Parameshvara Samhita · Chapter 19
// śrīḥ //
ekonaviṃśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
mune! siddhāntaniṣṭasya samārādhanakāṅkṣiṇaḥ/
samayācāravaikalye prāyaścittamudīraya
śāṇḍilyaḥ ---
śrṛṇu samyak pravakṣyāmi prāyaścittaṃ mune! hitam/
yat kṛtvā deśikādīnāṃ caturṇaāṃ śubhamedhate
asnātvā vidhivan mantrī nadyādau pūjayedyadi/
snātvā mūlasahasraṃ tu japtvā saṃpūjayedvibhum
jīrṇaṃ paryuṣitaṃ vāso dadhāno yadi pūjayet/
snātvā viśuddhavāsobhṛnmūlamantraṃ japettathā
dhyānahīnastvanācāntaḥ pavitrarahitāṅguliḥ/
keśāsthiloṣṭasirāsṛgaspṛśyasparśane'pi ca
snātvā yathāpuraṃ pūjya mūlamantrāyutaṃ japet/
udakyāsūtikā'peyacaṇḍālādyupavartakaḥ
spṛśeccedbhagavadbimbaṃ snātvā pūrvaṃ svayaṃ tataḥ/
pañcagavyena deveśamabhiṣicya samarcayet
udakyāsūtikādyaiśca spṛṣṭaḥ saṃspṛśya kautukam/
snātvottamena deveśamabhiṣicyātha śāntaye
hutvā'tha mūlamantreṇa japeccāyutasaṅkhyayā/
sūtake mṛtake bimbaṃ spṛśedvā pūjayedyadi
adhamottamena saṃsnāpya prāgvadadhutvā japenmanum/
mahāpātakibhiḥ spṛṣṭho viṇmūtrāpeyapaistathā
pūjayedyadi deveśaṃ punaḥ snātvā vidhānataḥ/
pūrvavat snapanaṃ kṛtvā śāntihomādikaṃ caret
niṣṭhīvarudhirasvedayukto devaṃ spṛśedyadi/
kuśodakena saṃsnāpya viśeṣeṇa yajedvibhum
divā gatvā striyaṃ svīyāmasnātvā cet spṛśedvibhum/
upoṣya pañcabhirgavyaiḥ kuśodaiḥ snāpayedvibhum
parastrīgamāsaktaścīrṇaduścarito vibhum/
pūjayedavā tathā spṛṣṭhe dedhabimve'bhiṣecayet
madhyamādhamamārgeṇa hutvā mantraṃ japecchatam/
kṛmikīṭāsthikeśādipataṅganakharādikaiḥ
prāṇyaṅgatuṣabhasmādiduṣṭaiḥ patraphalādibhiḥ/
puṣpaistoyaistathāpyanyaiścandanādyaiśca bhūṣaṇaiḥ
tathopacārairanyaiśca varjitairapi vastubhiḥ/
tathā paryuṣitaiḥ patrapuṣpāṅkuraphalādibhiḥ
aspṛśyaprāṇibhiḥ spṛṣṭhaistathā cāspṛśyavastubhiḥ/
caṇḍālasūtikādyaiśca niṣādapatitādibhiḥ
saṃspṛṣṭhaiśca parimlānaiḥ sarajobhiryajedyadi/
japedaṣṭottaraśataṃ mūlamantramananyadhīḥ
etairduṣṭaistu vastrādyairdevaṃ saṃpūjayedyadi/
saṃsnāpya cādhamenaiva pūjayitvā vidhānataḥ
śāntihomaṃ prakurvīta sahasrāhutibhiḥ kramāt/
caṇḍālasūtikodakyāśabarāpeyapāyibhiḥ
saṃspṛṣṭe pānabhakṣyādau deveśasya nivedite/
mṛṇmayāni parityajya kṣālayitvetarāṇi ca
snātvā kuśodakaṃ pītvā snāpayedadhamena tu/
punaḥ saṃpūjya juhuyānmūlena śatasaṅkhyayā
viḍvarāhasṛgālābhi kākaśyenakharādibhiḥ/
evamādibhiranyaiśca spṛṣṭhe'nnādau nivedite
pūrvavacchāntireva syāttataḥ śuddhaṃ nivedayet/
parastrīgamanāsaktairmakṣyābhakṣyāvivekibhiḥ
yatheṣṭācāraniratairavaiṣṇavakulodbhavaiḥ/
pavkaṃ spṛṣṭhaṃ tathā dṛṣṭaṃ duṣṭaṃ pūyāsṛgādibhiḥ
amatyā ceddhavirdettaṃ pūrvavacchāntimācaret/
śavādidūṣitānnasya pavkasya vinivedane
pūrvavat pūjya deveśaṃ śāntihomaṃ samācaret/
tyaktamannādikaṃ dadyādyadi pūjya punastilaiḥ
saghṛtairjuhuyānmantrī sahasraśatasaṅkhyayā/
tathā paryuṣitānnasya pradāne śāntimācaret
tyaktaṃ haviḥ phalaṃ puṣpaṃ pavitrānnarasādikam/
tyajejjalāśaye vāgnau bhuvi vā goṣvalolupaḥ
makṣikāghuṇabhṛṅgādyairdaṣṭaṃ duṣṭaṃ purīṣagaiḥ/
patrapuṣpaphalādyannaṃ tyaktavyaṃ, tadadhiṣṭhitam
astrodakena saṃprokṣya dadyāddevāya bhaktitaḥ/
mahāhavirvidhāne tu viśeṣamavadhāraya
pacanālayamanyatra sādhitaṃ dīkṣitetaraiḥ/
amantrasaṃskṛtaṃ cānnamavibhaktamalakṣaṇam
nirīkṣitamayogyaiśca saṃpṛṣṭhaṃ makṣikādibhiḥ/
saṃprokṣya cāstratoyena nivedyaṃ yatnagauravāt
seneśāya na dātavyaṃ homaṃ kuryādyathāruci/
kāribhyaḥ saṃpradānaṃ ca balidānaṃ na kārayet
abhyāgateṣvanāpteṣu dīnānāthajaneṣvapi/
pradeyamanyathā śāntihomaṃ kuryādananyadhīḥ
biḍālabhūṣikāsarpamaṇḍūkādyaiśca jantubhiḥ/
kṛmikīṭapataṅgādyairvāyasādyaiśca khecaraiḥ
na deyaṃ devadevāya duṣṭaṃ spṛṣṭhaṃ mahāhaviḥ/
datte hutvā ca japtvā ca punardadyānmahāhaviḥ
bhogamantrakriyādhyānaṃ mudrāṇāmaṅgarūpiṇām/
dvārāvaraṇapūrvāṇāṃ biṃbapīṭhādikāriṇām
kālānāmapi cānyeṣāṃ nityanaimittikātmanām/
viparyāse pravṛtte tu divyairvyāpakapañcakaiḥ
pratyekaṃ juhuyānmantrī tilaiścānyaiḥ śataṃ śatam/
samitparididarbhāṇāṃ kūrcānāṃ haviṣāyapi
ājyasthālyādipātrāṇamagneḥ sthaṇḍilakuṇḍayoḥ/
struksravasya praṇītāyā abhāve lakṣaṇojjhite
śāntyarthaṃ juhuyānmantrī prāgvadvyāpakapañcakaiḥ/
abhāve kāṣṭhasamidhāmājyena caruṇā hunet
samidbhirājyābhāve tu tilairvā homamācaret/
alābhe haviṣo'nyeṣāmājyena juhuyāt sudhīḥ
sarvadhāhomakarmārthaṃ tilamājyaṃ na lopayet/
tilājyayorabhāve tu havanaṃ syānnirarthakam
śāntihomaṃ prakurvīta pratiṣṭhāyāṃ yathoditam/
vahnau kuṇḍe sthale culyāṃ saṃskṛte'nugatiṃ gate
punarādhāya saṃskṛtya śāntihomādikaṃ hunet/
vahnau spṛṣṭe tathā'spṛśyaiḥ keśāsthinakharairapi
yathāvanmūlamantreṇa juhuyāt sarpiṣā śatam/
udakyāsūtikādyaiśca sannikṛṣṭe'yutaṃ hunet
saṃspṛṣṭe'nyaṃ samādhāya juhuyāccāyutaṃ japet/
asamiddhe hute vahnau punarhomaṃ samācaret
naimittikeṣu kāmyeṣu cotsaveṣu biśeṣataḥ/
tadaṅgahutabhugyāgaṃ kuṇḍe'naysmin samācaret
śāntihomaṃ prakurvītaṃ kṛte cettadviparyaye/
parivārānamūrtāṃśca mūrtāṃścaiva yathākramam
anarcayitvā'horātraṃ japettatra puro'ntike/
tanmantrāṃśchatamaṣṭau tu pratyekaṃ pūjanādikam
patane balivastūnāmaspṛśyasparśane'pi vā/
tathaiva pātre'bimate keśaloṣṭādidūṣite
tattyaktvā'nyena nirvartya śāntihomaṃ samācaret/
baliṃ duṣṭe na dadyāccecchāntihomapurassaram
baliṃ datvā viśeṣeṇa prāguktaṃ mantravān japet/
nityotsavārthabimbe tu yānānnipatite sati
tadevoddhṛtya tadvimbamakṣataṃ snāpya mantravit/
adhamādhamamārgeṇa śāntyarthaṃ juhuyādanu
tathaiva ca kṣataṃ bimbaṃ samādhāya yathāpuram/
kṛtvā prātiṣṭhikaṃ karma svasthāne sthāpayedanu
yāvatsamādhikālaṃ tu tāvadbimbāntareṇa vā/
kūrcena vā'nyabimbena kuryānnityotsavaṃ hareḥ
aspṛśyairvātha saṃspṛṣṭe balibimbe'bhiṣecayet/
adhamādhamaṃmārgeṇa śāntihomapurassaram
yānasthe tvadha bimbe tu vyūḍhe'yogyajanaiḥ sti/
kuśodakena saṃprokṣya śāntihomaṃ samācaret
aspṛśyairyadi saṃspṛṣṭo balibimbasya vāhakaḥ/
pañcagavyena saṃprokṣya śucinā'nyena vāhayet
mudrāmantrakriyādhyānadravyāṇāṃ bhogarūpiṇām/
viṃśeṣādbalikāle tu hānirutpadyate yadi
japenmūlasahasraṃ tu mantrī dhyānasamanvitaḥ/
na dattaṃ yadi dātavyaṃ phalapuṣpodanādikam
devopabhuktaṃ yogyāya mūlamantrāyutaṃ japet/
hutaśeṣe haviśśeṣe bhukte yogyajanairvinā
japenmūlāyutaṃ mantrī dātā kilpiṣaśāntaye/
sātvataiḥ satvanirataiḥ sadā bhagavataḥpriyaiḥ
tattaṃ bhagavate yadyat tattat pāvanapāvanam/
vrahnagnasya surāpasya svarṇasteyaratasya ca
gurutalparatasyapi saṃyuktasyāpi taiḥ saha/
prāśanaṃ sarvapāpaghnamanyeṣāpapi kiṃ punaḥ
tasmāttat saṃpradātavyaṃ jñānināṃ mukhyakalpane/
traivarṇikānāṃ dātavyaṃ dīkṣitānāṃ tu madhyame
kevalānāṃ tu bhaktānāṃ traividyānāṃ dvijanmanām/
pradhādānamanukalpe syādanyathā prāśayet svayam
viṣvaksenasya yaddattaṃ pūjānte mantribhirvibhoḥ/
na bhoktavyaṃviśeṣeṇa tyaktavyaṃ bhūjalādiṣu
goṣu vā viṣṇubhūtānāṃ tṛptaye hitamicchatām/
bhoktā kilbiṣaśāntyarthaṃ vrataṃ cāndrāyaṇaṃ caret
saṃkalpya yāgaṃ homāntaṃ havanaṃ na kṛtaṃ yadi/
dviguṇaṃ havana kṛtvā pūrṇāntaṃ mantravittamaḥ
ekadvitricatuḥ pañcaṣaṭkāleṣu yathākramam/
ekārdidinamāsartuvatsareṣu tathaiva ca
vahnikāryeṣu lupteṣu nityanaimittikeṣcapi/
dviguṇaṃ miśritairhomairadhamasnapanaṃ caret
pūjālope pravakṣyāmi prāyaścittaṃ mune śrṛṇu/
aupacārikasāṃsparśahṛdayaṃgamarūpiṇām
paricyutau ca bhogānāṃ trayāṇāṃ kramaśo mune!/
pūjānte sarvabījāni mātrāvittaṃ ghṛtodanam
nivedanīyaṃ devasya viśeṣejyāpurassaram/
ekakāle ca divase pakṣe vaiśeṣikārcanam
tattaddviguṇitairdravyairbalihomāntamācaret/
ekamāsīyapūjāyā yāvaddvādaśamāsikī
tāvaddviguṇitairdravyairmāsasaṅkhyārcane'pi ca/
snapanaṃ cāpi navakamadhamādhamapūrvakam
mukhyottamāvasānaṃ tu sahasrakalaśāplavam/
saṃprokṣaṇaṃ ca vidhyuktaṃ pratiṣṭhāṃ ca kramāccaret
ārabhya māsikīṃ pūjāṃ yāvaddvādaśamāsikī/
tāvadekaikavṛddhyā tu mahatā haviṣā yajet
samidbhiḥ saptabhirhutvā purā paścāddhṛtāplutaiḥ/
ghṛtaiśca juhuyānmantrī tvāsahasrādyathābalam
tathaiva ca japaṃ kuryānmūlamantrasya sādaram/
valipradānahīne tu hutvā mūlaśata tataḥ
tattadāvaraṇadvāradevānāṃ svasvasaṃjñayā/
juhuyāttilamiśreṇa ghṛtenaiva śataṃ śatam
prāyaścittaṃ pravakṣyāmi nityādisnapaneṣu te/
gṛhārcane prakurvīta nityādisnapanaṃ sudhīḥ
tatra snānīyatoyena pūjārthamabhiṣecayet/
vahubere tu karmārcāṃ snāpayedagramaṇṭape
prāsāde vitate brahnabhāgasthe bhadraviṣṭare/
snāpayet snānakalaśaiḥ sthāpitairagramaṇṭape
madyāhne cāpi sāyāhne snānīyakalaśoddhṛtaiḥ/
snānadravyasametairvā vāribhiḥ prokṣayet kramāt
mūlabimbādibimbānāṃ kuryādvā vinivedanam/
bahubere'bhiṣekārcāṃ tāṃ gṛhītvāgramaṇṭapāt
na gacchedbāhyato mantrī snapanārthaṃ bahirgate/
śāntihomaṃ prakurvīta tasya doṣasya śāntaye
ekabere bṛhadrūpe karmārcāmabhiṣecayet/
bṛhaddhaṭaiśca bahubhiḥ sahasrakalaśādibhiḥ
yadābhiṣeko bāhyasthe maṇṭape snānakautukam/
saṃsnāpya vidhivanmantrī mahatā vibhavena tu
pūjayitvotsavārcāyāṃ vinivedya mahāhaviḥ/
kalaśasnapanārthaṃ cenna kuryādaṅkurārpaṇam
tathā pratisarābandhaṃ mūlamantrāyutaṃ japet/
purastādaṅkurānarpya baddhravā bimbe'pi kautukam
amatyā vā samatyā vā snapanaṃ nācaredyadi/
śāntihomaṃ purā kṛtvā japedaṣṭottarāyutam
kautukāṅkurapūrvaṃ tu punarevābhiṣecayet/
akṛtvāṅkurayāgaṃ tu tathā kautukanandhanam
snāpito yadi deveśaḥ snānaṃ tanniṣphalaṃ bhavet/
vidhivaccāṅkurāvāpaṃ tathā kautukabandhanam
snāpayedvidhivanmantrī śāntihomaṣurassaram/
saṃkalpite tu snapane tvakṛte dviguṇaṃ caret
nāsāditairdravyahīnaiḥ snāpite'pyevamācaret/
adhivāsitakuṃbhasthatoyānāṃ pūrvameva tu
na paryuṣitahāniḥ syānmantranyāsaistathārcanaiḥ/
sthāpiteṣvatha kuṃbheṣu hīneṣu sthāpya pūrvavat
japet kalaśadaivatyaṃ mantramaṣṭottaraṃ śatam/
samuddhṛteṣu kuṃbheṣu rikteṣu suṣirādinā
prāgvadanyaṃ pratiṣṭhāpya japedaṣṭottaraṃ śatam/
aspṛśyaiśca tathā spṛṣṭhe mārjārārādyaiśca daṃśite
śvādibhiḥ kukkuṭādyairvā śabarādyairvijātibhiḥ/
keśāsthiloṣṭasaṃduṣṭe punaḥ kalaśasañcaye
saddravyaṃ pūrvavat sthāpya taddaivatyaṃ japecchatam/
duṣṭaiḥ saṃsnāpite deve punarapyabhiṣecayet
vyāpakaiḥ pañcabhirmantraiḥ pratyekaṃ juhuyācchatam/
pūrvavat kuṃbhadaivatyaṃ japeddhyānasamanvitam
akrameṇa samuddhāre sthāpane dravyayojane/
anarcane ca mantrāṇāṃ japedaṣṭottaraṃ śatam
māhiṣājoṣṭrasaṃbhūtaiḥ dadhikṣīraghṛtādibhiḥ/
snapanāddevadevasya mūlamantreṇa mantravit
samidbhiḥ saptabhirhomaṃ kuryādaṣṭottaraṃ śatat/
geyamaṅgaḻavāditrastotranṛttādibhirvinā
vīṇāveṇuninādaiśca tathā puṇyahavācanaiḥ/
vinābiṣecite mūlaṃ śatamaṣṭottaraṃ japet
bimbe'bhiṣicyamāne tu patite snānaviṣṭarāt/
calite vā viśeṣeṇa pratiṣṭhāsnapanaṃ caret
caruṇā sarpiṣā caiva prāguktairmūlapañcakaiḥ/
hutvā cāṣṭottaraśataṃ tatsaṅkhyaṃ ca japettataḥ
prabhāpīṭhāstravastrāhgabhedabhaṅgādidūṣite/
tattadvimbagatāṃ śaktiṃ niyojya dhruvakautuke
sandhānaṃ śilpibhiḥ kṛtvā susaṃskṛtya tadaiva tu/
śeṣakarmaṇi nirvṛtte snāpayeduttamakramāt
tilena caruṇājyena pratyekaṃ ca sahasraśaḥ/
juhuyānmūlamantreṇa tena śāntirbhaviṣyati
tadā na ghaṭituṃ śaktiryadi syādyatnagauravāt/
śobhārthabimbaiḥ purataḥ sthāpitaiḥ śeṣamācaret
evamutsavatīrthārthaśayanādiṣu mūrtiṣu/
tattadaṅgādisandhānaṃ sthāpanaṃ yojanaṃ puna
uktapramāṇādadhike hīne snapanavastuni/
śarāve kalaśe kūrce vastre koṣṭe sadasyapi
pālikādau tathā pīṭhe toraṇe cāṣṭamaṅgaḻe/
dvāramaṅgaḻakuṃbheṣu sādhaneṣvitareṣvapi
mūlamantraṃ japenmantrī śatamaṣṭādhikaṃ sudhīḥ/
mokṣārthī snāpayeddevaṃ sarvakālaṃ yathāvidhi
ripūṇāṃ nigrahārthāya divā kuryāttu sarvadā/
svargakāmastu pūrvāhṇe dharmārthī dinamadhyame
vinānte sarvabhogārthī prāyaścitteṣu sarvadā/
candvasūryoparāge ca tatkāle snāpayedvibhum
saṃkrāntiṣu ca sūryasya prāgvat paścāttathaiva ca/
saṅkrāntikālavijñānānnāḍyaḥ ṣoḍaśa ṣoḍaśa
tadānīṃ snāpayeddevamanukrānte hunenmanum/
sahasrakṛtvastadanu tatsamaṃ japamācaret
purastāt sarvakarmārthamaṅkureṣvarpiteṣvanu/
rakteṣu śyāmavarṇeṣu tathā tiryaggateṣu ca
vakreṣu cāprarūḍheṣu dakṣiṇābimukheṣu ca/
vidhihīneṣu cāspṛśyaspṛṣṭeṣvadhikṛtairvinā
pālikādiṣu bhinneṣu naṣṭeṣu patiteṣu ca/
mūṣikādyaiśca daṣṭeṣu mūlamantrāyutaṃ japet
purastādekayāgārthamaṅkureṣvarpiteṣu ca/
asamāpte tatastasmin prāpte vaiśeṣikāntare
tadarthamapi kurvīta pālikāsvaṅkurārpaṇam/
utsavādyantayormadhye rakṣāsūtravivarjitam
baddhapratisare bimbe snapanārthaṃ tu mantriṇā/
saṃprāpte snapane'nyasmin śīrghakarmanimittataḥ
tadarthaṃ kautukaṃ badhvā snānakarma samāpya ca/
pūrvārabdhaṃ prakurvīta prāyaścittādanantaram
anyatra kamaśaḥ kuryāt pūrvārabdhaṃ samāpya ca/
anyathā cedidaṃ karma niṣphalaṃ bhavati dvija!
taddoṣaparihārārthaṃ śāntihomo japastathā/
sahasrasaṅkhyāyā yukto mūlamantreṇa mantravit
snapane'sminnatikrānte mūlamantrāyutaṃ japet/
mūṣikāsarpamaṇḍūkacucuṃdaryādijantubhiḥ
sthāpite kalaśe spṛṣṭe laṅghite sati taṃ tyajet/
punaranyaṃ tathā sthāpya japenmūlaśataṃ guruḥ
prāyaścitteṣvanukteṣu evamāṃdiṣu satsu ca/
mūlamaṃtrāyutaṃ caiva japedaṣṭottaraṃ guruḥ
prāyaścittaṃ pravakṣyāmi mahotsavavidhau mune!/
gṛhe pratiṣṭhite bimbe na kurvīta mahotsavam
svatantraṃ paratantraṃ ca divyādyāyatanaṃ dvidhā/
parvatāgre nadītīre tīrthānāṃ nikaṭe vibhoḥ
sthāpitasyālayaṃ viddhi svatantramiti sattama/
grāmādyaṅgatayā klṛptamasvatantramitīritam
tayormahotsavaṃ kuryāt trayodaśavidhaṃ mune!/
saṅkalpyaikatame tatra pravṛtte vatsaraṃ prati
na tu kuryādvibhūtyarthaṃ tasmānnyūnaṃ dinotsavam/
amatyā yadi kurvīta kuryādūrdhvaṃ gatotsavam
prāk pravṛttaṃ tu śāntyarthamanyathā syānnṛpakṣayaḥ/
pramāṇarahite vaṃśe paṭe bāladhvaje'pi ca
varṇabhūṣaṇamānādye daṇḍe yaṣṭau ca daiṇave/
pheṇake cāvaṭe pīṭhe prapāyāṃ dhvajarajjuni
vidhivacchāntihomaṃ tu japāntaṃ prāgvadācaret/
chinne bhinne'gninā dabdhe naṣṭe mūṣikadaṃśite
viṇmūtrarudhirāpeyaretoniṣṭhīvanādibhiḥ/
dūṣitaṃ dhvajamutsṛjya prāgvadanyaṃ samāharet
pratiṣṭhāpyātha daṇḍāgraṃ mānayitvādhamena tu/
saṃsnāpya doṣaśāntyarthaṃ juhuyāt sarpiṣā śatam
stambhāgre dhvajavastrasya rakṣākāryāya dīkṣitaiḥ/
ārohaṇaṃ na doṣo'tra rakṣāhetordvijādibhiḥ
sujīrṇān pheṇadaṇḍādīn parityajya tato'parān/
saṃskṛtya yojayettatra badhvā tu dhvajamañjasā
madhyamasnapanāntaṃ tu śāntihomaṃ samācaret/
varṣavātātapasparśaiḥ luptavarṇe khagadhvaje
na kiṃcidapyaniṣṭaṃ syāt staṃbhāgre yāvadutsavam/
badhvā dhvajapaṭe stambhe vātavegādihetubhiḥ
tamūladeśe tu vicchinne sadhvaje patite sati/
akṛtvā dhvajaviśleṣaṃ sthāpayeccheṣamañjasā
snapanaṃ cottamaṃ kuryāt catuḥ sthānārcanādikam/
gobhūhemayavādīnāṃ dānaṃ śaktyā samācaret
utsavadhvajabhaṅgena rājyādbhraṣṭo bhavennṛpaḥ/
tasmāttatparihārārthaṃ tvarayā śāntimācaret
hetubhirvātavegādyairdhvaje nipatite bhuvi/
kṣipramuddhṛtya tadbadhvā snapanaṃ cādhamena tu
śāntyarthaṃ juhuyādājyaṃ tilena śatasaṅkhyayā/
dhvaje nipatite chinne kuryāt snapanamuttamam
punaranyaṃ samutpādya badhnīyāt saṃskṛtaṃ tathā/
anyathā yadi doṣa-syādrājño rāṣṭrasya mantriṇaḥ
pakṣīśādhiṣṭite kuṃbhe naṣṭe vā patite bhuvi/
spṛṣṭe'spṛśyaistathā keśaloṣṭāsthiśakṛdādibhiḥ
kuṃbhe'nyasmin samāropya tāṃ śaktiṃ kuṃbhamadhyagām/
japtvā mūlāyutaṃ mantrī śeṣakarma samācaret
anuktānāṃ tu sarveṣāṃ japedevaṃ yathābalam/
devatāvāhanārthaṃ tu bherītāḍanakarmaṇi
vādyajāteṣu sarveṣu mṛdaṅgapaṇavādiṣu/
na sthāpiteṣu svasthānetatpūjātavilopane
puṇyāhapāṭharāhitye tathārvāhanagādhayā/
sagaṇeṣu ca bhūteṣu sagrahepūtkaṭādiṣu
svāsu dikṣu yathānyāyamanāhuteṣu satsu ca/
dvārāvaraṇarathyāsu grāmavāstuṣvanukramāt
balipradānahīne tu tathā tāḻasvarādiṣu/
geyanṛtteṣu hīneṣu śāntihomapurassaram
pratyekaṃ devatāmantramaṣṭadhā''vartayedbudhaḥ/
punarutpādayet sarvaṃ devatāvāhanādikam
anaṅkurārpaṇāgraṃ tu prārabhecca mahotsavam/
punaḥprāpte dine vātha sadyaḥ kṛtvā'ṅkurārpaṇam
śāntihomaṃ prakurvīta pūrvavacchatasaṅkhyayā/
tathaiva tīrthayātrārthaṃ būtarātrādisiddhaye
paricyutau tathāhgānāmaṅkurārpaṇakarmaṇi/
na kṛtaṃ cettathā sāṅgaṃ tathā kautukabandhanam
kartavyā pūrvavacchāntirhomena sajapena ca/
utsavārthādhivāseṣu catuḥsthānārcane'pi ca
āraṃbhakalaśasnāne snānaberābhiṣecane/
mahāhayiṣi home ca divaseṣu tathā niśi
bhūtādirātridevānāṃ balirdravyairyathoditaiḥ/
havane ca tathodyāne līlayā mṛgayotsave
mṛgayāyāṃ viśeṣeṇa lopaḥ sañjāyate yadi/
śāntihomādikaṃ tattat kṛtvā śeṣaṃ samācaret
adhiṣṭhiteṣu bimbena yāneṣu patiteṣu vā/
bhinneṣvapi ca vāheṣu pramādādyatra kutracit
yānāntare samāropya vāhane vā'tha kautukam/
śāntihomaṃ purā kṛtvā japenmūlasahasrakam
gobhūhemādikaṃ dadyādvaiṣṇavebhyo gurorapi/
yānādvā vāhanādvā'pi bimbe tu patite sati
valiberoktavidhinā samādhānapurassaram/
snapanaṃ śāntihomaṃ ca mantrajāpāntamācaret
samādhau dīrdhakālīne kuryācchobhāryakautuke/
śeṣakarma māharcāyāṃ nirvṛtte sandhikarmaṇi
pūrvavatrāṃ pratiṣṭhāpya yathāvacchāntimācaret/
sūnyeṣu grāmanagarapattanādiṣu cotsavam
balidānaṃ na kurvīta kṛte tatrāpi niṣphalam/
samāhite tugrāmādau mahāśāntipurassaram
punarapyutsavaṃ kuryāt brāhnaṇānāmanujñayā/
grāmādāvagninā dagdhe vātyā''sārādidūṣite
śāntihomaṃ purā kṛtvā paścādutsavamācaret/
sthāpite parvatāgreṣu devabimbe mahotsavam
yathāvakāśaṃ kurvīta tatraiva balipūrvakam/
tadāsanne'grahārādau śakyaṃ cet kartumutsavam
balipradānarahitaṃ tatra kuryāt paribhramam/
devatāhvānavelāyāmāhūtānāṃ vibhoḥ purā
devāsuragaṇādīnāṃ bhūtānāmapyanukramāt/
utsavārthabaliṃ dadyānmahāpīṭhe divāniśam
dhvajārthamaṅkurānarpya dhvajamutthāpya vā tathā/
dīkṣārthaṃ kautukaṃ badhvā purā tīrthāghamarṣaṇāt
deśike vyādhite vā'tha mṛte kāryāntarodyate/
sūtakādyupaghāte ca śeṣakarmasamāpanam
kartavyaṃ guruṇā'nyena japtvā mūlāyutaṃ japet/
ripucorāgnivṛṣṭyādibhayādvighne mahotsave
jāte dadyādvaliṃ tasminnaṣṭe'pyahani deśikaḥ/
atītaṃ tu baliṃ dadyācchāntihomajapānvitam
kuryādutsavāyātrāṃ ca vihite'hni mahotsavam/
bhraṣṭāyāṃ tīrthayātrāyāmavāruhya khagadhvajam
pūrvavaddhajamutthāpya kuryāttīrthāntamutsavam/
pratirātribalidravyavyatyāse sarpiṣā śatam
hutvā'gnau mūlamantreṇa japedaṣṭottaraṃ śatam/
kāle'nyasmin baliṃ dadyāttatkāle prāptamañjasā
vtyāse balidevānāṃ japo homaśca tādṛśaḥ/
aṅkurārpaṇapūrvaśca nārabdhaścenmahotsavaḥ
tathaiva cāṅkurāvāpaṃ kṛtvā mūlāyutaṃ japet/
viśeṣāt pālikāvāse rathyāvṛtiṣu cotsave
grāmavāstuṣu rathyāsu bhūtānāṃ balimācaret/
na cāśraye prakurvīta rājarāṣṭravivṛddhaye
dadyād grāmādivṛddhyarthaṃ tasminnapyālaye balim/
śāntihomaṃ prakurvīta balidāne'nyathākṛte
khadyotapāṃsunīhāravarṣavātātapādibhiḥ/
bimbe mahotsave spṛṣṭhe sajapaṃ homamācaret
prapāmaṇṭapapātrāṇāmagnidāhe ca pūrvavat/
nirvāpiteṣu dīpeṣu pūrvavacchāntirīritā
vastrabhūṣaṇamālyānāṃ hetīnāṃ ca tathaiva ca/
chatracāmarapūrvāṇāṃ mahatāṃ maṅgaḻātmanām
dhvajatoraṇapūrvāṇāṃ pīṭhānāmaṅgarūpiṇām/
agnidāhe samutpanne punarutpādya tānapi
sajapaṃ śāntihomaṃ tu kuryādaṣṭottaraṃ śatam/
prāguktānāṃ ca sarveṣāṃ dīpānāṃ tu viśeṣataḥ
patane bhuvi sañjāte mūlamantreṇa mantravit/
aṣṭottarasahasraṃ tu hutvā tatsaṅkhyayā japet
divārātryutsavaṃ kuryādāsūryāstamayodayāt/
kālayorviparītaścedadhamasnapanaṃ ret
tīrthayātrā prakartavyā sūryasyāstamayāt purā/
pūrvabhāge rajanyāṃ vā kuryāt svavyaktadivyayoḥ
uttamasnapanaṃ kuryāttīrthakālaviparyaye/
dvivārayukte tīrtharkṣe purūhūtakṣaṇānvitam
puṇyaṃ bhavettatpūrvaṃ syādubhayorvidyate yadi/
devasyotsavayātrāyāṃ spṛṣṭhe'spṛśyaistu deśike
na doṣastatra virjñayo viśeṣāddevasannidhau/
utsave homavidhure dviguṇaṃ juhuyājjapet
netrāstrasahitaṃ mūlaṃ pratyekaṃ śatasaṅkhyayā/
sarvabhaktajanairdevo yathābhimukhadiṅmukhaiḥ
sraggandhavastrakṣīrānnnapānakāpūpasatphalaiḥ/
tāmbūlairgandhasaṃmiśraistoṣaṇīyo yathābalam
susthitairvā''sanāsīnairdeśikairvātha sādhakaiḥ/
pūjite sati deveśe na doṣo bhaktigauravāt
bimbe corādibhirnaṣṭe vartamāne mahotsave/
bimbāntaraṃ samāpādya pratiṣṭhāpya yathāpuram
mahābhiṣekaṃ havanaṃ japaṃ kṛtvā yathāvidhi/
kuryādutsavaśeṣaṃ tu karmārcādiṣu vā''caret
niśāyāṃ sarvaśāntyarthī puṣṭyarthī madhyame dine/
āpyāyanārthī pūrvāhṇe dharmārthī madhyato niśi
tathā ripukṣayārthī ca puṣpayāgaṃ samācaret/
na ca paryuṣitaiḥ puṣpaiḥ parimlānaistadārcayet
taddoṣaśānatye kuryāt snapanaṃ mabhyamaṃ caret/
na kṛte puṣpayāge'smin kuryāt snapanamuttamam
deśikāḥ ṣaṭ samākhyātāḥ puṣpayāge viśeṣataḥ/
catusthānārcanārthaṃ tu catvāraḥ parikīrtitāḥ
tathaikaḥ snapanārcāyāṃ balyādiṣu tathetaraḥ/
jalotthitāni puṣpāṇi trirātropoṣitānyapi
puṣpayāge niyuñjīta na doṣasteṣu sattama!/
tathaiva puṣpapūjārthaṃ kalhārakusumānyapi
tathaiva damanīpatraṃ puṣpayāge viśeṣataḥ/
pūrvarātropoṣitaiśca divā saṃpūjayet prabhum
na pūrvāhṇoṣitaistadvanniśāyāṃ tu samarcayet/
mahotsavānte snapane na kṛte snāpayettataḥ
adhamottamamārgeṇa śāntyarthaṃ juhuyāttataḥ/
tadrātrau dhvajadaṇḍāgrādavaropya khagadhvajam
grāmādivāstuniṣṭhānāṃ baliṃ datvā visarjayet/
utsavānte dhvaje naṣṭe purastādavarohaṇāt
prāgvaddhvajaṃ samutthāpya punarevāvarohayet/
ekāho dvibalirvātha tathaikabalireva vā
balitīrthavihīno vā paribhramaṇavarjitaḥ/
caturbhirbalibhiryuktaḥ triyahaḥ pañcavāsarāt
pañcānāmuparisthānāmānakṣatradinotsavāt/
dviguṇaṃ dinasaṅkhyāyā vihīne balimācaret
ūnā'dhikaiścedvalibhiryuktāstvete mahotsavāḥ/
kartuḥ kārayituścāpi rājño rāṣṭrasya mantriṇaḥ
dāruṇā vyādhayo nityaṃ bhaviṣyantyasukhānyapi/
taddoṣaśāntaye kuryāt snapanaṃ cādhamottamam
vaiśeṣikeṣu prāpteṣu vartamāne mahotsave/
dvādaśyādiṣu tat sarvaṃ yathānyāyaṃ samarcayet
na lopayet prayatnena prāptaṃ vaiśeṣikaṃ sudhīḥ/
japedastrāyutaṃ mantrī tvakṛteṣu ca śāntaye
prāyaścittamito vakṣye pavitrārohaṇāya te/
apramāṇe pavitrāṇāṃ kuṇḍamaṇḍalayorapi
astramantrāyutaṃ japtvā pūjayedastrabandhanam/
patrapuṣpaphalādīnāṃ pūrakāṇāṃ tathaiva ca
atīta uktakāle tu cāturmāsyasya madhyataḥ/
madhyamaṃ snapanaṃ kṛtvā kāle'nyasmin tadācaret
kālātyaye tathānyeṣu śāntirevaṃ vidhīyate/
pavitre keśapāṣāṇacarmāṅgāranakhādibhiḥ
dūṣite vahninā dagdhe chinne daṣṭe'tha bhakṣite/
mūṣikādyaiśca kākādyaiḥ spṛṣṭhe tyaktvā tu tat punaḥ
sūtraistathāvidhaṃ kṛtvā tvadhivāsya yathāpuram/
uttamaṃ snapanaṃ kṛtvā samāropya pavitrakam
śāntyarthaṃ juhuyānmantrī madhukṣīrādibhiḥ kramāt/
aṣṭottaraṃ śataṃ mūlamantrādi ca tathā japet
aspṛśyairapi saṃspṛṣṭamamatyāropitaṃ yadi/
punaranyaṃ samāropya pūrvavacchāntimācaret
sthāpitaṃ pūjitaṃ kuṃbhamaspṛśyaḥ saṃspṛśedyadi/
kuṃbhāntare samāvāhya japenbhūlasahasrakam
kuṃbhabhede tathā sthāpya mūlamantrāyutaṃ japet/
atra bimbasya patane bhede cchede yathāpuram
samādhānādikaṃ kṛtvā sthāpya śāntiṃ samācaret/
pavitrairakrameṇaiva pūjayedyadi deśikaḥ
śāntihomaṃ purā kṛtvā mūlamantraṃ śataṃ japet/
muhūrte samatikrānte śubhe yajanavistarāt
tadanyasmin samāropya kṛtvā snapanamuttamam/
sthāpite bahubere tu divyādyāyataneṣu ca
mukhyakalpavidhāne tu pavitrārohakarmaṇi/
deśikā bahavaḥ proktāḥ dhyānamantrakriyānvitāḥ
teṣvekaḥ kuṃbhapūjāyāmitaro maṇḍalārcane/
arcāyāmitaro vidvānitaraḥ pāvakārcane
mūlālaye tathaikaśca anyaḥ śobhāśrayārcane/
garuḍasyārcane tvanyo viṣvaksenārcane paraḥ
tathaikaḥ snānabere syādbalidāne tathā paraḥ/
nityāgnihavane tvanyo mahodanavidhau paraḥ
aṣṭabhirvā samāropyaṃ karmalāghavamīkṣya ca/
tatra tatra ca taiḥ kāryaṃ pavitrārohaṇaṃ param
ekāhamutsavaṃ kṛtvā tasminnahani pūrvavat/
tīrthayātrāṃ prakurvīta tadanyasmin dine divā
dvirātrau prāgdinādau vā kuryāttīrthāghamarṣaṇam/
dvitīyādau caturthāharācaret triyahotsavam
pradhānadinamārabya saptāho vā mahotsavaḥ/
tayorante'pi kartavyā tīrthayātrā yathāpuram
evaṃ tīrthāntimāḥ kalpyāḥ pavitrārohaṇakriyāḥ/
na kṛtā tīrthayātrā cenniṣkṛtiḥ snapanottamam
aṅkrārpaṇapūrvaṃ tu prārabhyāt prāgvadutsavam/
tattīrthadinayāminyāṃ pavitrāṇāṃ visarjanam
kṛtvā guroḥ pradātavyaṃ pāñcarātrārthakovidaiḥ/
tadabhāvāttadanyeṣā mācārthāṇāṃ yathākramam
samarpaṇīyamanyeṣāmayogyānāṃ niyojanāt/
punarnivedya vidhivat pavitrāṇi pradāya ca
madhyamaṃ snapanaṃ kṛtvā śāntihomaṃ samācaret/
praklṛpte vā yathāpūrvaṃ cāturmāsye vidhānataḥ
mukhyamadhyādhame caiva prāgukteṣu dineṣu ca/
na kalpite tathaikasmin cāndrāyaṇapurassaram
tadanantarasaṃprāpte divase prārabhecca tat/
tadādyamaṣṭapakṣaṃ ca vidhivanniyato bhavet
cāturmāsyaṃ tu saṃkalpya vartamāne vratottame/
vicchinne sati madhye'sya pāratantryādihetunā
kālāntare ca saṃkalpya kāryaścāndrāyaṇādikaḥ/
kāle tasmin prakurvīta yathāvacchayanādikam
tadyvatyaye vilope ca catuḥ sthānārcanādikam/
japtvā mūlāyutaṃ mantrī śāntyarthaṃ juhuyāttadā
nṛsiṃhakapilakroḍahayahaṃsādirūpiṇām/
tathā vaktraviśiṣṭānāṃ śaktīśasya viśeṣataḥ
tathā ca jāmadagnyasya viśvarūpasya vai prabhoḥ/
pārijātaharasyāpi tathā kalkyātmano hareḥ
śayanaṃ na tu kurvīta prāsādeṣu sthirasthitau/
saumyarūpaṃ samāsādya kautukaṃ kāmanāvaśāt
tadarthaṃ śāyayedvātha cāturmāsye vidhānataḥ/
utthāpite tu deveśe catuḥsthāne'rcite sati
vastrābharaṇamālyādyairyathāśobhamalaṃkṛtam/
vihageśe pratiṣṭhāpya utsavārcāgataṃ vibhum
aśeṣabhuvanagrāmaṃ vidhinā doṣaśāntaye/
mahotsavoktavidhinā paribhrāmya viśeṣataḥ
ekarātrādiyogena prāguktavidhinā tataḥ/
kuryādavabhṛthaṃ snānaṃ nadītīrādiṣu prabhoḥ
anukalpe vidhānaṃ tadvinā tīrthāghamarṣaṇam/
madhye sūryasya saṅkrāntyordarśadvayasamanvitaḥ
tadvaddarśaviyuktaśca malamāsa itīritaḥ/
cāturmāsyo'yamagrāhyaḥ sadāraṃbhāvasānayoḥ
dinatraye tu prāgukte prārabdhe sati madhyayoḥ/
malamāsasya saṅgatyā kadācicca na doṣataḥ
adhike māsi sarvatra tathā'ste guruśukrayoḥ/
autsavaḥ prathamāraṃbhaḥ na kāryo hitamicchatā
svayaṃvyaktālayādyeṣu tīrtheṣu girimūrdhani/
nadītīreṣu ramyeṣu vaneṣūpavaneṣu ca
goṣṭheṣu munimukhyānāmāśrameṣu hareḥ punaḥ/
sahkalpya niyataṃ vāsamabhīṣṭavratasiddhaye
netavyaṃ deśikendrādyaistathā māsacatuṣṭayam/
nadīnagāditaraṇaṃ nācartavyaṃ kadācana
nadyādivyavadhāne'pi divyamāyatanaṃ prati/
gantavyaṃ yojanādarvāk śubhayātrādhikāribhiḥ
viśeṣeṇa dviṣaṭakārṇapūrvairvyāpakapañcakaiḥ/
sadārādhananiṣṭhānāṃ pañcakālaratātmanām
divya kṣetrābhigamanaṃ na khaṇḍayati taddvatam/
sūtakaṃ mṛtakaṃ naiva kāle'smin niyatātmanām
prāṇihiṃsā na kartavyā drumavicchedanaṃ tathā/
nadīkedārakūlānāṃ bhedanaṃ sasyaśoṣaṇam
devatāyatanādīnāṃ pīḍanaṃ tannivāsinām/
vāpīkūpataṭākānāṃ pūraṇaṃ mṛcchilādibhiḥ
bandhanaṃ ca dvijātīnāṃ sahavāsaṃ vijātibhiḥ/
saṃbhāṣaṇaṃ tathā tebhyo mātrā vitraparigraham
tasmin kāle viśeṣeṇa varjayed biddhimānnaraḥ/
ya evaṃ kurute tasya prāyaścittairna niṣkṛtiḥ
kadācijjāyate vā'tha nānādharmapratiṣṭhayā/
sthāpanaṃ vāsudevasya teṣu mukhyaṃ prakīrtitam
ekāntidvijamukhyānāṃ sthāpanaṃ madhyamaṃ bhavet/
anyeṣāmapi sarveṣāṃ pratiṣṭhā caramā bhavet
pratiṣṭhāyāṃ pravakṣyāmi prāyaścittaṃ yathākramam/
kṣmāśilātarusallohapūrvāṇāṃ tu parigrahe
tattadahgeyathodīrṇadravyamantrakriyādiṣu/
paricyuteṣu tadbhūyaḥ śāntihomajapādikam
samācaredyathā śāstramanyathā niṣphalaṃ tu tat/
akṛte sati sarvasmin vāstudeśaparigrahe
ānītasyālayakṣetre śilpibhiḥ satkriyāṃ vinā/
yathāvadācaredvidvānarcādravyasya saṃgraham
mṛddāruvasanādīnāmevameva samācaret/
anyālayārthamānītāṃ śilāmarcāṃ sunirmitām
sarvāvayavasaṃpannaṃ sthāpane tu viḻambitām/
nyāyenādāya tāmarcāṃ sthāpayet siddhasajhani
prāgvadanyāṃ samāpādya sthāpayet prāk prakalpite/
nirmitāṃ pratimāṃ śīghraṃ svagṛhe na niveśitām
rājño rāṣṭrasya tatkarturariṣṭamupapādayet/
ekaviṃśaddinādūrdhvamāsurī sā bhaveddhuvam
kṛtvā mahābhiṣekādyaṃ sthāpayedanyathā tyajet/
pramāṇarahite bimbe pīṭhaśastraprabhādike
vastre vā bhūṣaṇe vā'tha śamīpatrasamanvitam/
ghṛtasiktaiśca bahuśaḥ satilaiḥ śālitaṇḍulaiḥ
juhuyāt pañcabhirmantraiḥ pratyekaṃ śatasaṅkhyayā/
jalādhivāsasnapane tathā nayanamokṣaṇe
śayane vedikāyāṃ ca mantranyāsādikarmasu/
kuṃbhamaṇḍalapūjāyāṃ dvāratoraṇakuṃbhayoḥ
ayathākaraṇe nūnaṃ pūrvavacchāntiriṣyate/
asthāne sthāpite bimbe pādādhāraśilānvitam
tadānīmeva coddhṛtya sthāpayettaṃ svake pade/
madhyamasnapanaṃ kṛtvā śāntihomaṃ samācaret
na sthāpite muhūrte'sminna tadā bimbamuddharet/
pūrvavat snapane home kṛte śāntirbhaviṣyati
sthāpane'dhikṛte mukhye deśike vyādhite sati/
nyastadehe'thavā madhye vartamāne kriyākrame
kriyāmantropadeṣṭā ca pratiṣṭhākarmaṇi sthitaḥ/
putro vā deśikendrasya sthāpane śeṣamācaret
ante sahasrakalaśairabhiṣicya sureśvaram/
cakrāmburuhakuṇḍe tu madhukṣīrādibhiḥ kramāt
śāntyarthamayutaṃ hutvā tatsaṅkhyaṃ japamācaret/
brāhnaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdrairvā bhagavanmayaiḥ
sakāmairatha niṣkāmairmantrārādhanatatparaiḥ/
sādhakairbhagavadbimbasthāpanārthaṃ sadaiva hi
purā prasābanīyaśca prārthanāpūrvakaṃ tu vā/
adhikārapadasthaśca dvijendraḥ pāñcarātrikaḥ
vettā yo vyūhapūrvasya vyaktasya paramātmanaḥ/
so'nyeṣāṃ bhagavadbimbasthāpane'dhikṛtaḥ sadā
anugrahapratiṣṭhā cāpyadhikāranirūpaṇā/
ananyairupapannānāṃ bhaktānāṃ kāryamucyate
ananyāḥ pañcakālajñā vyatiriktā na ye prabhoḥ/
prāk sṛṣṭāstanmukhodbhūtāḥ dviṣaṭkādhyātmacintakāḥ
cāturvyūhaparatvena yeṣāṃ vai prabhavāpyayau/
karmaṇāmapi sannyāsaṃ kurvantyadhyakṣataḥ kramāt
ato'mī durlabhatarāḥ pāramyaṃ yasya taṃ prati/
prameyaniṣṭhā śraddhā vā sphuṭāstatkarmaṇi sthitāḥ
paratvamanyamārgasthā necchanti ca parasparam/
ya icchanti vibhosteṣāṃ sthitirnāsti tathā kṛtau
muktādhikāriṇaṃ taṃ vai labdhalakṣamakṛtrimam/
pañcakālarataṃ siddhaṃ tantrasiddhāntapāragam
tenaiva śrutimantrāṇāṃ sthūlānāmapi codanā/
pratikarmaṇi vai kāryā yathāvasaralakṣaṇā
yasmādabjasamudbhūtamaṇḍalādiṣu vṛttiṣu/
svārthato vā parārthena sadārādhanakarmaṇi
nityasiddhe tadākāre tatparatve'pi santatam/
yasyāsti saktirhṛdaye tasyāsau sannidhiṃ vrajet
mantrarūpī jagannāthaḥ paramātmācyutaḥ prabhuḥ/
atyautsukyaṃ vinā vipra! manasaḥ prītaye tvapi
kāmāptaye vā kīrtyarthaṃ tasya tadvihitaṃ dvija!/
sadhyānena pratiṣṭhānaṃ prāsāde svagṛhe'pi vā
iti samyak samākhyātaṃ mukhyakalpaṃ mahāmate!/
anukalpaṃ yadatrānyat tatsamāsānnibodha tu
prāk prāptadīkṣitairvidhivat, trayīdharmasthitairdvijaiḥ/
nityārādhanasaktaistu bhaktairbhagavato vibhoḥ
dhāraṇādhyānapūrvāṇāṃ labdhalakṣaistu karmaṇām/
mantramaṇḍalamudrāstrakuṇḍādīnāṃ kṛtaśramaiḥ
ṣaḍadhvavyāptiniṣṭhaistu tyāgaśīlairamatsaraiḥ/
anujjhitakramairdakṣaiḥ svakarmaparipālakaiḥ
satkīrtiprathitairloke tathā'kīrtibalipkṛtaiḥ/
pratiṣṭhāṃ labhate kartā taiḥ pratiṣṭhāpane kṛte
niṣiddhamaravindākṣe ato'nyeṣāṃ hi sarvadā/
mahāmahaṃ pratiṣṭhākhyaṃ karturvyāmiśrayājinām
ye punarlokadharmasthāḥ samabuddhipade sthitāḥ/
bhagavatyaviśeṣajñā nityaṃ kāryavaśena tu
vāṅbhātreṇa paratvaṃ vai sarveṣāṃ pravadanti vai/
adhikāraṃ vinā ye'tra preritā devatārcane
vyāmiśrayājinaste vai pātityapadasaṃsthitāḥ/
nayanti narakaṃ nūnamevameva pravartinaḥ
na tu sadbhaktipūtānāṃ vāsudevaratātmanām/
kadācittatkṛte doṣaṃ vidadhāti ca khaṇḍanā
atastāvanmahābuddhe! kartavyaṃ bhaktipūrvakam/
bhaktyā vai mantraniṣṭhānāṃ tanmantro japakarmaṇi
varṇavyatyayamāpanno luptastena svareṇa vā/
svarādinādhikaścaiva mantro'narthapradaḥ sadā
acirāttatprayoktṝṇāṃ tathāpi kamalodbhava!/
atibhaktiprabhāvācca vāñjhitaṃ saṃprayacchati
yasmāt sadbhaktipūtānāṃ prapannānāṃ kramaṃ vinā/
prasādameti mantreśastvacirādbhāvitātmanām
kiṃ punarvai kriyājñānasaṃpūrṇānāṃ dvijottama!/
śraddhābhaktiparāṇāṃ ca bodhitānāṃ ca deśikaiḥ
tasmāt sarvaprayatnena śāsane'sminmahāmate!/
kāryaṃ dīkṣādikaṃ sarvaṃ bhaktānāṃ bhaktavatsale
māmasaṃpratipanno'piṃ matprāptyarthaṃ karoti ca/
mandamadhyamabhaktānāṃ kāmabhogaratātmanām
bhavināṃ māmakīṃ dīkṣāṃ mohādvā sthāpanādikam/
sa nayatyacirāttasya bhaktirvījena vai saha
samantraṃ karmatantraṃ ca siddhayasca parāhmukham/
ihaiva śīghraṃ viprendra! dehānte gatasantatiḥ
ghoraṃ prayāti narakaṃ bhuktvaivaṃ duṣkṛtaṃ mahat/
bhagavanmantramāhātmyāttadvyāpāravaśāttu vai
saṃsargotthamaghaṃ yāti prāk saṃskāravaśāt punaḥ/
cīrṇaduścarito bhūyaḥ prāpruyānmānuṣīṃ tanum
prayatnamācarecchubhraṃ yena śāntimavāpnuyāt/
sāhaṅkāraḥ sa ācāya svabhakto nādhikāryapi
prāpnoti nūnaṃ svagatiṃ svakāmo nārakīṃ tathā/
sarvagastvapi mantrātmā sarvānugrahakṛdadvijaḥ
yadyapyevaṃ hitaṃ tatra na bhajettatra sannidhim/
pratimāmadhyadehāntaṃ nūnamāvāhya tatkṣaṇāt
bhūtavetāḻayakṣādyāḥ kurvantyarthādikakṣayam/
anyadraśanasaṃsthā ye nānugrāhyāstato mune!
nopāsyo hi tathācāryaḥ saṃsārabhayabhīruṇā/
samyagbhaktipareṇaiva ḍambharāgojjhitena ca
ata eva mahābuddhe! pratiṣṭhākhyaṃ makhottamam/
nirvartanīyamāmūlādvaiṣṇavānāṃ ca vaiṣṇavaiḥ
evaṃ dravyamayo yatra sanniveśo munīśvara!/
ubhayānugrahaṃ nityaṃ karuṇābhaktilakṣaṇam
pratiṣṭhākhyaṃ hi tat karmabhuktimuktiphalapradam/
tacca sadbrahnaniṣṭhānāṃ dvijānāmātmasiddhaye
kartavyatvena vai nityaṃ prasiddhamamalekṣaṇa!/
taddoṣācca yatasteṣāṃ vistāro hi na vidyate
dehapātādṛte nānyaḥ tatpātastvatidoṣakṛt/
ādāveva hitattasmānnācartavyaṃ kṛtātmabhiḥ
tatkarmapratipannānāṃ caturṇaāmapi taiḥ sadā/
kāryaṃ samyak pratiṣṭhānamanugrahadhiyā mune!
noparodhaḥ svabhāvena na lobhena na nāmataḥ/
prāpte hyākasmike doṣe tvaṅgabhaṅgādike mune!
bhaktānāmanukaṃpārthaṃ divyairmantrairbalādikaiḥ/
dvādaśākṣarapūrvaiśca mokṣaikaphalalakṣaṇaiḥ
saṃpūjite tu tairbhaktaiḥ kurute niṣkṛtiṃ sadā/
sarvanāśena bimbānāmaṅgamātropakalpanā
tattatkartavyamuddiśya viśeṣaḥ prāgudīritaḥ/
tathāpi vistareṇātra vidhānamavadhāraya
devasiddhamunīndrādyairevaṃsaṃsthāpite sati/
bimbe corādibhirnaṣṭe sadyaḥ saṃpādya pūrvavat
sthāpayedvidhivanmantrī rātrāvahani sandhyayoḥ/
na kālo'tra parijñeyo naṣṭoddhāre viśeṣataḥ
bālālaye tu prathame jīrṇoddhāre tathāntime/
prāyascittaṃ pravakṣyāmi mune! samyak śrṛṇuṣva me
atīte prārthite kāle kartrā prāsādaberayoḥ/
nirmāṇe snapanaṃ kāryamuttamaṃ śāstrayoditam
paścādapyarthayet kālaṃ vāñchitaṃ tatsamāpane/
na kṛtvaivaṃ gate paścāt kāle dvādaśavārṣike
punaḥ pratiṣṭhāṃ kurvīta mūle bālālaye tu vā/
bimbe corādibhirnaṣṭe bālagehe pramādataḥ
tathaivāpādya tāmarcāṃ pratiṣṭhāpya yatāvidhi/
adhamasnapanaṃ kṛtvā śāntihomaṃ samācaret
svasthānāccalite tasmin hetunā yena kenacit/
yathāpūrvaṃ pratiṣṭhāpya snāpayetpuruṣottamam
sarvaṃ bālagṛhe kāryaṃ nityanaimittikātmakam/
ekaberavidhānena pavitrārohapaścimam
stenairnaṣṭe tathā vimbe tattaddravyeṇa pūrvavat/
nirmāya lakṣaṇopetaṃ pratiṣṭhāpya tathaiva tu
pūrvavat pūjayenmantrī bimbaṃ sarvatra sarvadā/
dravyāntareṇa vā kuryāddeśiko yāgasiddhaye
corairapahṛtaṃ bimbaṃ punaḥ prāptaṃ yadi dvija!/
punaḥ pratiṣṭhāṃ kurvīta nayanonmīlanaṃ vinā
corabhūtairdvijaiḥ spṛṣṭe adhamasnapanaṃ caret/
uttamasnapanaṃ kuryāt praveśe garbhaveśmani
ciroṣite tu saṃspṛṣṭe pratiṣṭhāṃ punarārabhet/
śvasṛgālabiḍālādyaiḥ praviṣṭe garbhaveśmani
adhamasnapanenaiva śāntihomaṃ samācaret/
adhiṣṭhiteṅkaṇe caitaiḥ śāntyarthaṃ juhuyācchatam
etairbimbe tu saṃspṛṣṭe snāpayenmadyamottamam/
spṛṣṭe tu pakṣibhiḥ kaiściddoṣa āyatane bhavet
kākakukkuṭagṛdhrādyaiḥ spṛṣṭe bimbe pramādataḥ/
pūrvavat snapanaṃ kṛtvā śāntihomaṃ samācaret
khadyotādyaistu saṃspṛṣṭe adhamasnapanaṃ caret/
na bhṛṅgamakṣikādyaistu spṛṣṭe doṣo bhaveddhruvam
tathā pipīlikādyaistu na tatprāyairviśeṣataḥ/
retorudhiraviṇmūtrāpeyamāṃsādivastubhiḥ
devabimbe tu saṃspṛṣṭe kuryāt snapanamuttamam/
etaiḥ spṛṣṭe'ṅkaṇādau tu tasmāduddhṛtya tatkṣaṇāt
gomayenopalipyātha prokṣayeddravyapañcakaiḥ/
śāntyarthaṃ juhuyānmantrī tilājyābhyāṃ śataṃ śatam
vaiśyaiśca vaiṣṇavairbimbe śūdraiḥ strībhirviśeṣataḥ/
vimāne sthāpite spṛṣṭe kṣāḻayet pañcagavyakaiḥ
śāntihomaṃ prakurvīta madhukṣīrādibhiḥ śatam/
bimbe'nulomaiḥ saṃspṛṣṭe pratilomaiśca garhitaiḥ
snapanaṃ śāntihomaṃ ca sadānaṃ sarvadā caret/
vaikhānasaistu saṃspṛṣṭe payaḥsnānena śudhyati
ārādhite svamārgeṇa pratiṣṭhāmācaret punaḥ/
pratimā caiva tatpīṭhaṃ prāsādo garbhamandiram
vigrahaṃ devadevasya catuṣṭayamidaṃ samam/
samādhiśca tathā śāntiḥ kāryā tatra sadā samā
vedikāyāṃ tathā cakre paṅkaje cakrapaṅkaje/
hemādidravyaracite maṇḍale rajasā kṛte
samādhiścaiva śāntiśca pratipattiśca tādṛśī/
prākāre gopuradvāramaṇṭapādipariṣkṛte
śivādibhirna doṣo'sti prāṅkaṇādāvadhiṣṭhite/
praviṣṭe yajanasthāne prokṣayet pañcagavyakaiḥ
maṇṭapāṅkaṇaśālāsu māḻikādyāsu bhūmiṣu/
pūjāṅgatvena vihitairgurusādhakadīkṣitaiḥ
na doṣo dvijaśārdūla! śayanāsanabhojanaiḥ/
pādaprakṣāḻanācāmasnānābhyaṅgādikairapi
anyaiḥ klṛpteṣu caiteṣu gomayenopalipya ca/
prokṣayet paccabhirgavyaiḥ kuśodakasamanvitaiḥ
biḍālamūṣikāsarpamaṇḍūkakṛkalāsakaiḥ/
ākhucucundarī godhārājilādyaiśca jantubhiḥ
adhiṣṭhite garbhagehe śāntihomaṃ samācaret/
makṣikāvāsavalmīkakṛmīṇāṃ nicayeṣvapi
bimbe vimāne jāteṣu tadaivoddhṛtya tān punaḥ/
samādhāya yathāpūrvaṃ catuḥ sthānārcanādikam
snapanaṃ devadevasya kuryāduttamamadhyamam/
maṇṭapādau tu sarvatra kutracidvā harergṛhe
brahnadaṇḍādirohe ca chatrākāṇāṃ samutthitau/
duṣṭasatvagaṇāpūrvapakṣisaṃghasamākule
śāntihomaṃ prakurvīta tān vyapohya tadaiva tu/
vimāne teṣu jāteṣu madhyamasnapanaṃ caret
bimbe yadi tadā kāryaṃ pravāsāvasathādikam/
karma kṛtvā yathāpūrvaṃ tyāgāntaṃ tu nṛpājñayā
navīkṛtya punarbimbaṃ purāvat sthāpayedbudhaḥ/
raktastrīṣu samutpannāsvarcāyāmevameva tu
samādhāya pratiṣṭhāpya śāntyarthaṃ punareva tu/
snāpayeddevadeveśamuttamottamavartmanā
vimāna āsu jātāsu kuryāt snapanamadhyamam/
maṇṭapādiṣu jātāsu snapanaṃ ca samācaret
dṛṣṭāsvetāsu viprondra! prāṅkaṇādau tu kutracit/
tāstadaiva samuddhṛtya gavyaiḥ saṃprokṣayettataḥ
śāntyarthaṃ juhuyānmantrī bahiścet saghṛtaistilaiḥ/
devālayeṣvakartavye kṛte karmaṇi kutracit
madhyamāvaraṇādantaḥ snapanaṃ homapaścimam/
śāntaye juhuyānmantrī bahiścejjvalite'nale
chardiniṣṭhīvalālādyairdūṣite devasajhani/
tadaiva tadvyapohyātra pañcagavyairvilipya ca
japedastraśataṃ mantrī hṛnmantraṃ ca vidhānataḥ/
prāyaścittaṃ pravakṣyāmi śavaspṛṣṭau viśeṣataḥ
dvijātiśavasaṃspṛṣṭe pramādāddevakautuke/
ekāśītighaṭaiḥ snāpya mūlamantrāyutaṃ hunet
kṣatraviṭchūdrajātīnāṃ śavaiḥ spṛṣṭe tu kautuke/
madhyamenottamenaiva mahasrakalaśena tu
krameṇa snāpayeddevamekaikena yathāvidhi/
śāntyarthaṃ havanaṃ kṛtvā yathāpūrvaṃ tathā japet
anulomaśavaspṛṣṭau saṃprokṣaṇamathācaret/
caṇḍālapatitodakyāsūtikāśavadūṣite
bimbe pratiṣṭhāṃ kurvīta sahasrakalaśāplavam/
śāntihomāyutaṃ tadvajjapaṃ kuryādyathākramam
vimāne brāhnaṇādīnāmanulomādikasya ca/
śavaspṛṣṭau tu sakṣālya bahūdakaghaṭena tu
uttamottamaniṣṭhaṃ tu snapanaṃ madhyamādhamāt/
saṃsnāpya devadeveśamekaikena krameṇa tu
śāntihomaṃ prakurvīta paścānmantraṃ yathā japet/
prathamāvṛtimārabhya rathyāvaraṇapaścime
dūṣite prāṅgaṇakṣetre prāguktaiḥ kramaśo bhuvaḥ/
sthalaṃ saṃśodhya vidhivaddīkṣitairmantravittamaiḥ
mukhyottamāttu snapanānnīcāntimamanukramāt/
snāpayitvā viśeṣeṇa śāntihomaṃ smācaret
evamevāntyajātīnāṃ śavaspṛṣṭau samācaret/
sālamaṇṭapapīṭheṣu gopure mandire'pi vā
vimānādvāhyataḥ vkā'pi parivārālayādiṣu/
varṇānāṃ brāhnaṇādīnāmanulomādikasya ca
maraṇeṣvapi jāteṣu tattadāvaramoktavat/
paśvādiṣu mṛteṣveṣu gajāśvoṣṭrakharādiṣu
maraṇādiṣu sarvatra bhūśuddhiṃ purataścaret/
śvasṛgālaśavādyeṣu kākaśyenādijantuṣu
mārjāravānarādyeṣu tathānyeṣvevamādiṣu/
saṃprokṣya pañcagavyena śāntihomaṃ samācaret
mṛte mūṣikasarpādau bhūśuddhiṃ ca japaṃ caret/
maraṇādiṣu sarvatra bhūśuddhiṃ purataścaret
sarvāvāse mahāpīṭhe tathā śailamayeṣvapi/
pradeśeṣu samālipya gomayena samantataḥ
prokṣayet pañcabhirgavyaiḥ puṇyāhoktipurassaram/
gṛhārcāyāṃ na doṣo'sti mṛte pūjāgṛhādbahiḥ
kṣālanālepanādyena va(ka)rmaṇā tatra śodhayet/
sannikarṣe gṛhārcāyāḥ kṣīreṇa snāpya pūjayet
devasiddhamunīndrādyaiḥ kalpite bhagavadgṛhe/
tattadaṅgatayā klṛpte grāmādau rāṣṭrasaṃkulāt
caṇḍālapatitodakyāsūtikāśabarādibhiḥ/
dūṣite bhagavadbimbe saṃprokṣaṇavidhiṃ caret
sahasrakalaśairdevaṃ sannikṛṣṭe'bhiṣicya ca/
śāntihomaṃ prakurvīta catuḥsthānārcanādikam
sahasrakṛtvastadanu japaṃ kuryāttathāvidham/
prāsāde vā'ṅkaṇadvāri maṇṭape pacanālaye
puṣpāvāse jalāgāra dhanadhānyālayādiṣu/
dhvajapīṭhe mahāpīṭhe rathyāvṛtigaṇeṣvapi
utsavāṅgatayā klṛpte grāmādau rāṣṭrasaṃkulāt/
caṇḍālapatitodakyāsūtikāśabarādibhiḥ
varṇānāṃ brāhnaṇādīnāmanulomavilomayoḥ/
śavāsthibhiśca sanduṣṭāṃ sarvatraikatra vā kṣitim
khātvā mṛdaṃ samuddhṛtya bahiḥ prakṣipya śuddhayā/
saṃpūrya ca samīkṛtya kuśādbhiḥ parimṛjya ca
gomayenopalipyātha puṇyāhavacanādikam/
pañcagavyena cābhyukṣya gogaṇaṃ tatra vāsayet
vācayitvā mahāśāntiṃ bnāhnaṇairvedapāragaiḥ/
bhojayitvā dvijāṃstatra tebhyo dadyāttu dakṣiṇām
kṛtvaivaṃ sthūlaśuddhiṃ tu śāntiṃ kuryādanukramāt/
pañcayajñamayīṃ puṇyāṃ sarvādoṣāpanuttaye
evaṃ varṣāvadhiryāvanna kṛtā śāntikī kriyā/
sahasrakalaśenaiva pavitrāvartitena ca
vyāpakaiḥ pañcabhirmantraiḥ pañcadhā snāpayedvibhum/
dhvajamutthāpya vidhivannavāhādyutsavaṃ purā
śāntyarthaṃ sarvadoṣāṇāṃ kuryāttīrthāghamarṣaṇam/
cakraśaṅkhagadāpajhavṛttakuṇḍeṣvanukramāt
tat kuryāt pañcabhirmukhyairdvādaśārṇapurassaraiḥ/
madhukṣīrādibhirdravyaiḥ pañcabhirniyutākhyayā
saṅkhyayā juhuyānmantrī lakṣasaṅkhyā bhavedyathā/
anukalpe vidhirayaṃ śāntikarmaṇi saṃmataḥ
mukhyakalpo viśeṣeṇa vakṣyate homakarmaṇi/
sthāpanoktavidhānena kalpite maṇṭape śubhe
cakrāmburuhapūrveṣu yathāvatkalpiteṣu ca/
klṛpteṣu daśasaṅkhayeṣu vrahnavṛkṣādisaṃbhavaiḥ
samidgaṇaistilairājyaiḥ secitaiḥ prāgudīritaiḥ/
pañcabhirmadhurādyaiśca miśrībhūtaiḥ krameṇa tu
mahattarāṇāṃ doṣāṇāṃ śāntaye mantravittamaiḥ/
ayutaṃ niyutaṃ lakṣaṃ koṭiniṣṭhaṃ yathābalam
hotavyaṃ pūrṇayā sārdhaṃ daśabhirmantrasattamaiḥ/
kuṇḍeṣu madhyapūrveṣu, mantrāṇāṃ niyamaṃ śrṛṇu
cakrābje dvādaśārṇena vasvaśre'ṣṭākṣareṇa tu/
ṣaḍarṇena ṣaḍaśre tu śaṅkhābhe praṇavena tu
jitaṃtayā caturyaśre viśvatrātā trikoṇake/
dvātriṃśaddalapajhākhye nṛsiṃhānuṣṭubhena tu
saudarśananṛsiṃhena cakrakuṇḍe'kṣarārake/
varāheṇārdhacandrākhye vṛtte saudarśanena tu
dhiṣṇyadvayaṃ madhyavedyāḥ prāguktaṃ dakṣiṇottare/
śeṣāṇi paritaḥ kuryāddikṣu caivaṃ vidikṣu ca
siddhamantrā niyoktavyā hotāraḥśāntikarmaṇi/
sarvakuṇḍāni sarveṣāṃ mantrāṇāmicchayā guroḥ
kalpanīyāni vā mantrā yataḥ sarvaphalapradāḥ/
nyastamantrairyathānyāyaṃ japyāste saṅkhyayā tayā
gobhūhematilānnānāṃ dānairyogyajanasya ca/
tṛptiḥ kāryā viśeṣeṇa divyādyāyatanasya ca
prajāpālanaśīlena bhūpenātmahitecchunā/
śāntirevaṃvidhā kāryā śāstrajñairbahubhirdhanaiḥ
prācuryāt sarvadoṣāṇāṃ dharmajñaiḥ śāntikī kriyā/
nirvartuṃ na tu śakyā cenmahā snānādipañcakam
mahādānāvasānaṃ ca kārya divyālayādiṣu/
paunaḥpunyena bidhivacchuddhena draviṇena ca
ulkāśanyādipāte ca nakṣatrapatane ca khāt/
sadhūme ca diśādāhe bhūtādyāveśite nṛpe
durbhikṣe vyādhite rāṣṭre tathā vai śatrusaṅkaṭe/
sūryodayasya vyatyāse bhūkampe tadvidāraṇe
ativṛṣṭāvanāvṛṣṭhau devatāhasane sati/
rodane ca tathā khinne tathārcācalane'pi ca
bhramaṇe ca tathā pīṭhādaṅgabhaṅgādike sati/
śaithilye saraghādīnāmudbhave bahudhā gṛhe
evamādiṣu cānyeṣu durnimitteṣu satsu ca/
śāntiretaiśca jāyeta kriyamāṇairanukramāt
catuḥsthānārcanaṃ kāryaṃ doṣamātrasamudbhave/
yathāśakti daridrāṇāṃ dānamātraṃ kathañcana
prāsāde maṇṭape sāle gopure māḻikādike/
pramādādagninā dagdhe tā nītvā'nyatra devatāḥ
yathāpūrvaṃ navaṃ kṛtvā pratiṣṭhāpya vidhānataḥ/
uttamaṃ snapanaṃ kuryāttasya doṣasya śāntaye
hīnaikadeśe prāsāde hutabhugvātavṛṣṭibhiḥ/
kāraṇaiḥ kaiścidanyairvā sandheyaṃ tacca śilpibhiḥ
adhamaṃ snapanaṃ kṛtvā śāntihomaṃ samācaret/
vimāne sarvato bhagne bālasthānaṃ prakalpya ca
tathaiva bāle bimbe tu nityanaimittikādikam/
pavitrārohaṇāntaṃ ca sarvakarma samācaret
taddoṣaśāntaye kāryaṃ snapanaṃ madhyamaṃ punaḥ/
bhagnabimbasamādhāne viśeṣaḥ prāgudīritaḥ
tathāpi vistareṇādya procyate tadvidhiṃ śrṛṇu/
mūlabimbe'gninā dagdhe bālasthāne tathārcayet
tathāpi vistareṇādya procyate tadvidhiṃ śrṛṇu/
mūlabimbe'gninā dagdhe bālasthāne tathārcayet
sahasrakalāśasnānamācartavyaṃ vidhānataḥ/
vahninā kamabimbādau vaivarṇyaṃ samupāgate
tattadbimbeṣu kurvīta snapanaṃ cottamaṃ kramāt/
vahnivātādivegena mantriṇāmaparādhataḥ
sauvarṇe rājate bimbe tāmrarītimaye tu vā/
bhinnāṅge sati saṃdheyaṃ tatkṣaṇācchilpivittamaiḥ
lohāntareṇa tadbimbaṃ na sandheyaṃ prayatnataḥ/
tāmrarītimayaṃ yadvā sandhayedvittavarjitaḥ
yaddravyeṇāditaḥ klṛptaṃ taddravyeṇātha sandhayet/
tyaktaṃ bimbaṃ samudrāntaḥ prakṣipecchāstravartmanā
suvarṇarajatotthaṃ yat mahāṅgeṣu ca sakṣatam/
na tyājyaṃ tat samādheyaṃ tatsthāṃ śaktiṃ visṛjya ca
taddravyeṇa yathāpūrvaṃ bimbakarma samāpayet/
mṛtkāṣṭhopalaje bhagne bimbe kenāpi hetunā
bālālayagate bimbe tāṃ śaktiṃ śannirodhya ca/
duṣṭāmarcāṃ parityajya kṛtvā bimbāntaraṃ punaḥ
na tyājyā mṛttikāśūlarajvādyā devanirmite/
devayakṣamunīndrādyairanyaiḥ paurāṇikaistu vā
pratiṣṭite tathā jīrṇe bimbe svarṇādilohaje/
tadaṅgaṃ sandhayet paścāt suvarṇenaiva nānyathā
bhagne śilāmaye bimbe devamunyādikalpite/
tadaṅgaṃ rukmajaṃ kṛtvā sandheyaṃ taddṛḍhaṃ yathā
devādisthāpite bimbe hīnāṅge mṛṇmaye sati/
kadācinna parityājyaṃ tat sandheyaṃ tadā śanaiḥ
evaṃ jīrṇaṃ tathābhūtaṃ tadaṅgaṃ sandhayet sadā/
na bālagehabimbādyamanyenaiva tu kārayet
nityādau vartamāne'tra sarvaṃ kāryamatandritaiḥ/
evameva svayaṃvyakte kārayettantravittamaḥ
devādipūjite vā'pi svayaṃvyakte tu kautuke/
mṛddāruje tu sañjīrṇe kṛmivahnijalādibhiḥ
tattadvālagṛhaṃ kṛtvā pūjyamāne tu pūrvavat/
kramādarcāntaraṃ kṛtvā sthāpayecca yathāvidhi
vālabimbe tu jīrṇe'tra kuryādevaṃ punaḥ punaḥ/
manuṣyanirmite jīrṇe naṣṭe duṣṭe tu vā vkacit
varṇaśobhādihīne ca bimbe śailamaye sati/
viśeṣānmṛṇmaye vā'pi citrābhāsapaṭādiṣu
bālabimbe samāhūya citrayitvā tu pūrvavat/
punaḥ pratiṣṭhāṃ kurvīta vidhivanmantravittamaḥ
rītije tāmraje vā'pi ārakūṭavinirmite/
praṇīte pūjyamāne tu kāmyabimbādike sati
kālāntareṇa jīrṇe'sminnutkṛṣṭe samupasthite/
nikṛṣṭaṃ santyajedvidvānna doṣastatra vidyate
lohapāṣāṇamṛtkāṣṭhaiḥ sthāpite mūlakautuke/
na saṃpādyamato'nyena kadācinmukhyavastunā
purāvajjīrṇatāṃ yātaṃ kartavyaṃ mūlakautuke/
bahuberaikabairābhyāṃ sthāpitābhyāṃ gṛhāntare
jīrṇoddhāre'pi kartavyaṃ pūrvavat sthāpitaṃ budhaiḥ/
lakṣmyādikāntārahite bahubere purā sthite
jīrṇe tu pascāddevībhyāṃ sahitaṃ vā prakalpayet/
sarvadhā bahuberatvahānirna syādviparyayāt
devayakṣamunīndrādyaiḥ sthāpite lakṣaṇojjhite/
bimbe vimāne prākāre gopure dvāri maṇṭape
pīṭhe vā pacanāvāse kośāgārādivastuṣu/
jīrṇeṣu pūrvavat kuryānna kuryāllakṣaṇāntaram
pāpiṣṭhairatinaṣṭe'smin tridaśādipratiṣṭhite/
bimbādau vaiṣṇave cihne lakṣaṇaiścāpi varjite
yukte vā pūrvavat kuryāt pūrvarūpānusārataḥ/
rājarāṣṭravināśaḥ syādanyathā kalpite sati
devasiddhamunīndrādyaiḥ sthāpitā pūjitā purā/
vidyutprapātapūrvaiśca doṣairyā cātidūṣitā
nirdoṣādāsanāttasmāttāmutthāpya visṛjya ca/
pūrvavannirmitāṃ pīṭhe pratiṣṭhāpya vidhānataḥ
pīṭhabhaṅge tathānyasmin kalpite yojayeddṛḍham/
kṣmābhedajalavegādyaiḥ patitaṃ gavadgṛham
prāgbimbasahitaṃ tasmāddeśādanyatra kalpayet/
naṣṭe sabimbe sadane divyādau prāgāvadācaret
coranadyādivegādyairatinaṣṭe tu mānuṣe/
bimbe paścāt prakurvīta pūrvavadvānyathāpi vā
na śūnyamūlabimbatvādbālārcāvāhanādikam/
na kāryaṃ deśikendreṇa pūrvavat sthāpya pūjayet
evaṃ hi sarvadevānāṃ paravyūhādirūpiṇām/
viṣvaksenagaṇeśādiparivāragaṇasya ca
klṛptānāṃ gopurādyeṣu vibhavavyūharūpiṇām/
sānnidyātiśayātteṣu pūjitānāṃ dinaṃ prati
jīrṇoddhāravidhāne ca viśeṣaḥ kathito mayā/
mantrasiddhaiśca vividhairmunibhirmanujaistathā
pratiṣṭhitānāṃ gehānāṃ cirakālavaśena tu/
patanasphoṭabhedādināśakaṃ bhagavadgṛhe
nirvāhakānāṃ bhaktānāṃ śāstrajñānāmanujñayā/
bāhye bāhyāntare teṣāṃ rakṣaṇārthaṃ śilādibhiḥ
nipuṇaiḥ śilpibhiḥ kāryo bhittibandhaḥ samantataḥ/
prāsāde maṇṭape cāgrye prākāre gopure tu vā
prāṅkaṇe pacanāvāse kośāgāre'mbarāspade/
puṣpapānīyaśālāyāmavaghātagṛhādiṣu
snānārthamaṇṭape vā'pi tathā vai yāgamaṇṭape/
jīrṇekālāntare caiva vibhūtyā vistṛte gṛhe
rakṣārthaṃ viniyogārthaṃ tadbāhye tu vivardhayet/
abyantarāt samārabhya hrāsayenna tu kutracit
pramukhe sarvavastūni bandhayet parito'thavā/
prāgudagvā na vṛddhiḥ syāt pṛṣṭhe vāruṇayāmyayoḥ
uttare paścime vā'tha vṛddhiṃ kuryānmahānase/
paurāṇikālayaṃ pīṭhaṃ tathā tīrthaṃ sarovaram
maṭhaṃ vā maṇṭapādyaṃ vā cihnaṃ saudarśanādikam/
na cālayet prayatnena sālādīnāṃ ca kalpane
bāhyataḥ kalpayettāni laṃghayitvā purātanam/
prāk sthitasya bahiścāntarvardhite hrāsite sati
pāścātye na tu doṣaḥ syādāyāmocchrābavistare/
brahnarudrendrayakṣādyaistathā klṛptaṃ purātanam
cirāyuṣo'rthavṛdhyarthī cālayenna tu kutracit/
tathā sarovaraṃ kūpaṃ mṛdādyairna tu pūrayet
alpīyāṃsi vimānāni vibhūtyā śraddhayā'thavā/
mahānti kārayet paścānna doṣa upajāyate
sālagopurapīṭhānāṃ maṇṭapādyaṅgarūpiṇām/
prathame kalpane caiva naṣṭoddhāre viśeṣataḥ
ekasmin prāk sthite vastunyaśaktau sthānasaṅkaṭe/
grahaṇaṃ na tu doṣaḥ syādamukhyaṃ mukhyagauravāt
yadyat pādapratiṣṭhāyāṃ prāsādasya jagatpateḥ/
pādādhāraśilādyaṃ vai tathā brahnaśilādikam
vinā pratiṣṭhite bimbe kuryāt snapanamuttamam/
madhunā payasā dadhnā ghṛtena caruṇā saha
śāntihomaṃ prakurvīta sahasraśatasaṅkhyayā/
prāsādaśca tathā bimbo yena śāstreṇa nirmitau
pratiṣṭhāpya ca tenaiva nityādau pūjayeddharim/
yo'rcayedanyamārgeṇa tathā cārcāpayettu yaḥ
tāvubhau kaluṣātmānau rājño rāṣṭrasya vai guroḥ/
kulaṃ ca vyādhitaṃ caiva viplavaṃ duḥkhamañjasā
vittahāniṃ viśeṣeṇa kuryātāmālayasya ca/
na kuryāt tantrasāṃkaryaṃ pañcarātraparāyaṇaḥ
punaḥ pratiṣṭhā kartavyā kṛte cettantrasaṃkare/
vaikhānasādibhistantraiḥ prāsādārthaṃ puraiva tu
garbhanyāse kṛte'pyatra pañcarātrābhilāṣayā/
tadaivoddhṛtya taṃ garbhaṃ pañcarātroktamācaret
caturdhā bhedabhinnastu pañcarātrākhya āgamaḥ/
tallakṣaṇaṃ ca prāguktaṃ tathāpyatrāpyudīryate
pūrvamāgamasiddhāntaṃ dvitīyaṃ mantrasaṃjñitam/
tṛtīyaṃ tantramityuktamanyat tantrāntaraṃ bhavet
ādyaṃ nityoditavyūhasthāpanādiprakāśakam/
apauruṣeyaṃ sadbrahnavāsudevākhyayājinām
lakṣyabhūtaṃ dvijendrāṇāṃ hṛdisthamadhikāriṇām/
vrahnopaniṣadākhyaṃ ca divyamantrakriyānvitam
vivekadaṃ paraṃ śāstramanicchāto'pavargadam/
evaṃ nityoditākhyasya nityākārasya ca prabhoḥ
vāsudevābhidhānasya ṣāḍguṇyādimahodadheḥ/
prathamaṃ lakṣaṇaṃ viddhi hṛdayādyaṅgaśabdavat
etadāgamasiddhāntaṃ śrutirūpaṃ tu viddhi tat/
eṣa kārtayugo dharamaḥ sarvadharmottamaḥ smṛtaḥ
tatastretāyugasyādau bhogamokṣaprasiddhaye/
tasmādāgamasiddhāntānniḥsṛtaṃ bahubhedakam
mantrasiddhāntasaṃjñaṃ tajjāgradvayūhādimūrtinā/
samutkīrṇaṃ dvitīyasya sātvasatasya mahātmanaḥ
tena pradyumnasaṃjñasya tena turyātmano vibhoḥ/
tena vāgīśvarākhyasya tasmādvidyākhyavigrade
saṃkrāntaṃ ca tataḥ paścādrudrādityendravahniṣu/
tathaiva nāradādyeṣu devarṣīṇāṃ gaṇeṣvapi
saṃkrātaṃ mantrasiddhāntaṃ bhedabhinnamanekadhā/
yatra śāntataraṃ vyūhaṃ śāntoditamanantaram
suṣuptisaṃjñaṃ svapnākhyaṃ jāgradvayūhaṃ yathoditam/
mūrtyantara keśavādyaṃ prādurbhāvaṃ tathāntaram
hṛtpajhapajhapīṭhādau lakṣmīpuṣṭyādiśaktibhiḥ/
lāñchanaiḥ śahkhacakrādyaiḥ garuḍapramukhairapi
bhūtasiddhādibhiḥ sāstraparyantairyajanaṃ hitam/
viśvatrātṛnṛsiṃhasya dīkṣāpūrvaṃ tathā param
vihagavyūhasūkṣmākhyamadhikāraṃ yathākramam/
samayī putrakādīnāṃ caturṇāmabhiṣecanam
tathaiva samayācāramūrtīnāṃ sthāpanakramam/
mantramaṇḍalamudrāṇāṃ kuṇḍādīnāṃ ca lakṣaṇam
karmaṇāmevamādīnāṃ vidhānaṃ yatra puṣkalam/
mantrasiddhāntasaṃjñaṃ tadbahubhedasamanvitam
paravyūhādibhedena vinaikaikena mūrtinā/
sāṅgena kevalenātha kāntāvyūhena bhūṣaṇaiḥ
tathāstrairvigrahopetairāvṛtaṃ tantrasaṃjñitam/
nṛsiṃhakapilakroḍahaṃsavāgīśvarādayaḥ
mukhyādivṛttibhedena kevalā vāṅgasaṃyutāḥ/
cakrādyastravaraiścātha būṣaṇairmakuṭādibhiḥ
kāntāgaṇaiśca lakṣmyādyaiḥ parivāraiḥ khagādikaiḥ/
pūjitā vidhinā yatra tattantrāntaramīritam
ye janmakoṭibhiḥ siddhāsteṣāmanto'tra janmanaḥ/
yasmāttasmādvivedaiṣa siddhāntākhyo yathārthataḥ
śāstramantrakriyādīnāṃ mūrtīnāṃ bhavanasya ca/
deśikasyābhijātasya yathāpūrvaṃ parigrahaḥ
tathaiva yāvatkālaṃ tu nācartavyaṃ tadanyathā/
viparīte kṛte cātra rājarāṣṭrādyanarthakṛt
tataḥ samācaredyatnāt pratiṣṭhāṃ prāk prayatnataḥ/
tataḥ siddhāntasāṅkaryaṃ na kartavyaṃ kṛtātmabhiḥ
yadyadiṣṭatamaṃ loke pūrvasiddhāvirodhi tat/
pratigrāhyamato'nyonyaviruddhaṃ saṃtyajedbudhaḥ
vaikhānaseṣu tantreṣu śaivapāśupateṣu ca/
vihitānyatrajātāni viruddhānīti kiṃ punaḥ
pañcarātravidhānena pūjyamāne pratiṣṭite/
nānyena pūjanaṃ kāryaṃ viduṣā'pi kadācana
sadbrahnaniratairmukhyaiḥ pañcarātraparāyaṇaiḥ/
pūjanīyaṃ viśeṣeṇa mukhyakalpādhikāribhiḥ
trayīdharmaratairvipraiḥ siddhānteṣvapi dīkṣitaiḥ/
sadācāraratairvātha tadalābhe'nukalpake
prāsāde sthāpito devo naikenārcyo viśeṣataḥ/
balihomādisaṃyukte vittāḍhye tvapi kiṃ punaḥ
pañcakālaratairmukhyairmantrasiddhāntavedibhiḥ/
padārthasaptakaprājñairdādaśādhyātmakovidaiḥ
trayodaśavidhe karmaṇyabhisandhiparaiḥ sadā/
karmasanyāsibhiścāptaiḥ mukhyakalpādhikāribhiḥ
tathānyairvā trayīniṣṭhaiḥ siddhāntārthaviśāradaiḥ/
samarcanīyamaniśaṃ dvicutaḥṣaḍbhiraṣṭabhiḥ
dviṣaṭṣoḍaśaviṃśadbhiścaturviṃśatibhistu vā/
teṣvekaḥ pūjayedantaḥ paryāyeṇa dinaṃ prati
dvau ca trayo vā catvāraḥ kuryurevaṃ punaḥ punaḥ/
parivārānarcayeyuranye deśikasattamāḥ
anyo'gnikāryaṃ kurvīta kuryādanyo baliṃ kramāt/
eteṣāmupakurvīrannanye bhāgavatottamāḥ
gurvādiṣṭena vidhinā kuryuranye ca sādhakāḥ/
sarvamekena vā kāryaṃ bahūnāṃ saṃyatātmanām
pravīṇānāmabhijñānāṃ dīkṣitānāmasannidhau/
vaideśikeṣu prāpteṣu bahuṣvāyatanārcane
mūlādāvāhya bimbeṣu kurvīran pratikarmaṇi/
utsavaṃ snapanaṃ yātrāṃ prabhūtānnanivedanam
tattadbimbeṣu kurvīran mantriṇo bahavo yadi/
nitye'pyevaṃ hi kurvīran pūjanaṃ vahnitarpaṇam
baliyānādikaṃ sarvamekadaiva tu mantriṇaḥ/
na doṣo'tra tu vijñeyaḥ kālakarmanimittataḥ
na gṛhe bahubhiḥ kāryaṃ nityanaimittikādikam/
ekadaivaṃ tu yajanamanyathā doṣadaṃ bhavet
taddoṣaśāntaye kuryācchāntihomasamanvitam/
yathāśakti japenmantrī mūlamantrasya sādaram
bhaktairbhāgavatairevaṃ prāsāde ca pratiṣṭhitaḥ/
samarcanīyo nityādau rājarāṣṭhrasamṛddhaye
anyaiḥ saṃpūjito devo na kadācit prasīdati/
prayacchatyaśubaṃ śaśvadviśeṣādrājarāṣṭrayoḥ
taddoṣaśāntaye kāryaṃ snapanaṃ cottamottamam/
āvāhite pratiṣṭhāyāmarcāsu jagataḥ patau
nodvāsyaḥ sarvapūjānāmāvāhya purato'rcanāt/
trikālamaṅgabimbeṣu karmārcādiṣu satsvapi
āvāhya pūjayenmūlādviśeṣeṣvapi kāryataḥ/
tattatkarmāvasāne tu punarmūle niyojayet
yadyanyathā kṛte'rcāsu mūlamāvāhanādike/
śāntaye snapanaṃ kuryāt adhamādhamasaṃjñitam
prāyaścitteṣu sarveṣu doṣagauravalāghavam/
samīkṣya cāṅkurānarpya puṇyāhoktipurassaram
catuḥsthānārcanaṃ caiva mahatā haviṣārcanam/
snapanaṃ japasaṃyuktamācāryāṇāṃ ca dakṣiṇām
gobhūhemādidānaṃ ca pañcakālajñabhojanam/
kāraye cca yathāśakti mukhyakalpe viśeṣataḥ
pūjanaṃ snapanaṃ homamanukalpe samācaret/
atikrūrairavācyaistu bhuvaṃ doṣaiśca dūṣitām
khananādyaiśca saṃśodhya daśabhirvidhicoditaiḥ/
yathāvat karṣayitvā tu ratnakāñcanajaṃ rajaḥ
vikīrya sarvato dikṣu juhuyāttatra śāntaye/
devālayeṣu śūnyeṣu mahāsnānādikaṃ caret
svatantraparatantreṣu śūnyagrāmādivāstuṣu/
mārjanālepanābyāṃ ca gavyairabhyukṣaṇena ca
saṃśodhya tattanmadhye tu vāpayedgavyapañcakam/
balidānaṃ prakurvīta vāstudevagaṇasya ca
gobhūhemādikaṃ dadyādagurvādīnāṃ yathābalam/
bhūpatiḥ satvaniṣṭhastu prajāpālanatatparaḥ
dvijendraḥ pañcakālajñaḥ prayatnācchāntimācaret/
anyathā yadyupekṣeta śāntikarma narādhipaḥ
svamātmānaṃ svarāṣṭraṃ ca svakośaṃ vāhanādikam/
kaḻatraputrapautrāṃśca nāśayatyavisaṃśayam
tasmādetāni rakṣeta bhūpatirbūtitatparaḥ/
svabudhyā parabudhyā vā kṛte vāpadi saṃkaṭe
tulāpuruṣadānena suvarṇenopaśāmyati/
tathā hiraṇyagarbhasthaḥ kuryāddānamalolupaḥ
kāle kāle viśeṣeṇa brāhnaṇānāmanujñayā/
samaṭhaṃ sāgrahāraṃ ca prāsādaṃ parikalpya ca
sarvadevamayo devaḥsarvavedamayo hariḥ/
sarvayajñamayo viṣṇuḥ sarvalokamayo vibhuḥ
sarvadharmamayo'nantaḥ sarvabhūtamayo dhruvaḥ/
sarvatīrthamayo yogī pratiṣṭhāpyo vidhānataḥ
anyatra vitate kuṇḍe yathābhimatamekhale/
pāvanairvaiṣṇavaiḥ sarvadoṣaghnaiḥ śruticoditaiḥ
mantraiḥ prayogakuśalaiḥ juhuyurbrāhnaṇottamāḥ/
divyantarikṣabhaumeṣu mahotpāteṣu satsvapi
śāntirevaṃ vidhānena kartavyā bhūtimicchatā/
bahunātra kimuktena mune! sarvāghanāśanam
saudarśanamahāyantrasthāpanaṃ viṣaye svake/
vidhānaṃ paramaṃ viddhi rājarāṣṭrābhivardhanam
lohena vā sacchilayā prakalpya
sudarśanaṃ yantravarasya madhye/
tasyāparāṅge nṛhariṃ vidhāya
karāmbujaiścakradharaiścaturbhiḥ
garbhāvṛtidvāri gavākṣayukta-
prāsādamadhye vidhivanniveśya/
samarcayedyo vijayī sa bhūtvā
bhunakti bhogānakhilānihaiva
iti śrīpāñcarātre pāramesvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe prāyaścittavidhānaṃ nāma ekonaviṃśo'dhyāyaḥ/
**************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0