પરમેશ્વરસંહિતા · અધ્યાય 19
॥ શ્રીઃ ॥
એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ
સનકઃ ---
મુને! સિદ્ધાન્તનિષ્ટસ્ય સમારાધનકાઙ્ક્ષિણઃ।
સમયાચારવૈકલ્યે પ્રાયશ્ચિત્તમુદીરય
શાણ્ડિલ્યઃ ---
શ્રૃણુ સમ્યક્ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તં મુને! હિતમ્।
યત્ કૃત્વા દેશિકાદીનાં ચતુર્ણઆં શુભમેધતે
અસ્નાત્વા વિધિવન્ મન્ત્રી નદ્યાદૌ પૂજયેદ્યદિ।
સ્નાત્વા મૂલસહસ્રં તુ જપ્ત્વા સંપૂજયેદ્વિભુમ્
જીર્ણં પર્યુષિતં વાસો દધાનો યદિ પૂજયેત્।
સ્નાત્વા વિશુદ્ધવાસોભૃન્મૂલમન્ત્રં જપેત્તથા
ધ્યાનહીનસ્ત્વનાચાન્તઃ પવિત્રરહિતાઙ્ગુલિઃ।
કેશાસ્થિલોષ્ટસિરાસૃગસ્પૃશ્યસ્પર્શનેઽપિ ચ
સ્નાત્વા યથાપુરં પૂજ્ય મૂલમન્ત્રાયુતં જપેત્।
ઉદક્યાસૂતિકાઽપેયચણ્ડાલાદ્યુપવર્તકઃ
સ્પૃશેચ્ચેદ્ભગવદ્બિમ્બં સ્નાત્વા પૂર્વં સ્વયં તતઃ।
પઞ્ચગવ્યેન દેવેશમભિષિચ્ય સમર્ચયેત્
ઉદક્યાસૂતિકાદ્યૈશ્ચ સ્પૃષ્ટઃ સંસ્પૃશ્ય કૌતુકમ્।
સ્નાત્વોત્તમેન દેવેશમભિષિચ્યાથ શાન્તયે
હુત્વાઽથ મૂલમન્ત્રેણ જપેચ્ચાયુતસઙ્ખ્યયા।
સૂતકે મૃતકે બિમ્બં સ્પૃશેદ્વા પૂજયેદ્યદિ
અધમોત્તમેન સંસ્નાપ્ય પ્રાગ્વદધુત્વા જપેન્મનુમ્।
મહાપાતકિભિઃ સ્પૃષ્ઠો વિણ્મૂત્રાપેયપૈસ્તથા
પૂજયેદ્યદિ દેવેશં પુનઃ સ્નાત્વા વિધાનતઃ।
પૂર્વવત્ સ્નપનં કૃત્વા શાન્તિહોમાદિકં ચરેત્
નિષ્ઠીવરુધિરસ્વેદયુક્તો દેવં સ્પૃશેદ્યદિ।
કુશોદકેન સંસ્નાપ્ય વિશેષેણ યજેદ્વિભુમ્
દિવા ગત્વા સ્ત્રિયં સ્વીયામસ્નાત્વા ચેત્ સ્પૃશેદ્વિભુમ્।
ઉપોષ્ય પઞ્ચભિર્ગવ્યૈઃ કુશોદૈઃ સ્નાપયેદ્વિભુમ્
પરસ્ત્રીગમાસક્તશ્ચીર્ણદુશ્ચરિતો વિભુમ્।
પૂજયેદવા તથા સ્પૃષ્ઠે દેધબિમ્વેઽભિષેચયેત્
મધ્યમાધમમાર્ગેણ હુત્વા મન્ત્રં જપેચ્છતમ્।
કૃમિકીટાસ્થિકેશાદિપતઙ્ગનખરાદિકૈઃ
પ્રાણ્યઙ્ગતુષભસ્માદિદુષ્ટૈઃ પત્રફલાદિભિઃ।
પુષ્પૈસ્તોયૈસ્તથાપ્યન્યૈશ્ચન્દનાદ્યૈશ્ચ ભૂષણૈઃ
તથોપચારૈરન્યૈશ્ચ વર્જિતૈરપિ વસ્તુભિઃ।
તથા પર્યુષિતૈઃ પત્રપુષ્પાઙ્કુરફલાદિભિઃ
અસ્પૃશ્યપ્રાણિભિઃ સ્પૃષ્ઠૈસ્તથા ચાસ્પૃશ્યવસ્તુભિઃ।
ચણ્ડાલસૂતિકાદ્યૈશ્ચ નિષાદપતિતાદિભિઃ
સંસ્પૃષ્ઠૈશ્ચ પરિમ્લાનૈઃ સરજોભિર્યજેદ્યદિ।
જપેદષ્ટોત્તરશતં મૂલમન્ત્રમનન્યધીઃ
એતૈર્દુષ્ટૈસ્તુ વસ્ત્રાદ્યૈર્દેવં સંપૂજયેદ્યદિ।
સંસ્નાપ્ય ચાધમેનૈવ પૂજયિત્વા વિધાનતઃ
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત સહસ્રાહુતિભિઃ ક્રમાત્।
ચણ્ડાલસૂતિકોદક્યાશબરાપેયપાયિભિઃ
સંસ્પૃષ્ટે પાનભક્ષ્યાદૌ દેવેશસ્ય નિવેદિતે।
મૃણ્મયાનિ પરિત્યજ્ય ક્ષાલયિત્વેતરાણિ ચ
સ્નાત્વા કુશોદકં પીત્વા સ્નાપયેદધમેન તુ।
પુનઃ સંપૂજ્ય જુહુયાન્મૂલેન શતસઙ્ખ્યયા
વિડ્વરાહસૃગાલાભિ કાકશ્યેનખરાદિભિઃ।
એવમાદિભિરન્યૈશ્ચ સ્પૃષ્ઠેઽન્નાદૌ નિવેદિતે
પૂર્વવચ્છાન્તિરેવ સ્યાત્તતઃ શુદ્ધં નિવેદયેત્।
પરસ્ત્રીગમનાસક્તૈર્મક્ષ્યાભક્ષ્યાવિવેકિભિઃ
યથેષ્ટાચારનિરતૈરવૈષ્ણવકુલોદ્ભવૈઃ।
પવ્કં સ્પૃષ્ઠં તથા દૃષ્ટં દુષ્ટં પૂયાસૃગાદિભિઃ
અમત્યા ચેદ્ધવિર્દેત્તં પૂર્વવચ્છાન્તિમાચરેત્।
શવાદિદૂષિતાન્નસ્ય પવ્કસ્ય વિનિવેદને
પૂર્વવત્ પૂજ્ય દેવેશં શાન્તિહોમં સમાચરેત્।
ત્યક્તમન્નાદિકં દદ્યાદ્યદિ પૂજ્ય પુનસ્તિલૈઃ
સઘૃતૈર્જુહુયાન્મન્ત્રી સહસ્રશતસઙ્ખ્યયા।
તથા પર્યુષિતાન્નસ્ય પ્રદાને શાન્તિમાચરેત્
ત્યક્તં હવિઃ ફલં પુષ્પં પવિત્રાન્નરસાદિકમ્।
ત્યજેજ્જલાશયે વાગ્નૌ ભુવિ વા ગોષ્વલોલુપઃ
મક્ષિકાઘુણભૃઙ્ગાદ્યૈર્દષ્ટં દુષ્ટં પુરીષગૈઃ।
પત્રપુષ્પફલાદ્યન્નં ત્યક્તવ્યં, તદધિષ્ઠિતમ્
અસ્ત્રોદકેન સંપ્રોક્ષ્ય દદ્યાદ્દેવાય ભક્તિતઃ।
મહાહવિર્વિધાને તુ વિશેષમવધારય
પચનાલયમન્યત્ર સાધિતં દીક્ષિતેતરૈઃ।
અમન્ત્રસંસ્કૃતં ચાન્નમવિભક્તમલક્ષણમ્
નિરીક્ષિતમયોગ્યૈશ્ચ સંપૃષ્ઠં મક્ષિકાદિભિઃ।
સંપ્રોક્ષ્ય ચાસ્ત્રતોયેન નિવેદ્યં યત્નગૌરવાત્
સેનેશાય ન દાતવ્યં હોમં કુર્યાદ્યથારુચિ।
કારિભ્યઃ સંપ્રદાનં ચ બલિદાનં ન કારયેત્
અભ્યાગતેષ્વનાપ્તેષુ દીનાનાથજનેષ્વપિ।
પ્રદેયમન્યથા શાન્તિહોમં કુર્યાદનન્યધીઃ
બિડાલભૂષિકાસર્પમણ્ડૂકાદ્યૈશ્ચ જન્તુભિઃ।
કૃમિકીટપતઙ્ગાદ્યૈર્વાયસાદ્યૈશ્ચ ખેચરૈઃ
ન દેયં દેવદેવાય દુષ્ટં સ્પૃષ્ઠં મહાહવિઃ।
દત્તે હુત્વા ચ જપ્ત્વા ચ પુનર્દદ્યાન્મહાહવિઃ
ભોગમન્ત્રક્રિયાધ્યાનં મુદ્રાણામઙ્ગરૂપિણામ્।
દ્વારાવરણપૂર્વાણાં બિંબપીઠાદિકારિણામ્
કાલાનામપિ ચાન્યેષાં નિત્યનૈમિત્તિકાત્મનામ્।
વિપર્યાસે પ્રવૃત્તે તુ દિવ્યૈર્વ્યાપકપઞ્ચકૈઃ
પ્રત્યેકં જુહુયાન્મન્ત્રી તિલૈશ્ચાન્યૈઃ શતં શતમ્।
સમિત્પરિદિદર્ભાણાં કૂર્ચાનાં હવિષાયપિ
આજ્યસ્થાલ્યાદિપાત્રાણમગ્નેઃ સ્થણ્ડિલકુણ્ડયોઃ।
સ્ત્રુક્સ્રવસ્ય પ્રણીતાયા અભાવે લક્ષણોજ્ઝિતે
શાન્ત્યર્થં જુહુયાન્મન્ત્રી પ્રાગ્વદ્વ્યાપકપઞ્ચકૈઃ।
અભાવે કાષ્ઠસમિધામાજ્યેન ચરુણા હુનેત્
સમિદ્ભિરાજ્યાભાવે તુ તિલૈર્વા હોમમાચરેત્।
અલાભે હવિષોઽન્યેષામાજ્યેન જુહુયાત્ સુધીઃ
સર્વધાહોમકર્માર્થં તિલમાજ્યં ન લોપયેત્।
તિલાજ્યયોરભાવે તુ હવનં સ્યાન્નિરર્થકમ્
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત પ્રતિષ્ઠાયાં યથોદિતમ્।
વહ્નૌ કુણ્ડે સ્થલે ચુલ્યાં સંસ્કૃતેઽનુગતિં ગતે
પુનરાધાય સંસ્કૃત્ય શાન્તિહોમાદિકં હુનેત્।
વહ્નૌ સ્પૃષ્ટે તથાઽસ્પૃશ્યૈઃ કેશાસ્થિનખરૈરપિ
યથાવન્મૂલમન્ત્રેણ જુહુયાત્ સર્પિષા શતમ્।
ઉદક્યાસૂતિકાદ્યૈશ્ચ સન્નિકૃષ્ટેઽયુતં હુનેત્
સંસ્પૃષ્ટેઽન્યં સમાધાય જુહુયાચ્ચાયુતં જપેત્।
અસમિદ્ધે હુતે વહ્નૌ પુનર્હોમં સમાચરેત્
નૈમિત્તિકેષુ કામ્યેષુ ચોત્સવેષુ બિશેષતઃ।
તદઙ્ગહુતભુગ્યાગં કુણ્ડેઽનય્સ્મિન્ સમાચરેત્
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીતં કૃતે ચેત્તદ્વિપર્યયે।
પરિવારાનમૂર્તાંશ્ચ મૂર્તાંશ્ચૈવ યથાક્રમમ્
અનર્ચયિત્વાઽહોરાત્રં જપેત્તત્ર પુરોઽન્તિકે।
તન્મન્ત્રાંશ્છતમષ્ટૌ તુ પ્રત્યેકં પૂજનાદિકમ્
પતને બલિવસ્તૂનામસ્પૃશ્યસ્પર્શનેઽપિ વા।
તથૈવ પાત્રેઽબિમતે કેશલોષ્ટાદિદૂષિતે
તત્ત્યક્ત્વાઽન્યેન નિર્વર્ત્ય શાન્તિહોમં સમાચરેત્।
બલિં દુષ્ટે ન દદ્યાચ્ચેચ્છાન્તિહોમપુરસ્સરમ્
બલિં દત્વા વિશેષેણ પ્રાગુક્તં મન્ત્રવાન્ જપેત્।
નિત્યોત્સવાર્થબિમ્બે તુ યાનાન્નિપતિતે સતિ
તદેવોદ્ધૃત્ય તદ્વિમ્બમક્ષતં સ્નાપ્ય મન્ત્રવિત્।
અધમાધમમાર્ગેણ શાન્ત્યર્થં જુહુયાદનુ
તથૈવ ચ ક્ષતં બિમ્બં સમાધાય યથાપુરમ્।
કૃત્વા પ્રાતિષ્ઠિકં કર્મ સ્વસ્થાને સ્થાપયેદનુ
યાવત્સમાધિકાલં તુ તાવદ્બિમ્બાન્તરેણ વા।
કૂર્ચેન વાઽન્યબિમ્બેન કુર્યાન્નિત્યોત્સવં હરેઃ
અસ્પૃશ્યૈર્વાથ સંસ્પૃષ્ટે બલિબિમ્બેઽભિષેચયેત્।
અધમાધમંમાર્ગેણ શાન્તિહોમપુરસ્સરમ્
યાનસ્થે ત્વધ બિમ્બે તુ વ્યૂઢેઽયોગ્યજનૈઃ સ્તિ।
કુશોદકેન સંપ્રોક્ષ્ય શાન્તિહોમં સમાચરેત્
અસ્પૃશ્યૈર્યદિ સંસ્પૃષ્ટો બલિબિમ્બસ્ય વાહકઃ।
પઞ્ચગવ્યેન સંપ્રોક્ષ્ય શુચિનાઽન્યેન વાહયેત્
મુદ્રામન્ત્રક્રિયાધ્યાનદ્રવ્યાણાં ભોગરૂપિણામ્।
વિંશેષાદ્બલિકાલે તુ હાનિરુત્પદ્યતે યદિ
જપેન્મૂલસહસ્રં તુ મન્ત્રી ધ્યાનસમન્વિતઃ।
ન દત્તં યદિ દાતવ્યં ફલપુષ્પોદનાદિકમ્
દેવોપભુક્તં યોગ્યાય મૂલમન્ત્રાયુતં જપેત્।
હુતશેષે હવિશ્શેષે ભુક્તે યોગ્યજનૈર્વિના
જપેન્મૂલાયુતં મન્ત્રી દાતા કિલ્પિષશાન્તયે।
સાત્વતૈઃ સત્વનિરતૈઃ સદા ભગવતઃપ્રિયૈઃ
તત્તં ભગવતે યદ્યત્ તત્તત્ પાવનપાવનમ્।
વ્રહ્નગ્નસ્ય સુરાપસ્ય સ્વર્ણસ્તેયરતસ્ય ચ
ગુરુતલ્પરતસ્યપિ સંયુક્તસ્યાપિ તૈઃ સહ।
પ્રાશનં સર્વપાપઘ્નમન્યેષાપપિ કિં પુનઃ
તસ્માત્તત્ સંપ્રદાતવ્યં જ્ઞાનિનાં મુખ્યકલ્પને।
ત્રૈવર્ણિકાનાં દાતવ્યં દીક્ષિતાનાં તુ મધ્યમે
કેવલાનાં તુ ભક્તાનાં ત્રૈવિદ્યાનાં દ્વિજન્મનામ્।
પ્રધાદાનમનુકલ્પે સ્યાદન્યથા પ્રાશયેત્ સ્વયમ્
વિષ્વક્સેનસ્ય યદ્દત્તં પૂજાન્તે મન્ત્રિભિર્વિભોઃ।
ન ભોક્તવ્યંવિશેષેણ ત્યક્તવ્યં ભૂજલાદિષુ
ગોષુ વા વિષ્ણુભૂતાનાં તૃપ્તયે હિતમિચ્છતામ્।
ભોક્તા કિલ્બિષશાન્ત્યર્થં વ્રતં ચાન્દ્રાયણં ચરેત્
સંકલ્પ્ય યાગં હોમાન્તં હવનં ન કૃતં યદિ।
દ્વિગુણં હવન કૃત્વા પૂર્ણાન્તં મન્ત્રવિત્તમઃ
એકદ્વિત્રિચતુઃ પઞ્ચષટ્કાલેષુ યથાક્રમમ્।
એકાર્દિદિનમાસર્તુવત્સરેષુ તથૈવ ચ
વહ્નિકાર્યેષુ લુપ્તેષુ નિત્યનૈમિત્તિકેષ્ચપિ।
દ્વિગુણં મિશ્રિતૈર્હોમૈરધમસ્નપનં ચરેત્
પૂજાલોપે પ્રવક્ષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તં મુને શ્રૃણુ।
ઔપચારિકસાંસ્પર્શહૃદયંગમરૂપિણામ્
પરિચ્યુતૌ ચ ભોગાનાં ત્રયાણાં ક્રમશો મુને!।
પૂજાન્તે સર્વબીજાનિ માત્રાવિત્તં ઘૃતોદનમ્
નિવેદનીયં દેવસ્ય વિશેષેજ્યાપુરસ્સરમ્।
એકકાલે ચ દિવસે પક્ષે વૈશેષિકાર્ચનમ્
તત્તદ્દ્વિગુણિતૈર્દ્રવ્યૈર્બલિહોમાન્તમાચરેત્।
એકમાસીયપૂજાયા યાવદ્દ્વાદશમાસિકી
તાવદ્દ્વિગુણિતૈર્દ્રવ્યૈર્માસસઙ્ખ્યાર્ચનેઽપિ ચ।
સ્નપનં ચાપિ નવકમધમાધમપૂર્વકમ્
મુખ્યોત્તમાવસાનં તુ સહસ્રકલશાપ્લવમ્।
સંપ્રોક્ષણં ચ વિધ્યુક્તં પ્રતિષ્ઠાં ચ ક્રમાચ્ચરેત્
આરભ્ય માસિકીં પૂજાં યાવદ્દ્વાદશમાસિકી।
તાવદેકૈકવૃદ્ધ્યા તુ મહતા હવિષા યજેત્
સમિદ્ભિઃ સપ્તભિર્હુત્વા પુરા પશ્ચાદ્ધૃતાપ્લુતૈઃ।
ઘૃતૈશ્ચ જુહુયાન્મન્ત્રી ત્વાસહસ્રાદ્યથાબલમ્
તથૈવ ચ જપં કુર્યાન્મૂલમન્ત્રસ્ય સાદરમ્।
વલિપ્રદાનહીને તુ હુત્વા મૂલશત તતઃ
તત્તદાવરણદ્વારદેવાનાં સ્વસ્વસંજ્ઞયા।
જુહુયાત્તિલમિશ્રેણ ઘૃતેનૈવ શતં શતમ્
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રવક્ષ્યામિ નિત્યાદિસ્નપનેષુ તે।
ગૃહાર્ચને પ્રકુર્વીત નિત્યાદિસ્નપનં સુધીઃ
તત્ર સ્નાનીયતોયેન પૂજાર્થમભિષેચયેત્।
વહુબેરે તુ કર્માર્ચાં સ્નાપયેદગ્રમણ્ટપે
પ્રાસાદે વિતતે બ્રહ્નભાગસ્થે ભદ્રવિષ્ટરે।
સ્નાપયેત્ સ્નાનકલશૈઃ સ્થાપિતૈરગ્રમણ્ટપે
મદ્યાહ્ને ચાપિ સાયાહ્ને સ્નાનીયકલશોદ્ધૃતૈઃ।
સ્નાનદ્રવ્યસમેતૈર્વા વારિભિઃ પ્રોક્ષયેત્ ક્રમાત્
મૂલબિમ્બાદિબિમ્બાનાં કુર્યાદ્વા વિનિવેદનમ્।
બહુબેરેઽભિષેકાર્ચાં તાં ગૃહીત્વાગ્રમણ્ટપાત્
ન ગચ્છેદ્બાહ્યતો મન્ત્રી સ્નપનાર્થં બહિર્ગતે।
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત તસ્ય દોષસ્ય શાન્તયે
એકબેરે બૃહદ્રૂપે કર્માર્ચામભિષેચયેત્।
બૃહદ્ધટૈશ્ચ બહુભિઃ સહસ્રકલશાદિભિઃ
યદાભિષેકો બાહ્યસ્થે મણ્ટપે સ્નાનકૌતુકમ્।
સંસ્નાપ્ય વિધિવન્મન્ત્રી મહતા વિભવેન તુ
પૂજયિત્વોત્સવાર્ચાયાં વિનિવેદ્ય મહાહવિઃ।
કલશસ્નપનાર્થં ચેન્ન કુર્યાદઙ્કુરાર્પણમ્
તથા પ્રતિસરાબન્ધં મૂલમન્ત્રાયુતં જપેત્।
પુરસ્તાદઙ્કુરાનર્પ્ય બદ્ધ્રવા બિમ્બેઽપિ કૌતુકમ્
અમત્યા વા સમત્યા વા સ્નપનં નાચરેદ્યદિ।
શાન્તિહોમં પુરા કૃત્વા જપેદષ્ટોત્તરાયુતમ્
કૌતુકાઙ્કુરપૂર્વં તુ પુનરેવાભિષેચયેત્।
અકૃત્વાઙ્કુરયાગં તુ તથા કૌતુકનન્ધનમ્
સ્નાપિતો યદિ દેવેશઃ સ્નાનં તન્નિષ્ફલં ભવેત્।
વિધિવચ્ચાઙ્કુરાવાપં તથા કૌતુકબન્ધનમ્
સ્નાપયેદ્વિધિવન્મન્ત્રી શાન્તિહોમષુરસ્સરમ્।
સંકલ્પિતે તુ સ્નપને ત્વકૃતે દ્વિગુણં ચરેત્
નાસાદિતૈર્દ્રવ્યહીનૈઃ સ્નાપિતેઽપ્યેવમાચરેત્।
અધિવાસિતકુંભસ્થતોયાનાં પૂર્વમેવ તુ
ન પર્યુષિતહાનિઃ સ્યાન્મન્ત્રન્યાસૈસ્તથાર્ચનૈઃ।
સ્થાપિતેષ્વથ કુંભેષુ હીનેષુ સ્થાપ્ય પૂર્વવત્
જપેત્ કલશદૈવત્યં મન્ત્રમષ્ટોત્તરં શતમ્।
સમુદ્ધૃતેષુ કુંભેષુ રિક્તેષુ સુષિરાદિના
પ્રાગ્વદન્યં પ્રતિષ્ઠાપ્ય જપેદષ્ટોત્તરં શતમ્।
અસ્પૃશ્યૈશ્ચ તથા સ્પૃષ્ઠે માર્જારારાદ્યૈશ્ચ દંશિતે
શ્વાદિભિઃ કુક્કુટાદ્યૈર્વા શબરાદ્યૈર્વિજાતિભિઃ।
કેશાસ્થિલોષ્ટસંદુષ્ટે પુનઃ કલશસઞ્ચયે
સદ્દ્રવ્યં પૂર્વવત્ સ્થાપ્ય તદ્દૈવત્યં જપેચ્છતમ્।
દુષ્ટૈઃ સંસ્નાપિતે દેવે પુનરપ્યભિષેચયેત્
વ્યાપકૈઃ પઞ્ચભિર્મન્ત્રૈઃ પ્રત્યેકં જુહુયાચ્છતમ્।
પૂર્વવત્ કુંભદૈવત્યં જપેદ્ધ્યાનસમન્વિતમ્
અક્રમેણ સમુદ્ધારે સ્થાપને દ્રવ્યયોજને।
અનર્ચને ચ મન્ત્રાણાં જપેદષ્ટોત્તરં શતમ્
માહિષાજોષ્ટ્રસંભૂતૈઃ દધિક્ષીરઘૃતાદિભિઃ।
સ્નપનાદ્દેવદેવસ્ય મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્
સમિદ્ભિઃ સપ્તભિર્હોમં કુર્યાદષ્ટોત્તરં શતત્।
ગેયમઙ્ગળવાદિત્રસ્તોત્રનૃત્તાદિભિર્વિના
વીણાવેણુનિનાદૈશ્ચ તથા પુણ્યહવાચનૈઃ।
વિનાબિષેચિતે મૂલં શતમષ્ટોત્તરં જપેત્
બિમ્બેઽભિષિચ્યમાને તુ પતિતે સ્નાનવિષ્ટરાત્।
ચલિતે વા વિશેષેણ પ્રતિષ્ઠાસ્નપનં ચરેત્
ચરુણા સર્પિષા ચૈવ પ્રાગુક્તૈર્મૂલપઞ્ચકૈઃ।
હુત્વા ચાષ્ટોત્તરશતં તત્સઙ્ખ્યં ચ જપેત્તતઃ
પ્રભાપીઠાસ્ત્રવસ્ત્રાહ્ગભેદભઙ્ગાદિદૂષિતે।
તત્તદ્વિમ્બગતાં શક્તિં નિયોજ્ય ધ્રુવકૌતુકે
સન્ધાનં શિલ્પિભિઃ કૃત્વા સુસંસ્કૃત્ય તદૈવ તુ।
શેષકર્મણિ નિર્વૃત્તે સ્નાપયેદુત્તમક્રમાત્
તિલેન ચરુણાજ્યેન પ્રત્યેકં ચ સહસ્રશઃ।
જુહુયાન્મૂલમન્ત્રેણ તેન શાન્તિર્ભવિષ્યતિ
તદા ન ઘટિતું શક્તિર્યદિ સ્યાદ્યત્નગૌરવાત્।
શોભાર્થબિમ્બૈઃ પુરતઃ સ્થાપિતૈઃ શેષમાચરેત્
એવમુત્સવતીર્થાર્થશયનાદિષુ મૂર્તિષુ।
તત્તદઙ્ગાદિસન્ધાનં સ્થાપનં યોજનં પુન
ઉક્તપ્રમાણાદધિકે હીને સ્નપનવસ્તુનિ।
શરાવે કલશે કૂર્ચે વસ્ત્રે કોષ્ટે સદસ્યપિ
પાલિકાદૌ તથા પીઠે તોરણે ચાષ્ટમઙ્ગળે।
દ્વારમઙ્ગળકુંભેષુ સાધનેષ્વિતરેષ્વપિ
મૂલમન્ત્રં જપેન્મન્ત્રી શતમષ્ટાધિકં સુધીઃ।
મોક્ષાર્થી સ્નાપયેદ્દેવં સર્વકાલં યથાવિધિ
રિપૂણાં નિગ્રહાર્થાય દિવા કુર્યાત્તુ સર્વદા।
સ્વર્ગકામસ્તુ પૂર્વાહ્ણે ધર્માર્થી દિનમધ્યમે
વિનાન્તે સર્વભોગાર્થી પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સર્વદા।
ચન્દ્વસૂર્યોપરાગે ચ તત્કાલે સ્નાપયેદ્વિભુમ્
સંક્રાન્તિષુ ચ સૂર્યસ્ય પ્રાગ્વત્ પશ્ચાત્તથૈવ ચ।
સઙ્ક્રાન્તિકાલવિજ્ઞાનાન્નાડ્યઃ ષોડશ ષોડશ
તદાનીં સ્નાપયેદ્દેવમનુક્રાન્તે હુનેન્મનુમ્।
સહસ્રકૃત્વસ્તદનુ તત્સમં જપમાચરેત્
પુરસ્તાત્ સર્વકર્માર્થમઙ્કુરેષ્વર્પિતેષ્વનુ।
રક્તેષુ શ્યામવર્ણેષુ તથા તિર્યગ્ગતેષુ ચ
વક્રેષુ ચાપ્રરૂઢેષુ દક્ષિણાબિમુખેષુ ચ।
વિધિહીનેષુ ચાસ્પૃશ્યસ્પૃષ્ટેષ્વધિકૃતૈર્વિના
પાલિકાદિષુ ભિન્નેષુ નષ્ટેષુ પતિતેષુ ચ।
મૂષિકાદ્યૈશ્ચ દષ્ટેષુ મૂલમન્ત્રાયુતં જપેત્
પુરસ્તાદેકયાગાર્થમઙ્કુરેષ્વર્પિતેષુ ચ।
અસમાપ્તે તતસ્તસ્મિન્ પ્રાપ્તે વૈશેષિકાન્તરે
તદર્થમપિ કુર્વીત પાલિકાસ્વઙ્કુરાર્પણમ્।
ઉત્સવાદ્યન્તયોર્મધ્યે રક્ષાસૂત્રવિવર્જિતમ્
બદ્ધપ્રતિસરે બિમ્બે સ્નપનાર્થં તુ મન્ત્રિણા।
સંપ્રાપ્તે સ્નપનેઽન્યસ્મિન્ શીર્ઘકર્મનિમિત્તતઃ
તદર્થં કૌતુકં બધ્વા સ્નાનકર્મ સમાપ્ય ચ।
પૂર્વારબ્ધં પ્રકુર્વીત પ્રાયશ્ચિત્તાદનન્તરમ્
અન્યત્ર કમશઃ કુર્યાત્ પૂર્વારબ્ધં સમાપ્ય ચ।
અન્યથા ચેદિદં કર્મ નિષ્ફલં ભવતિ દ્વિજ!
તદ્દોષપરિહારાર્થં શાન્તિહોમો જપસ્તથા।
સહસ્રસઙ્ખ્યાયા યુક્તો મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્
સ્નપનેઽસ્મિન્નતિક્રાન્તે મૂલમન્ત્રાયુતં જપેત્।
મૂષિકાસર્પમણ્ડૂકચુચુંદર્યાદિજન્તુભિઃ
સ્થાપિતે કલશે સ્પૃષ્ટે લઙ્ઘિતે સતિ તં ત્યજેત્।
પુનરન્યં તથા સ્થાપ્ય જપેન્મૂલશતં ગુરુઃ
પ્રાયશ્ચિત્તેષ્વનુક્તેષુ એવમાંદિષુ સત્સુ ચ।
મૂલમંત્રાયુતં ચૈવ જપેદષ્ટોત્તરં ગુરુઃ
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રવક્ષ્યામિ મહોત્સવવિધૌ મુને!।
ગૃહે પ્રતિષ્ઠિતે બિમ્બે ન કુર્વીત મહોત્સવમ્
સ્વતન્ત્રં પરતન્ત્રં ચ દિવ્યાદ્યાયતનં દ્વિધા।
પર્વતાગ્રે નદીતીરે તીર્થાનાં નિકટે વિભોઃ
સ્થાપિતસ્યાલયં વિદ્ધિ સ્વતન્ત્રમિતિ સત્તમ।
ગ્રામાદ્યઙ્ગતયા ક્લૃપ્તમસ્વતન્ત્રમિતીરિતમ્
તયોર્મહોત્સવં કુર્યાત્ ત્રયોદશવિધં મુને!।
સઙ્કલ્પ્યૈકતમે તત્ર પ્રવૃત્તે વત્સરં પ્રતિ
ન તુ કુર્યાદ્વિભૂત્યર્થં તસ્માન્ન્યૂનં દિનોત્સવમ્।
અમત્યા યદિ કુર્વીત કુર્યાદૂર્ધ્વં ગતોત્સવમ્
પ્રાક્ પ્રવૃત્તં તુ શાન્ત્યર્થમન્યથા સ્યાન્નૃપક્ષયઃ।
પ્રમાણરહિતે વંશે પટે બાલધ્વજેઽપિ ચ
વર્ણભૂષણમાનાદ્યે દણ્ડે યષ્ટૌ ચ દૈણવે।
ફેણકે ચાવટે પીઠે પ્રપાયાં ધ્વજરજ્જુનિ
વિધિવચ્છાન્તિહોમં તુ જપાન્તં પ્રાગ્વદાચરેત્।
છિન્ને ભિન્નેઽગ્નિના દબ્ધે નષ્ટે મૂષિકદંશિતે
વિણ્મૂત્રરુધિરાપેયરેતોનિષ્ઠીવનાદિભિઃ।
દૂષિતં ધ્વજમુત્સૃજ્ય પ્રાગ્વદન્યં સમાહરેત્
પ્રતિષ્ઠાપ્યાથ દણ્ડાગ્રં માનયિત્વાધમેન તુ।
સંસ્નાપ્ય દોષશાન્ત્યર્થં જુહુયાત્ સર્પિષા શતમ્
સ્તમ્ભાગ્રે ધ્વજવસ્ત્રસ્ય રક્ષાકાર્યાય દીક્ષિતૈઃ।
આરોહણં ન દોષોઽત્ર રક્ષાહેતોર્દ્વિજાદિભિઃ
સુજીર્ણાન્ ફેણદણ્ડાદીન્ પરિત્યજ્ય તતોઽપરાન્।
સંસ્કૃત્ય યોજયેત્તત્ર બધ્વા તુ ધ્વજમઞ્જસા
મધ્યમસ્નપનાન્તં તુ શાન્તિહોમં સમાચરેત્।
વર્ષવાતાતપસ્પર્શૈઃ લુપ્તવર્ણે ખગધ્વજે
ન કિંચિદપ્યનિષ્ટં સ્યાત્ સ્તંભાગ્રે યાવદુત્સવમ્।
બધ્વા ધ્વજપટે સ્તમ્ભે વાતવેગાદિહેતુભિઃ
તમૂલદેશે તુ વિચ્છિન્ને સધ્વજે પતિતે સતિ।
અકૃત્વા ધ્વજવિશ્લેષં સ્થાપયેચ્છેષમઞ્જસા
સ્નપનં ચોત્તમં કુર્યાત્ ચતુઃ સ્થાનાર્ચનાદિકમ્।
ગોભૂહેમયવાદીનાં દાનં શક્ત્યા સમાચરેત્
ઉત્સવધ્વજભઙ્ગેન રાજ્યાદ્ભ્રષ્ટો ભવેન્નૃપઃ।
તસ્માત્તત્પરિહારાર્થં ત્વરયા શાન્તિમાચરેત્
હેતુભિર્વાતવેગાદ્યૈર્ધ્વજે નિપતિતે ભુવિ।
ક્ષિપ્રમુદ્ધૃત્ય તદ્બધ્વા સ્નપનં ચાધમેન તુ
શાન્ત્યર્થં જુહુયાદાજ્યં તિલેન શતસઙ્ખ્યયા।
ધ્વજે નિપતિતે છિન્ને કુર્યાત્ સ્નપનમુત્તમમ્
પુનરન્યં સમુત્પાદ્ય બધ્નીયાત્ સંસ્કૃતં તથા।
અન્યથા યદિ દોષ-સ્યાદ્રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય મન્ત્રિણઃ
પક્ષીશાધિષ્ટિતે કુંભે નષ્ટે વા પતિતે ભુવિ।
સ્પૃષ્ટેઽસ્પૃશ્યૈસ્તથા કેશલોષ્ટાસ્થિશકૃદાદિભિઃ
કુંભેઽન્યસ્મિન્ સમારોપ્ય તાં શક્તિં કુંભમધ્યગામ્।
જપ્ત્વા મૂલાયુતં મન્ત્રી શેષકર્મ સમાચરેત્
અનુક્તાનાં તુ સર્વેષાં જપેદેવં યથાબલમ્।
દેવતાવાહનાર્થં તુ ભેરીતાડનકર્મણિ
વાદ્યજાતેષુ સર્વેષુ મૃદઙ્ગપણવાદિષુ।
ન સ્થાપિતેષુ સ્વસ્થાનેતત્પૂજાતવિલોપને
પુણ્યાહપાઠરાહિત્યે તથાર્વાહનગાધયા।
સગણેષુ ચ ભૂતેષુ સગ્રહેપૂત્કટાદિષુ
સ્વાસુ દિક્ષુ યથાન્યાયમનાહુતેષુ સત્સુ ચ।
દ્વારાવરણરથ્યાસુ ગ્રામવાસ્તુષ્વનુક્રમાત્
બલિપ્રદાનહીને તુ તથા તાળસ્વરાદિષુ।
ગેયનૃત્તેષુ હીનેષુ શાન્તિહોમપુરસ્સરમ્
પ્રત્યેકં દેવતામન્ત્રમષ્ટધાઽઽવર્તયેદ્બુધઃ।
પુનરુત્પાદયેત્ સર્વં દેવતાવાહનાદિકમ્
અનઙ્કુરાર્પણાગ્રં તુ પ્રારભેચ્ચ મહોત્સવમ્।
પુનઃપ્રાપ્તે દિને વાથ સદ્યઃ કૃત્વાઽઙ્કુરાર્પણમ્
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત પૂર્વવચ્છતસઙ્ખ્યયા।
તથૈવ તીર્થયાત્રાર્થં બૂતરાત્રાદિસિદ્ધયે
પરિચ્યુતૌ તથાહ્ગાનામઙ્કુરાર્પણકર્મણિ।
ન કૃતં ચેત્તથા સાઙ્ગં તથા કૌતુકબન્ધનમ્
કર્તવ્યા પૂર્વવચ્છાન્તિર્હોમેન સજપેન ચ।
ઉત્સવાર્થાધિવાસેષુ ચતુઃસ્થાનાર્ચનેઽપિ ચ
આરંભકલશસ્નાને સ્નાનબેરાભિષેચને।
મહાહયિષિ હોમે ચ દિવસેષુ તથા નિશિ
ભૂતાદિરાત્રિદેવાનાં બલિર્દ્રવ્યૈર્યથોદિતૈઃ।
હવને ચ તથોદ્યાને લીલયા મૃગયોત્સવે
મૃગયાયાં વિશેષેણ લોપઃ સઞ્જાયતે યદિ।
શાન્તિહોમાદિકં તત્તત્ કૃત્વા શેષં સમાચરેત્
અધિષ્ઠિતેષુ બિમ્બેન યાનેષુ પતિતેષુ વા।
ભિન્નેષ્વપિ ચ વાહેષુ પ્રમાદાદ્યત્ર કુત્રચિત્
યાનાન્તરે સમારોપ્ય વાહને વાઽથ કૌતુકમ્।
શાન્તિહોમં પુરા કૃત્વા જપેન્મૂલસહસ્રકમ્
ગોભૂહેમાદિકં દદ્યાદ્વૈષ્ણવેભ્યો ગુરોરપિ।
યાનાદ્વા વાહનાદ્વાઽપિ બિમ્બે તુ પતિતે સતિ
વલિબેરોક્તવિધિના સમાધાનપુરસ્સરમ્।
સ્નપનં શાન્તિહોમં ચ મન્ત્રજાપાન્તમાચરેત્
સમાધૌ દીર્ધકાલીને કુર્યાચ્છોભાર્યકૌતુકે।
શેષકર્મ માહર્ચાયાં નિર્વૃત્તે સન્ધિકર્મણિ
પૂર્વવત્રાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યથાવચ્છાન્તિમાચરેત્।
સૂન્યેષુ ગ્રામનગરપત્તનાદિષુ ચોત્સવમ્
બલિદાનં ન કુર્વીત કૃતે તત્રાપિ નિષ્ફલમ્।
સમાહિતે તુગ્રામાદૌ મહાશાન્તિપુરસ્સરમ્
પુનરપ્યુત્સવં કુર્યાત્ બ્રાહ્નણાનામનુજ્ઞયા।
ગ્રામાદાવગ્નિના દગ્ધે વાત્યાઽઽસારાદિદૂષિતે
શાન્તિહોમં પુરા કૃત્વા પશ્ચાદુત્સવમાચરેત્।
સ્થાપિતે પર્વતાગ્રેષુ દેવબિમ્બે મહોત્સવમ્
યથાવકાશં કુર્વીત તત્રૈવ બલિપૂર્વકમ્।
તદાસન્નેઽગ્રહારાદૌ શક્યં ચેત્ કર્તુમુત્સવમ્
બલિપ્રદાનરહિતં તત્ર કુર્યાત્ પરિભ્રમમ્।
દેવતાહ્વાનવેલાયામાહૂતાનાં વિભોઃ પુરા
દેવાસુરગણાદીનાં ભૂતાનામપ્યનુક્રમાત્।
ઉત્સવાર્થબલિં દદ્યાન્મહાપીઠે દિવાનિશમ્
ધ્વજાર્થમઙ્કુરાનર્પ્ય ધ્વજમુત્થાપ્ય વા તથા।
દીક્ષાર્થં કૌતુકં બધ્વા પુરા તીર્થાઘમર્ષણાત્
દેશિકે વ્યાધિતે વાઽથ મૃતે કાર્યાન્તરોદ્યતે।
સૂતકાદ્યુપઘાતે ચ શેષકર્મસમાપનમ્
કર્તવ્યં ગુરુણાઽન્યેન જપ્ત્વા મૂલાયુતં જપેત્।
રિપુચોરાગ્નિવૃષ્ટ્યાદિભયાદ્વિઘ્ને મહોત્સવે
જાતે દદ્યાદ્વલિં તસ્મિન્નષ્ટેઽપ્યહનિ દેશિકઃ।
અતીતં તુ બલિં દદ્યાચ્છાન્તિહોમજપાન્વિતમ્
કુર્યાદુત્સવાયાત્રાં ચ વિહિતેઽહ્નિ મહોત્સવમ્।
ભ્રષ્ટાયાં તીર્થયાત્રાયામવારુહ્ય ખગધ્વજમ્
પૂર્વવદ્ધજમુત્થાપ્ય કુર્યાત્તીર્થાન્તમુત્સવમ્।
પ્રતિરાત્રિબલિદ્રવ્યવ્યત્યાસે સર્પિષા શતમ્
હુત્વાઽગ્નૌ મૂલમન્ત્રેણ જપેદષ્ટોત્તરં શતમ્।
કાલેઽન્યસ્મિન્ બલિં દદ્યાત્તત્કાલે પ્રાપ્તમઞ્જસા
વ્ત્યાસે બલિદેવાનાં જપો હોમશ્ચ તાદૃશઃ।
અઙ્કુરાર્પણપૂર્વશ્ચ નારબ્ધશ્ચેન્મહોત્સવઃ
તથૈવ ચાઙ્કુરાવાપં કૃત્વા મૂલાયુતં જપેત્।
વિશેષાત્ પાલિકાવાસે રથ્યાવૃતિષુ ચોત્સવે
ગ્રામવાસ્તુષુ રથ્યાસુ ભૂતાનાં બલિમાચરેત્।
ન ચાશ્રયે પ્રકુર્વીત રાજરાષ્ટ્રવિવૃદ્ધયે
દદ્યાદ્ ગ્રામાદિવૃદ્ધ્યર્થં તસ્મિન્નપ્યાલયે બલિમ્।
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત બલિદાનેઽન્યથાકૃતે
ખદ્યોતપાંસુનીહારવર્ષવાતાતપાદિભિઃ।
બિમ્બે મહોત્સવે સ્પૃષ્ઠે સજપં હોમમાચરેત્
પ્રપામણ્ટપપાત્રાણામગ્નિદાહે ચ પૂર્વવત્।
નિર્વાપિતેષુ દીપેષુ પૂર્વવચ્છાન્તિરીરિતા
વસ્ત્રભૂષણમાલ્યાનાં હેતીનાં ચ તથૈવ ચ।
છત્રચામરપૂર્વાણાં મહતાં મઙ્ગળાત્મનામ્
ધ્વજતોરણપૂર્વાણાં પીઠાનામઙ્ગરૂપિણામ્।
અગ્નિદાહે સમુત્પન્ને પુનરુત્પાદ્ય તાનપિ
સજપં શાન્તિહોમં તુ કુર્યાદષ્ટોત્તરં શતમ્।
પ્રાગુક્તાનાં ચ સર્વેષાં દીપાનાં તુ વિશેષતઃ
પતને ભુવિ સઞ્જાતે મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ હુત્વા તત્સઙ્ખ્યયા જપેત્
દિવારાત્ર્યુત્સવં કુર્યાદાસૂર્યાસ્તમયોદયાત્।
કાલયોર્વિપરીતશ્ચેદધમસ્નપનં રેત્
તીર્થયાત્રા પ્રકર્તવ્યા સૂર્યસ્યાસ્તમયાત્ પુરા।
પૂર્વભાગે રજન્યાં વા કુર્યાત્ સ્વવ્યક્તદિવ્યયોઃ
ઉત્તમસ્નપનં કુર્યાત્તીર્થકાલવિપર્યયે।
દ્વિવારયુક્તે તીર્થર્ક્ષે પુરૂહૂતક્ષણાન્વિતમ્
પુણ્યં ભવેત્તત્પૂર્વં સ્યાદુભયોર્વિદ્યતે યદિ।
દેવસ્યોત્સવયાત્રાયાં સ્પૃષ્ઠેઽસ્પૃશ્યૈસ્તુ દેશિકે
ન દોષસ્તત્ર વિર્જ્ઞયો વિશેષાદ્દેવસન્નિધૌ।
ઉત્સવે હોમવિધુરે દ્વિગુણં જુહુયાજ્જપેત્
નેત્રાસ્ત્રસહિતં મૂલં પ્રત્યેકં શતસઙ્ખ્યયા।
સર્વભક્તજનૈર્દેવો યથાભિમુખદિઙ્મુખૈઃ
સ્રગ્ગન્ધવસ્ત્રક્ષીરાન્ન્નપાનકાપૂપસત્ફલૈઃ।
તામ્બૂલૈર્ગન્ધસંમિશ્રૈસ્તોષણીયો યથાબલમ્
સુસ્થિતૈર્વાઽઽસનાસીનૈર્દેશિકૈર્વાથ સાધકૈઃ।
પૂજિતે સતિ દેવેશે ન દોષો ભક્તિગૌરવાત્
બિમ્બે ચોરાદિભિર્નષ્ટે વર્તમાને મહોત્સવે।
બિમ્બાન્તરં સમાપાદ્ય પ્રતિષ્ઠાપ્ય યથાપુરમ્
મહાભિષેકં હવનં જપં કૃત્વા યથાવિધિ।
કુર્યાદુત્સવશેષં તુ કર્માર્ચાદિષુ વાઽઽચરેત્
નિશાયાં સર્વશાન્ત્યર્થી પુષ્ટ્યર્થી મધ્યમે દિને।
આપ્યાયનાર્થી પૂર્વાહ્ણે ધર્માર્થી મધ્યતો નિશિ
તથા રિપુક્ષયાર્થી ચ પુષ્પયાગં સમાચરેત્।
ન ચ પર્યુષિતૈઃ પુષ્પૈઃ પરિમ્લાનૈસ્તદાર્ચયેત્
તદ્દોષશાનત્યે કુર્યાત્ સ્નપનં મભ્યમં ચરેત્।
ન કૃતે પુષ્પયાગેઽસ્મિન્ કુર્યાત્ સ્નપનમુત્તમમ્
દેશિકાઃ ષટ્ સમાખ્યાતાઃ પુષ્પયાગે વિશેષતઃ।
ચતુસ્થાનાર્ચનાર્થં તુ ચત્વારઃ પરિકીર્તિતાઃ
તથૈકઃ સ્નપનાર્ચાયાં બલ્યાદિષુ તથેતરઃ।
જલોત્થિતાનિ પુષ્પાણિ ત્રિરાત્રોપોષિતાન્યપિ
પુષ્પયાગે નિયુઞ્જીત ન દોષસ્તેષુ સત્તમ!।
તથૈવ પુષ્પપૂજાર્થં કલ્હારકુસુમાન્યપિ
તથૈવ દમનીપત્રં પુષ્પયાગે વિશેષતઃ।
પૂર્વરાત્રોપોષિતૈશ્ચ દિવા સંપૂજયેત્ પ્રભુમ્
ન પૂર્વાહ્ણોષિતૈસ્તદ્વન્નિશાયાં તુ સમર્ચયેત્।
મહોત્સવાન્તે સ્નપને ન કૃતે સ્નાપયેત્તતઃ
અધમોત્તમમાર્ગેણ શાન્ત્યર્થં જુહુયાત્તતઃ।
તદ્રાત્રૌ ધ્વજદણ્ડાગ્રાદવરોપ્ય ખગધ્વજમ્
ગ્રામાદિવાસ્તુનિષ્ઠાનાં બલિં દત્વા વિસર્જયેત્।
ઉત્સવાન્તે ધ્વજે નષ્ટે પુરસ્તાદવરોહણાત્
પ્રાગ્વદ્ધ્વજં સમુત્થાપ્ય પુનરેવાવરોહયેત્।
એકાહો દ્વિબલિર્વાથ તથૈકબલિરેવ વા
બલિતીર્થવિહીનો વા પરિભ્રમણવર્જિતઃ।
ચતુર્ભિર્બલિભિર્યુક્તઃ ત્રિયહઃ પઞ્ચવાસરાત્
પઞ્ચાનામુપરિસ્થાનામાનક્ષત્રદિનોત્સવાત્।
દ્વિગુણં દિનસઙ્ખ્યાયા વિહીને બલિમાચરેત્
ઊનાઽધિકૈશ્ચેદ્વલિભિર્યુક્તાસ્ત્વેતે મહોત્સવાઃ।
કર્તુઃ કારયિતુશ્ચાપિ રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય મન્ત્રિણઃ
દારુણા વ્યાધયો નિત્યં ભવિષ્યન્ત્યસુખાન્યપિ।
તદ્દોષશાન્તયે કુર્યાત્ સ્નપનં ચાધમોત્તમમ્
વૈશેષિકેષુ પ્રાપ્તેષુ વર્તમાને મહોત્સવે।
દ્વાદશ્યાદિષુ તત્ સર્વં યથાન્યાયં સમર્ચયેત્
ન લોપયેત્ પ્રયત્નેન પ્રાપ્તં વૈશેષિકં સુધીઃ।
જપેદસ્ત્રાયુતં મન્ત્રી ત્વકૃતેષુ ચ શાન્તયે
પ્રાયશ્ચિત્તમિતો વક્ષ્યે પવિત્રારોહણાય તે।
અપ્રમાણે પવિત્રાણાં કુણ્ડમણ્ડલયોરપિ
અસ્ત્રમન્ત્રાયુતં જપ્ત્વા પૂજયેદસ્ત્રબન્ધનમ્।
પત્રપુષ્પફલાદીનાં પૂરકાણાં તથૈવ ચ
અતીત ઉક્તકાલે તુ ચાતુર્માસ્યસ્ય મધ્યતઃ।
મધ્યમં સ્નપનં કૃત્વા કાલેઽન્યસ્મિન્ તદાચરેત્
કાલાત્યયે તથાન્યેષુ શાન્તિરેવં વિધીયતે।
પવિત્રે કેશપાષાણચર્માઙ્ગારનખાદિભિઃ
દૂષિતે વહ્નિના દગ્ધે છિન્ને દષ્ટેઽથ ભક્ષિતે।
મૂષિકાદ્યૈશ્ચ કાકાદ્યૈઃ સ્પૃષ્ઠે ત્યક્ત્વા તુ તત્ પુનઃ
સૂત્રૈસ્તથાવિધં કૃત્વા ત્વધિવાસ્ય યથાપુરમ્।
ઉત્તમં સ્નપનં કૃત્વા સમારોપ્ય પવિત્રકમ્
શાન્ત્યર્થં જુહુયાન્મન્ત્રી મધુક્ષીરાદિભિઃ ક્રમાત્।
અષ્ટોત્તરં શતં મૂલમન્ત્રાદિ ચ તથા જપેત્
અસ્પૃશ્યૈરપિ સંસ્પૃષ્ટમમત્યારોપિતં યદિ।
પુનરન્યં સમારોપ્ય પૂર્વવચ્છાન્તિમાચરેત્
સ્થાપિતં પૂજિતં કુંભમસ્પૃશ્યઃ સંસ્પૃશેદ્યદિ।
કુંભાન્તરે સમાવાહ્ય જપેન્ભૂલસહસ્રકમ્
કુંભભેદે તથા સ્થાપ્ય મૂલમન્ત્રાયુતં જપેત્।
અત્ર બિમ્બસ્ય પતને ભેદે ચ્છેદે યથાપુરમ્
સમાધાનાદિકં કૃત્વા સ્થાપ્ય શાન્તિં સમાચરેત્।
પવિત્રૈરક્રમેણૈવ પૂજયેદ્યદિ દેશિકઃ
શાન્તિહોમં પુરા કૃત્વા મૂલમન્ત્રં શતં જપેત્।
મુહૂર્તે સમતિક્રાન્તે શુભે યજનવિસ્તરાત્
તદન્યસ્મિન્ સમારોપ્ય કૃત્વા સ્નપનમુત્તમમ્।
સ્થાપિતે બહુબેરે તુ દિવ્યાદ્યાયતનેષુ ચ
મુખ્યકલ્પવિધાને તુ પવિત્રારોહકર્મણિ।
દેશિકા બહવઃ પ્રોક્તાઃ ધ્યાનમન્ત્રક્રિયાન્વિતાઃ
તેષ્વેકઃ કુંભપૂજાયામિતરો મણ્ડલાર્ચને।
અર્ચાયામિતરો વિદ્વાનિતરઃ પાવકાર્ચને
મૂલાલયે તથૈકશ્ચ અન્યઃ શોભાશ્રયાર્ચને।
ગરુડસ્યાર્ચને ત્વન્યો વિષ્વક્સેનાર્ચને પરઃ
તથૈકઃ સ્નાનબેરે સ્યાદ્બલિદાને તથા પરઃ।
નિત્યાગ્નિહવને ત્વન્યો મહોદનવિધૌ પરઃ
અષ્ટભિર્વા સમારોપ્યં કર્મલાઘવમીક્ષ્ય ચ।
તત્ર તત્ર ચ તૈઃ કાર્યં પવિત્રારોહણં પરમ્
એકાહમુત્સવં કૃત્વા તસ્મિન્નહનિ પૂર્વવત્।
તીર્થયાત્રાં પ્રકુર્વીત તદન્યસ્મિન્ દિને દિવા
દ્વિરાત્રૌ પ્રાગ્દિનાદૌ વા કુર્યાત્તીર્થાઘમર્ષણમ્।
દ્વિતીયાદૌ ચતુર્થાહરાચરેત્ ત્રિયહોત્સવમ્
પ્રધાનદિનમારબ્ય સપ્તાહો વા મહોત્સવઃ।
તયોરન્તેઽપિ કર્તવ્યા તીર્થયાત્રા યથાપુરમ્
એવં તીર્થાન્તિમાઃ કલ્પ્યાઃ પવિત્રારોહણક્રિયાઃ।
ન કૃતા તીર્થયાત્રા ચેન્નિષ્કૃતિઃ સ્નપનોત્તમમ્
અઙ્ક્રાર્પણપૂર્વં તુ પ્રારભ્યાત્ પ્રાગ્વદુત્સવમ્।
તત્તીર્થદિનયામિન્યાં પવિત્રાણાં વિસર્જનમ્
કૃત્વા ગુરોઃ પ્રદાતવ્યં પાઞ્ચરાત્રાર્થકોવિદૈઃ।
તદભાવાત્તદન્યેષા માચાર્થાણાં યથાક્રમમ્
સમર્પણીયમન્યેષામયોગ્યાનાં નિયોજનાત્।
પુનર્નિવેદ્ય વિધિવત્ પવિત્રાણિ પ્રદાય ચ
મધ્યમં સ્નપનં કૃત્વા શાન્તિહોમં સમાચરેત્।
પ્રક્લૃપ્તે વા યથાપૂર્વં ચાતુર્માસ્યે વિધાનતઃ
મુખ્યમધ્યાધમે ચૈવ પ્રાગુક્તેષુ દિનેષુ ચ।
ન કલ્પિતે તથૈકસ્મિન્ ચાન્દ્રાયણપુરસ્સરમ્
તદનન્તરસંપ્રાપ્તે દિવસે પ્રારભેચ્ચ તત્।
તદાદ્યમષ્ટપક્ષં ચ વિધિવન્નિયતો ભવેત્
ચાતુર્માસ્યં તુ સંકલ્પ્ય વર્તમાને વ્રતોત્તમે।
વિચ્છિન્ને સતિ મધ્યેઽસ્ય પારતન્ત્ર્યાદિહેતુના
કાલાન્તરે ચ સંકલ્પ્ય કાર્યશ્ચાન્દ્રાયણાદિકઃ।
કાલે તસ્મિન્ પ્રકુર્વીત યથાવચ્છયનાદિકમ્
તદ્ય્વત્યયે વિલોપે ચ ચતુઃ સ્થાનાર્ચનાદિકમ્।
જપ્ત્વા મૂલાયુતં મન્ત્રી શાન્ત્યર્થં જુહુયાત્તદા
નૃસિંહકપિલક્રોડહયહંસાદિરૂપિણામ્।
તથા વક્ત્રવિશિષ્ટાનાં શક્તીશસ્ય વિશેષતઃ
તથા ચ જામદગ્ન્યસ્ય વિશ્વરૂપસ્ય વૈ પ્રભોઃ।
પારિજાતહરસ્યાપિ તથા કલ્ક્યાત્મનો હરેઃ
શયનં ન તુ કુર્વીત પ્રાસાદેષુ સ્થિરસ્થિતૌ।
સૌમ્યરૂપં સમાસાદ્ય કૌતુકં કામનાવશાત્
તદર્થં શાયયેદ્વાથ ચાતુર્માસ્યે વિધાનતઃ।
ઉત્થાપિતે તુ દેવેશે ચતુઃસ્થાનેઽર્ચિતે સતિ
વસ્ત્રાભરણમાલ્યાદ્યૈર્યથાશોભમલંકૃતમ્।
વિહગેશે પ્રતિષ્ઠાપ્ય ઉત્સવાર્ચાગતં વિભુમ્
અશેષભુવનગ્રામં વિધિના દોષશાન્તયે।
મહોત્સવોક્તવિધિના પરિભ્રામ્ય વિશેષતઃ
એકરાત્રાદિયોગેન પ્રાગુક્તવિધિના તતઃ।
કુર્યાદવભૃથં સ્નાનં નદીતીરાદિષુ પ્રભોઃ
અનુકલ્પે વિધાનં તદ્વિના તીર્થાઘમર્ષણમ્।
મધ્યે સૂર્યસ્ય સઙ્ક્રાન્ત્યોર્દર્શદ્વયસમન્વિતઃ
તદ્વદ્દર્શવિયુક્તશ્ચ મલમાસ ઇતીરિતઃ।
ચાતુર્માસ્યોઽયમગ્રાહ્યઃ સદારંભાવસાનયોઃ
દિનત્રયે તુ પ્રાગુક્તે પ્રારબ્ધે સતિ મધ્યયોઃ।
મલમાસસ્ય સઙ્ગત્યા કદાચિચ્ચ ન દોષતઃ
અધિકે માસિ સર્વત્ર તથાઽસ્તે ગુરુશુક્રયોઃ।
ઔત્સવઃ પ્રથમારંભઃ ન કાર્યો હિતમિચ્છતા
સ્વયંવ્યક્તાલયાદ્યેષુ તીર્થેષુ ગિરિમૂર્ધનિ।
નદીતીરેષુ રમ્યેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ
ગોષ્ઠેષુ મુનિમુખ્યાનામાશ્રમેષુ હરેઃ પુનઃ।
સહ્કલ્પ્ય નિયતં વાસમભીષ્ટવ્રતસિદ્ધયે
નેતવ્યં દેશિકેન્દ્રાદ્યૈસ્તથા માસચતુષ્ટયમ્।
નદીનગાદિતરણં નાચર્તવ્યં કદાચન
નદ્યાદિવ્યવધાનેઽપિ દિવ્યમાયતનં પ્રતિ।
ગન્તવ્યં યોજનાદર્વાક્ શુભયાત્રાધિકારિભિઃ
વિશેષેણ દ્વિષટકાર્ણપૂર્વૈર્વ્યાપકપઞ્ચકૈઃ।
સદારાધનનિષ્ઠાનાં પઞ્ચકાલરતાત્મનામ્
દિવ્ય ક્ષેત્રાભિગમનં ન ખણ્ડયતિ તદ્દ્વતમ્।
સૂતકં મૃતકં નૈવ કાલેઽસ્મિન્ નિયતાત્મનામ્
પ્રાણિહિંસા ન કર્તવ્યા દ્રુમવિચ્છેદનં તથા।
નદીકેદારકૂલાનાં ભેદનં સસ્યશોષણમ્
દેવતાયતનાદીનાં પીડનં તન્નિવાસિનામ્।
વાપીકૂપતટાકાનાં પૂરણં મૃચ્છિલાદિભિઃ
બન્ધનં ચ દ્વિજાતીનાં સહવાસં વિજાતિભિઃ।
સંભાષણં તથા તેભ્યો માત્રા વિત્રપરિગ્રહમ્
તસ્મિન્ કાલે વિશેષેણ વર્જયેદ્ બિદ્ધિમાન્નરઃ।
ય એવં કુરુતે તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તૈર્ન નિષ્કૃતિઃ
કદાચિજ્જાયતે વાઽથ નાનાધર્મપ્રતિષ્ઠયા।
સ્થાપનં વાસુદેવસ્ય તેષુ મુખ્યં પ્રકીર્તિતમ્
એકાન્તિદ્વિજમુખ્યાનાં સ્થાપનં મધ્યમં ભવેત્।
અન્યેષામપિ સર્વેષાં પ્રતિષ્ઠા ચરમા ભવેત્
પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તં યથાક્રમમ્।
ક્ષ્માશિલાતરુસલ્લોહપૂર્વાણાં તુ પરિગ્રહે
તત્તદહ્ગેયથોદીર્ણદ્રવ્યમન્ત્રક્રિયાદિષુ।
પરિચ્યુતેષુ તદ્ભૂયઃ શાન્તિહોમજપાદિકમ્
સમાચરેદ્યથા શાસ્ત્રમન્યથા નિષ્ફલં તુ તત્।
અકૃતે સતિ સર્વસ્મિન્ વાસ્તુદેશપરિગ્રહે
આનીતસ્યાલયક્ષેત્રે શિલ્પિભિઃ સત્ક્રિયાં વિના।
યથાવદાચરેદ્વિદ્વાનર્ચાદ્રવ્યસ્ય સંગ્રહમ્
મૃદ્દારુવસનાદીનામેવમેવ સમાચરેત્।
અન્યાલયાર્થમાનીતાં શિલામર્ચાં સુનિર્મિતામ્
સર્વાવયવસંપન્નં સ્થાપને તુ વિળમ્બિતામ્।
ન્યાયેનાદાય તામર્ચાં સ્થાપયેત્ સિદ્ધસઝનિ
પ્રાગ્વદન્યાં સમાપાદ્ય સ્થાપયેત્ પ્રાક્ પ્રકલ્પિતે।
નિર્મિતાં પ્રતિમાં શીઘ્રં સ્વગૃહે ન નિવેશિતામ્
રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય તત્કર્તુરરિષ્ટમુપપાદયેત્।
એકવિંશદ્દિનાદૂર્ધ્વમાસુરી સા ભવેદ્ધુવમ્
કૃત્વા મહાભિષેકાદ્યં સ્થાપયેદન્યથા ત્યજેત્।
પ્રમાણરહિતે બિમ્બે પીઠશસ્ત્રપ્રભાદિકે
વસ્ત્રે વા ભૂષણે વાઽથ શમીપત્રસમન્વિતમ્।
ઘૃતસિક્તૈશ્ચ બહુશઃ સતિલૈઃ શાલિતણ્ડુલૈઃ
જુહુયાત્ પઞ્ચભિર્મન્ત્રૈઃ પ્રત્યેકં શતસઙ્ખ્યયા।
જલાધિવાસસ્નપને તથા નયનમોક્ષણે
શયને વેદિકાયાં ચ મન્ત્રન્યાસાદિકર્મસુ।
કુંભમણ્ડલપૂજાયાં દ્વારતોરણકુંભયોઃ
અયથાકરણે નૂનં પૂર્વવચ્છાન્તિરિષ્યતે।
અસ્થાને સ્થાપિતે બિમ્બે પાદાધારશિલાન્વિતમ્
તદાનીમેવ ચોદ્ધૃત્ય સ્થાપયેત્તં સ્વકે પદે।
મધ્યમસ્નપનં કૃત્વા શાન્તિહોમં સમાચરેત્
ન સ્થાપિતે મુહૂર્તેઽસ્મિન્ન તદા બિમ્બમુદ્ધરેત્।
પૂર્વવત્ સ્નપને હોમે કૃતે શાન્તિર્ભવિષ્યતિ
સ્થાપનેઽધિકૃતે મુખ્યે દેશિકે વ્યાધિતે સતિ।
ન્યસ્તદેહેઽથવા મધ્યે વર્તમાને ક્રિયાક્રમે
ક્રિયામન્ત્રોપદેષ્ટા ચ પ્રતિષ્ઠાકર્મણિ સ્થિતઃ।
પુત્રો વા દેશિકેન્દ્રસ્ય સ્થાપને શેષમાચરેત્
અન્તે સહસ્રકલશૈરભિષિચ્ય સુરેશ્વરમ્।
ચક્રામ્બુરુહકુણ્ડે તુ મધુક્ષીરાદિભિઃ ક્રમાત્
શાન્ત્યર્થમયુતં હુત્વા તત્સઙ્ખ્યં જપમાચરેત્।
બ્રાહ્નણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈર્વા ભગવન્મયૈઃ
સકામૈરથ નિષ્કામૈર્મન્ત્રારાધનતત્પરૈઃ।
સાધકૈર્ભગવદ્બિમ્બસ્થાપનાર્થં સદૈવ હિ
પુરા પ્રસાબનીયશ્ચ પ્રાર્થનાપૂર્વકં તુ વા।
અધિકારપદસ્થશ્ચ દ્વિજેન્દ્રઃ પાઞ્ચરાત્રિકઃ
વેત્તા યો વ્યૂહપૂર્વસ્ય વ્યક્તસ્ય પરમાત્મનઃ।
સોઽન્યેષાં ભગવદ્બિમ્બસ્થાપનેઽધિકૃતઃ સદા
અનુગ્રહપ્રતિષ્ઠા ચાપ્યધિકારનિરૂપણા।
અનન્યૈરુપપન્નાનાં ભક્તાનાં કાર્યમુચ્યતે
અનન્યાઃ પઞ્ચકાલજ્ઞા વ્યતિરિક્તા ન યે પ્રભોઃ।
પ્રાક્ સૃષ્ટાસ્તન્મુખોદ્ભૂતાઃ દ્વિષટ્કાધ્યાત્મચિન્તકાઃ
ચાતુર્વ્યૂહપરત્વેન યેષાં વૈ પ્રભવાપ્યયૌ।
કર્મણામપિ સન્ન્યાસં કુર્વન્ત્યધ્યક્ષતઃ ક્રમાત્
અતોઽમી દુર્લભતરાઃ પારમ્યં યસ્ય તં પ્રતિ।
પ્રમેયનિષ્ઠા શ્રદ્ધા વા સ્ફુટાસ્તત્કર્મણિ સ્થિતાઃ
પરત્વમન્યમાર્ગસ્થા નેચ્છન્તિ ચ પરસ્પરમ્।
ય ઇચ્છન્તિ વિભોસ્તેષાં સ્થિતિર્નાસ્તિ તથા કૃતૌ
મુક્તાધિકારિણં તં વૈ લબ્ધલક્ષમકૃત્રિમમ્।
પઞ્ચકાલરતં સિદ્ધં તન્ત્રસિદ્ધાન્તપારગમ્
તેનૈવ શ્રુતિમન્ત્રાણાં સ્થૂલાનામપિ ચોદના।
પ્રતિકર્મણિ વૈ કાર્યા યથાવસરલક્ષણા
યસ્માદબ્જસમુદ્ભૂતમણ્ડલાદિષુ વૃત્તિષુ।
સ્વાર્થતો વા પરાર્થેન સદારાધનકર્મણિ
નિત્યસિદ્ધે તદાકારે તત્પરત્વેઽપિ સન્તતમ્।
યસ્યાસ્તિ સક્તિર્હૃદયે તસ્યાસૌ સન્નિધિં વ્રજેત્
મન્ત્રરૂપી જગન્નાથઃ પરમાત્માચ્યુતઃ પ્રભુઃ।
અત્યૌત્સુક્યં વિના વિપ્ર! મનસઃ પ્રીતયે ત્વપિ
કામાપ્તયે વા કીર્ત્યર્થં તસ્ય તદ્વિહિતં દ્વિજ!।
સધ્યાનેન પ્રતિષ્ઠાનં પ્રાસાદે સ્વગૃહેઽપિ વા
ઇતિ સમ્યક્ સમાખ્યાતં મુખ્યકલ્પં મહામતે!।
અનુકલ્પં યદત્રાન્યત્ તત્સમાસાન્નિબોધ તુ
પ્રાક્ પ્રાપ્તદીક્ષિતૈર્વિધિવત્, ત્રયીધર્મસ્થિતૈર્દ્વિજૈઃ।
નિત્યારાધનસક્તૈસ્તુ ભક્તૈર્ભગવતો વિભોઃ
ધારણાધ્યાનપૂર્વાણાં લબ્ધલક્ષૈસ્તુ કર્મણામ્।
મન્ત્રમણ્ડલમુદ્રાસ્ત્રકુણ્ડાદીનાં કૃતશ્રમૈઃ
ષડધ્વવ્યાપ્તિનિષ્ઠૈસ્તુ ત્યાગશીલૈરમત્સરૈઃ।
અનુજ્ઝિતક્રમૈર્દક્ષૈઃ સ્વકર્મપરિપાલકૈઃ
સત્કીર્તિપ્રથિતૈર્લોકે તથાઽકીર્તિબલિપ્કૃતૈઃ।
પ્રતિષ્ઠાં લભતે કર્તા તૈઃ પ્રતિષ્ઠાપને કૃતે
નિષિદ્ધમરવિન્દાક્ષે અતોઽન્યેષાં હિ સર્વદા।
મહામહં પ્રતિષ્ઠાખ્યં કર્તુર્વ્યામિશ્રયાજિનામ્
યે પુનર્લોકધર્મસ્થાઃ સમબુદ્ધિપદે સ્થિતાઃ।
ભગવત્યવિશેષજ્ઞા નિત્યં કાર્યવશેન તુ
વાઙ્ભાત્રેણ પરત્વં વૈ સર્વેષાં પ્રવદન્તિ વૈ।
અધિકારં વિના યેઽત્ર પ્રેરિતા દેવતાર્ચને
વ્યામિશ્રયાજિનસ્તે વૈ પાતિત્યપદસંસ્થિતાઃ।
નયન્તિ નરકં નૂનમેવમેવ પ્રવર્તિનઃ
ન તુ સદ્ભક્તિપૂતાનાં વાસુદેવરતાત્મનામ્।
કદાચિત્તત્કૃતે દોષં વિદધાતિ ચ ખણ્ડના
અતસ્તાવન્મહાબુદ્ધે! કર્તવ્યં ભક્તિપૂર્વકમ્।
ભક્ત્યા વૈ મન્ત્રનિષ્ઠાનાં તન્મન્ત્રો જપકર્મણિ
વર્ણવ્યત્યયમાપન્નો લુપ્તસ્તેન સ્વરેણ વા।
સ્વરાદિનાધિકશ્ચૈવ મન્ત્રોઽનર્થપ્રદઃ સદા
અચિરાત્તત્પ્રયોક્તૄણાં તથાપિ કમલોદ્ભવ!।
અતિભક્તિપ્રભાવાચ્ચ વાઞ્ઝિતં સંપ્રયચ્છતિ
યસ્માત્ સદ્ભક્તિપૂતાનાં પ્રપન્નાનાં ક્રમં વિના।
પ્રસાદમેતિ મન્ત્રેશસ્ત્વચિરાદ્ભાવિતાત્મનામ્
કિં પુનર્વૈ ક્રિયાજ્ઞાનસંપૂર્ણાનાં દ્વિજોત્તમ!।
શ્રદ્ધાભક્તિપરાણાં ચ બોધિતાનાં ચ દેશિકૈઃ
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન શાસનેઽસ્મિન્મહામતે!।
કાર્યં દીક્ષાદિકં સર્વં ભક્તાનાં ભક્તવત્સલે
મામસંપ્રતિપન્નોઽપિં મત્પ્રાપ્ત્યર્થં કરોતિ ચ।
મન્દમધ્યમભક્તાનાં કામભોગરતાત્મનામ્
ભવિનાં મામકીં દીક્ષાં મોહાદ્વા સ્થાપનાદિકમ્।
સ નયત્યચિરાત્તસ્ય ભક્તિર્વીજેન વૈ સહ
સમન્ત્રં કર્મતન્ત્રં ચ સિદ્ધયસ્ચ પરાહ્મુખમ્।
ઇહૈવ શીઘ્રં વિપ્રેન્દ્ર! દેહાન્તે ગતસન્તતિઃ
ઘોરં પ્રયાતિ નરકં ભુક્ત્વૈવં દુષ્કૃતં મહત્।
ભગવન્મન્ત્રમાહાત્મ્યાત્તદ્વ્યાપારવશાત્તુ વૈ
સંસર્ગોત્થમઘં યાતિ પ્રાક્ સંસ્કારવશાત્ પુનઃ।
ચીર્ણદુશ્ચરિતો ભૂયઃ પ્રાપ્રુયાન્માનુષીં તનુમ્
પ્રયત્નમાચરેચ્છુભ્રં યેન શાન્તિમવાપ્નુયાત્।
સાહઙ્કારઃ સ આચાય સ્વભક્તો નાધિકાર્યપિ
પ્રાપ્નોતિ નૂનં સ્વગતિં સ્વકામો નારકીં તથા।
સર્વગસ્ત્વપિ મન્ત્રાત્મા સર્વાનુગ્રહકૃદદ્વિજઃ
યદ્યપ્યેવં હિતં તત્ર ન ભજેત્તત્ર સન્નિધિમ્।
પ્રતિમામધ્યદેહાન્તં નૂનમાવાહ્ય તત્ક્ષણાત્
ભૂતવેતાળયક્ષાદ્યાઃ કુર્વન્ત્યર્થાદિકક્ષયમ્।
અન્યદ્રશનસંસ્થા યે નાનુગ્રાહ્યાસ્તતો મુને!
નોપાસ્યો હિ તથાચાર્યઃ સંસારભયભીરુણા।
સમ્યગ્ભક્તિપરેણૈવ ડમ્ભરાગોજ્ઝિતેન ચ
અત એવ મહાબુદ્ધે! પ્રતિષ્ઠાખ્યં મખોત્તમમ્।
નિર્વર્તનીયમામૂલાદ્વૈષ્ણવાનાં ચ વૈષ્ણવૈઃ
એવં દ્રવ્યમયો યત્ર સન્નિવેશો મુનીશ્વર!।
ઉભયાનુગ્રહં નિત્યં કરુણાભક્તિલક્ષણમ્
પ્રતિષ્ઠાખ્યં હિ તત્ કર્મભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્।
તચ્ચ સદ્બ્રહ્નનિષ્ઠાનાં દ્વિજાનામાત્મસિદ્ધયે
કર્તવ્યત્વેન વૈ નિત્યં પ્રસિદ્ધમમલેક્ષણ!।
તદ્દોષાચ્ચ યતસ્તેષાં વિસ્તારો હિ ન વિદ્યતે
દેહપાતાદૃતે નાન્યઃ તત્પાતસ્ત્વતિદોષકૃત્।
આદાવેવ હિતત્તસ્માન્નાચર્તવ્યં કૃતાત્મભિઃ
તત્કર્મપ્રતિપન્નાનાં ચતુર્ણઆમપિ તૈઃ સદા।
કાર્યં સમ્યક્ પ્રતિષ્ઠાનમનુગ્રહધિયા મુને!
નોપરોધઃ સ્વભાવેન ન લોભેન ન નામતઃ।
પ્રાપ્તે હ્યાકસ્મિકે દોષે ત્વઙ્ગભઙ્ગાદિકે મુને!
ભક્તાનામનુકંપાર્થં દિવ્યૈર્મન્ત્રૈર્બલાદિકૈઃ।
દ્વાદશાક્ષરપૂર્વૈશ્ચ મોક્ષૈકફલલક્ષણૈઃ
સંપૂજિતે તુ તૈર્ભક્તૈઃ કુરુતે નિષ્કૃતિં સદા।
સર્વનાશેન બિમ્બાનામઙ્ગમાત્રોપકલ્પના
તત્તત્કર્તવ્યમુદ્દિશ્ય વિશેષઃ પ્રાગુદીરિતઃ।
તથાપિ વિસ્તરેણાત્ર વિધાનમવધારય
દેવસિદ્ધમુનીન્દ્રાદ્યૈરેવંસંસ્થાપિતે સતિ।
બિમ્બે ચોરાદિભિર્નષ્ટે સદ્યઃ સંપાદ્ય પૂર્વવત્
સ્થાપયેદ્વિધિવન્મન્ત્રી રાત્રાવહનિ સન્ધ્યયોઃ।
ન કાલોઽત્ર પરિજ્ઞેયો નષ્ટોદ્ધારે વિશેષતઃ
બાલાલયે તુ પ્રથમે જીર્ણોદ્ધારે તથાન્તિમે।
પ્રાયસ્ચિત્તં પ્રવક્ષ્યામિ મુને! સમ્યક્ શ્રૃણુષ્વ મે
અતીતે પ્રાર્થિતે કાલે કર્ત્રા પ્રાસાદબેરયોઃ।
નિર્માણે સ્નપનં કાર્યમુત્તમં શાસ્ત્રયોદિતમ્
પશ્ચાદપ્યર્થયેત્ કાલં વાઞ્છિતં તત્સમાપને।
ન કૃત્વૈવં ગતે પશ્ચાત્ કાલે દ્વાદશવાર્ષિકે
પુનઃ પ્રતિષ્ઠાં કુર્વીત મૂલે બાલાલયે તુ વા।
બિમ્બે ચોરાદિભિર્નષ્ટે બાલગેહે પ્રમાદતઃ
તથૈવાપાદ્ય તામર્ચાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યતાવિધિ।
અધમસ્નપનં કૃત્વા શાન્તિહોમં સમાચરેત્
સ્વસ્થાનાચ્ચલિતે તસ્મિન્ હેતુના યેન કેનચિત્।
યથાપૂર્વં પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્નાપયેત્પુરુષોત્તમમ્
સર્વં બાલગૃહે કાર્યં નિત્યનૈમિત્તિકાત્મકમ્।
એકબેરવિધાનેન પવિત્રારોહપશ્ચિમમ્
સ્તેનૈર્નષ્ટે તથા વિમ્બે તત્તદ્દ્રવ્યેણ પૂર્વવત્।
નિર્માય લક્ષણોપેતં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તથૈવ તુ
પૂર્વવત્ પૂજયેન્મન્ત્રી બિમ્બં સર્વત્ર સર્વદા।
દ્રવ્યાન્તરેણ વા કુર્યાદ્દેશિકો યાગસિદ્ધયે
ચોરૈરપહૃતં બિમ્બં પુનઃ પ્રાપ્તં યદિ દ્વિજ!।
પુનઃ પ્રતિષ્ઠાં કુર્વીત નયનોન્મીલનં વિના
ચોરભૂતૈર્દ્વિજૈઃ સ્પૃષ્ટે અધમસ્નપનં ચરેત્।
ઉત્તમસ્નપનં કુર્યાત્ પ્રવેશે ગર્ભવેશ્મનિ
ચિરોષિતે તુ સંસ્પૃષ્ટે પ્રતિષ્ઠાં પુનરારભેત્।
શ્વસૃગાલબિડાલાદ્યૈઃ પ્રવિષ્ટે ગર્ભવેશ્મનિ
અધમસ્નપનેનૈવ શાન્તિહોમં સમાચરેત્।
અધિષ્ઠિતેઙ્કણે ચૈતૈઃ શાન્ત્યર્થં જુહુયાચ્છતમ્
એતૈર્બિમ્બે તુ સંસ્પૃષ્ટે સ્નાપયેન્મદ્યમોત્તમમ્।
સ્પૃષ્ટે તુ પક્ષિભિઃ કૈશ્ચિદ્દોષ આયતને ભવેત્
કાકકુક્કુટગૃધ્રાદ્યૈઃ સ્પૃષ્ટે બિમ્બે પ્રમાદતઃ।
પૂર્વવત્ સ્નપનં કૃત્વા શાન્તિહોમં સમાચરેત્
ખદ્યોતાદ્યૈસ્તુ સંસ્પૃષ્ટે અધમસ્નપનં ચરેત્।
ન ભૃઙ્ગમક્ષિકાદ્યૈસ્તુ સ્પૃષ્ટે દોષો ભવેદ્ધ્રુવમ્
તથા પિપીલિકાદ્યૈસ્તુ ન તત્પ્રાયૈર્વિશેષતઃ।
રેતોરુધિરવિણ્મૂત્રાપેયમાંસાદિવસ્તુભિઃ
દેવબિમ્બે તુ સંસ્પૃષ્ટે કુર્યાત્ સ્નપનમુત્તમમ્।
એતૈઃ સ્પૃષ્ટેઽઙ્કણાદૌ તુ તસ્માદુદ્ધૃત્ય તત્ક્ષણાત્
ગોમયેનોપલિપ્યાથ પ્રોક્ષયેદ્દ્રવ્યપઞ્ચકૈઃ।
શાન્ત્યર્થં જુહુયાન્મન્ત્રી તિલાજ્યાભ્યાં શતં શતમ્
વૈશ્યૈશ્ચ વૈષ્ણવૈર્બિમ્બે શૂદ્રૈઃ સ્ત્રીભિર્વિશેષતઃ।
વિમાને સ્થાપિતે સ્પૃષ્ટે ક્ષાળયેત્ પઞ્ચગવ્યકૈઃ
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત મધુક્ષીરાદિભિઃ શતમ્।
બિમ્બેઽનુલોમૈઃ સંસ્પૃષ્ટે પ્રતિલોમૈશ્ચ ગર્હિતૈઃ
સ્નપનં શાન્તિહોમં ચ સદાનં સર્વદા ચરેત્।
વૈખાનસૈસ્તુ સંસ્પૃષ્ટે પયઃસ્નાનેન શુધ્યતિ
આરાધિતે સ્વમાર્ગેણ પ્રતિષ્ઠામાચરેત્ પુનઃ।
પ્રતિમા ચૈવ તત્પીઠં પ્રાસાદો ગર્ભમન્દિરમ્
વિગ્રહં દેવદેવસ્ય ચતુષ્ટયમિદં સમમ્।
સમાધિશ્ચ તથા શાન્તિઃ કાર્યા તત્ર સદા સમા
વેદિકાયાં તથા ચક્રે પઙ્કજે ચક્રપઙ્કજે।
હેમાદિદ્રવ્યરચિતે મણ્ડલે રજસા કૃતે
સમાધિશ્ચૈવ શાન્તિશ્ચ પ્રતિપત્તિશ્ચ તાદૃશી।
પ્રાકારે ગોપુરદ્વારમણ્ટપાદિપરિષ્કૃતે
શિવાદિભિર્ન દોષોઽસ્તિ પ્રાઙ્કણાદાવધિષ્ઠિતે।
પ્રવિષ્ટે યજનસ્થાને પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચગવ્યકૈઃ
મણ્ટપાઙ્કણશાલાસુ માળિકાદ્યાસુ ભૂમિષુ।
પૂજાઙ્ગત્વેન વિહિતૈર્ગુરુસાધકદીક્ષિતૈઃ
ન દોષો દ્વિજશાર્દૂલ! શયનાસનભોજનૈઃ।
પાદપ્રક્ષાળનાચામસ્નાનાભ્યઙ્ગાદિકૈરપિ
અન્યૈઃ ક્લૃપ્તેષુ ચૈતેષુ ગોમયેનોપલિપ્ય ચ।
પ્રોક્ષયેત્ પચ્ચભિર્ગવ્યૈઃ કુશોદકસમન્વિતૈઃ
બિડાલમૂષિકાસર્પમણ્ડૂકકૃકલાસકૈઃ।
આખુચુચુન્દરી ગોધારાજિલાદ્યૈશ્ચ જન્તુભિઃ
અધિષ્ઠિતે ગર્ભગેહે શાન્તિહોમં સમાચરેત્।
મક્ષિકાવાસવલ્મીકકૃમીણાં નિચયેષ્વપિ
બિમ્બે વિમાને જાતેષુ તદૈવોદ્ધૃત્ય તાન્ પુનઃ।
સમાધાય યથાપૂર્વં ચતુઃ સ્થાનાર્ચનાદિકમ્
સ્નપનં દેવદેવસ્ય કુર્યાદુત્તમમધ્યમમ્।
મણ્ટપાદૌ તુ સર્વત્ર કુત્રચિદ્વા હરેર્ગૃહે
બ્રહ્નદણ્ડાદિરોહે ચ છત્રાકાણાં સમુત્થિતૌ।
દુષ્ટસત્વગણાપૂર્વપક્ષિસંઘસમાકુલે
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત તાન્ વ્યપોહ્ય તદૈવ તુ।
વિમાને તેષુ જાતેષુ મધ્યમસ્નપનં ચરેત્
બિમ્બે યદિ તદા કાર્યં પ્રવાસાવસથાદિકમ્।
કર્મ કૃત્વા યથાપૂર્વં ત્યાગાન્તં તુ નૃપાજ્ઞયા
નવીકૃત્ય પુનર્બિમ્બં પુરાવત્ સ્થાપયેદ્બુધઃ।
રક્તસ્ત્રીષુ સમુત્પન્નાસ્વર્ચાયામેવમેવ તુ
સમાધાય પ્રતિષ્ઠાપ્ય શાન્ત્યર્થં પુનરેવ તુ।
સ્નાપયેદ્દેવદેવેશમુત્તમોત્તમવર્ત્મના
વિમાન આસુ જાતાસુ કુર્યાત્ સ્નપનમધ્યમમ્।
મણ્ટપાદિષુ જાતાસુ સ્નપનં ચ સમાચરેત્
દૃષ્ટાસ્વેતાસુ વિપ્રોન્દ્ર! પ્રાઙ્કણાદૌ તુ કુત્રચિત્।
તાસ્તદૈવ સમુદ્ધૃત્ય ગવ્યૈઃ સંપ્રોક્ષયેત્તતઃ
શાન્ત્યર્થં જુહુયાન્મન્ત્રી બહિશ્ચેત્ સઘૃતૈસ્તિલૈઃ।
દેવાલયેષ્વકર્તવ્યે કૃતે કર્મણિ કુત્રચિત્
મધ્યમાવરણાદન્તઃ સ્નપનં હોમપશ્ચિમમ્।
શાન્તયે જુહુયાન્મન્ત્રી બહિશ્ચેજ્જ્વલિતેઽનલે
છર્દિનિષ્ઠીવલાલાદ્યૈર્દૂષિતે દેવસઝનિ।
તદૈવ તદ્વ્યપોહ્યાત્ર પઞ્ચગવ્યૈર્વિલિપ્ય ચ
જપેદસ્ત્રશતં મન્ત્રી હૃન્મન્ત્રં ચ વિધાનતઃ।
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રવક્ષ્યામિ શવસ્પૃષ્ટૌ વિશેષતઃ
દ્વિજાતિશવસંસ્પૃષ્ટે પ્રમાદાદ્દેવકૌતુકે।
એકાશીતિઘટૈઃ સ્નાપ્ય મૂલમન્ત્રાયુતં હુનેત્
ક્ષત્રવિટ્છૂદ્રજાતીનાં શવૈઃ સ્પૃષ્ટે તુ કૌતુકે।
મધ્યમેનોત્તમેનૈવ મહસ્રકલશેન તુ
ક્રમેણ સ્નાપયેદ્દેવમેકૈકેન યથાવિધિ।
શાન્ત્યર્થં હવનં કૃત્વા યથાપૂર્વં તથા જપેત્
અનુલોમશવસ્પૃષ્ટૌ સંપ્રોક્ષણમથાચરેત્।
ચણ્ડાલપતિતોદક્યાસૂતિકાશવદૂષિતે
બિમ્બે પ્રતિષ્ઠાં કુર્વીત સહસ્રકલશાપ્લવમ્।
શાન્તિહોમાયુતં તદ્વજ્જપં કુર્યાદ્યથાક્રમમ્
વિમાને બ્રાહ્નણાદીનામનુલોમાદિકસ્ય ચ।
શવસ્પૃષ્ટૌ તુ સક્ષાલ્ય બહૂદકઘટેન તુ
ઉત્તમોત્તમનિષ્ઠં તુ સ્નપનં મધ્યમાધમાત્।
સંસ્નાપ્ય દેવદેવેશમેકૈકેન ક્રમેણ તુ
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત પશ્ચાન્મન્ત્રં યથા જપેત્।
પ્રથમાવૃતિમારભ્ય રથ્યાવરણપશ્ચિમે
દૂષિતે પ્રાઙ્ગણક્ષેત્રે પ્રાગુક્તૈઃ ક્રમશો ભુવઃ।
સ્થલં સંશોધ્ય વિધિવદ્દીક્ષિતૈર્મન્ત્રવિત્તમૈઃ
મુખ્યોત્તમાત્તુ સ્નપનાન્નીચાન્તિમમનુક્રમાત્।
સ્નાપયિત્વા વિશેષેણ શાન્તિહોમં સ્માચરેત્
એવમેવાન્ત્યજાતીનાં શવસ્પૃષ્ટૌ સમાચરેત્।
સાલમણ્ટપપીઠેષુ ગોપુરે મન્દિરેઽપિ વા
વિમાનાદ્વાહ્યતઃ વ્કાઽપિ પરિવારાલયાદિષુ।
વર્ણાનાં બ્રાહ્નણાદીનામનુલોમાદિકસ્ય ચ
મરણેષ્વપિ જાતેષુ તત્તદાવરમોક્તવત્।
પશ્વાદિષુ મૃતેષ્વેષુ ગજાશ્વોષ્ટ્રખરાદિષુ
મરણાદિષુ સર્વત્ર ભૂશુદ્ધિં પુરતશ્ચરેત્।
શ્વસૃગાલશવાદ્યેષુ કાકશ્યેનાદિજન્તુષુ
માર્જારવાનરાદ્યેષુ તથાન્યેષ્વેવમાદિષુ।
સંપ્રોક્ષ્ય પઞ્ચગવ્યેન શાન્તિહોમં સમાચરેત્
મૃતે મૂષિકસર્પાદૌ ભૂશુદ્ધિં ચ જપં ચરેત્।
મરણાદિષુ સર્વત્ર ભૂશુદ્ધિં પુરતશ્ચરેત્
સર્વાવાસે મહાપીઠે તથા શૈલમયેષ્વપિ।
પ્રદેશેષુ સમાલિપ્ય ગોમયેન સમન્તતઃ
પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચભિર્ગવ્યૈઃ પુણ્યાહોક્તિપુરસ્સરમ્।
ગૃહાર્ચાયાં ન દોષોઽસ્તિ મૃતે પૂજાગૃહાદ્બહિઃ
ક્ષાલનાલેપનાદ્યેન વ(ક)ર્મણા તત્ર શોધયેત્।
સન્નિકર્ષે ગૃહાર્ચાયાઃ ક્ષીરેણ સ્નાપ્ય પૂજયેત્
દેવસિદ્ધમુનીન્દ્રાદ્યૈઃ કલ્પિતે ભગવદ્ગૃહે।
તત્તદઙ્ગતયા ક્લૃપ્તે ગ્રામાદૌ રાષ્ટ્રસંકુલાત્
ચણ્ડાલપતિતોદક્યાસૂતિકાશબરાદિભિઃ।
દૂષિતે ભગવદ્બિમ્બે સંપ્રોક્ષણવિધિં ચરેત્
સહસ્રકલશૈર્દેવં સન્નિકૃષ્ટેઽભિષિચ્ય ચ।
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત ચતુઃસ્થાનાર્ચનાદિકમ્
સહસ્રકૃત્વસ્તદનુ જપં કુર્યાત્તથાવિધમ્।
પ્રાસાદે વાઽઙ્કણદ્વારિ મણ્ટપે પચનાલયે
પુષ્પાવાસે જલાગાર ધનધાન્યાલયાદિષુ।
ધ્વજપીઠે મહાપીઠે રથ્યાવૃતિગણેષ્વપિ
ઉત્સવાઙ્ગતયા ક્લૃપ્તે ગ્રામાદૌ રાષ્ટ્રસંકુલાત્।
ચણ્ડાલપતિતોદક્યાસૂતિકાશબરાદિભિઃ
વર્ણાનાં બ્રાહ્નણાદીનામનુલોમવિલોમયોઃ।
શવાસ્થિભિશ્ચ સન્દુષ્ટાં સર્વત્રૈકત્ર વા ક્ષિતિમ્
ખાત્વા મૃદં સમુદ્ધૃત્ય બહિઃ પ્રક્ષિપ્ય શુદ્ધયા।
સંપૂર્ય ચ સમીકૃત્ય કુશાદ્ભિઃ પરિમૃજ્ય ચ
ગોમયેનોપલિપ્યાથ પુણ્યાહવચનાદિકમ્।
પઞ્ચગવ્યેન ચાભ્યુક્ષ્ય ગોગણં તત્ર વાસયેત્
વાચયિત્વા મહાશાન્તિં બ્નાહ્નણૈર્વેદપારગૈઃ।
ભોજયિત્વા દ્વિજાંસ્તત્ર તેભ્યો દદ્યાત્તુ દક્ષિણામ્
કૃત્વૈવં સ્થૂલશુદ્ધિં તુ શાન્તિં કુર્યાદનુક્રમાત્।
પઞ્ચયજ્ઞમયીં પુણ્યાં સર્વાદોષાપનુત્તયે
એવં વર્ષાવધિર્યાવન્ન કૃતા શાન્તિકી ક્રિયા।
સહસ્રકલશેનૈવ પવિત્રાવર્તિતેન ચ
વ્યાપકૈઃ પઞ્ચભિર્મન્ત્રૈઃ પઞ્ચધા સ્નાપયેદ્વિભુમ્।
ધ્વજમુત્થાપ્ય વિધિવન્નવાહાદ્યુત્સવં પુરા
શાન્ત્યર્થં સર્વદોષાણાં કુર્યાત્તીર્થાઘમર્ષણમ્।
ચક્રશઙ્ખગદાપઝવૃત્તકુણ્ડેષ્વનુક્રમાત્
તત્ કુર્યાત્ પઞ્ચભિર્મુખ્યૈર્દ્વાદશાર્ણપુરસ્સરૈઃ।
મધુક્ષીરાદિભિર્દ્રવ્યૈઃ પઞ્ચભિર્નિયુતાખ્યયા
સઙ્ખ્યયા જુહુયાન્મન્ત્રી લક્ષસઙ્ખ્યા ભવેદ્યથા।
અનુકલ્પે વિધિરયં શાન્તિકર્મણિ સંમતઃ
મુખ્યકલ્પો વિશેષેણ વક્ષ્યતે હોમકર્મણિ।
સ્થાપનોક્તવિધાનેન કલ્પિતે મણ્ટપે શુભે
ચક્રામ્બુરુહપૂર્વેષુ યથાવત્કલ્પિતેષુ ચ।
ક્લૃપ્તેષુ દશસઙ્ખયેષુ વ્રહ્નવૃક્ષાદિસંભવૈઃ
સમિદ્ગણૈસ્તિલૈરાજ્યૈઃ સેચિતૈઃ પ્રાગુદીરિતૈઃ।
પઞ્ચભિર્મધુરાદ્યૈશ્ચ મિશ્રીભૂતૈઃ ક્રમેણ તુ
મહત્તરાણાં દોષાણાં શાન્તયે મન્ત્રવિત્તમૈઃ।
અયુતં નિયુતં લક્ષં કોટિનિષ્ઠં યથાબલમ્
હોતવ્યં પૂર્ણયા સાર્ધં દશભિર્મન્ત્રસત્તમૈઃ।
કુણ્ડેષુ મધ્યપૂર્વેષુ, મન્ત્રાણાં નિયમં શ્રૃણુ
ચક્રાબ્જે દ્વાદશાર્ણેન વસ્વશ્રેઽષ્ટાક્ષરેણ તુ।
ષડર્ણેન ષડશ્રે તુ શઙ્ખાભે પ્રણવેન તુ
જિતંતયા ચતુર્યશ્રે વિશ્વત્રાતા ત્રિકોણકે।
દ્વાત્રિંશદ્દલપઝાખ્યે નૃસિંહાનુષ્ટુભેન તુ
સૌદર્શનનૃસિંહેન ચક્રકુણ્ડેઽક્ષરારકે।
વરાહેણાર્ધચન્દ્રાખ્યે વૃત્તે સૌદર્શનેન તુ
ધિષ્ણ્યદ્વયં મધ્યવેદ્યાઃ પ્રાગુક્તં દક્ષિણોત્તરે।
શેષાણિ પરિતઃ કુર્યાદ્દિક્ષુ ચૈવં વિદિક્ષુ ચ
સિદ્ધમન્ત્રા નિયોક્તવ્યા હોતારઃશાન્તિકર્મણિ।
સર્વકુણ્ડાનિ સર્વેષાં મન્ત્રાણામિચ્છયા ગુરોઃ
કલ્પનીયાનિ વા મન્ત્રા યતઃ સર્વફલપ્રદાઃ।
ન્યસ્તમન્ત્રૈર્યથાન્યાયં જપ્યાસ્તે સઙ્ખ્યયા તયા
ગોભૂહેમતિલાન્નાનાં દાનૈર્યોગ્યજનસ્ય ચ।
તૃપ્તિઃ કાર્યા વિશેષેણ દિવ્યાદ્યાયતનસ્ય ચ
પ્રજાપાલનશીલેન ભૂપેનાત્મહિતેચ્છુના।
શાન્તિરેવંવિધા કાર્યા શાસ્ત્રજ્ઞૈર્બહુભિર્ધનૈઃ
પ્રાચુર્યાત્ સર્વદોષાણાં ધર્મજ્ઞૈઃ શાન્તિકી ક્રિયા।
નિર્વર્તું ન તુ શક્યા ચેન્મહા સ્નાનાદિપઞ્ચકમ્
મહાદાનાવસાનં ચ કાર્ય દિવ્યાલયાદિષુ।
પૌનઃપુન્યેન બિધિવચ્છુદ્ધેન દ્રવિણેન ચ
ઉલ્કાશન્યાદિપાતે ચ નક્ષત્રપતને ચ ખાત્।
સધૂમે ચ દિશાદાહે ભૂતાદ્યાવેશિતે નૃપે
દુર્ભિક્ષે વ્યાધિતે રાષ્ટ્રે તથા વૈ શત્રુસઙ્કટે।
સૂર્યોદયસ્ય વ્યત્યાસે ભૂકમ્પે તદ્વિદારણે
અતિવૃષ્ટાવનાવૃષ્ઠૌ દેવતાહસને સતિ।
રોદને ચ તથા ખિન્ને તથાર્ચાચલનેઽપિ ચ
ભ્રમણે ચ તથા પીઠાદઙ્ગભઙ્ગાદિકે સતિ।
શૈથિલ્યે સરઘાદીનામુદ્ભવે બહુધા ગૃહે
એવમાદિષુ ચાન્યેષુ દુર્નિમિત્તેષુ સત્સુ ચ।
શાન્તિરેતૈશ્ચ જાયેત ક્રિયમાણૈરનુક્રમાત્
ચતુઃસ્થાનાર્ચનં કાર્યં દોષમાત્રસમુદ્ભવે।
યથાશક્તિ દરિદ્રાણાં દાનમાત્રં કથઞ્ચન
પ્રાસાદે મણ્ટપે સાલે ગોપુરે માળિકાદિકે।
પ્રમાદાદગ્નિના દગ્ધે તા નીત્વાઽન્યત્ર દેવતાઃ
યથાપૂર્વં નવં કૃત્વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનતઃ।
ઉત્તમં સ્નપનં કુર્યાત્તસ્ય દોષસ્ય શાન્તયે
હીનૈકદેશે પ્રાસાદે હુતભુગ્વાતવૃષ્ટિભિઃ।
કારણૈઃ કૈશ્ચિદન્યૈર્વા સન્ધેયં તચ્ચ શિલ્પિભિઃ
અધમં સ્નપનં કૃત્વા શાન્તિહોમં સમાચરેત્।
વિમાને સર્વતો ભગ્ને બાલસ્થાનં પ્રકલ્પ્ય ચ
તથૈવ બાલે બિમ્બે તુ નિત્યનૈમિત્તિકાદિકમ્।
પવિત્રારોહણાન્તં ચ સર્વકર્મ સમાચરેત્
તદ્દોષશાન્તયે કાર્યં સ્નપનં મધ્યમં પુનઃ।
ભગ્નબિમ્બસમાધાને વિશેષઃ પ્રાગુદીરિતઃ
તથાપિ વિસ્તરેણાદ્ય પ્રોચ્યતે તદ્વિધિં શ્રૃણુ।
મૂલબિમ્બેઽગ્નિના દગ્ધે બાલસ્થાને તથાર્ચયેત્
તથાપિ વિસ્તરેણાદ્ય પ્રોચ્યતે તદ્વિધિં શ્રૃણુ।
મૂલબિમ્બેઽગ્નિના દગ્ધે બાલસ્થાને તથાર્ચયેત્
સહસ્રકલાશસ્નાનમાચર્તવ્યં વિધાનતઃ।
વહ્નિના કમબિમ્બાદૌ વૈવર્ણ્યં સમુપાગતે
તત્તદ્બિમ્બેષુ કુર્વીત સ્નપનં ચોત્તમં ક્રમાત્।
વહ્નિવાતાદિવેગેન મન્ત્રિણામપરાધતઃ
સૌવર્ણે રાજતે બિમ્બે તામ્રરીતિમયે તુ વા।
ભિન્નાઙ્ગે સતિ સંધેયં તત્ક્ષણાચ્છિલ્પિવિત્તમૈઃ
લોહાન્તરેણ તદ્બિમ્બં ન સન્ધેયં પ્રયત્નતઃ।
તામ્રરીતિમયં યદ્વા સન્ધયેદ્વિત્તવર્જિતઃ
યદ્દ્રવ્યેણાદિતઃ ક્લૃપ્તં તદ્દ્રવ્યેણાથ સન્ધયેત્।
ત્યક્તં બિમ્બં સમુદ્રાન્તઃ પ્રક્ષિપેચ્છાસ્ત્રવર્ત્મના
સુવર્ણરજતોત્થં યત્ મહાઙ્ગેષુ ચ સક્ષતમ્।
ન ત્યાજ્યં તત્ સમાધેયં તત્સ્થાં શક્તિં વિસૃજ્ય ચ
તદ્દ્રવ્યેણ યથાપૂર્વં બિમ્બકર્મ સમાપયેત્।
મૃત્કાષ્ઠોપલજે ભગ્ને બિમ્બે કેનાપિ હેતુના
બાલાલયગતે બિમ્બે તાં શક્તિં શન્નિરોધ્ય ચ।
દુષ્ટામર્ચાં પરિત્યજ્ય કૃત્વા બિમ્બાન્તરં પુનઃ
ન ત્યાજ્યા મૃત્તિકાશૂલરજ્વાદ્યા દેવનિર્મિતે।
દેવયક્ષમુનીન્દ્રાદ્યૈરન્યૈઃ પૌરાણિકૈસ્તુ વા
પ્રતિષ્ટિતે તથા જીર્ણે બિમ્બે સ્વર્ણાદિલોહજે।
તદઙ્ગં સન્ધયેત્ પશ્ચાત્ સુવર્ણેનૈવ નાન્યથા
ભગ્ને શિલામયે બિમ્બે દેવમુન્યાદિકલ્પિતે।
તદઙ્ગં રુક્મજં કૃત્વા સન્ધેયં તદ્દૃઢં યથા
દેવાદિસ્થાપિતે બિમ્બે હીનાઙ્ગે મૃણ્મયે સતિ।
કદાચિન્ન પરિત્યાજ્યં તત્ સન્ધેયં તદા શનૈઃ
એવં જીર્ણં તથાભૂતં તદઙ્ગં સન્ધયેત્ સદા।
ન બાલગેહબિમ્બાદ્યમન્યેનૈવ તુ કારયેત્
નિત્યાદૌ વર્તમાનેઽત્ર સર્વં કાર્યમતન્દ્રિતૈઃ।
એવમેવ સ્વયંવ્યક્તે કારયેત્તન્ત્રવિત્તમઃ
દેવાદિપૂજિતે વાઽપિ સ્વયંવ્યક્તે તુ કૌતુકે।
મૃદ્દારુજે તુ સઞ્જીર્ણે કૃમિવહ્નિજલાદિભિઃ
તત્તદ્વાલગૃહં કૃત્વા પૂજ્યમાને તુ પૂર્વવત્।
ક્રમાદર્ચાન્તરં કૃત્વા સ્થાપયેચ્ચ યથાવિધિ
વાલબિમ્બે તુ જીર્ણેઽત્ર કુર્યાદેવં પુનઃ પુનઃ।
મનુષ્યનિર્મિતે જીર્ણે નષ્ટે દુષ્ટે તુ વા વ્કચિત્
વર્ણશોભાદિહીને ચ બિમ્બે શૈલમયે સતિ।
વિશેષાન્મૃણ્મયે વાઽપિ ચિત્રાભાસપટાદિષુ
બાલબિમ્બે સમાહૂય ચિત્રયિત્વા તુ પૂર્વવત્।
પુનઃ પ્રતિષ્ઠાં કુર્વીત વિધિવન્મન્ત્રવિત્તમઃ
રીતિજે તામ્રજે વાઽપિ આરકૂટવિનિર્મિતે।
પ્રણીતે પૂજ્યમાને તુ કામ્યબિમ્બાદિકે સતિ
કાલાન્તરેણ જીર્ણેઽસ્મિન્નુત્કૃષ્ટે સમુપસ્થિતે।
નિકૃષ્ટં સન્ત્યજેદ્વિદ્વાન્ન દોષસ્તત્ર વિદ્યતે
લોહપાષાણમૃત્કાષ્ઠૈઃ સ્થાપિતે મૂલકૌતુકે।
ન સંપાદ્યમતોઽન્યેન કદાચિન્મુખ્યવસ્તુના
પુરાવજ્જીર્ણતાં યાતં કર્તવ્યં મૂલકૌતુકે।
બહુબેરૈકબૈરાભ્યાં સ્થાપિતાભ્યાં ગૃહાન્તરે
જીર્ણોદ્ધારેઽપિ કર્તવ્યં પૂર્વવત્ સ્થાપિતં બુધૈઃ।
લક્ષ્મ્યાદિકાન્તારહિતે બહુબેરે પુરા સ્થિતે
જીર્ણે તુ પસ્ચાદ્દેવીભ્યાં સહિતં વા પ્રકલ્પયેત્।
સર્વધા બહુબેરત્વહાનિર્ન સ્યાદ્વિપર્યયાત્
દેવયક્ષમુનીન્દ્રાદ્યૈઃ સ્થાપિતે લક્ષણોજ્ઝિતે।
બિમ્બે વિમાને પ્રાકારે ગોપુરે દ્વારિ મણ્ટપે
પીઠે વા પચનાવાસે કોશાગારાદિવસ્તુષુ।
જીર્ણેષુ પૂર્વવત્ કુર્યાન્ન કુર્યાલ્લક્ષણાન્તરમ્
પાપિષ્ઠૈરતિનષ્ટેઽસ્મિન્ ત્રિદશાદિપ્રતિષ્ઠિતે।
બિમ્બાદૌ વૈષ્ણવે ચિહ્ને લક્ષણૈશ્ચાપિ વર્જિતે
યુક્તે વા પૂર્વવત્ કુર્યાત્ પૂર્વરૂપાનુસારતઃ।
રાજરાષ્ટ્રવિનાશઃ સ્યાદન્યથા કલ્પિતે સતિ
દેવસિદ્ધમુનીન્દ્રાદ્યૈઃ સ્થાપિતા પૂજિતા પુરા।
વિદ્યુત્પ્રપાતપૂર્વૈશ્ચ દોષૈર્યા ચાતિદૂષિતા
નિર્દોષાદાસનાત્તસ્માત્તામુત્થાપ્ય વિસૃજ્ય ચ।
પૂર્વવન્નિર્મિતાં પીઠે પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનતઃ
પીઠભઙ્ગે તથાન્યસ્મિન્ કલ્પિતે યોજયેદ્દૃઢમ્।
ક્ષ્માભેદજલવેગાદ્યૈઃ પતિતં ગવદ્ગૃહમ્
પ્રાગ્બિમ્બસહિતં તસ્માદ્દેશાદન્યત્ર કલ્પયેત્।
નષ્ટે સબિમ્બે સદને દિવ્યાદૌ પ્રાગાવદાચરેત્
ચોરનદ્યાદિવેગાદ્યૈરતિનષ્ટે તુ માનુષે।
બિમ્બે પશ્ચાત્ પ્રકુર્વીત પૂર્વવદ્વાન્યથાપિ વા
ન શૂન્યમૂલબિમ્બત્વાદ્બાલાર્ચાવાહનાદિકમ્।
ન કાર્યં દેશિકેન્દ્રેણ પૂર્વવત્ સ્થાપ્ય પૂજયેત્
એવં હિ સર્વદેવાનાં પરવ્યૂહાદિરૂપિણામ્।
વિષ્વક્સેનગણેશાદિપરિવારગણસ્ય ચ
ક્લૃપ્તાનાં ગોપુરાદ્યેષુ વિભવવ્યૂહરૂપિણામ્।
સાન્નિદ્યાતિશયાત્તેષુ પૂજિતાનાં દિનં પ્રતિ
જીર્ણોદ્ધારવિધાને ચ વિશેષઃ કથિતો મયા।
મન્ત્રસિદ્ધૈશ્ચ વિવિધૈર્મુનિભિર્મનુજૈસ્તથા
પ્રતિષ્ઠિતાનાં ગેહાનાં ચિરકાલવશેન તુ।
પતનસ્ફોટભેદાદિનાશકં ભગવદ્ગૃહે
નિર્વાહકાનાં ભક્તાનાં શાસ્ત્રજ્ઞાનામનુજ્ઞયા।
બાહ્યે બાહ્યાન્તરે તેષાં રક્ષણાર્થં શિલાદિભિઃ
નિપુણૈઃ શિલ્પિભિઃ કાર્યો ભિત્તિબન્ધઃ સમન્તતઃ।
પ્રાસાદે મણ્ટપે ચાગ્ર્યે પ્રાકારે ગોપુરે તુ વા
પ્રાઙ્કણે પચનાવાસે કોશાગારેઽમ્બરાસ્પદે।
પુષ્પપાનીયશાલાયામવઘાતગૃહાદિષુ
સ્નાનાર્થમણ્ટપે વાઽપિ તથા વૈ યાગમણ્ટપે।
જીર્ણેકાલાન્તરે ચૈવ વિભૂત્યા વિસ્તૃતે ગૃહે
રક્ષાર્થં વિનિયોગાર્થં તદ્બાહ્યે તુ વિવર્ધયેત્।
અબ્યન્તરાત્ સમારભ્ય હ્રાસયેન્ન તુ કુત્રચિત્
પ્રમુખે સર્વવસ્તૂનિ બન્ધયેત્ પરિતોઽથવા।
પ્રાગુદગ્વા ન વૃદ્ધિઃ સ્યાત્ પૃષ્ઠે વારુણયામ્યયોઃ
ઉત્તરે પશ્ચિમે વાઽથ વૃદ્ધિં કુર્યાન્મહાનસે।
પૌરાણિકાલયં પીઠં તથા તીર્થં સરોવરમ્
મઠં વા મણ્ટપાદ્યં વા ચિહ્નં સૌદર્શનાદિકમ્।
ન ચાલયેત્ પ્રયત્નેન સાલાદીનાં ચ કલ્પને
બાહ્યતઃ કલ્પયેત્તાનિ લંઘયિત્વા પુરાતનમ્।
પ્રાક્ સ્થિતસ્ય બહિશ્ચાન્તર્વર્ધિતે હ્રાસિતે સતિ
પાશ્ચાત્યે ન તુ દોષઃ સ્યાદાયામોચ્છ્રાબવિસ્તરે।
બ્રહ્નરુદ્રેન્દ્રયક્ષાદ્યૈસ્તથા ક્લૃપ્તં પુરાતનમ્
ચિરાયુષોઽર્થવૃધ્યર્થી ચાલયેન્ન તુ કુત્રચિત્।
તથા સરોવરં કૂપં મૃદાદ્યૈર્ન તુ પૂરયેત્
અલ્પીયાંસિ વિમાનાનિ વિભૂત્યા શ્રદ્ધયાઽથવા।
મહાન્તિ કારયેત્ પશ્ચાન્ન દોષ ઉપજાયતે
સાલગોપુરપીઠાનાં મણ્ટપાદ્યઙ્ગરૂપિણામ્।
પ્રથમે કલ્પને ચૈવ નષ્ટોદ્ધારે વિશેષતઃ
એકસ્મિન્ પ્રાક્ સ્થિતે વસ્તુન્યશક્તૌ સ્થાનસઙ્કટે।
ગ્રહણં ન તુ દોષઃ સ્યાદમુખ્યં મુખ્યગૌરવાત્
યદ્યત્ પાદપ્રતિષ્ઠાયાં પ્રાસાદસ્ય જગત્પતેઃ।
પાદાધારશિલાદ્યં વૈ તથા બ્રહ્નશિલાદિકમ્
વિના પ્રતિષ્ઠિતે બિમ્બે કુર્યાત્ સ્નપનમુત્તમમ્।
મધુના પયસા દધ્ના ઘૃતેન ચરુણા સહ
શાન્તિહોમં પ્રકુર્વીત સહસ્રશતસઙ્ખ્યયા।
પ્રાસાદશ્ચ તથા બિમ્બો યેન શાસ્ત્રેણ નિર્મિતૌ
પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ તેનૈવ નિત્યાદૌ પૂજયેદ્ધરિમ્।
યોઽર્ચયેદન્યમાર્ગેણ તથા ચાર્ચાપયેત્તુ યઃ
તાવુભૌ કલુષાત્માનૌ રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય વૈ ગુરોઃ।
કુલં ચ વ્યાધિતં ચૈવ વિપ્લવં દુઃખમઞ્જસા
વિત્તહાનિં વિશેષેણ કુર્યાતામાલયસ્ય ચ।
ન કુર્યાત્ તન્ત્રસાંકર્યં પઞ્ચરાત્રપરાયણઃ
પુનઃ પ્રતિષ્ઠા કર્તવ્યા કૃતે ચેત્તન્ત્રસંકરે।
વૈખાનસાદિભિસ્તન્ત્રૈઃ પ્રાસાદાર્થં પુરૈવ તુ
ગર્ભન્યાસે કૃતેઽપ્યત્ર પઞ્ચરાત્રાભિલાષયા।
તદૈવોદ્ધૃત્ય તં ગર્ભં પઞ્ચરાત્રોક્તમાચરેત્
ચતુર્ધા ભેદભિન્નસ્તુ પઞ્ચરાત્રાખ્ય આગમઃ।
તલ્લક્ષણં ચ પ્રાગુક્તં તથાપ્યત્રાપ્યુદીર્યતે
પૂર્વમાગમસિદ્ધાન્તં દ્વિતીયં મન્ત્રસંજ્ઞિતમ્।
તૃતીયં તન્ત્રમિત્યુક્તમન્યત્ તન્ત્રાન્તરં ભવેત્
આદ્યં નિત્યોદિતવ્યૂહસ્થાપનાદિપ્રકાશકમ્।
અપૌરુષેયં સદ્બ્રહ્નવાસુદેવાખ્યયાજિનામ્
લક્ષ્યભૂતં દ્વિજેન્દ્રાણાં હૃદિસ્થમધિકારિણામ્।
વ્રહ્નોપનિષદાખ્યં ચ દિવ્યમન્ત્રક્રિયાન્વિતમ્
વિવેકદં પરં શાસ્ત્રમનિચ્છાતોઽપવર્ગદમ્।
એવં નિત્યોદિતાખ્યસ્ય નિત્યાકારસ્ય ચ પ્રભોઃ
વાસુદેવાભિધાનસ્ય ષાડ્ગુણ્યાદિમહોદધેઃ।
પ્રથમં લક્ષણં વિદ્ધિ હૃદયાદ્યઙ્ગશબ્દવત્
એતદાગમસિદ્ધાન્તં શ્રુતિરૂપં તુ વિદ્ધિ તત્।
એષ કાર્તયુગો ધરમઃ સર્વધર્મોત્તમઃ સ્મૃતઃ
તતસ્ત્રેતાયુગસ્યાદૌ ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધયે।
તસ્માદાગમસિદ્ધાન્તાન્નિઃસૃતં બહુભેદકમ્
મન્ત્રસિદ્ધાન્તસંજ્ઞં તજ્જાગ્રદ્વયૂહાદિમૂર્તિના।
સમુત્કીર્ણં દ્વિતીયસ્ય સાત્વસતસ્ય મહાત્મનઃ
તેન પ્રદ્યુમ્નસંજ્ઞસ્ય તેન તુર્યાત્મનો વિભોઃ।
તેન વાગીશ્વરાખ્યસ્ય તસ્માદ્વિદ્યાખ્યવિગ્રદે
સંક્રાન્તં ચ તતઃ પશ્ચાદ્રુદ્રાદિત્યેન્દ્રવહ્નિષુ।
તથૈવ નારદાદ્યેષુ દેવર્ષીણાં ગણેષ્વપિ
સંક્રાતં મન્ત્રસિદ્ધાન્તં ભેદભિન્નમનેકધા।
યત્ર શાન્તતરં વ્યૂહં શાન્તોદિતમનન્તરમ્
સુષુપ્તિસંજ્ઞં સ્વપ્નાખ્યં જાગ્રદ્વયૂહં યથોદિતમ્।
મૂર્ત્યન્તર કેશવાદ્યં પ્રાદુર્ભાવં તથાન્તરમ્
હૃત્પઝપઝપીઠાદૌ લક્ષ્મીપુષ્ટ્યાદિશક્તિભિઃ।
લાઞ્છનૈઃ શહ્ખચક્રાદ્યૈઃ ગરુડપ્રમુખૈરપિ
ભૂતસિદ્ધાદિભિઃ સાસ્ત્રપર્યન્તૈર્યજનં હિતમ્।
વિશ્વત્રાતૃનૃસિંહસ્ય દીક્ષાપૂર્વં તથા પરમ્
વિહગવ્યૂહસૂક્ષ્માખ્યમધિકારં યથાક્રમમ્।
સમયી પુત્રકાદીનાં ચતુર્ણામભિષેચનમ્
તથૈવ સમયાચારમૂર્તીનાં સ્થાપનક્રમમ્।
મન્ત્રમણ્ડલમુદ્રાણાં કુણ્ડાદીનાં ચ લક્ષણમ્
કર્મણામેવમાદીનાં વિધાનં યત્ર પુષ્કલમ્।
મન્ત્રસિદ્ધાન્તસંજ્ઞં તદ્બહુભેદસમન્વિતમ્
પરવ્યૂહાદિભેદેન વિનૈકૈકેન મૂર્તિના।
સાઙ્ગેન કેવલેનાથ કાન્તાવ્યૂહેન ભૂષણૈઃ
તથાસ્ત્રૈર્વિગ્રહોપેતૈરાવૃતં તન્ત્રસંજ્ઞિતમ્।
નૃસિંહકપિલક્રોડહંસવાગીશ્વરાદયઃ
મુખ્યાદિવૃત્તિભેદેન કેવલા વાઙ્ગસંયુતાઃ।
ચક્રાદ્યસ્ત્રવરૈશ્ચાથ બૂષણૈર્મકુટાદિભિઃ
કાન્તાગણૈશ્ચ લક્ષ્મ્યાદ્યૈઃ પરિવારૈઃ ખગાદિકૈઃ।
પૂજિતા વિધિના યત્ર તત્તન્ત્રાન્તરમીરિતમ્
યે જન્મકોટિભિઃ સિદ્ધાસ્તેષામન્તોઽત્ર જન્મનઃ।
યસ્માત્તસ્માદ્વિવેદૈષ સિદ્ધાન્તાખ્યો યથાર્થતઃ
શાસ્ત્રમન્ત્રક્રિયાદીનાં મૂર્તીનાં ભવનસ્ય ચ।
દેશિકસ્યાભિજાતસ્ય યથાપૂર્વં પરિગ્રહઃ
તથૈવ યાવત્કાલં તુ નાચર્તવ્યં તદન્યથા।
વિપરીતે કૃતે ચાત્ર રાજરાષ્ટ્રાદ્યનર્થકૃત્
તતઃ સમાચરેદ્યત્નાત્ પ્રતિષ્ઠાં પ્રાક્ પ્રયત્નતઃ।
તતઃ સિદ્ધાન્તસાઙ્કર્યં ન કર્તવ્યં કૃતાત્મભિઃ
યદ્યદિષ્ટતમં લોકે પૂર્વસિદ્ધાવિરોધિ તત્।
પ્રતિગ્રાહ્યમતોઽન્યોન્યવિરુદ્ધં સંત્યજેદ્બુધઃ
વૈખાનસેષુ તન્ત્રેષુ શૈવપાશુપતેષુ ચ।
વિહિતાન્યત્રજાતાનિ વિરુદ્ધાનીતિ કિં પુનઃ
પઞ્ચરાત્રવિધાનેન પૂજ્યમાને પ્રતિષ્ટિતે।
નાન્યેન પૂજનં કાર્યં વિદુષાઽપિ કદાચન
સદ્બ્રહ્નનિરતૈર્મુખ્યૈઃ પઞ્ચરાત્રપરાયણૈઃ।
પૂજનીયં વિશેષેણ મુખ્યકલ્પાધિકારિભિઃ
ત્રયીધર્મરતૈર્વિપ્રૈઃ સિદ્ધાન્તેષ્વપિ દીક્ષિતૈઃ।
સદાચારરતૈર્વાથ તદલાભેઽનુકલ્પકે
પ્રાસાદે સ્થાપિતો દેવો નૈકેનાર્ચ્યો વિશેષતઃ।
બલિહોમાદિસંયુક્તે વિત્તાઢ્યે ત્વપિ કિં પુનઃ
પઞ્ચકાલરતૈર્મુખ્યૈર્મન્ત્રસિદ્ધાન્તવેદિભિઃ।
પદાર્થસપ્તકપ્રાજ્ઞૈર્દાદશાધ્યાત્મકોવિદૈઃ
ત્રયોદશવિધે કર્મણ્યભિસન્ધિપરૈઃ સદા।
કર્મસન્યાસિભિશ્ચાપ્તૈઃ મુખ્યકલ્પાધિકારિભિઃ
તથાન્યૈર્વા ત્રયીનિષ્ઠૈઃ સિદ્ધાન્તાર્થવિશારદૈઃ।
સમર્ચનીયમનિશં દ્વિચુતઃષડ્ભિરષ્ટભિઃ
દ્વિષટ્ષોડશવિંશદ્ભિશ્ચતુર્વિંશતિભિસ્તુ વા।
તેષ્વેકઃ પૂજયેદન્તઃ પર્યાયેણ દિનં પ્રતિ
દ્વૌ ચ ત્રયો વા ચત્વારઃ કુર્યુરેવં પુનઃ પુનઃ।
પરિવારાનર્ચયેયુરન્યે દેશિકસત્તમાઃ
અન્યોઽગ્નિકાર્યં કુર્વીત કુર્યાદન્યો બલિં ક્રમાત્।
એતેષામુપકુર્વીરન્નન્યે ભાગવતોત્તમાઃ
ગુર્વાદિષ્ટેન વિધિના કુર્યુરન્યે ચ સાધકાઃ।
સર્વમેકેન વા કાર્યં બહૂનાં સંયતાત્મનામ્
પ્રવીણાનામભિજ્ઞાનાં દીક્ષિતાનામસન્નિધૌ।
વૈદેશિકેષુ પ્રાપ્તેષુ બહુષ્વાયતનાર્ચને
મૂલાદાવાહ્ય બિમ્બેષુ કુર્વીરન્ પ્રતિકર્મણિ।
ઉત્સવં સ્નપનં યાત્રાં પ્રભૂતાન્નનિવેદનમ્
તત્તદ્બિમ્બેષુ કુર્વીરન્ મન્ત્રિણો બહવો યદિ।
નિત્યેઽપ્યેવં હિ કુર્વીરન્ પૂજનં વહ્નિતર્પણમ્
બલિયાનાદિકં સર્વમેકદૈવ તુ મન્ત્રિણઃ।
ન દોષોઽત્ર તુ વિજ્ઞેયઃ કાલકર્મનિમિત્તતઃ
ન ગૃહે બહુભિઃ કાર્યં નિત્યનૈમિત્તિકાદિકમ્।
એકદૈવં તુ યજનમન્યથા દોષદં ભવેત્
તદ્દોષશાન્તયે કુર્યાચ્છાન્તિહોમસમન્વિતમ્।
યથાશક્તિ જપેન્મન્ત્રી મૂલમન્ત્રસ્ય સાદરમ્
ભક્તૈર્ભાગવતૈરેવં પ્રાસાદે ચ પ્રતિષ્ઠિતઃ।
સમર્ચનીયો નિત્યાદૌ રાજરાષ્ઠ્રસમૃદ્ધયે
અન્યૈઃ સંપૂજિતો દેવો ન કદાચિત્ પ્રસીદતિ।
પ્રયચ્છત્યશુબં શશ્વદ્વિશેષાદ્રાજરાષ્ટ્રયોઃ
તદ્દોષશાન્તયે કાર્યં સ્નપનં ચોત્તમોત્તમમ્।
આવાહિતે પ્રતિષ્ઠાયામર્ચાસુ જગતઃ પતૌ
નોદ્વાસ્યઃ સર્વપૂજાનામાવાહ્ય પુરતોઽર્ચનાત્।
ત્રિકાલમઙ્ગબિમ્બેષુ કર્માર્ચાદિષુ સત્સ્વપિ
આવાહ્ય પૂજયેન્મૂલાદ્વિશેષેષ્વપિ કાર્યતઃ।
તત્તત્કર્માવસાને તુ પુનર્મૂલે નિયોજયેત્
યદ્યન્યથા કૃતેઽર્ચાસુ મૂલમાવાહનાદિકે।
શાન્તયે સ્નપનં કુર્યાત્ અધમાધમસંજ્ઞિતમ્
પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સર્વેષુ દોષગૌરવલાઘવમ્।
સમીક્ષ્ય ચાઙ્કુરાનર્પ્ય પુણ્યાહોક્તિપુરસ્સરમ્
ચતુઃસ્થાનાર્ચનં ચૈવ મહતા હવિષાર્ચનમ્।
સ્નપનં જપસંયુક્તમાચાર્યાણાં ચ દક્ષિણામ્
ગોભૂહેમાદિદાનં ચ પઞ્ચકાલજ્ઞભોજનમ્।
કારયે ચ્ચ યથાશક્તિ મુખ્યકલ્પે વિશેષતઃ
પૂજનં સ્નપનં હોમમનુકલ્પે સમાચરેત્।
અતિક્રૂરૈરવાચ્યૈસ્તુ ભુવં દોષૈશ્ચ દૂષિતામ્
ખનનાદ્યૈશ્ચ સંશોધ્ય દશભિર્વિધિચોદિતૈઃ।
યથાવત્ કર્ષયિત્વા તુ રત્નકાઞ્ચનજં રજઃ
વિકીર્ય સર્વતો દિક્ષુ જુહુયાત્તત્ર શાન્તયે।
દેવાલયેષુ શૂન્યેષુ મહાસ્નાનાદિકં ચરેત્
સ્વતન્ત્રપરતન્ત્રેષુ શૂન્યગ્રામાદિવાસ્તુષુ।
માર્જનાલેપનાબ્યાં ચ ગવ્યૈરભ્યુક્ષણેન ચ
સંશોધ્ય તત્તન્મધ્યે તુ વાપયેદ્ગવ્યપઞ્ચકમ્।
બલિદાનં પ્રકુર્વીત વાસ્તુદેવગણસ્ય ચ
ગોભૂહેમાદિકં દદ્યાદગુર્વાદીનાં યથાબલમ્।
ભૂપતિઃ સત્વનિષ્ઠસ્તુ પ્રજાપાલનતત્પરઃ
દ્વિજેન્દ્રઃ પઞ્ચકાલજ્ઞઃ પ્રયત્નાચ્છાન્તિમાચરેત્।
અન્યથા યદ્યુપેક્ષેત શાન્તિકર્મ નરાધિપઃ
સ્વમાત્માનં સ્વરાષ્ટ્રં ચ સ્વકોશં વાહનાદિકમ્।
કળત્રપુત્રપૌત્રાંશ્ચ નાશયત્યવિસંશયમ્
તસ્માદેતાનિ રક્ષેત ભૂપતિર્બૂતિતત્પરઃ।
સ્વબુધ્યા પરબુધ્યા વા કૃતે વાપદિ સંકટે
તુલાપુરુષદાનેન સુવર્ણેનોપશામ્યતિ।
તથા હિરણ્યગર્ભસ્થઃ કુર્યાદ્દાનમલોલુપઃ
કાલે કાલે વિશેષેણ બ્રાહ્નણાનામનુજ્ઞયા।
સમઠં સાગ્રહારં ચ પ્રાસાદં પરિકલ્પ્ય ચ
સર્વદેવમયો દેવઃસર્વવેદમયો હરિઃ।
સર્વયજ્ઞમયો વિષ્ણુઃ સર્વલોકમયો વિભુઃ
સર્વધર્મમયોઽનન્તઃ સર્વભૂતમયો ધ્રુવઃ।
સર્વતીર્થમયો યોગી પ્રતિષ્ઠાપ્યો વિધાનતઃ
અન્યત્ર વિતતે કુણ્ડે યથાભિમતમેખલે।
પાવનૈર્વૈષ્ણવૈઃ સર્વદોષઘ્નૈઃ શ્રુતિચોદિતૈઃ
મન્ત્રૈઃ પ્રયોગકુશલૈઃ જુહુયુર્બ્રાહ્નણોત્તમાઃ।
દિવ્યન્તરિક્ષભૌમેષુ મહોત્પાતેષુ સત્સ્વપિ
શાન્તિરેવં વિધાનેન કર્તવ્યા ભૂતિમિચ્છતા।
બહુનાત્ર કિમુક્તેન મુને! સર્વાઘનાશનમ્
સૌદર્શનમહાયન્ત્રસ્થાપનં વિષયે સ્વકે।
વિધાનં પરમં વિદ્ધિ રાજરાષ્ટ્રાભિવર્ધનમ્
લોહેન વા સચ્છિલયા પ્રકલ્પ્ય
સુદર્શનં યન્ત્રવરસ્ય મધ્યે।
તસ્યાપરાઙ્ગે નૃહરિં વિધાય
કરામ્બુજૈશ્ચક્રધરૈશ્ચતુર્ભિઃ
ગર્ભાવૃતિદ્વારિ ગવાક્ષયુક્ત-
પ્રાસાદમધ્યે વિધિવન્નિવેશ્ય।
સમર્ચયેદ્યો વિજયી સ ભૂત્વા
ભુનક્તિ ભોગાનખિલાનિહૈવ
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે પારમેસ્વરસંહિતાયાં ક્રિયાકાણ્ડે પ્રાયશ્ચિત્તવિધાનં નામ એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ।
**************
મૂળ પાઠ: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0