારભેત સમાહિતઃ।
સમયે વાત્ર કુર્વીત સર્વભોગનિરીક્ષણમ્

ન્યસ્ય ભદ્રાસનં મૂલાત્ પ્રોક્ષણાર્ઘ્યપ્લુતેન તુ।
પાણિનાઽપ્યથ કૂર્ચેન તજ્જલેન તુ માર્જયેત્

તત્તાવદસ્ત્રપુષ્પેણ કુર્યાદ્વિઘ્નગણોજ્ઝિતમ્।
સર્વલોકમયં તત્ર સર્વદેવસમાશ્રયમ્

સર્વાધારમયં ધ્યાયેદન્તર્લીનં તુ ચક્રરાટ્।
પ્રણવેન સ્વનામ્નાઽથ નમોઽન્તેનાર્ચયેચ્ચ તમ્

તતસ્તુ સર્વમન્ત્રાણાં વિન્યાસં તત્ર ચેતસા।
સમાચરેદ્યથાયોગં પુષ્પદાનપુરસ્સરમ્

અર્ઘ્યાલભનધૂપૈસ્તુ માલ્યૈર્નાનાસ્રગુદ્ભવૈઃ।
યોગપીઠાર્ચનં કુર્યાદ્યથાવદવધારય

બિમ્બેન સહિતં પીઠં યોગપીઠમુદાહૃતમ્।
અનુસન્ધાનયાગે તુ યોગપીઠં પ્રકલ્પયેત્

તન્મન્ત્રાસનમિત્યુક્તં, મન્ત્રન્યાસં તુ સર્વતઃ।
કુર્યાત્તત્સ્થસ્ય દેવસ્ય પીઠસ્યાધો નિવેશયેત્

આધારશક્તિં તસ્યોર્ધ્વે કૂર્મં કાલાગ્નિસંજ્ઞિકમ્।
તન્મૂર્ધ્નિ શેષસંજ્ઞં તુ યોગપીઠપદોપરિ

ભુવં ન્યસ્ય તદૂર્ધ્વે તુ જઙ્ઘાયાં ક્ષીરસાગરમ્।
આધારપદ્મં કુમુદે તદૂર્ધ્વે કણ્ઠમૂલતઃ

આગ્નેય્યાદૌ તુ ધર્માદ્યમૈશાન્તં તચ્ચતુષ્ટયમ્।
પ્રાગાશાદૌ ત્વધર્માદ્યમુત્તરાન્તં ન્યસેત્ પરમ્

ઋગ્વેદં કલ્પયેદેવં પ્રાગીશાનદિગન્તરે।
યજુઃપ્રાગ્વહ્નિદિઙ્મધ્યે સામાન્તર્યાતુવારુણે

વારુણાનિલદિઙ્મધ્યેઽથર્વવેદં તતઃપરમ્।
ઈશાનસોમદિઙ્મધ્યે કૃતં યામ્યાનલાન્તરે

ત્રેતાયુગં યાતુયામ્યદિઙ્મધ્યે દ્વાપારં યુગમ્।
સોમવાય્વન્તરોદ્દેશે કલિસંજ્ઞં યુગં ક્રમાત્

આધારશક્તેરારભ્ય અનુસન્ધાનપૂર્વકમ્।
યુગાવસાનં પ્રાગ્દત્વા સ્થૂલં મન્ત્રાસનાસનમ્

તચ્ચ ષોડશકં ન્યસ્ય ભૂયો ભૂયો દિગષ્ટકે।
સૂક્ષ્મરૂપધરં વિપ્ર! પ્રાક્પદાદીશગોચરમ્

તત્રોર્ધ્વે મધ્યદેશે વૈ પ્રાગુક્તવિધિના ન્યસેત્।
દ્વિરષ્ટકં તુ ધર્માદ્યં કાન્તિમત્ પરરૂપધૃત્

તન્મૂર્ધ્નિ કાલચક્રં તુ વ્યોમવત્પટ્ટિકાગતમ્।
તન્મધ્યેઽવ્યક્તપદ્મં તુ ગુણત્રયસમન્વિતમ્

તદ્દલે સૂર્યપરિધિં કેસરે સોમમણ્ડલમ્।
કર્ણિકાયામગ્નિચક્રં તદ્બીજે ચિત્પ્રભાકરમ્

સ્મરેચ્ચ વિમલાં શક્તિં તત્સમીપે દિગષ્ટકે।
જ્ઞાનશક્તિં વિભોઃ શક્તિં સત્યશક્તિમનશ્વરીમ્

પ્રકાશશક્તિં ચાનન્તામીશાનુગ્રહશક્તિકે।
યથોક્તરૂપાન્ ધ્યાત્વૈતાન્ વિભવં ચ યથાક્રમમ્

સ્વસ્વતત્વાનિ વિન્યસ્ય કુર્યાદર્ઘ્યાદિનાર્ચનમ્।
પ્રદર્શયેચ્ચ તન્મુદ્રાં પીઠે વૈ સુસ્થિરે સદા

આધારશક્તેરારભ્ય મન્ત્રગ્રામસ્ય પૌષ્કર!।
સુસ્થિરે સન્નિરોધશ્ચ સર્વેષાં વિહિતઃ સદા

યત્ર યત્રાનુરૂપં યત્તત્ર તન્ન્યાસમાચરેત્।
ઈશાનુગ્રહશક્ત્યન્તમાક્ષિતેઃ કમલોદ્ભવ!

મન્ત્રાણાં સાન્નિધિઃ કાર્યા ચલપીઠે તુ કેવલે।
તાત્કાલિકસ્તુ વિહિતો નિરોધસ્તત્ર સાર્ચનઃ

આહૂતોપવિશેદ્યત્ર મન્ત્રનાથોઽભિસંમુખઃ।
તત્પ્રાગપેક્ષયા કુર્યાદ્ધર્માદીનાં નિવેશનમ્

સાંમુખ્યં ભજતે યસ્માત્ સાધકં પરમેશ્વરઃ।
તદાસનં હિ ચિદ્રૂપં સિદ્ધમેતસ્ય વાહનાત્

ચલબિમ્બેન સહ વૈ એકીભાવગતસ્ય ચ।
પીઠસ્ય મન્ત્રવિન્યાસો વિહિતશ્ચલપીઠવત્

સુસ્થિરસ્યૈકયોનેર્વૈ વિયોનૌ સુસ્થિરસ્ય ચ।
મન્ત્રાણાં વિહિતો ન્યાસઃ સ્થિરપીઠોદિતસ્તુ વૈ

પીઠોપપીઠયુક્તાનાં સાઙ્ગાનાં કેવલાત્મનામ્।
એકાદિગાત્રપાદાનાં સબિમ્બાનાં યથાક્રમમ્

મણ્ડલોક્તવિધાનેન સમભ્યૂહ્ય સમાચરેત્।
એવં ચાસ્યાચલે પીઠે શયાનસ્ય વિભોસ્ત્વથ

સશક્તિકાચ્ચિતો ભાનોરૂર્ધ્વેઽનન્તં સમર્ચયેત્।
યાનારૂઢે ત્વનન્તસ્ય સ્થાને તાર્ક્ષ્યં સમર્ચયેત્

લક્ષ્મ્યાદીનાં તુ દેવીનાં પીઠસ્યાધઃ ફણીશ્વરમ્।
તત્કોણેષુ ચ ધર્માદીંસ્તદૂર્ધ્વેઽવ્યક્તપઙ્કજમ્

ધામત્રયં તતસ્તસ્મિન્ વિન્યસેત્ પૂર્વવર્ત્મના।
વ્યોમબાહ્યે ત્વપીઠાનામગ્નિકોણાદિતો ન્યસેત્

જ્ઞાન(યુગ)સ્વભાવમૂર્તં ચ ધર્માદ્યં યચ્ચતુષ્ટયમ્।
તન્નિવિષ્ટં તથાભૂતં તદ્વ્યત્યયગણં હિ યત્

સહ ઋક્પૂર્વસામાન્તકાલભેદેન ચાન્વિતમ્।
તત્પીઠવસુધોદ્દેશે મણ્‍ડલાદિષુ વૃત્તિષુ

આત્મનઃ પ્રાગ્વશાદ્વાયુકોણાદારભ્ય પૂજનમ્।
કાર્યં વિઘ્નેશપૂર્વાણાં, તત્પદાદ્વાગ્રભૂઃ પદમ્

સ્વોત્તરાત્ પશ્ચિમદ્વારદેશાદ્વાયુપદાવધિ।
વીથૌ સવીથિકાનાં તુ યાગાનામેતદાચરેત્

બહિર્વારણરેખાણાં તન્મુક્તાનાં મહામતે!।
યુક્તાનાં ન બહિર્દોષસ્તિર્યક્ત્વેનાર્ચને સતિ

વિન્યસ્ય વિષ્ટરાન્ દાર્ભાન્ કુસુમસ્તબકાનિ ચ।
બિન્દૂન્ વા સર્વરોગોત્થાન્ ક્રમાત્તદુપરિ ન્યસેત્

ગણનાથં ચ વાગીશાં ગુરું ચ તદનન્તરમ્।
પૂજયેચ્ચ તતો ભક્ત્યા ગુરું પરમસંજ્ઞિતમ્

આદિસિદ્ધસમૂહં તુ ભગવદ્ધ્યાનતત્પરમ્।
નિત્યાધિકારિણશ્ચાપ્તાન્ ભગવત્તત્વવેદિનઃ

ચત્વારો મનવશ્ચાન્યે ઋષયઃ સપ્તપૂર્વકાઃ।
એતેષાં ક્રમશો ધ્યાનં સમાકર્ણય સાંપ્રતમ્

ધ્યાયેચ્ચમ્પકવર્ણાભં બદ્ધપદ્માસનં દ્વિજ!।
સ્થૂલાઙ્ગમેકદંષ્ટ્રં ચ લમ્બક્રોડં ગજાનનમ્

વરદાભયહસ્તં ચ દક્ષિણેઽસ્યાક્ષસૂત્રકમ્।
વિશ્રાન્તં ચિન્તયેદ્વામં ચતુર્થં પરશૂપરિ

વરદાભયહસ્તાભ્યામસ્ય મુદ્રાદ્વયં સ્મરેત્।
તર્જન્યઙ્ગુષ્ઠસંઘટ્ટાજ્જાયતે યદયત્નતઃ

સિતકુન્દેન્દુધવલાં શઙ્ખપદ્મકરોદ્યતામ્।
વરદાભયહસ્તાં વા વિલિખન્તીં ચ પુસ્તકમ્

દ્વિનેત્રામેકવક્ત્રાં ચ હેમકુણ્ડલભૂષિતામ્।
ધ્યાત્વા ભગવતી હ્યેષા શક્તિઃ શબ્દાત્મનો વિભોઃ

સમભ્યસ્તા દદાત્યાશુ સાધકાનામભીપ્સિતમ્।
ગણનાથં વિના ચાન્યે સુસ્થિતાઃ શાન્તવિગ્રહાઃ

ગણિત્રાભયહસ્તાશ્ચ સર્વાનુગ્રહકારકાઃ।
સર્વે પદ્માસના વાથ જટામણ્ડલભૂષિતાઃ

એવં ધ્યાત્વા સમભ્યર્ચ્ય મુદ્રાઃ સંદૃશ્ય તત્ક્રમાત્।
અનુજ્ઞાં પ્રાર્થયેત્તેભ્યો યથાનુક્રમમેવ ચ

ગૃહીત્વા શિરસા તાં ચ તત આવાહયેત્‌ પ્રભુમ્।
અભ્યન્તરે વિમાનસ્ય ગર્ભભૂમૌ તુ મધ્યતઃ

(આત્મપ્રમાણરચિતે મૃદુસ્પર્શે મનોરમે।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશે દીપ્યમાનેઽતિભાસુરે

ફણામણ્ડલમધ્યસ્થૈર્મણિભિર્દીપિતે તથા।
અનન્તભોગશયને શયાનં પીતવાસસમ્

)
સન્ધ્યાજલદસન્દોહસન્દેહકરણક્ષમમ્।
સરસીરુહમાસ્થાય સહસ્રદલસંકુલમ્

શયાનં સ્થિતમાસીનં યાનારૂઢમથાપિ વા।
નિષ્કેવલેન સત્ત્વેન સંપન્નં રુચિરપ્રભમ્

વપુષા સુન્દરેણૈવ દિવ્યેનાવિકૃતેન ચ।
મુઞ્ચન્તમનિશં દેહાદાલોકં જ્ઞાનલક્ષણમ્

પ્રયત્નેન વિનાઽજ્ઞાનનાશકૃદ્ધ્યાયિનાં મહત્।
સ્રગ્વસ્ત્રાભરણૈર્દિવ્યૈઃ સ્વાનુરૂપૈરનૂપમૈઃ

ચિન્મયૈઃ સ્વપ્રકાશૈશ્ચ અન્યોન્યરુચિરઞ્જિતૈઃ।
દન્તજ્યોત્સ્નાવિતાનૈસ્તુ પ્રકટીકૃતદિઙ્મુખમ્

રેખોત્થિતૈસ્તુ કલ્હારૈઃ પાદપદ્મતલેઽઙ્કિતમ્।
નિમગ્નજનસન્તાપશમનવ્યાપૃતાનનમ્

કરુણાપૂર્ણહૃદયં જગદુદ્ધરણોદ્યતમ્।
સ્વદેહતેજઃસંભૂતજ્વાલામણ્ડલમધ્યગમ્

ઘનકુઞ્ચિતનીલાલિગલિતાઞ્જનસન્નિભૈઃ।
કર્પૂરધૂસરૈર્દિવ્યૈઃ પુષ્પસંવલિતાન્તરૈઃ

કિરીટમકુટાક્રાન્તૈઃ શોભિતં સુશિરોરુહૈઃ।
ઈષદારક્તગોક્ષીરશુદ્ધનીલાબ્જલોચનમ્

શીતલૈર્દૃષ્ટિપાતૈસ્તુ જગદાપ્યાયકારિણમ્।
સુભ્રૂલલાટં સુનસં સુસ્મિતાધરવિદ્રુમમ્

સૌન્દર્યચન્દ્રસંકાશવિલસદ્ગણ્ડમણ્ડલમ્।
પૂર્વકર્માનલાર્તાનાં ધ્યાયિનાં ખેદશાન્તયે

સ્વદન્તેન્દુચયોત્થેન હ્લાદયન્ ગોગણેન તુ।
મુખસૌન્દર્યનિષ્યન્દચિબુકસ્થલશોભિતમ્

સવિલાસસ્મિતાધારં બિભ્રાણં મુખપઙ્કજમ્।
કમ્બુગ્રીવં મહાબાહું શ્રીવત્સાઙ્કિતવક્ષસમ્

સિંહસ્ક્તન્ધં વિશાલાક્ષં દીર્ઘબાહું મહોરસમ્।
શઙ્ખચક્રાઙ્કિતારક્તકરદ્વયવિભૂષિતમ્

દક્ષિણં ભોગિભોગાભમુપધાય મહાભુજમ્।
પ્રસારિતોત્તરકરં કટિદેશસ્ય પાર્શ્વતઃ

કૌસ્તુભેનાઙ્કિતોરસ્કં લક્ષ્મીશ્રીવત્સભૂષિતમ્।
આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તજગદ્વાસતનૂદરમ્

ઈષત્કુઞ્ચિતવામાઙ્ઘ્રિપઙ્કજં પઙ્કજેક્ષણમ્।
પ્રસાર્ય દક્ષિણં પાદમીષદુત્તાનશાયિનમ્

અનેકરત્નરચિતકિરીટમકુટોજ્જ્વલમ્।
ઉદ્યદાદિત્યસંકાશૈર્વિચિત્રૈર્મણિસંચયૈઃ

વિરાજમાનયા સમ્યક્સ્ફુરચ્ચૂલિકયોજ્જ્વલમ્।
રત્નાવતંસપ્રભયા દીપ્તશ્રવણશેખરમ્

લલાટાન્તસમાલમ્બિબાલાલઙ્કારભૂષિતમ્।
લલાટતિલકેનૈવ સુન્દરેણ વિરાજિતમ્

અનેકરવિસઙ્કાશલસન્મકરકુણ્ડલમ્।
પ્રભૂતમણિમુક્તાઢ્યગ્રૈવેયકવિરાજિતમ્

વજ્રવૈઢૂર્યમાણિક્યપદ્મરાગાદિશોભિતૈઃ।
હારૈરનેકૈર્વિવિધૈરુપશોભિતવક્ષસમ્

ઉદયાદિત્યસંકાશકૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્।
ભ્રાજયન્ત્યા જગત્ સર્વં સ્વતેજોભિર્નિરન્તરમ્

માલયા વૈજયન્ત્યા ચ ભ્રાજમાનમહોરસમ્।
નાનાદામવિચિત્રેણ મુક્તાદામવિલમ્બિના

સ્ફુરતા બ્રહ્મસૂત્રેણ કાઞ્ચનેન સુશોભિતમ્।
દ્યુતિમદ્ભિર્મહારત્નૈ રાજિતેન સુવર્ચસા

કાઞ્ચનેનાથ સૂત્રેણ ઉદરે કૃતબન્ધનમ્।
નાભિદેશં તથા પદ્મં જગછૃઙ્ખલયા સ્વયા

નાનામાણિક્યવિલસત્કટિસૂત્રેણ ભૂષિતમ્।
અનેકરત્નસન્દર્ભરશનાદામમણ્ડિતમ્

અનેકકોટિમાર્તાણ્ડવિલસત્પીતવાસસમ્।
અનેકરત્નસંભિન્નનૂપુરાદિવિભૂષિતમ્

એવમન્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ કેયૂરકટકાદિકૈઃ।
યથાર્હભૂષણૈ રમ્યૈર્જ્વલદ્ભિઃ પરિભૂષિતમ્

પ્રાવૃડ્‌જલદસઙ્કાશં ભિન્નાઞ્જનગિરિપ્રભમ્।
અભિન્નપૂર્ણષાડ્‌ગુણ્યવિભવેનોપબૃંહિતમ્

યોગિધ્યેયમજં નિત્યં જગજ્જન્માદિકારણમ્।
અનાદિનિધનં દેવં સાક્ષાલ્લક્ષ્મીપતિં વિભુમ્

અપ્રાકૃતતનું શાન્તં વાસુદેવં પરાત્પરમ્।
ચતુર્ભુજમનુધ્યાયેચ્છુદ્ધસ્ફટિકનિર્મલમ્

શઙ્ખચક્રગદાપદ્મૈશ્ચતુર્ભિઃ કૃતલક્ષણમ્।
તસ્મિન્નાવાહનં કુર્યાત્ કૃત્વા હસ્તૌ સુગન્ધિનૌ

ગન્ધાર્ઘ્યપુષ્પૈઃ સંપૂર્ય મૂલમન્ત્રં સમુચ્ચરન્।
પીઠોપરિ હરેરગ્રે મૂર્ધ્નિ પુષ્પાઞ્જલિં ક્ષિપેત્

સ્વં પ્રત્યભિમુખં શાન્તં સુપ્રબુદ્ધં સ્મરેચ્ચ તમ્।
કરન્યાસં વિના તત્ર સૃષ્ટિન્યાસાદિકં ત્રયમ્

મૂલમન્ત્રાદિતાર્ક્ષ્યાન્તમન્ત્રાણાં ન્યાસમેવ ચ।
દીપયેદ્બિમ્બતોઽન્યત્ર તસ્મિન્ પુષ્પાઞ્જલૌ હરિમ્

આગચ્છપદયુક્તેન મૂલમન્ત્રેણ હૃત્કજાત્।
એવં તેજોમયં દેવં નાડીદક્ષિણમાર્ગતઃ

તન્નાસાગ્રેણ ચાવાહ્ય પીઠકુમ્ભાદિષુ ક્ષિપેત્।
તત્કદમ્બપ્રસૂનાભે તસ્મિન્ મન્ત્રાત્મગોલકે

સ્થાનભેદં વિનાઙ્ગાનિ ન્યસ્યાભ્યર્ચ્યેહ દેહતઃ।
સકલીકૃત્ય દેવેશં તં ધ્યાયેદ્વ્યક્તતાં ગતમ્

પ્રાગ્વદઙ્ગાદિકાંસ્તત્ર તત્તન્મન્ત્રૈસ્તુ નિક્ષિપેત્।
એવમાહૂય દેવેશં દત્વાર્ઘ્યં સન્નિધિત્સયા

ભૂયોઽપ્યર્ઘ્યં પ્રદાયાસ્મૈ હૃદા મુદ્રાપુરસ્સરમ્।
સન્નિધાપ્યાર્ઘ્યદાનેન મુદ્રાપૂર્વં ચ વર્મણા

સન્નિરોધ્ય તુ મૂલેન તન્મુદ્રાસહિતેન તુ।
સંમુખીકૃત્ય મૂલાદીન્ મન્ત્રાંસ્તત્ર સમુચ્ચરન્

પ્રદર્શયંસ્તથા મુદ્રાસ્ત્વષ્ટાઙ્ગેનાભિવાદયેત્।
અનેકમૂર્તિયાગે તુ પ્રધાનાવાહનાદિકાન્(મ્)

આહૂતદેવશ્રાન્ત્યર્થં ગન્ધાદીનેવમેવ ચ।
વ્યૂહાનાં વિભવાનાં પ્રાઙ્મૂલાદઙ્ગગણાર્ચનમ્

પશ્ચાદન્યેષુ કુર્વીત ક્રમેણાવાહનાદિકાન્।
સ્થિતમાયતને વાથ સાકારં પરમેશ્વરમ્

શઙ્ખચક્રધરં વિષ્ણું સુરસિદ્ધાવતારિતમ્।
ઋષિભિર્મનુજૈર્વાથ ભક્તિયુક્તૈઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્

તન્મૂર્તૌ ચ સ્વમન્ત્રેણ યજેદાવાહનં વિના।
પ્રત્યહં કર્મબિમ્બાનાં મૂલબિમ્બહૃદબ્જકાત્

કુર્યાદાવાહનં કિઞ્ચિત્તીર્થક્ષેત્રાદિગામિભિઃ।
નરૈરા(સ્સ્વા)રાધ્યબિમ્બેષુ પ્રત્યહં સ્વહૃદબ્જતઃ

પ્રાગ્વદાવાહનં કુર્યાદથ તદ્વિગ્રહસ્થિતાન્।
મન્ત્રન્યાસાદિનાભ્યર્ચ્ય તાંસ્તદ્દેહસ્ફુલિઙ્ગવત્

ધ્યાત્વાવતાર્ય સ્થાનેષુ સ્વેષુ ભોગાવનૌ ક્રમાત્।
સકલીકૃત્ય ચાર્ઘ્યાદ્યૈરર્ચયેદત્ર તુ ક્રમઃ

દ્વિષટ્‌સ્વબ્જદલેષ્વત્ર મન્ત્રેશસ્ય પુરો દલાત્।
તદારાદ્દલપર્યન્તં હૃદાદ્યઙ્ગાનિ નિક્ષિપેત્

પીઠોપરિ દલાદ્બાહ્યે દેવસ્યાગ્નેયકોણકે।
પદ્મમૈશે ગદાં કોણે નૈરૃતે ચક્રમુજ્જ્વલમ્

વાયવ્યે પાઞ્ચજન્યં ચ ગદાયાશ્ચ સમીપતઃ।
કિરીટં દક્ષિણે પાર્શ્વે વામે શ્રીવત્સમેવ ચ

કૌસ્તુભં પદ્મસામીપ્યે વનમાલાં ચ દક્ષિણે।
દેવસ્ય કર્ણિકાયાં તુ શ્રિયં પુષ્ટિં તતોઽપરે

અગ્રતઃ પીઠતો બાહ્યે ન્યસેચ્ચારાત્ પતત્રિપમ્।
અઙ્ગોપાઙ્ગાદિકાનાં તુ સર્વેષાં ધ્યાનમુચ્યતે

આહૂતો મન્ત્રનાથસ્તુ યથા ધ્યાતઃ સવિગ્રહઃ।
તદ્વદેવ હિ હૃન્મન્ત્રં ધ્યાયેત્ કુમુદપાણ્ડરમ્

પદ્મરાગાચલાકારમારક્તં ચ શિરઃ સ્મરેત્।
અઞ્જનાદ્રિપ્રતીકાશં શિખામન્ત્રં તથાકૃતિમ્

પરિતઃ સૂર્યસન્તપ્તં યથા કનકપર્વતમ્।
તથા કવચમન્ત્રં ચ ધ્યાનકાલે વિચિન્તયેત્

વૃતં જ્વાલાસહસ્રૈસ્તુ અયસ્કાન્તસમદ્યુતિ।
સર્વાસ્ત્રશક્તિસંપૂર્ણમસ્ત્રમન્ત્રં પ્રકીર્તિતમ્

નિર્ધૂમાઙ્ગારસદૃશં ભાવયેન્નેત્રમન્ત્રરાટ્।
ધ્યેયાઃ સ્વરુચિસંયુક્તાઃ દ્વિભુજાઃ પુરુષોપમાઃ

એવમેવ હ્યુપાઙ્ગાનાં સ્મરેદ્ધ્યાનં સુલક્ષણમ્।
વીક્ષમાણાન્ વિભોર્વક્ત્રં ધ્યાયેન્મુનિવરોત્તમ!

સ્થિતાનામાદિમૂર્તીનાં સ્થિતાન્ ધ્યાયેત્ સદૈવ હિ।
આસીનાનામથાસીનાન્ વાહનસ્થે સવાહનાન્

શયિતાનામથાસીનાનુત્થિતાન્ વા સ્મરેદ્ધિયા।
લાઞ્છનાભરણાદીનાં શ્રૃણુ ધ્યાનં યથાક્રમમ્

કુન્દાવદાતં કમલં સૌમ્યમીષત્સ્મિતાનનમ્।
રવં રવન્તં મધુરં શ્રોત્રેન્દ્રિયસુખાવહમ્

ગદાં હેમાદ્રિસંકાશાં તન્વીં કુવલયેક્ષણામ્।
દ્વિરષ્ટવર્ષવત્કાન્તાં કુમારીં નવયૌવનામ્

સ્વોત્થેન રશ્મિજાલેન ભાસયન્તીં નભઃસ્થલમ્।
સ્વરશ્મિમણ્ડલાન્તરઃસ્થં વલ્ગન્તં હેતિરાટ્‌ સ્મરેત્

વિભોરાજ્ઞાં પ્રતીક્ષન્તં હ્રસ્વાઙ્ગં રક્તલોચનમ્।
તુહિનાચલસંકાશં શઙ્ખં કમલલોચનમ્

સદાગમાદિસામાન્તમુદ્ગિરન્તં સ્વકૈર્મુખૈઃ।
કિરીટઃ સૌમ્યવદનઃ કાઞ્ચનાભો મહાતનુઃ

ભાભિરાકૃતિયુક્તાભિર્નાનારૂપાભિરાવૃતઃ।
સ્થિતો વૈદ્યાધરીયેણ સ્થાનકેનાન્તરિક્ષગઃ

સ્ફાટિકાદ્રિપ્રતીકાશં શ્રીવત્સમથ ભાવયેત્।
બદ્ધપદ્માસનાસીનં ન્યસ્તહસ્તં સ્વપાર્શ્વયોઃ

વહન્તં કૂર્મમુદ્રાં ચ મુખ્યહસ્તદ્વયેન ચ।
પદ્મરાગાચલાકારં કૌસ્તુભં રત્રનાયકમ્

દિશો દશ દ્યોતયન્તં સંલગ્નાઙ્ઘ્રિસ્થિતં સ્મરેત્।
વહન્તં ચોરસો મધ્યે સ્વહસ્તકૃતસંપુટમ્

સન્ધારયન્તમપરં તથા વૈ શિરસિ સ્ફુટમ્।
ધ્યેયા ભગવતી માલા ચિત્રવર્ણા મનોરમા

સર્વગન્ધાન્વિતા સૌમ્યા ઈષદ્વિહ(ક)સિતાનના।
ધ્યેયાઃ સ્વરુચિસંયુક્તા દ્વિભુજાઃ પુરુષોપમાઃ

સાસ્ત્રાઃ કિરીટપૂર્વા યે ગદામાલાઙ્ગનાકૃતી।
એતેઽસ્ત્રનાયકાઃ સર્વે વિભોરાજ્ઞાપ્રતીક્ષકાઃ

પ્રોત્થિતા વિચલન્તશ્ચ સુસમૈઃ સ્થાનકૈઃ સ્થિતાઃ।
શ્રોણીતટાર્પિતકરાશ્ચામરવ્યજનોદ્યતાઃ

સપદ્મં તુ કિરીટાદ્યં વર્જયિત્વા ચતુષ્ટયમ્।
તર્જયન્તં ચ દુષ્ટૌઘમન્યેષાં દક્ષિણં કરમ્

સ્મરેદ્વૈ ધ્યાનકાલે ચ સર્વેષામથ મસ્તકે।
ધ્યેયં સ્વકં સ્વકં ચિહ્નં સુપ્રસિદ્ધં નિરાકૃતિ

રક્તપઙ્કજવર્ણાભા લક્ષ્મીર્નીલામ્બુજેક્ષણા।
દુગ્ધૌઘધવલા પુષ્ટિરાનન્દાકુલિતાનના(તેક્ષણા)

ભોક્તૃશક્તિઃ સ્મૃતા લક્ષ્મીઃ પુષ્ટિર્વૈ કર્તૃસંજ્ઞિતા।
ભોગાર્થમવતીર્ણસ્ય તસ્ય લોકાનુકમ્પયા

ઉદિતં સહ તેનૈવ શક્તિદ્વિતયમવ્યયમ્।
રક્તતુણ્ડં મહાપ્રાણં ભીમભ્રુકુટિલોચનમ્

દ્રવચ્ચામીકરાકારં પક્ષમણ્ડલમણ્ડિતમ્।
સંસ્મરેદ્ગરુડં વિપ્ર! ગૃધ્રવક્ત્રં પૃથૂદરમ્

યથોક્તમૂર્તિયુક્તાંશ્ચ તતો ધ્યાયેદ્યથાક્રમમ્।
અપાંપતિર્વૈ કમલં ગદાદેવી સરસ્વતી

સ્વયં શશાઙ્કઃ શ્રીવત્સો માલાષણ્માધવાદયઃ।
પ્રાણં પતત્રિપં વિદ્યાદેવં તત્ત્વેષુ સંસ્થિતાન્

અધિષ્ટાતૃ(તૄન્)ક્રમાચ્ચૈતાનર્ચયેદર્ઘ્યપુષ્પકૈઃ।
અષ્ટપત્રામ્બુજે પૂર્વદલે હૃન્મન્ત્રપં શિરઃ

શિખામાગ્નેયપત્રે તુ કવચં ચાસ્ત્રમન્ત્રપમ્।
દક્ષિણે પત્રમધ્યે તુ નૈરૃતે પત્રમધ્યતઃ

નેત્રં પશ્ચિમપત્રે તુ ઉદરં પૃષ્ઠમન્ત્રપમ્।
વાયન્યે બાહુમન્ત્રં તુ ઊરૂ જાનૂ તથોત્તરે

ઈશાનપત્રમધ્યે તુ પાદમન્ત્રં તુ વિન્યસેત્।
દલોપદલસંયુક્તેઽપ્યેવમેવામ્બુજે ક્રમઃ

અથવા દિગ્દલેષ્વત્ર હૃદાદ્યં યચ્ચતુષ્ટયમ્।
અસ્ત્રં વિદિગ્દલેષુ સ્યાન્નેત્રં કેસરગં પુનઃ

ઉપાઙ્ગં સ્યાદુપદલે તદ્વિધાનમતઃ શ્રૃણુ।
પૂર્વપત્રસમીપસ્થતલયોરુદરં ન્યસેત્

પૃષ્ઠમન્ત્રં ન્યસેત્તદ્વદ્દલયોઃ પશ્ચિમસ્થયોઃ।
બાહૂરૂ મન્ત્રપૌ ન્યસ્યૌ દલયોર્દક્ષિણસ્થયોઃ

જાનૂ પાદૌ તથા ન્યસ્યૌ દલયોરુત્તરસ્થયોઃ।
મન્ત્રરૂપે ષડઙ્ગે તુ પદ્મસ્યાષ્ટદલસ્ય તુ

પૂર્વસ્મિન્ હૃદયં વામે કવચં દક્ષિણે શિરઃ।
પશ્ચિમે તુ શિખાં ન્યસ્યેત્ પરે દલચતુષ્ટયે

અગ્રતોઽસ્ત્રં કર્ણિકાયાં કેસરે ચ પુરોદલે।
નેત્રં ન્યસ્યાર્ચયેત્ પ્રાગ્વત્ પદ્માદિન્યાસમાચરેત્

ત્રિદલાદિષુ પદ્મેષુ દલમૂલે યથોદિતમ્।
બુદ્ધ્યા સ્થાનં વિભજ્યાત્ર પઞ્ચ ષડ્‌દ્વાદશાથવા

ન્યસેદઙ્ગાન્યથાદૃષ્ટપૃષ્ઠભાગસ્ય વૈ વિભોઃ।
પરિવારસમેતસ્ય ત્વઙ્ગં ન્યસ્યેત્તુ દક્ષિણે

ભાગં કૃત્વા પ્રકૃત્યાગ્રાત્ ક્રમાત્ પ્રાગાદિ કલ્પયેત્।
આશ્રિત્ય વામભાગં તુ પ્રોક્તમારભ્ય ચૈશ્વરીમ્

ચાન્દ્રં વાત્યં વારુણં ચ દિગ્વિભાગં પ્રકલ્પયેત્।
તયોઃ ષટ્‌કક્રમાત્ કુર્યાદ્‌દ્વાદશસ્થાનકલ્પનમ્

ધર્માદિદેવતા ન્યસ્ય હ્યેવં દિગ્વિદિગાશ્રયાઃ।
શ્રીપુષ્ટ્યોસ્તુ ય(સ)દા યાગે પૃથક્ પદ્મોપરિ સ્થિતમ્

તદાધિકારયાગેઽપિ પૃથગેવાસનાદિકમ્।
વાહાનાં લાઞ્છનાદીનાં વિહીને વાથ પાર્શ્વતઃ

કલ્પયેદથ તં ભોગૈર્યજેત સુસમસ્તકૈઃ।
વિનિવેદ્યાસનવરં સમાહૂતસ્ય વૈ વિભોઃ

પાદપીઠં તુ સામાન્યં મૃદ્વાસ્તરણભૂષિતમ્।
ઘણ્ટાશબ્દસમોપેતં દત્વાર્ઘ્યં મન્ત્રમૂર્ધનિ

પાદ્યપ્રતિગ્રહં હૈમં વિભોર્દદ્યાત્ સરત્નકમ્।
પાદ્યં પાદોદકાકર્ષશાટકેનાનુલેપનમ્

સપ્રતિગ્રહમાચામં સાનુલેપં ચ માલિકામ્।
ઘૃતાદિકૈર્મહાદીપૈરચ્છિન્નૈરર્ચયેદ્ધરિમ્

સુગન્ધૈર્મધુરૈર્ધૂપૈઃ પ્રભૂતૈરર્ચયેદ્વિભુમ્।
અર્હણં મધુપર્કં ચ દર્પણં તદનન્તરમ્

(નિષ્પુંસનં સપાત્રં ચ આચામં ગન્ધમેવ ચ।
અથ ચૂર્ણિતકર્પૂરઘૃષ્ટશ્રીખણ્ડભાવિતમ્ ॥
સપૂગફલમુત્કૃષ્ટં તામ્બૂલં વિનિવેદ્ય ચ।
સપુત્રદારમાત્માનં અષ્ટાઙ્ગપતનેન ચ ॥
ચેતસા ભક્તિયુક્તેન નિવેદ્ય તદનન્તરમ્।)
તતઃ સ્નાનાસનાદીનાં ભોગાનાં સન્નિધાપનમ્।
કૃત્વાભ્યર્ચ્યાપિ દેવસ્ય પાણિના દક્ષિણં પદમ્

દક્ષિણેનાથ વામેન વામં સંગૃહ્ય મન્ત્રતઃ।
વિજ્ઞાપ્ય મજ્જનાર્થં તુ કૃત્વા માર્ગત્રયં તતઃ

સ્નાનાસનં નિવેદ્યાથ દેવસ્ય દ્વિતયં તુ વૈ
સ્નાનાર્થમવતીર્ણસ્ય પાદપીઠમનન્તરમ્

ભક્તિનમ્રેણ શિરસા દદ્યાદર્ઘ્યં તુ મૂર્ધનિ।
વિનિવેદ્ય તતો હૈમં સરત્નં ચ પ્રતિગ્રહમ્

દદ્યાદ્વૈ પાદ્યકલશાત્ પાદ્યં પાદામ્બુજદ્વયે।
શુભે ચ પાદુકે ચાથ તદન્તે સ્નાનશાટકમ્

સુગન્ધશાલિસંપૂર્ણં માત્રાર્થં પાત્રમુત્તમમ્।
દર્પણં પૂર્ણચન્દ્રાભં ગન્ધતોયમનન્તરમ્

પાણિ(ભ્યાં)(પાદ)પ્રક્ષાલનાર્થં તુ પાદપીઠં તતઃ શુભમ્।
(શિરસ્પૃષ્ટેન તૈલેન કિંચિન્નાઙ્ગમુપસ્પૃશેત્॥)
દન્તકાષ્ઠં ચ તદનુ કર્મણ્યક્ષીરવૃક્ષજમ્

મુખધાવનપાત્રં ચ જિહ્વાનિર્લેહનં તથા।
ગણ્ડૂષાચામસલિલે તામ્બૂલં ગન્ધભાવિતમ્

સ્નાનારમ્ભાનુવૃત્તાંશ્ચ(મ્ભં તુ વિજ્ઞાપ્ય) તૈલાદીન્‌ સંનિધાપ્ય ચ।
તત્પાત્રાભ્યર્ચનં કૃત્વા તતસ્તૈલં સમર્ચયેત્

સ્કન્ધો સંછાદ્ય વસ્ત્રેણ સુકેશાન્ વિકિરેત્ પ્રભોઃ।
મધ્યે શિરસિ દેવસ્ય સેચયેત્તૈલમુત્તમમ્

આવૃત્યાવૃત્ય નિષ્પીડ્ય તથા કણ્ડૂયનં નખૈઃ।
બહૂપચારસંયુક્તં સંમાર્જ્યં તૈલજં લવમ્

કેતકોત્પલમાલાશ્ચ દત્વા કેશાંશ્ચ બન્ધયેત્।
હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્ય તોયેન સ્કન્ધવસ્ત્રં વિમુચ્ય ચ

સ્પૃષ્ટ્વા તૈલં તથાઙ્ગાનિ ઉપાઙ્ગાનિ ચ મર્દયેત્।
તતો બહુસુગન્ધં તુ ચૂર્ણં ગોધૂમશાલિજમ્

રજનીચૂર્ણસંમિશ્રમીષત્પદ્મકભાવિતમ્।
દેયમુદ્વર્તનાર્થં તુ માષીં ચ(ચમષીં)તદનન્તરમ્

સ્નાનાર્થં ખલિસંયુક્તં તોયમુષ્ણમનન્તરમ્।
ચન્દનં મુખલેપાર્થં ઘૃષ્ટં કર્પૂરભાવિતમ્

તત આમલકસ્નાનં લોધ્રં કાલેયકં તથા।
વર્ણકં કેયૂરકં ચ તગરૂણિ પ્રિયઙ્ગવઃ

સુગન્ધં ચૈવ સિદ્ધાર્થં સર્વૌષધિસરત્નકમ્।
સહસ્રધારયા વિષ્ણોર્દદ્યાચ્છુદ્ધોદકં તથા

કાલેયકં ચ તદનુ લોધ્રસ્નાનં તુ વર્ણકમ્।
શરીરાર્થાનિ ચાન્યાનિ શિરોર્થાનિ તુ સત્તમ!

યદ્વા ક્ષીરાદિસંપૂર્ણકુમ્ભૈઃ સંસ્નાનપયેદ્વિભુમ્।
ગવ્યં પ્રભૂતં સ્નાનાર્થં ક્ષીરં દધિ ઘૃતં મધુ

ઐક્ષવં તુ રસં હૃદ્યમભાવાચ્છર્કરોદકમ્।
ધાત્રીફલોદકં ચૈવ લોધ્રતોયમનન્તરમ્

રક્તચન્દનતોયં ચ રજનીનીરમુત્તમમ્।
ગ્રન્થિપલ્લવવાર્યેવ તતસ્તુ તગરોદકમ્

પ્રિયઙ્ગુવારિ તદનુ માંસીજલમતઃ પરમ્।
સિદ્ધાર્થકોદકં ચાથ સર્વૌષધિજલં તતઃ

પત્રપુષ્પોદકે ચૈવ ફલબીજોદકે ત્વથ।
ગન્ધોદકં ચ તદનુ હેમરત્નજલે તતઃ

પુણ્યતીર્થસરિત્તોયે કેવલં તદનન્તરમ્।
સ્નાનાર્થં કલ્પિતેનૈવ તૂદકેન વિમિશ્રિતમ્

યોક્તવ્યં ક્રમશો હ્યેતદર્ઘ્યપુષ્પસમન્વિતમ્।
અન્તરાન્તરયોગેન સ્નાનાનાં ચ મહામતે!

ક્ષાલનં ચાર્ઘ્યકલશાદર્ઘ્યદાનસમન્વિતમ્।
તતઃ સ્નાનીયશેષેણ હેમાદિદ્રવ્યનિર્મિતમ્

સંપૂર્ણમમ્ભસા કુમ્ભં હરિદ્રાશાલિતણ્ડુલૈઃ।
સુપિષ્ટૈરુપરિષ્ટાચ્ચ લિપ્તં યુક્તં સ્રગાદિના

પાણૌ કૃત્વા તમેકસ્મિન્નપરસ્મિંસ્તુ મલ્લકમ્।
ધૂમાયમાનં સિદ્ધાર્થૈર્ભ્રામ્ય મૂર્ધ્નિ બહિઃ ક્ષિપેત્

સુધૌતમહતં ચાથ શાટકં વિનિવેદ્ય ચ।
કચોદકાપકર્ષાર્થમપરં દેહવારિહૃત્

અધરોત્તરવસ્ત્રે દ્વે ગન્ધધૂપાધિવાસિતે।
સ્કન્ધપ્લોતં નિવેદ્યાથ સુસૂક્ષ્મમહતં સિતમ્

શિરઃશ્યાનં તતઃ કુર્યાચ્છશિધૂપસમન્વિતમ્।
કર્પૂરચૂર્ણસંમિશ્રં કુર્યાદ્દેવસ્ય મૂર્ધજમ્

વિભાવ્યાલઙ્કૃતં ભક્ત્યા ભોગૈઃ સ્રક્ચન્દનાદિભિઃ।
એવં હિ ચિત્રપૂર્વાણામન્યેષાં કમલાસન!

સદ્રત્નબ્રહ્મપાષાણવર્જિતાનાં સમાચરેત્।
સ્નાનાદ્યં કર્મબિમ્બે તુ તત્સમીપેઽથ દર્પણે

સ્નાનવિજ્ઞાપનં કૃત્વા કર્માર્ચાં તસ્ય સન્નિધૌ।
સ્નાનાસને સમારોપ્ય તસ્યાં સર્વં સમાચરેત્

તદભાવે દર્પણે તુ સ્નાનભોગાનિ ચાર્પયેત્।
ચિત્રસ્થ એવ દદ્યાચ્ચ ભોગાનન્યાન્ યથાક્રમમ્

તદભાવે ચ તાન્ સર્વાન્ પાણિનાદાય ચેતસા।
નિવેદયેન્મણ્ડલાદિષ્વેવં ભોગનિવેદનમ્

પ્રોક્ષણં યદિ વા કુર્યાદર્ઘ્યાદ્યૈરવશિષ્ટકૈઃ।
પ્રણાલભાગાદપરં સ્થાનં ભદ્રાસનાત્તુ(નં તુ) વૈ

ભૂરિનીરઘટૈઃ શુદ્ધં કૃત્વા તત્રાવતાર્ય ચ।
સપીઠં ભગવદ્બિમ્બં તદ્વિના વાર્ચિતં યદિ

ખપ્લુતં ભાવયેદ્દેવં નિશ્શેષં ક્ષાલયેત્તતઃ।
ભૂયો ગન્ધોદકેનૈવ પૂર્યં કુમ્ભચતુષ્ટયમ્

સ્નાનકુમ્ભં વિનાન્યેષાં પ્રાગ્વત્ કાર્યા ચ કલ્પના।
હૃન્મન્ત્રેણ ચતુર્ણાં તુ કુર્યાદ્વૈ દ્રવ્યયોજનમ્

સાસ્ત્રેણ મૂલમન્ત્રેણ સર્વં તચ્ચાભિમન્ત્ર્ય તુ।
માર્ગત્રયં ક્રમાત્ કૃત્વા વિનિવેદ્યાસનં તતઃ

તૃતીયં રત્નખચિતં તત્રસ્થં પરમેશ્વરમ્।
સમભ્યર્ચ્યાર્ઘ્યપાદ્યેન પાદુકાભ્યામનન્તરમ્

દેયમાચમનં ભૂયઃ પાદપીઠં તથૈવ ચ।
સમાલભ્ય સુગન્ધેન ભક્તિતશ્ચન્દનાદિના

સંવીજ્ય વ્યજનેનૈવ માયૂરેણ તથેન ચ??।
તતોઽપ્યચટનં હૈમં રાજતં દારુજં તુ વા

કેશપ્રસાદકૃત્કૂર્ચં પુષ્પતામ્બૂલકર્તરીમ્।
નિવેદ્યદેવદેવાય દુકૂલવસને સિતે

ઘૃષ્ટકુઙ્કુમકસ્તૂરીમૃગસ્નેહાનુલેપનમ્।
ઉપવીતં સોત્તરીયં મકુટાદ્યમનનન્તરમ્

પાદનૂપુરપર્યન્તમલઙ્કરણમુત્તમમ્।
વિચિત્રં હિ શિરોમાલ્યં વેષ્ટનેન સમન્વિતમ્

સ્રગ્દામસૂત્રસંબદ્ધમાકર્ણા(ણ્ઠા)ચ્ચરણાવધિ।
મુક્તપુષ્પં તતો દદ્યાદ્યથાકાલસમુદ્ભવમ્

રુચિરં કઙ્કણં ચાદ્ય દદ્યાત્ પ્રતિસરં તતઃ।
ધાતુભિઃ કુઙ્કુમાદ્યૈર્વા વિચિત્રં સિતસૂત્રજમ્

પૂરિતં મૃદુતૂલેન ગ્રથિતં ચાન્તરાન્તરા।
અઞ્જનં સશલાકં ચ તામ્બૂલં ગન્ધભાવિતમ્

લલાટતિલકં હૈમં મુખવાસં સરોચનમ્।
કર્ણાવતંસકે પુષ્પે મણ્ડનં દર્પણં મહત્

પ્રકિરન્ ચિત્રકુસુમૈર્દી(મદી)પ્તરત્નપ્રભોજ્જ્વલૈઃ।
પ્રદીપ્તૈસ્તુ મહાજ્વાલૈ(દીપૈ)સ્તિલતૈલાજ્યપૂરિતૈઃ

અભુક્તાહતસુશ્વેતરઞ્જિ(ચિ)તૈર્વસ્ત્ર(ર્તિ)વેષ્ટિતૈઃ।
ગર્ભીકૃતત્વગેલાદ્યૈઃ પૂજયેત્તદનન્તરમ્

કર્પૂરચૂર્ણસંમિશ્રં સુગન્ધિમધુરં બહુ।
મૃષ્ટધૂપસમાયુક્તં ગુગ્ગુલું ધૂપયેચ્છૂભમ્

સહઘણ્ટારવૈ રમ્યૈશ્ચાલ્યમાનેન બાહુના।
ઉપાનહૌ સિતચ્છત્રં શિબિકાં ચ રથાદિ યત્

વાહનં ગજપર્યન્તં સપતાકં ખગધ્વજમ્।
સિતાસિતૌ તુ ચમરૌ માત્રાવિત્તમનન્તરમ્

જાનુની ભૂગતે કૃત્વા શિરસાવનતેન તુ।
આદાયોત્તાનપાણિભ્યાં વિનિવેદ્ય જગત્પ્રભોઃ

સંપૂરણાર્થં ભોગાનાં સર્વેષાં દ્વિજસત્તમ!।
ભેરીમૃદઙ્ગશબ્દાર્દ્યૈજયશબ્દસમન્વિતૈઃ

ગીતકૈર્વિવિધૈર્નૃત્તૈસ્તન્ત્રીવાદ્યસમન્વિતૈઃ।
વંશૈઃ શ્રૃઙ્ગૈસ્તથા વાદ્યૈરન્યૈઃ શ્રાવ્યૈશ્ચ પૂજયેત્

સ્તોત્રમન્ત્રજપં કુર્યાજ્જિતન્તાદ્યં મહામતે!।
વ્યસ્તં ચૈવ સમસ્તં ચ વાક્યયુક્તં વિશેષતઃ

તતઃ પ્રદક્ષિણં કુર્યાચ્ચત્વારિ દ્વિજસત્તમ!।
કુસુમક્ષેપસંયુક્તં ચતુર્દિક્ષુ સમં તુ વૈ

સહાન્તઃકરણેનૈવ ભક્તિયુક્તેન ચેતસા।
નતપૃષ્ઠશિરોજાનુલલાટતટહૃત્કરઃ

ગૃહસ્થ આચરેન્નિત્યં પ્રણામં સપ્રદક્ષિણમ્।
સન્યાસી દણ્ડવત્ કુર્યાત્ પ્રણિપાતં ચ સર્વદિક્

વિહિતં સ્નાતકાદીનામન્યેષામેવમેવ હિ।
સ્મરન્ સર્વેશ્વરં બુદ્ધ્યા સકૃત્ પ્રવિતતે ક્ષિતૌ

સંકટે સતિ ભૂભાગે ભગવત્યગ્રતઃ સ્થિતઃ।
ધિયા તુ ભક્તિતઃ કુર્યાદ્બધ્વા તુ કરસંપુટમ્

હૃદ્દેશે મૂર્ધ્નિ કમ્પૈસ્તુ સ્મરન્ સર્વેશ્વરં હરિમ્।
અન્તર્ગર્ભગૃહે વિષ્ણોર્ગર્ભદ્વારાર્ધમણ્ટપે

પ્રણિપાતગણં કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણગણં વિના।
ચક્રવદ્ભ્રામયેન્નાઙ્ગં પૃષ્ઠભાગં ન દર્શયેત્

પશ્ચાદ્ભાગેન નિર્ગચ્છેદ્દેવાગ્નિગુરુસન્નિધૌ।
વહ્નિસ્થસ્ય વિભોર્યસ્માત્ પાણિપૃષ્ઠસ્ય દર્શનમ્

બહુષ્વપિ ચ ભોગેષુ પ્રધાનં પ્રાપણં તથા।
પશ્ચાદુત્સવબિમ્બં તત્ક્રમેણૈવ તુ પૂજયેત્

જાનુભ્યાં સહ પાણિભ્યાં પાણિભ્યાં વા સમાચરેત્।
જાનુપ્રદક્ષિણં મુક્ત્વા અન્તઃ સન્નિકટે વિભોઃ

વિરુદ્ધમપરં ચૈવ ભક્તાનાં ચરણભ્રમમ્।
એવં પ્રદક્ષિણીકૃત્વા ક્ષિપ્ત્વા પુષ્પાઞ્જલિં તતઃ

સુસ્નાના(તા)દિત્રયં પૃચ્છેદ્ભગવન્તં તદાપિ ચ।
સાર્ઘ્યાચામે(ન) તુ વા ચાર્ઘ્યગન્ધપુષ્પપ્રધૂપકૈઃ

ઇષ્ટ્વા નીરાજયેદ્દેવં વિભોરર્ઘ્યં સમર્પયેત્।
ભોજ્યાસનં નિવેદ્યાથ માર્ગત્રયપુરસ્સરમ્

છન્નં દુકૂલતૂલોત્થમસૂરકવરેણ તુ।
અર્ઘ્યં પાદ્યાચમે દદ્યાત્ પ્રતિગ્રહસમન્વિતે

તર્પણં સંપ્રતિષ્ઠાપ્ય વાસિતં ચાર્ઘ્યવારિણા।
અથાર્હણજલં સ્વચ્છં સુગન્ધં પાત્રતઃ કૃતમ્

મધુપર્કં દધિઘૃતં મધુયુક્તમનન્તરમ્।
સમસ્તમેવમેકાઙ્ગં દધિ વાપિ નિવેદયેત્

શીતલં તર્પણજલં અથ ચૂર્ણં પુરોદિતમ્।
દેયં નિષ્પુંસનાર્થં ચ પુનરાચમનં વિભોઃ

સ્વલઙ્કતાં સુરૂપાં ચ સ્રગ્યુક્તાં વિનિવેદ્ય ગામ્।
ઓષધીઃ શાલિપૂર્ણાશ્ચ સ્રક્ફલાઢ્યં વનસ્પતિમ્

મૂર્તિં(ર્તં)નિવેદયેત્ પૂર્વં તતઃ સંસ્થાપ્ય તર્પણમ્।
પ્રચ્છાદનામ્બરં ચૈવ પ્રદદ્યાદર્હણોદકમ્

ષડ્રસપ્રભવૈર્દિવ્યૈર્નૈવેદ્યૈઃ પાવનૈઃ ફલૈઃ।
ગુડખણ્ડચિતૈર્ભર્ક્ષ્યૈબહુર્ભિઘૃતપાચિતૈઃ

ગુડમુદ્ગપયોમિશ્રૈર્નિશાજ્યતિલમિશ્રિતૈઃ।
દધિમિશ્રૈસ્સર્વમિશ્રૈર્મધુસ્વાદુયુતૈઃ ફલૈઃ

ક્રમાદન્નૈરષ્ટવિધૈરપૂપાન્ વિનિવેદયેત્।
સરસાભી રસાલાભિઃ પયસા સુશ્રૃતેન ચ

પવિત્રૈઃ શીતલૈઃ સ્વાદુરસગન્ધૈશ્ચ પાનકૈઃ।
ભક્ષ્યૈર્ભોજ્યૈસ્તથા લેહ્યૈઃ પેયૈરન્યૈરનેકશઃ

શ્રદ્ધાપૂતેન મનસા યષ્ટવ્ય(જેત્ત)મજમવ્યયમ્।
એકૈકસ્મિંસ્તુ વૈ ભોગે પ્રોક્ષયેદર્ઘ્યવારિણા

છોટિકાં મન્ત્રસંયુક્તાં કૃત્વા પાણિદ્વયેન તુ।
ધારણાદ્વિતયેનૈવ અર્કસોમમયેન તુ

સમ્યક્ સર્વં તુ સંસ્કુર્યાદ્યથા તદવધારય।
પ્રચણ્ડકિરણવ્રાતૈર્ભાસ્કરીયૈર્દહેત્ પુરા

સંચિન્ત્ય ભસ્મભૂતાહં(તં તુ) તતઃ પૂર્ણેન્દુરશ્મિભિઃ।
આપ્યાય્યામૃતકલ્લોલધારાપાતેન નારદ!

કાન્તિમચ્ચિન્તયેદ્ભૂયો યદ્દગ્ધં ભાનુના તુ વૈ।
વધ્વા કામદુઘાં મુદ્રાં સ્રવન્તીં મન્ત્રસંયુતામ્

ગોરૂપાં હિમશૈલાભાં નિરાધારપથે સ્થિતામ્।
દત્વા પુષ્પાર્ઘ્યમુપરિ સંસ્પૃશેદ્વિષ્ણુપાણિના

સવ્યેન પાણિના સ્પૃશ્ય પ્રકોષ્ઠં દક્ષિણસ્ય તુ।
તેન દક્ષિણહસ્તેન અગ્રસંકુચિતેન તુ

નિવેદયેત્તતો વિપ્ર! શિરસાઽવનતેન તત્।
પાવનૈઃ પાનકૈઃ સ્વચ્છૈઃ શીતલેર્મધુરાદિકૈઃ

ત્વગેલાદ્યન્વિતૈર્મૃષ્ટધૂપકર્પૂરવાસિતૈઃ।
નાલિકેરોદકોપેતૈસ્તર્પણીયમનન્તરમ્

મસૂરમાષચૂર્ણેન રજનીશાલિજેન ચ।
સમુદ્વર્ત્ય ચ સંક્ષાલ્ય શીતલૈર્બહુવારિભિઃ

નૈવેદ્યાચમનાર્થં તુ ગન્ધોદકમનુત્તમમ્।
વાસસા નિર્મલં કૃત્વા ચન્દનેન સિતેન ચ

સમાલભ્ય સુઘૃષ્ટેન કર્પૂરસહિતેન ચ।
તિલાન્યથ સ રત્નાનિ સૌવર્ણે વાથ રાજતે

પાત્રે કૃત્વાથ માત્રાર્થં દેવાય વિનિવેદયેત્।
લવઙ્ગતક્કોલૈલાત્વક્કર્પૂરપરિભાવિતમ્

જાતિપૂગફલોપેતં સસુગન્ધચ્છદં બહુ।
કર્પૂરચૂર્ણસંમિશ્રં મુક્તાચૂર્ણસમન્વિતમ્

માતુલુઙ્ગફલોપેતં નાલિકેરફલાન્વિતમ્।
પ્રદદ્યાત્ પ્રણતશ્ચાન્તે તામ્બૂલં જગતઃપતેઃ

પ્રક્ષાલ્ય ગન્ધતોયેન અર્ઘ્યપાત્રોદ્ધૃતેન વૈ।
પાણિયુગ્મં યથા વૈ સ્યાત્ સ્વચ્છમત્યન્તનિર્મલમ્

નૈવેદ્યધૂપપાત્રાદ્યૈઃ પાત્રૈશ્ચાનિર્મલીકૃતમ્।
કૃત્વા તુ ગન્ધદિગ્ધૌ તૌ અર્ઘ્યેણાર્ચ્ય પરસ્પરમ્

મુદ્રામૂલાદિમન્ત્રાણાં દર્શયિત્વા યથાક્રમમ્।
ભૂયોઽર્ઘ્યગન્ધપુષ્પેણ ધૂપાન્તેન સમર્ચ્ય ચ

જપયજ્ઞવિધાનેન દેવં સન્તર્પયેત્તતઃ।
સ્ફાટિકેનાક્ષસૂત્રેણ સ્વકૈર્વા કરપર્વભિઃ

પાત્રં સંસ્થાપયેત્ પશ્ચાદર્ઘ્યપાત્રાચ્ચ વારિણા।
વિલિપ્ય ચન્દનાદ્યૈસ્તુ સ્થાપયેદ્ભાજને શુભે

સંપૂજ્ય પુષ્પધૂપાદ્યૈર્મન્ત્રં તત્ર ચ વિન્યસેત્।
સાધારમાસનં ચૈવ શક્તિપૂર્વૈઃ સમાવૃતમ્

ચતુર્ભુજં તુ વિરજો નારાયણમિવાપરમ્।
વરદાભયહસ્તં ચ બદ્ધાઞ્જલિધરં સ્મરેત્

બ્રહ્મસ્થાનસ્થિતં તં ચ સૂત્રં ધ્યાયેચ્છિખોપમમ્।
સન્નિધૌ ભવ દેવેશ! સંનિરુદ્ધો ભવાચ્યુત!

સૂત્રાખ્યમણિજાલેઽસ્મિન્ યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકમ્।
એવં મુને! પ્રતિષ્ઠાપ્ય મન્ત્રં સૂત્રેઽક્ષસંજ્ઞિકે

પ્રતિષ્ઠિતસ્ય વૈ પશ્ચાન્મુદ્રાં સ્વાં ચ પ્રદર્શયેત્।
યથાશક્તિ જપં કુર્યાચ્છતમષ્ટાધિકં તુ વા

તન્નિવેદ્ય વિભોઃ પશ્ચાદ્વાક્કર્મમનસાન્વિતમ્।
"પુણ્ડરીકાક્ષ! વિશ્વાત્મન્! મન્ત્રમૂર્તે! જનાર્દન!

ગૃહાણેદં જપં નાથ! મમ દીનસ્ય શાશ્વત!"।
ઇત્યુક્ત્વાર્ઘ્યોદકં પશ્ચાત્ પુષ્પં દક્ષિણપાણિગમ્

અગ્રતો નિક્ષિંપેદ્વિષ્ણોર્મૂલમન્ત્રેણ નારદ!।
ભાવયેચ્ચ તતસ્સમ્યક્સ્ફુરન્તીં તારકાવલિમ્

પ્રવિષ્ટાં ભગવદ્વક્ત્રે વક્ત્રાત્તાં હૃદ્ગતાં પુનઃ।
હૃદયાદ્‌દ્વિજશાર્દૂલ! સંહારાખ્યક્રમેણ તુ

પૂર્વવદ્બ્રહ્મરન્ધ્રેણ પરેણ સહ યોજયેત્।
એકૈકં હૃદયાદીનાં સર્વેષાં વિહિતં ત્વથ

ક્રિયાઙ્ગત્વાન્ન દોષોઽસ્તિ અન્યથા તજ્જ્પં વિના।
ધૂપં દત્વા પ્રણમ્યાથ સ્તુ(શ્રુ)ત્વા મન્ત્રેશ્વરં તતઃ

દ્વિધા પ્રદક્ષિણં કુર્યાત્ પ્રણામં ચ તથાવિધમ્।
નૈકત્રિપઞ્ચસપ્તાખ્યગણનાવિષમં ચ યત્

યતઃ સમો હિ ભગવાન્ દેવઃ સર્વસ્ય વૈ હરિઃ।
સંપૂજ્ય ગન્ધધૂપૈશ્ચ તતસ્તુ ભગવન્મયાન્

યથાક્રમં સમભ્યર્ચ્ય નૈવેદ્યં પ્રતિપાદ્ય ચ।
તેષાં માત્રાવસાનં ચ આસનાદ્યં નિવેદયેત્

યદ્વૈભ્યો દેવ(ભોગ)યજ્ઞાન્તે તન્માત્રાન્તં પ્રદાય તુ।
અસ્મિન્‌ કાલેઽર્હણાદ્યં તુ તામ્બૂલાન્તં સમર્પયેત્।
શય્યાસનં તતો દદ્યાદગ્નૌ સન્તર્પયેત્તતઃ

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે પારમેશ્વરસંહિતાયાં ક્રિયાકાણ્ડે બાહ્યયાગો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ॥
***************