Parameshvara Samhita · Chapter 16
// śrīḥ //
?0?2 ṣoḍaśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---------
sthāpanaṃ mantrabimbānāṃ parijñātaṃ yathāvidhi/
mahotsavavidhānaṃ tu śrotumicchāmi sāṃpratam
śāṇḍilyaḥ -------
mahotsavaṃ pravakṣyāmi yathāvanmunipuṅgava!/
sava ityucyate duḥkhaṃ vidvadbhiḥ samudāhṛtam
udgataḥ sa savo yasmāt tasmādutsava ucyate/
nityo naimittikaḥ kāmyastrividhaḥ sa mahotsavaḥ
vatsare vatsare yastu kriyate sa tu nityakaḥ/
bhūmikaṃpe diśāṃ dāhe mahotpāteṣu satsu ca
durbhikṣe vyādhite rāṣṭre tathā vai śatrusaṃkaṭe/
anāvṛṣṭau ca sarvatra nakṣatrapatane ca khāt
hasane bhagavanmūrteraṅgānāṃ calane sati/
rodane cāsanādbimbe paribhramati sattama!
vyatyāse śaśi (diśi) sūryasya tathānyeṣvevamādiṣu/
śāntyarthaṃ yat prakurvīta sa naimittika ucyate
caturṇāṃ puruṣārthānāmuddiśyānyatamaṃ phalam/
utsavo'nuṣṭhitaḥ kāmyaḥ saṃkalpitaphalapradaḥ
ekaikamutsavaṃ viddhi trividhaṃ munipuṃgava!/
uttamādivibhedena tatra cotsavakautuke
kriyate hayutsavo yastu sa uttama udāhṛtaḥ/
nityaḥ snapanabiṃbe yaḥ sa madhyama udīryate
bimbe nityotsavārthe tu yaḥ syāt sa tu kanīyasaḥ (!)/
kumbhe vā viṣṭare cakre yaḥ sa ābhāsasaṃjñitaḥ
anyenāpi prakāreṇa bhūyastraividhyamucyate/
paribhramaṇakāle tu yātrābiṃbasya pūrvataḥ
kumudādyaistu bhūteśaiḥ paṭeṣu likhitairdvija!/
sadhyānaṃsiddhaye yadvā hemādidravyanirmitaiḥ
vibhavasyānuguṇyena rakṣārthaṃ hetinā tathā/
sarvasaṃpūraṇārthaṃ tu garuḍenāpi vai saha
grāmādau balidānaṃ tu yatra nityaṃ samācaret/
sa eṣa utsavo vipra! bhaveduttamasaṃjñitaḥ
paribhramasamārambhāt pūrvameva mahāmate!/
nityotsavārthabiṃbasya sannidhāvannamūrtinā
sārdhaṃ ca cakrarājena, athavā kevalasya tu/
sannidhau balibiṃbasya baliṃ datvā vidhānataḥ
prāsāde balibiṃbādi praveśya tadanantaram/
yatra yātrārthabiṃbasya paribhramaṇamācaret
grāme vā nagare vāpi sa tu madhyamasaṃjñitaḥ/
sannidhau cakrarājasya baliṃ datvā puraiva tu
devayātrā bhavedyatra bhavet sa tu kanīyasaḥ (!)/
mukhyānukalpabhedācca dvividhaḥ parikīrtitaḥ
kalaśe maṇḍale biṃbe vahnau ca yajanaṃ vibhoḥ/
nityaśaḥ kriyate yatra mukhyakalpaḥ sa kīrtitaḥ
biṃbe vahnau ca yajanaṃ yatra syāt sonukalpakaḥ/
parasūkṣmasthūlabhedādekaikastrividhaḥ smṛtaḥ
ekatripaccasaptāho navāhaśca paraḥ smṛtaḥ/
dvādaśāho'rdhamāsaśca ekaviṃśativāsaraḥ
sūkṣmaḥ, sthūlaḥ saptaviṃśaddino māsastathā ṛtuḥ/
ṣaṇmāsa abhdamevaṃ hi utsavāstu trayodaśa
bhūyo mukhyādibedena dvividhaḥ sa tu kīrtitaḥ/
utsavāhargaṇāt pūrvaṃ yathokte vāsare dvija!
dhvajasyārohaṇaṃ kṛtvā tatpaścāt kriyate tu yaḥ/
mukhyakalpamidaṃ viddhi daivādvā mānuṣāttu vā
kutaścit kāraṇādvipra! pūrvamukte tu vāsare/
na kalpite dhvajārohe tūtsavārambhavāsare
dhvajasyārohaṇaṃ kṛtvā tatpaścāt kriyate tu yaḥ/
anukalpamidaṃ viddhi hyeṣa tu trividhaḥ smṛtaḥ
dhvajārohaṇapūrvastu devatāhvānapūrvakaḥ/
ahkurārpaṇapūrvastu tathā ca munipuṃgava!
dhvajārohaṇapūrvastu rājarājyasukhapradaḥ/
devatāhvānapūrvastu svargabhogaphalapradaḥ
aṅkurārpaṇapūrvastu sarveṣāṃ mokṣado bhavet/
utsavāraṃbhadivase divāropya dhvajaṃ niśi
bherītāḍanamanvak ca pālikāsvaṃkurān kṣipet/
dhvajārohaṇapūrvastu hyeṣa utsava ucyate
āghoṣya bherīṃ prathamaṃ dhvajārohaṇamanvataḥ/
tatoṃkurārpaṇaṃ hyeṣa devatāhvānapūrvakaḥ
aṅkurāropaṇaṃ vipra! pūrvaṃ tu rajanīmamukhe/
tatonvak syāddhvajāroho bherītāḍanamanvataḥ
ahkurāropapūrvastu hyeṣa utsava ucyate/
utsavaṃ hayuttamaṃ viddhi trivāraṃ prativatsaram
dvivāraṃ madhyamaṃ proktaṃ hyekavāraṃ kanīyasam/
caturvāraṃ pañcavāraṃ ṣaḍvāraṃ vibhave bhavet
mantramūrtipratiṣṭhānakāla eva mahāmate!/
prāsādasya śikhāgre tu sthāpitaḥ khagarāḍdhvajaḥ
hetirājasamāyuktau yatra tatra sadā dvija!/
vinā tvanyadhvajārohamutsavaṃ parikalpayet
tatrāpyanyadhvajārohaṃ kuryādvā vibhave sati/
kuryādutsavamanyatra dhvajārohaṇapūrvakam
tīrthayātrānuguṇyena dhvajārohaṃ prakalpayet/
utsaveṣu ca sarveṣu tīrthayātrādinaṃ śrṛṇu
caitrādiṣu ca māseṣu śravaṇarkṣe'yanadvaye/
viṣuvadvitaye vāpi candrasūryoparāgayoḥ
dvādaśyāṃ paurṇamāsyāṃ ca darśe ca navamītithau/
māsarkṣepi ca rohiṇyāṃ tathā cottaraphalagune
punarvasvākhyanakṣatre pratiṣṭhādivase tathā/
nagaragrāmajanmarkṣe prāsādārambhavāsare
rājñāṃ janmadine vāpi abiṣekadine tathā/
ekasminneṣu sarveṣu tīrthayātrāṃ samācaret
eteṣu yasminnakṣatte tīrthayātrā prakalpitā/
yadā tu tat syāddviguṇaṃ māsi hyutsavakalpite
tadā kuryāt tīrthayātrāṃ māsāntasthe tu taddine/
phālguṇādiṣu sarveṣu māseṣvevaṃ prakalpayet
pañcāhāttu samārabhya ekatriṃśaddināntimam/
tīrthayātrādinādarvāgekaviṃśatime dine
dvajasyarohaṇaṃ kuryādutsavārthaṃ prayatnataḥ/
yadvā kalyāṇadivasaṃ triguṇīkṛtya tāvatām
ādau dinānāṃ kartavyo dhvajāroho dvijottama!/
saptaviṃśatime brahnan! utsavārambhavāsarāt
pūrvaṃ dine tu tatsaṃkhye dhvajamārohayet sudhīḥ/
triṃśaddine tu tatsaṃkhye dine pūrve samācaret
ṛtūtsavāditritaye hyutsavāraṃbhavāsarāt/
ekonaviṃśatidine dhvajārohaṇamācaret
aṣṭādaśadine vāpi dvādaśāhethavā bhavet/
ekaviṃśaddinādye(de)vamutsavānāṃ trikepi ca
evameva dhvajārohamācareddeśikottamaḥ/
aṃkurānarpayitvā hi puṇye pūrvaṃ yathodite
dhvajamārohayet paścānmaṅgalaṃ maṅgale dine/
yasmin dine dhvajārohaṃ kuryāt tatpūrvameva tu
dvādaśāhe navāhe vā saptāhe pañcamehani/
tṛtīye'hani vā kuryādaṃkurāropaṇaṃ dvija!
tadvidhānaṃ hi vistārāt samākarṇaya sāṃpratam/
trividhāni ca pātrāṇi maṃgalāṃkuraropaṇe
pālikā ghaṭikāśceti śarāvāścetibhedataḥ/
pālikānāmathocchrāyaḥ paccaviṃśāṃgulo bhavet
tadānanasya vistāro bhavedvai ṣoḍaśāṃgulaḥ/
aṣṭāṃgulastaducchrāyo hyaṃ(dvayaṃ)gulaṃ valayaṃ tataḥ
bhavet kaṇṭhabilaṃ vipra! tatoṣṭāṃgulavistṛtam/
ārabhya vaktravalayāt yāvatkaṇṭhabilaṃ dvija!
hrāsayedanupātena, tannālaṃ dvādaśāṃgulam/
ucchrāyādatha vistārānmadhyatastu ṣaḍaṃgulam
adhastādaṃgulānāṃ tu catuṣkaṃ vistṛtaṃ bhavet/
tataḥ kaṇṭhabilāccaiva hrāsayedanupātataḥ
pādapīṭhamadhotsedhādvijñeyaṃ caturaṃgulam/
daśāṃgulastadvistārastatsaṃdhiścāṃgulo bhavet
tatsandheśca bhavennāhaṃ sārdhamekāṃgulaṃ dvija!/
unmattakusumākāraṃ vaktraṃ pajhākṛtirbhavanet
pālikotsedhatulyāstu ghaṭikāḥ samudāhṛtāḥ/
aṃgulatrayahīnā vā tadūrdhvaṃ kalaśākṛtiḥ
ghaṭikāḥ pañcavaktrāḥ syuretāsāṃ madhyamaṃ mukham/
ṣaḍaṃgulaṃ ca vistīrṇaṃ caturdikṣu catuṣṭayam
caturaṃgulavistāraṃ kalaśodaravistṛtiḥ/
ṣoḍaśāṃgulamānotthā śeṣaṃ prāgvat samācaret
yadāṃgulatrayanyūnāstadā saptāṃgulocchritam/
tadānanaṃ tu tannālaṃ ardhottaradaśāṃgulam
sārdhatrayāṃgulaṃ pīṭhaṃ prāgvat sarvatra vistaraḥ/
śarāvāḥ pālikotsedhatulyāḥ pañcabhiraṃgulaiḥ
hīnā vā, vaktravistārāt samārabhya mahāmate!/
pādapīṭhasya vistāraṃ yāvattāvatkrameṇa tu
pūrvoktāt pādahīnā tu bhavet sarvatra vistṛtiḥ/
bhavet tripādahīnā tu pādapīṭhasya vistṛtiḥ
yadā śarāvā hīnāḥ syuraṃgulaiḥ pañcabhistadā/
mukhaṃ ṣaḍaṃgulocchrāyaṃ tannālaṃ tu daśāṃgulam
tryaṃgulaṃ pādapīṭhaṃ syāt prāgvat sarvatra vistṛtiḥ/
taduttamamānaṃ tu pātrāṇāṃ kathitaṃ dvija!
etadeva muniśreṣṭha! pādahīnaṃ tu madhyamam/
ardhahīnaṃ tu tanmānamadhamaṃ parikīrtitam
ato nyūnaṃ na kartavyaṃ kadācit siddhikāṃkṣibhiḥ/
hemādilohajāḥ sarve mṛṇmayā vā yathāvasu
pratyekaṃ pālikādīnāṃ dviṣaṭkaṃ cottamaṃ bhavet/
dviraṣṭakaṃ vā ṣaṭtriṃśadvibhave sati kalpayet
pratyaṣṭakaṃ madhyamaṃ syāccatuṣkamadhamaṃ bhavet/
sarvārthe pālikāḥ prāgvat ṣoḍaśāṣṭau yathābalam
catasro vā tatastāsu maṃgalāṃkurakalpanam/
ayugmā mānuṣe kārye daive yugmāstu pālikāḥ
mahotsave dhvajārohe hyutsavāvasare'thavā/
pavitrārohaṇe caiva tathā sthāpanakarmaṇi
jīrṇoddhāravidhau cāpi sahasrakalaśe tathā/
trivargapālikā yadvā bhaveduttamasaṃkhyayā
bhavenmadhyamayā vāpi nānyathā dvijasattama!/
karmasvanyeṣu sarveṣu yathāvittaṃ yathāruci
aṃkurāvāpanasthānamaṇṭapaṃ parikalapayet/
prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇepi vā
tṛtīyāvaraṇe vāpi caturthāvaraṇepi vā/
śubhe vivikte'bhimate deśe vai deśikottamaḥ
caturdikṣu caturdvāraṃ caturvandanamālikam/
darbhamālāparikṣiptaṃ muktādāmavirājitam
vitatakṣaumasaṃchannaṃ gomayāliptabhūtalam/
pradīpamālāvitatamakṣataiścāpi sarvataḥ
sudhācūrṇaiśca dhavalaiḥ citritābhyantarasthalam/
maṇṭapaṃ kalpayitvaivaṃ yadvā snapanamaṇṭape
yāgākhyamaṇḍape vāpi kuryādaṃkuraropaṇam/
aṃkurānarpayedrātrau ya icchedrāṣṭravardhanam
bījānāmadhipaḥ soma oṣadhīśo'mṛtātmakaḥ/
na prīṇāti sadā brahnan! aṃkurārpaṇamahni cet
tasmāt sarvaprayatnena rātryāmevāṃkurārpaṇam/
kuryāt samyagvidhānena bhagavadbhaktisaṃyutaḥ
tasmin jagatpriye prīte śītāṃśau prāṇijīvane/
taddeśe sarvasasyānāṃ saṃpattirmahatī bhavet
gavāṃ ca lokamātṝṇāṃ nṝṇāmapi ca sarvaśaḥ/
ajñānādahni kuryāccedaṃkurāṇāmathārpaṇam
aśobhanaṃ bhavedrāṣṭraṃ asamṛddhajanānvitam/
sadyaḥ kālīnake vipra! karmaṇi syāddivāpi ca
yadyadatropayogyaṃ syāttat sarvaṃ tu samārjayet/
saṃbhṛtya sarvasaṃbhārānācāryo mūrtipaiḥ saha
snātaḥ kṛtāhnikaścaiva sottarīyaḥ svalaṃkṛtaḥ/
nūtanakṣaumavasanaḥ soṣṇīṣaḥ sāṃgulīyakaḥ
surabhīkṛtasarvāṃgaḥ sragvī saṃmṛṣṭakuṇḍalaḥ/
śvetayā mṛtsnayā samyak pariklṛptordhvapuṇḍrakaḥ
pavitrapāṇirniyataḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ/
kṛtācāmaḥ kṛtanyāso japan vai dvādaśākṣaram
tadarthamarthayitvā tu yajamānasamanvitaḥ/
bhagavantaṃ jagadyoniṃ pūjayitvā vidhānataḥ
kalaśe maṇḍale biṃbe vahnau santarpya vai kramāt/
biṃbe'gnā, vatha biṃbe vā uttamādivyapekṣayā
tatastvabhinave pātre sauvarṇe rājate'thavā/
tilasarṣapanīvāraśālimāṣapriyaṃgavaḥ
kulutthamudganiṣpāvayavagodhūmaveṇavaḥ/
bījāni dvādaśaitāni ṣṭathak pātreṣu vā dvija!
saṃbhṛtya tu muniśreṣṭha! sthāpayitvā tu mūrdhani/
dīkṣitasya tu viprasya, puṣpākṣatakarāṃjaliḥ
ācāryaḥ praviśet sārdhaṃ sādhakairbhagavanmayaiḥ/
prāsādābhyantaraṃ vipra! tatrādhāropari nyaset
bījapātraṃ tato'rghyeṇa gandhaiḥ puṣpaiśca dhūpakaiḥ/
saṃpūjya mūlabiṃbasthaṃ tathā cotsavabiṃbagam
bījapātraṃ tato'bhyarcya devāya vinivedayet/
saha śaṃkhaninādaiśca maṃgalairgītanisvanaiḥ
tūryanādaiśca vividhaiḥ śrutighoṣaiḥ samantataḥ/
tato vijñāpayenmantramimamuccasthayā girā
"devadeva! jagannātha! yātrotsavanimittataḥ/
dhvajārthamaṃkurāropaṃ kariṣyāmi prasīda oma"
iti vijñāpya devasya tatrānujñāmavāpya ca/
sthāpayitvā tu tat pātraṃ dīkṣitasyaiva mūrdhani
sādhakaiḥ sahito vipra! bahirnirgatya deśikaḥ/
viṣvaksenaṃ tu vā tārkṣyaṃ hanumatpramukhaṃ tu vā
hetīśaṃ vāpi vastrādyairalaṅkṛtya viśeṣataḥ/
yānādikaṃ samāropya prakṣālyādbhiḥ khanitrakam
navena vāsasācchādya bhūṣayitvā tu mālyakaiḥ/
deśiko vāhayedvipraiḥ śūdrairvā dīkṣitairdvija!
cchatradhvajapatākābhiḥ sārdhamaṃkurapātrakaiḥ/
trividhaiḥ pālikādyaiśca śaṃkhatūryādibhiḥ saha
āmnāyoddhoṣaṇaparairbhaktairbhāgavatairvibhoḥ/
gāyakairgaṇikābhiśca tathānyairmaṅgalaiḥ saha
kramāt pradakṣiṇīkṛtya sarveṣvāvaraṇeṣu ca/
diśaṃ prācīmudīcīṃ vā athavā prāgudagdiśam
adūraṃ samanuprāpya tatrodyāne manohare/
kevale vā śucau deśe mṛdaṃ śuddhāṃ samāharet
astramantreṇa dharaṇīṃ saṃprokṣya prathamaṃ guruḥ/
mahīsūktena saṃspṛśya dhyāyannekāgracetasā
mūrtiṃ devasya vārāhīmabhyarcya kusumairbhuvam/
astrāṃbunā prokṣitena puṣpairabhyarcitena ca
khanitreṇa khanedbhūmiṃ prāṅmukhaḥ kroḍamantrataḥ/
lohaje bhājane mṛtsnāṃ vetraje vā yathāruci
gṛhītvā mūlamantreṇa veṣṭayitvā ca vāsasā/
pratyagreṇa tathā nadyā vālukāṃ gomayaṃ tathā
gokulāt pūrvavat pātre gṛhītvā''cchādya vāsasā/
yānādike samāropya yadvā dīkṣitamūrdhani
gatvā pradakṣiṇaṃ grāmaṃ praviśenmaṇṭapaṃ tataḥ/
maṇṭapaṃ śodhayitvā tu snapanoditavartmanā
tato maṇṭapamadhye tu sūtrāṇyāsphālayet kramāt/
prāgāyatāni prathamaṃ kramāt saptadaśa kṣipet
udagāyatasūtrāṇi caturdaśa nipātayet/
sūtrāt sūtrādantarālaṃ ṣoḍaśāṃgulasammitam
trayādhikadaśaiva syuḥ pūrvapaścimapaṅktayaḥ/
evaṃ ṣoḍaśasaṃkhyātā dakṣiṇottarapaṅktayaḥ
bījapātrapratiṣṭhārthaṃ pūrvapaścimapaṅktiṣu/
madhye paṅktitrayaṃ sthāpya vīdhyarthaṃ dvitayaṃ mṛjet
bhūyaśca paṅktitritayaṃ sthāpayet pāśvayordvayoḥ/
dakṣiṇottaramadhye tu sthāpyaṃ paṅkticatuṣṭayam
dvitayaṃ dvitayaṃ pārśve vīthyarthaṃ vimṛjet punaḥ/
catuścatuśca paṅktīnāṃ sthāpayet kramayogataḥ
aśāsvaṣṭāsu madhye ca śarābaghaṭapālikāḥ/
dvādaśa dvādaśa sthāpyā śatamaṣṭottaraṃ bhavet
āgneye dakṣiṇe bhāge nairṛtepi ca pālikāḥ/
ghaṭikā vāruṇe brāhne tathā paurandarepi ca // 127 /
śarāvā mārute saumye tvīśāne ca yathāvidhi/
pratyekaṃ pālikādīnāṃ ṣoḍaśatvena kalpayet
dakṣiṇottaragaṃ sūtrapañcakaṃ viniveśayet/
prāgāyatāni sūtrāṇi pūrvavadviniveśayet
ācaret pūrvavadvipra! prākpratyakpaṅktikalpanam/
tatra dakṣiṇataḥ paṅkticatuṣke sthāpayet kramāt
pālikāḥ ṣoḍaśa puro madhye paṅkticatuṣṭaye/
ghaṭikāḥ ṣoḍaśa nyasya uttare viniveśayet
śarāvānapi tatsaṃkhyānatha dvādaśakalpane/
dakṣiṇottarasūtrāṇi catvāryatra vinikṣipet
pūrvāparāṇi sūtrāṇi pūrvavadvinipātayet/
aṣṭādhikāni koṣṭhāni catvāriṃśadbhavanti hi
yāmye dvādaśa koṣṭhāni sthāpayitvā tato mṛjet/
vīthyarthaṃ bhāgaṣaṭkaṃ tu madyataḥ sthāpayet tataḥ
bhāgadvādaśakaṃ paścāt bhāgaṣaṭkaṃ vilopayet/
bhūyaścottaradikasthāpyaṃ koṣṭhadvādaśakaṃ kramāt
nyasettu pālikādīni bhāgadvādaśakatraye/
āgneyādīśaparyantaṃ dakṣiṇāśāditaḥ kramāt
pratyekaṃ pālikādīnāmaṣṭasaṃkhyāprakalpane/
dakṣiṇottarasūtrāṇi tritayaṃ tu nipātayet
anyat sarvaṃ bhavet prāgvat, atha praticatuṣṭaye/
dakṣiṇottaragaṃ sūtraṃ tritayaṃ vinipātayet
pūrvapaścimasūtrāṇi hyekādaśa vinikṣipet/
sarvārthe pālikānāṃ tu ṣoḍaśānāṃ parigrahe
pañca dakṣiṇasūtrāṇi prāksūtrāṇi tathā kṣipet/
prāksūtrān pañca cāṣṭānāṃ dakṣasūtratrayaṃ kṣipet
caturviṃśatisaṃkhyānāṃ pālikānāṃ parigrahe/
pūrvadakṣiṇasūtrāṇāṃ saptakaṃ pañcakaṃ kṣipet
catuḥ parigrahe sūtratritayaṃ tritaya kṣipet/
pūrvavat sūtrapātaḥ syādādyaḥ saṃkhyāsu pañcasu
evamāsphālya sūtrāṇi vibhavecchānusārataḥ/
padeṣu pālikādīnāṃ śālibhirvrīhibhistathā
āḍhakādimitaiḥ prāgvaduttamādivyapekṣayā/
vṛttāṃ vā caturaśrāṃ vā kalpayet pīṭhikāṃ kramāt
pālikādīni pātrāṇi kṣālayenmūlamantrataḥ/
sahadevīṃ ca dūrvāṃ ca sārdhamaśvatthapallavaiḥ
śirīṣapallavaiścāpi niśāpatraistathaiva ca/
kaṇṭheṣu pālikādīnāṃ bandhayettadanantaram
kuśakāśatṛṇaisteṣāṃ bilamūlāni pūrayet/
bilāni prathamaṃ mṛdbhirvālukābhiranantaram
karīṣacūrṇairupari samṛddhaṃ pūrayedvilam/
yadvā mṛdādikaṃ vipra! sarvaṃ saṃmiśrya pūrayet
koṣṭheṣu vinyasettāni pālikādīnyanukramāt/
āgneyādīśaparyantaṃ pratiskandhaṃ dvijottama!
dvādaśānāṃ tu navakaṃ aṣṭottaraśetaṃ nyaset/
brāhnādīśānaparyantamuditakramayogataḥ
evaṃ sarvaṃ samāpādya dīkṣitaiḥ paricārakaiḥ/
tattat sarvaṃ samāpādya yadyat prāganupārjitam
samārabhet tataḥ karma deśikaḥ prāṅmukhaḥ pade/
paścime ghaṭikāsthānādupāviśyāsane śubhe
nyāsamuddiśya vidhinā prokṣaṇārghyaṃ prakalpayet/
dehavinyastamantrāṇāṃ kuryādarghyādinārcanam
dvārapālārcanaṃ kṛtvā vibhavecchānurūpataḥ/
toraṇāni dhvajāṃścaiva dvārakuṃbhāṃśca pūjayet
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmrajaṃ mṛṇmayaṃ tu vā/
sugandhatoyaiḥ saṃpūrṇamupariṣṭādvibhūṣitam
srakcandanākṣataiḥ kumbhamādhārasyopari nyaset/
ātmanastvagrataḥ paścād bahvṛcādīn krameṇa tu
vācayet svastipuṇyāhaṃ deśikendraḥ svayaṃ tataḥ/
ācāryaiḥ sādhakaiścāpi sārdhamarghyādipūjitaiḥ
puṇyāhaṃ vācayedvipra! maṅgalaṃ kalaśaṃ vahan/
yajedarghyādibhiḥ paścāt pālikādyadhidevatāḥ
aḍhjanābhaṃ paraṃ caiva pajhanābhaṃ dhruvaṃ tathā/
pātraskandhatrike vipra! krameṇa paripūjayet
pālikānāṃ dvādaśake vahnyādīśānapaścimam/
anantādi dvādaśakaṃ ghaṭikādvādaśe tataḥ
kūrmādīnāṃ dvādaśakaṃ śarāvāṇāṃ tu dvādaśe/
dviṣaṭkamekaśrṛṃgādyaṃ krameṇa paripūjayet
pratyekaṃ pālikādīnāṃ kṛte ṣoḍaśakalpane/
anantādyaṃ ca ṣaṭtriṃśat pātālaśayanāntimam
lakṣmyādimatiparyantaṃ śāntidvādaśakaṃ yajet/
pratyekaṃ pālikādīnāṃ ṣaṭtriṃśat pātālaśayanāntimam
catuṣṭayaṃ tu mūrtīnāṃ svapnākhyapadasaṃsthitam/
prabhavāpyayayogena jāgradrūpaṃ tathāṣṭakam
mūrtyantarāṇāṃ dvādaśakaṃ tacchaktīnāṃ catustrayam/
anantādyaṃ cca ṣaṭtriṃśat pātālaśayanāntimam
svadhādīnāṃ ca śaktīnāṃ catustriṃśacca tatparam/
cakraśaṃkhau kramādbhogairarghyagandhādirbhiyajet
aṣṭake keśavādyāśca tadīyāḥ śaktayo yajet/
catuṣke keśavādyāṃstu kevalān dvādaśe yajet
sarvārthe pālikānāṃ tu kramāt ṣoḍaśake yajet/
vāsudevādicaturaḥ keśavādīṃśca dvādaśa
aṣṭake vāsudevādīn prabhavāpyayayogataḥ/
catuṣke vāsudevādīn prabhavānukrameṇa tu
emamiṣṭvā krameṇaiva bījāni kṣālayet tataḥ/
gavyena payasā samyaṅbhantreṇa dvādaśātmanā
bījānāṃ nāmadheyaistu caturthyante pṛthak pṛthak/
arghyādyaiḥ pūjayitvā tu vāsasā pariveṣṭya ca
hutāvaśiṣṭamājyaṃ tu tadanyaṃ vāpi saṃskṛtam/
ādāya lohaje pātre mṛṇmaye vā yathāruci
ubhābhyāṃ caiva hastābhyāṃ dūrvāmādāya mūlataḥ/
ghṛte nimajya cāgrāṇi pālikādiṣu secayet
hastavyatyāsamārgeṇa vahvyādīśānapaścimam/
pratiskandhaṃ ghṛtārope dūrvābhedaḥ prakīrtitaḥ
evaṃ kṛtvā ghṛtāropaṃ bhūyaṛ skandhādidevatāḥ/
prapūjya sarvabījāni mantrayeddvādaśātmanā
ācāryādīnanujñāpya deśikendra udaṅmukhaḥ/
prāṅmukho vā muhūrte tu śobhane pālikādiṣu
dvādaśākṣaramantreṇa sarvabījāni vāpayet/
yadvājitantāmantreṇa hyubhayenāthavā dvija!
āgneyādīśaparyantaṃ pratiskandhaṃ krameṇa tu/
śaṃkhaduṃdubhinirghoṣajayanādasamanvitam
bījāni dvādaśoktāni vapeddvādaśasu kramāt/
yadvā sarvāṇi saṃmiśya vapedicchānurūpataḥ
bījānāmapyalābhe tu mudgamekaṃ tu vāpayet/
ācāryānumatāścānye deśikāḥ sādhakā api
vapeyurdhyānasaṃyuktāḥ kevalaṃ gurureva vā/
haridrācūrṇasaṃmiśrairjalaiḥ kusumavāsitaiḥ
bahubhiḥ secayedvipra! deśikendraḥ krameṇa tu/
pratiskandhopariṣṭāttu candramaṇḍalamadhyagam
tatkāntisannibhaṃ devaṃ svadehotthairnirantaraiḥ/
siṃcantamamṛtaughaiśtu bījānyuptāni sarvataḥ
dhyātvārcayitvā pātrāṇi navaistu sadṛśauḥ śubhaiḥ/
ācchādayitvā vasanaiḥ pratiskandhaṃ krameṇa tu
vāsudevaṃ jagadyoniṃ sarveṣāmūrdhvato yajet/
bhūtakrūrabaliṃ dadyādaṣṭadikṣu dvijottama!
bhūtānāṃ kumudādīnāṃ pūrvādikramayogataḥ/
tadāprabhṛti te sarve (tāḥ sarvā) rakṣanti kumudādayaḥ
ācāryāṃśca gurūpan sarvān sādhakān vaiṣṇavānapi/
prabhūtaistu tatoddiṣṭaistāmbūlīsumanaḥphalaiḥ
guruṃ ca toṣayedvittairyajamāmānaḥ prayatnavān/
kramādutyaddhṛtya tān sarvān sugupte sthāpayet tataḥ
maṇṭapeśānakoṇe vā deśe'nyatra yathāruci/
tatrāpi pālikādīnāṃ paritoṣṭāsu dikṣu ca
bhūtānāṃ kumudādīnāṃ aindrādikramayogataḥ/
baliṃ tu maṇṭape dadyāt bhūtakrūravidhānataḥ
dīpān bahūnanirvāṇān paritaḥ paridīpayet/
ūnādhikyopaśāntyarthaṃ śatamaṣṭottaraṃ hunet
dvādaśākṣaramantraṃ tu japedvā biṃbasannidhau/
kumbhādisthānagasyātha vibhoḥ kuryādvisarjanam
paritaḥ pālikādīnāṃ pratirātraṃ pṛthak pṛthak/
dadyāddivā rajanyāṃ vā baliṃ kāladvayepi bā
prātaḥ karmadine dadyādbaliṃ deśikasattamaḥ/
yadā coptāni bījāni tadāprabhṛti nityaśaḥ
na kaścit praviśet tatra na spṛśedvā kathaṃcana/
ācārya eva praviśet tacchiṣyo vā samāhitaḥ
ucchiṣṭādīni sarvāṇi dūrataḥ parivarjayet/
adatvā tu baliṃ kāṃcinna kuryāt pālikākriyām
haridrāvāribhiḥ siñcedaṅkurāṇyabhivṛddhaye/
aṃkurān śyāmalān raktān kṛṣṇān tirvyaggatāṃstathā
aprarūḍhān muniśreṣṭha! varjayettu prayatnataḥ/
śyāmeṣu dravyanāśaḥ syādrakteṣu kalaho bhavet
kṛṣṇeṣu mānasī pīḍā rogī tiryaggateṣu ca/
aprarūḍheṣu maraṇaṃ bhavet tatra na saṃśayaḥ
śubhaṃ pīteṣu śukleṣu ṛjuṣvūrdhvagateṣvapi/
sarvasaṃpatsamṛddhiśca kartuḥ kārayiturbhavet
karmārthamahkurāṇyādau yaḥ samāropayedaguruḥ/
sa eva karma kārtsnyena kuryāt prājñopi netaraḥ
anujñayā vā tatputraḥ śiṣyo vā tat samāpayet/
evaṃ sarveṣu yāgeṣu aṅkurāropaṇaṃ bhavet
deśaṃ kālaṃ yathā vittaṃ jñātvā svādhīnatāṃ tathā/
uktaṃ sarvaṃ samabhyūhya kuryāt karma pradhānakam
evaṃ kṛtvāṃkurāropaṃ dhvajārthaṃ paṭamāharet/
yathāvittānusāreṇa krītaṃ vā'bhinavaṃ śubhaṃ
dukūlapaṭṭaṃ devāṅgaṃ citrakṣaumamathāpi vā/
atha kārpāsikaṃ vāpi nīlaromādivarjitam
sulakṣaṇaṃ dṛḍhaṃ snigdhaṃ, hastamānamihocyate/
śiṣyadeśikakartṛsthairhastairmānaṃ prakalpayet
ādyaṃ dvādaśahastaṃ syāt daśahastaṃ tu madhyamam/
adhamaṃ cāṣṭahastaṃ syāt vistāraṃ ca catuṣkaram
uttamaṃ syāt, trihastaṃ tu madhyamardhādhikaṃ bhavet/
trihastamadhamaṃ viddhi tatrādye dvijasattama!
dvihastaṃ śikharārthaṃ tu kalpayeddeśikottamaḥ/
tadvat puñchaṃ prakurvīṃta adhobhāge dhvajasya tu
madhyataḥsaptahastena lekhayedvinatāsutam/
śirodaṇḍaniveśārthaṃ hastārdhaṃ parikīrtitam
pādadaṇḍaniveśārthaṃ tadvanmānaṃ bhaveddvija!/
madhyamasyātha vakṣyāmi samāsādavadhāraya
hastamardhādikaṃ vipra! saṃyuktaṃ tribhiraṃgulaiḥ/
kalpayecchikharārthaṃ tu tadvat pucchaṃ prakīrtitam
madhyato hastaṣaṭkeṇa garuḍaṃ tu samālikhet/
daṇḍadvayaniveśārthaṃ śeṣaṃ tu parikalpayet
adhamasyātha vakṣyāmi paṭasya munipuṃgava!/
pādādhikena hastena śikharaṃ syāt tathā bhavet
adhaḥ pucchaṃ tu hastārthe daṇḍadvayaniveśanam/
madhyataḥ pañcahastena vainateyaṃ samālikhet
bhūyo vidhyantaraṃ vakṣye vibhavecchānusārataḥ/
ādyaṃ tripañcahastaṃ syānmadhyamaṃ tu trayodaśam
ekādaśakarāyāmamadhamaṃ parikīrtitam/
ardhādhikaṃ caturhastaṃ vistāraṃ cottamaṃ bhavet
pādādhikaṃ madhyamaṃ syādadhamaṃ pādahīnakam/
pādādhikaṃ dvihastaṃ tu uttame śikharārthataḥ
tadvat pucchaṃ tu hastena daṇḍadvayaniveśanam/
madyataścāṣṭabhirhastairgaruḍaṃ tu samālikhet
madhyame śikharaṃ hastayugmaṃ pucchamadhastathā/
daṇḍadvayaniveśārthaṃ aṣṭāṃśonena hastataḥ
tryaṃgulottarasaptārdhairhastairgaruḍamālikhet/
adhamaṃ tvatha vakṣyāmi pādonāttu karadvayāt
śikharaṃ syāttathā pucchaṃ pādonena kareṇa tu/
daṇḍadvayaniveśaḥ syāt pādonakarasaptake
garuḍaṃ tu likhedvidvān, bhūyo vidhyantaraṃ śrṛṇu/
uttamaṃ navahastaṃ tu saptahastaṃ tu madhyamam
athamaṃ pañcahastaṃ tu trividhaḥ paṭha ucyate/
tadardhaṃ caiva vistāraṃ tadardhaṃ śikharaṃ bhavet
tatsamaṃ pucchamapyuktaṃ karṇapucchaṃ tathaiva ca/
mūlabiṃbasamāyāmaṃ dvārāyāmamathāpi vā
āyāmārdhena vistīrṇaṃ pādena kṛtaśekharam/
śikhareṇa samaṃ pucchaṃ tadardhaṃ karṇapucchakam
pakṣadvayepi pūrvokte karṇapucchena kalpayet/
bālākhyadhvajavastraṃ tu paṭākhyaparisammitam
vistāraṃ paṭatulyaṃ tu pūrvavacchikharaṃ bhavet/
nirṇejitaṃ khalīyuktaṃ śoṣitaṃ lakṣaṇānvitam
paṭaṃ vicitrayedvidvān śilpinā kuśalena vai/
cchatraṃ tu śikhare kuryāt pārśvayoḥ śvetacāmare
adho'nekadalaṃ pajhaṃ tadadhaḥ pūrṇakumbhakam/
kumbhasya pārśve vilikhet sāṃkuraṃ pālikāgaṇam
dīpau suśobhanau kuryāt pālikānāṃ tu pārśvayoḥ/
dhvajaṃ tu garuḍākāraṃ ekamūrtestu sattama!
satyaḥ suparṇo garuḍastārkṣyaśca caturātmanaḥ/
pañcamūrtestu catvāro vihageśvarasaṃyutāḥ
suparṇatālamakaraṛśyā vā caturātmanaḥ/
tata ūrdhvaṃ tu sarveṣāṃ vyūhānāṃ garuḍo dhvajaḥ
paṭamadhye tu garuḍaṃ dvibhujaṃ vidhṛtāñjalim/
puṣpāṃjalipuṭaṃ vātha suvarṇācalasannibham
gagane gamanāraṃbhapakṣavikṣepaṇānvitam/
kuñcito vāmapādastu dakṣiṇaḥ pṛṣṭhataḥ sthitaḥ
kiṃcidāyatavṛttākṣaṃ nīladīrghāgranāsikam/
atīva śāntaveṣaṃ tu tathā prahasitānanam
bālacandrasamākāradaṃṣṭrādvayavirājitam/
kuṭilabhrakuṭībhaṃgaṃ bhaṃgurālakaśobhitam
kambugrīvaṃ bṛhadbāhuṃ pīnāṃsaṃ dṛḍhavakṣasam/
pṛthūdaraṃ nimnanābiṃ romarājivirājitam
suvṛttakanakastambhapīvaro rudvayānvitam/
hemaraṃbhāsamākārajaṃghākrāntapadadbayam
karaṇḍamakuṭākrāntapuṣpāpīḍavirājitam/
vṛttavaipulyamānena locane pajhapatravat
bhrūyugmaṃ nārasiṃhoktaṃ ghrāṇāgraṃ śukatuṇḍavat/
siṃhavanmadhyadeśastu tadvaṃśaṃ gajapṛṣṭhavat
tadevaṃ daivadairghyeṇa vistṛtaṃ haṃsapakṣavat/
svapakṣamānāddviguṇaṃ tatpucchaṃ śataśākhinam
sarveṣāṃ viddhi sāmānyaṃ viśeṣākhyamathocyate/
makuṭādisapādāntaṃ nānāratnena śobhitam
hārakeyūrakaṭakabrahnasūtravibhūṣitam/
pralaṃbakarṇapāśāntaviśrāntaśubhakuṇḍalam
lalāṭatilakopetaṃ puṣpakarṇāvataṃsakam/
ratnāṃgulīyakopetaṃ śiṃjinīraṃñjitāṃghrikam
anyairābharaṇairdivyairbhūṣitaṃ sarpabhūṣaṇam/
nīlāṃbaradharaṃ nīlavāravāṇavirājitam
phullaraktotphaladalasragbhirmaṇḍitakandharam/
tathāvicitrakusumasragbhiranyābhirujjvalam
ananto vāmakaṭako, yajñasūtraṃ tu vāsukiḥ/
takṣakaḥ kaṭisūtraṃ tu, hāraḥ kārkoṭakastathā
pajho, pakṣiṇakarṇe tu mahāpajhastu vāmataḥ/
śaṃkhaḥ śiraḥ pradeśe tu gulikaca bhūjāntare
etairaṣṭoragairādyairbhūṣitaṃ bhujagottamaiḥ/
anantaḥ śuklavarṇābhaḥ, raktavarṇastu vāsukiḥ
takṣakaḥ pītavarṇaābho dhūmraḥ kārkoṭakastathā/
śaṃkhastuhinavarṇābho gulikastvalisannibhaḥ
pajhaḥ pajhasamānābho mahāpajhastu piṃgalaḥ/
pañcavarṇairlikhedevaṃ devaṃ pañcāyudhaṃ tathā
cakraṃ khaṅgaṃ śaraṃ caiva śaṃkhaṃ śārṅgaṃ gadāṃ kramāt/
paṭordhve hayubhaye pārśve vilikhecca yathāvidhi
tadadho dakṣiṇe bhāge vahvimaṇḍalamālikhet/
tadvallikhedvāmabhāge svastikaṃ lakṣaṇānvitam
lepayet paṭaśeṣaṃ tu śyāmalenāsitena vā/
vicitrapuṣpasaṃyuktapatravallīsamanvitam
evaṃ śilpivareṇaiva kārayeddeśikottamaḥ/
śūdreṇa vā dvijaśreṣṭha! dīkṣitena yathāvidhi
kulālenāthavā mantrī kārayet kuśalena ca/
sāmānyalakṣaṇaṃ hyetat kīrtitaṃ dvijasattama!
aṅgulādivibhāgena viśeṣaṇavadhāraya/
aṣṭādhikaśataikāṃśādyadbiṃbeṃ'gulamīritam
tatraiva mūlabiṃbotthairaṅgulaiḥ parikalpayet/
tadvāhanasya mānaṃ tu vibhāgamavadhāraya
tasya biṃbasamutthena tālena mukhamaṇḍalam/
dvyaṃgulaṃ tu lalāṭordhvaṃ jaṭābandho dvilocanam
dvyaṃgulenonnataṃ kaṇṭhaṃ uraḥ pañcāṃgulaṃ smṛtam/
aṣṭāṃgulaṃ tadudaraṃ kaṭiḥ pañcāṃgulonnatā
navāṃgulonnatāvūrū jānunī dvyaṃgule smṛte/
aṣṭāṃgulocchrite jaṃdhe dvyaṃgule pādapiṇḍike
śamamekaṃ kalāhīnaṃ tadgrīvāyāsca veṣṭanam/
biṃbatulyā parijñeyā sarvadāsyāṃgavistṛtiḥ
dviṣaḍbhāgādikaṃ viddhi veṣṭanaṃ hyudarasya vā/
paridhiḥ kaṭideśasya caturṇetrādhikastu vai
biṃboktasadṛśaṃ biddhi tadūrvomūlaveṣṭanam/
tadeva jaṃghāmadhyasya jaṃghānatsya tadeva hi
pādaḥ pañcakalāyāmaścaturaṃgulavistṛtaḥ/
tryaṃgulaṃ pārṇṇideśāccāpyaṃguṣṭhau ca kalāsamau
vijñeyāstvaṃghridairghyā(!)yavonāṃgulayaḥ kramāt/
nābhirandhraṃ suvistīrṇaṃ dvyardhalocanavistṛtam
tadvāhumastakaṃ viddhi ucchrāyeṇa dvilocanam/
bhujopabhujayugmaṃ yat taddvitālasamaṃ smṛtam
madhyamāṃguliparyantaṃ maṇibandhānnavāṃgulam/
trikalaḥ pāṇivistārastannakhā niśitonnatāḥ
kalārdhenādhikaṃ bāhostadardhaṃ bāhuveṣṭanam/
biṃboktāṃśadvayenaiva stanabhūrlocanena tu
vṛttavaipulyamānena locane pajhapatravat/
bhrūyugmaṃ nārasiṃhoktaṃ ghrāṇāgraṃ śukacañcuvat
kalārdhamānadīrdhaṃ ca tadvaṃśaṃ gajapṛṣṭhavat/
svāyāmadīrdhaṃ tatpakṣayugalaṃ kukṣideśagam
tadeva dairghyādardhena vistṛtaṃ haṃsapakṣavat/
svapakṣamānāddviguṇaṃ tatpucchaṃ śataśākhinaḥ (khakam)
sapakṣamevamāyāmaṃ sātyaṃ tvavayabānvitam/
sarveṣāṃ viddhi sāmānyaṃ viśeṣākhyamathocyate
ūru, dvayānnayeddhrāsamaṅgulānāṃ trayaṃ tathā/
jaṃghākāṇḍocchriteḥ kuryājjaṅghābhyāṃ cātra veṣṭanam
biṃbākhyamaṇibandhasya samaṃ mūlānmahāmate!/
jaṃghādeśāttadardena saha cārdhāṅgulena tu
pāde jālaṃ parijñeyaṃ vistāreṇa ṣaḍaṃgulam/
śeṣaṃ satyodittaṃ sarvaṃ sarveṣāṃ viddhi sarvadā
kintu pādotthitau pakṣau dairghyāttaddalavistṛtau/
eṣāṃ coḍḍīyamānānāṃ sāyāmā pakṣavistṛtiḥ
pañcānāṃ ca parijñeyā sthitānāmardhalakṣaṇā/
paṭe tu likhyamāne tu pakṣadairghyaṃ tu pārśvayoḥ
yāvat paṭasamāptiḥ syāt pakṣāstvagrasamanvitāḥ/
saṃkhyātāḥ saṃkhyayā vipra! pacca saptādyayugmayā
yadvā biṃboktamārgeṇa aṣṭottaraśatāṃgulaiḥ/
satyādīnāṃ tu paccānāṃ aṃgapratyaṃgakalpanā
yadvā madhyāṃgulairmadhyaparvadairdhyasamutthitaiḥ/
deśikīyairaṃgulaistu sanairaṣṭābhireva ca
satyādīnāṃ tu pañcānāṃ mānaṃ kuryāttu deśikaḥ/
mūlabiṃbasya bāhvanto nābhyanto vā taducchrayaḥ
mānametattu kathitamunmānamavadhāraya/
garuḍasya paṭasthasya satyādīnāṃ tathā yadā
madyamāṃgulamadyasthadīrghaparveṇa kalpayet/
deśikhīyena mānaṃ tu aṣṭottaraśatāṃgu laiḥ
śiraḥprabhṛti pādāntaṃ tadāconmānamucyate/
aṃgulatritayaṃ mūrghni mukhaṃ ṣaḍgolakaṃ bhavet
kaṇṭhaṃ tryaṃgulamānaṃ syāt tadadho dvādaśāṃgulam/
stanāntaraṃ samārabhya nābhyantaṃ ṣaṭkalaṃ bhavet
tadadhaḥ kaṭiparyantaṃ bhavedaṃgulapañcakam/
tadadho yoniparyantaṃ aṃgulānāṃ ca saptakam
jānvantaṃ dvādaśakalaṃ tryaṃgulaṃ jānumaṇḍalam/
tadadho gulphakāntaṃ tu bhaveddvādaśagolakam
tryaṃgulaṃ gulphamānaṃ syāt pramāṇaṃ kramataḥ śrṛṇu/
mukhabhāge/।़kṣisūtrāntaṃ upariṣṭāddvigolakam
tathā nāsāpuṭāntaṃ ca cibukāntaṃ tathaiva ca/
ṣaṭkalaḥ karṇasūtrāntaṃ madhyato mukhavistaraḥ
navāṃgulo hyadhobhāge lalāṭāṃśe daśāṃguliḥ/
keśabhrūrekhayormadhyamekāṃgulamidaṃ bhavet
akṣibhruvorantaraṃ syāt sapādāṃgulivistaram/
netrāyāmastu pādonamaṃgulatritayaṃ bhavet
tadvistārastu pādonamaṃgulidvitayaṃ bhavet/
ekāṃgulaṃ tārakaṃ syānnāsāyā mūlavistaraḥ
dvyaṃgulaṃ madhyataḥ sāṃśaṃ tat tryaṃgulamadho bhavet/
tadagrāyāma ekaḥ syāt tadardhaṃ vistṛtirbhavet
āsyāyāmo dvigolaḥ syāt tadvistāroṃ'gulo bhavet/
sādharoṣṭhaṃ tadoṣṭhaṃ syādvyāyāmo dvyaṃgulaṃ bhavet
sapādo daṃṣṭrayormaghye tayorāyāma īritaḥ/
sapādamaṃgulaṃ vipra! vistārothāṃgulo bhavet
mūladeśe tayoragrau śitau candradalāgravat/
paṃcāṃgulaṃ kaṇṭhadairghyaṃ vistāro golakaṃ bhavet
paḍaṃgulaṃ pādadairtryaṃ karṇaādhāraścatuṣkalaḥ/
sārdhāṃgulaḥ syāttadadhovakṣaḥ pīṭhordhvadeśataḥ
aṣṭādaśakalastāro bāhuvyāsāvadhi dvija!/
tadadhaḥ kakṣaparyantaṃ tāro dvādaśagolakaḥ
tadadhobhāgavistāraḥ sāṃgulaṃ navagolakam/
udarasya tu vistāra ekaviṃśāṃgulo bhavet
tatraikāṃgulisannāhaṃ nābhivṛttaṃ suśobhanam/
śroṇībhāgasya vistāraḥ sāṃgulaṃ navagolakam
ūrumūlasya vistārastrayodaśāṃgulo bhavet/
tanmadhye vistṛtirvipra! dvādaśāṃgulasammitā
saptāṃgulamupasthaṃ syāt trikalā jānuvistṛtiḥ/
adhaḥ pañcāṃgulaṃ sārdhaṃ paddairdhyaṃ saptagolakam
aṅguṣṭhāgrāvadhiryāvat pārpṇyoḥ prabhṛti tatra tat/
aṅguṣṭhaṃ tryaṃgulaṃ sārdhaṃ anyā aṃgulayaḥ kramāt
aṅgulāṣṭāṃśahīnāḥ syuḥ, aṃguṣṭhasya tu vistṛtiḥ/
sārdhāṃgulā tadanyāsāṃ kramānnyūnā tu pūrvavat
aṃguṣṭhanakhadairvyaṃ tu sāṃśamekāṅgulaṃ bhavet/
tadvistārastripādaḥ syāt tadanyā hrāsayet kramāt
kanīyo nakhadairvyaṃ tu yadā cārdhāṃgulaṃ bhavet/
tadvistārastadardhaṃ syādaṃgulīmūladeśataḥ
caraṇasya tu vistāraḥ sārdhapañcāṃgulo bhavet/
pañca madhye pārṣṇibhāge sārdhaṃ tu caturaṃgulam
śākhāpārśve taducchrāyastryaṃgulaṃ parikīrtitam/
madhyatastadbhavet sārdhaṃ bhujayoratha tacchṛṇu
skandhāgrāt kūparāntaṃ ca caturviṃśāṅagulo bhabet/
bhujāyāmosya mūlasya vistāraḥ syāt ṣaḍaṃgulam
tadadhaḥ pañcakaṃ sārdhaṃ kūrparānnavagolakam/
maṇibandhāvasānaṃ syāddairghyaṃ kūrparavistṛtiḥ
sārdhaṃ ṣaḍaṅagulaṃ vipra! maṇibandhādikaṃ bhavet/
aṃgulatrayavistāraṃ karāgraṃ ṣaṭkalāyatam
vistāro dvikalaḥ prekto vāme tu dvyaṃgulaṃ bhavet/
dṛśyaṃ tirohitaṃ cānyaddvayaṃ dakṣakare tu vai
madhyamāṅguladairghyaṃ tu pañcāṃgulavinimitam/
anāmitarjanīnyunaśākhānāṃ tu krameṇa tu
ardhārdhāṅagulahīnaṃ syādaṃgulaṃ madhyamārdhakam/
madhyamāṅaṣṭhayostāraḥ sārdhamekāṅlaṃ bhavet
tarjanyanāmayorekaṃ kanīyasyāstripādakam/
sārdhāṃgulaṃ nakhāyāmaṃ tadardhaṃ vistṛtirbhadet
makuṭasyocchrayo vipra! bhavedaṣṭādaśāṃgulaḥ/
tanmūlavistṛtirvipra! ṣoḍaśāṃgulasammitā
ṣṭakalā madhyato jñeyā agratastrikalā bhavet/
śikhāmaṇeḥ samucchrāyaṃ kalpayet sārdhamaṅlam
vistāraḥ syāt sapādastatpakṣayāṇaṃ tritālakam/
yadvā paṭāvasānaṃ syādyathāśobhānurūpataḥ
ekaikapakṣatistāraṃ tryaṃgulaṃ tryaṃgulaṃ bhavet/
nāgānāmāsyadairghyaṃ tu sādhamekāṅgulaṃ bhavet
tadvistāroṅagulaṃ vipra! tatsaroṅagulavistṛtiḥ/
dvyaṃgulaṃ tadadhastāt syāt vālamardhāṃgulaṃ tathā
yathā krameṇa hīnaḥ syānnāgānāṃ bhogavistaraḥ/
anantasya pradhānasya dairghyaṃ dvyaṃgulasammitam
tattāraḥ sārdhamekaṃ syāddvayaṃ tadgalavistaraḥ/
tadadho dvitayaṃ sārdhaṃ śīrṣāṇītaranāgavat
vālāgramekavistāraṃ yathā syāt kalpayet tathā/
nāgānā bhogadaighyasya mānaṃ kuryādyathāruci
dairghyaṃ viṣṭarapajhasya pañcāśaccaturaṃgulam/
ṣaḍgolakastadvistāraḥ karṇikāyāḥ samāyatiḥ
ekaviṃśat kalāḥproktāstadvistārastrigolakaḥ/
anyacca vainateyasya mānaṃ yadyat prakalpitam
susamaṃ yadvibhaktavyamaṣṭottaraśatāṃgulam/
prāgvat tadaṃgulaṃ kṛtvā unmānādyaṃ prakalpayet
tadaṃgulānusāreṇa nāgādyaṃ cāpi kalpayet/
ādyapakṣe tu nāgādyaṃ kuryādādyānusārataḥ
pañcāṃgabhūṣaṇāyuktaṃ vastrasraggandhavāsitam/
evaṃ sarvaṃ samāpādya deśikaḥsusamāhitaḥ
dhvajārohaṇanakṣatrāt pūrvedyuśca niśāmukhe/
prayāyāt karmaśālāṃ ca sahito mūrtidhārakaiḥ
likhitaṃ paṭamālokya lakṣaṇaṃ suparīkṣya ca/
śaṃkhadundubhinirghoṣaiḥ kāhaladhvanibhistathā
gītaiśca vividhai ramyaiḥ śrutighoṣaiḥ pṛthagvidhaiḥ/
sahadhvajapaṭaṃ tasmādānayenmukhamaṇṭape
praviśyābhyantaraṃ mūlaviṃbasthaṃ parameśvaram/
abhivādyārghyagandhādyaiḥ pūjeyat puṣpadhūpakaiḥ
visṛjya śilpinaṃ paścāt saṃprokṣyārdhyāṃbhasā paṭam/
siddhārthakānvitaiḥ puṣpaiḥ tāḍayedastramantritaiḥ
darśayeddevadevasya sammukhaṃ sādhakottamaḥ/
dahanāpyāyanaṃ kuryāt vidhidṛṣṭena karmaṇā
bhūyordhyagandhapuṣpādyaiḥ prapūjya parameśvaram/
giroccayā tvimaṃ mantraṃ baddhāṃjalikaraḥ paṭhet
"bhagavan! puṇḍarīkākṣa! sarveśvara! jaganmaya!/
tvayā yathā tu kathitaṃ tathā kartuṃ na śakyate
asvātantryādasāmarthyāt śraddhādīnāmabhāvataḥ/
tasmānmānādisarveṣāṃ nyūnādhikyopaśāntaye
samālokaya netrāmyāṃ śītalābhyāṃ paṭasthitam/
sarvadoṣāpahāribhyāṃ vainateyaṃ prasīda om"
dīkṣitānāṃ tato vipra! haste datvā tu taṃ paṭam/
catuḥ pradakṣiṇīkṛtya tena sārdhaṃ tu deśikaḥ
prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇepi vā/
praviśedyajamānena prāsādāgrasthamaṇḍapam
tatra nyastvā bhadraphīṭhaṃ tadūrdhve śālitaṇḍulaiḥ/
vediṃ kṛtvā tu tatpṛṣṭhe bhadrākhyaṃ maṇḍalaṃ likhet
vibhave sati vastraṃ tu samāstīrya tadūrdhvataḥ/
tilarāśiṃ samutkīrya tanmadhye svastikaṃ likhet
tasyopariṣṭāt saṃsthāpya prāsādābhimukhaṃ paṭam/
upaviśyāsane paścādācāryaḥ susamāhitaḥ
karaśuddhyādi pūrvoktaṃ svadehārcanapaścimam/
sarvaṃ khageśamantreṇa sāṃgena tu samācaret
dvārsthatoraṇakuṃbhādiyajanaṃ prāgvadācaret/
tataḥ puṇyāhaghoṣaṃ tu kārayet pūrvavaddvija!
garuḍasyāgrataḥ prāgvat kumbhaṃ karakasaṃyutam/
bhāramātropaklṛpte tu dhānyapīṭhe tu vinyaset
jaladroṇyādikaṃ pātraṃ gandhatoyaiḥ supūritam/
dakṣiṇe karakasyātha viniveśya ca tatra tu
sadyaśchāyācivasanamācaredgaruḍasya tu/
snapanānāṃ puroktānāṃ pūrvasminnavake dvija!
adhamādhamamārgeṇa snapanaṃ tu samācaret/
agrato vainateyasya vedikopari saṃsthite
darpaṇe tu, tataḥ paścānmuhūrte śobhane guruḥ/
nayanonmīlanaṃ kuryāt prāguktenaiva vartmanā
sarveṣāmapi sarpāṇāṃ netronmīlanamācaret/
prāgvat saṃśuddhadehastu śilpī prakaṭatāṃ nayet
sarvaṃ tu pūrvavat kuryānnetrayoḥ pūraṇādikam/
kumbhe ca karake caiva āsanaṃ parikalpya ca
kumbhe garuḍamāvāhya karake mantramastrapam/
pūjayitvārghyagandhādyaistato dikkalaśāṣṭakaiḥ
indrādilokapālāṃstu prādakṣiṇyena pūjya ca/
bhittisaṃsecanaṃ kṛtvā bhūyaḥ saṃsthāpya tatra tu
tato dhvajapaṭe prāgvadāsanaṃ parikalpya ca/
tato garuḍamantraṃ tu sahasrādityabhāsvaram
sarvarogapraśamanaṃ sarvopadravanāśanam/
sarvasiddhipradaṃ nṝṇāṃ sarvadāridryanāśanam
hṛdayādrecya viprendra! paṭasthagaruḍe nyaset/
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā sannidhiṃ ca samācaret
sannirodhaṃ ca sāmmukhyaṃ mudrābandhaṃ tathaiva ca/
layayāgaṃ bhogayāgaṃ yathāvaddvijasattama!
sarvaṃ garuḍamantreṇa sāṃgena tu samācaret/
kumbhe ca karake caiva paṭe ca kramayogataḥ
mahatā vibhavenaiva pūjanaṃ tu samācaret/
alaṃkārāsanāntaṃ ca yathoktena krameṇa tu
kṛtvā saṃpūjanaṃ vipra! garuḍasya, tataḥ param/
prāsādābhyantare vipra! deśikānumatena tu
anyena guruṇā yadvā sādhakena viśeṣavat/
pūjanaṃ kārayet samyaṅmūlamūrtigatasya ca
yātrāmūrtigatasyāpi vibhordānāntameva ca/
snapanaṃ garuḍasthasya viśeṣārcanapūrvakam
tatparaṃ vainateyasya bhojyāsanapurassaraiḥ/
vividhairmadhuparkāntaṃ hṛdyaiḥ sakalamūlakaiḥ
annairatiprabhūtaiśca tathānyairvividhairapi/
bhogairiṣṭvā japāntaṃ ca pūrvavat kramayogataḥ
saṃpradānaṃ pṛthak kuryāt kāribhyastu yathāvidhi/
mantrāstrakumbhayordattamācāryebhyo dadet tataḥ
paṭasthasyāpi naivedyaṃ kiṃcidādāya pātragam/
deśikaḥ svayamādadyād gurvādibhyopi vai dadet
mūlabiṃbasthitasyāpi yātrābiṃbasthitasya ca/
devasya madhuparkādyairnaivedyaṃ viniveditam
dāpayeddeśikādibyastato homaṃ samācaret/
kuṇḍaṃ salakṣaṇaṃ kṛtvā prāgbhāge garuḍasya tu
tatrānalaṃ ca saṃskṛtya āvāhya vihageśvaram/
samidhāṃ saptakaṃ hutvā śāntyarthaṃ tu tilairghṛtaiḥ
āhutyaṣṭottaraśataṃ hutvā pūrṇāṃ nivedayet/
yadvā naimittike kuṇḍe homaṃ kuryāttu deśikaḥ
tatastu yajamānāya snānādyaiḥ prayatātmane/
garuhasya paṭasthasya naivedyaṃ yanniveditam
tatra kiṃcit samādāya datvā vai deśikaḥ svayam/
tattacchiṣṭaṃ tu naivedyaṃ kṛtvā tu kabalaṃ pṛthak
nārīṇamaprajānāṃ tu narāṇāṃ rogiṇāmapi/
dadyādgaruḍamantraṃ tu dhyāyamānaḥ samāhitaḥ
prāṅmukhaṃ prāśayitvānnaṃ tattīrthaṃ tvatha pāyayet/
evaṃ kṛtvādhivāsaṃ tu jāgareṇa nayenniśām
tataḥ prabhāte susnātasvācānto deśikottamaḥ/
nityārcanaṃ vibhoḥ kṛtvā viśeṣayajanaṃ tathā
vainateyaṃ tato'bhyarcya kumbhapūrvaṃ yathāvidhi/
mahāhavirnivedyātha homaṃ kṛtvā tu pūrvavat
tataścaturthāvaraṇe antarā gopurasya tu/
caturhastaṃ dvihastaṃ vā dhvajapīṭhaṃ samantataḥ
sārdhahastocchritaṃ vipra! hastocchritamathāpi vā/
śilābhiriṣṭakābhiśca pavkābirvā yathāruci
khātaṃ kuryāttu tanmadhye yāvadbhūmitalaṃ dvija!/
tṛtīyāvaraṇe vāpi balipīṭhādbahirdvija!
dvitīyāvaraṇe vā tadbhavet kālānurūpataḥ/
uttare dhvajapīṭhasya pūrvasyāṃ diśi vā dvija!
śāyayettu dhvajastaṃbhaṃ dhvajayaṣṭisamanvitam/
pūrvāgramuttarāgraṃ vā lakṣaṇāḍhyaṃ suśobhanam
antassāro bahissāro nissāraśca tridhā bhavet/
caṃpako devadāruśca candanaḥ khadirastathā
sālavṛkṣaśca bimvaśca kakubhālakau yathā/
ityevamādayo vṛkṣā antassārā udāhṛtāḥ
kramuko nālikeraśca hintālastāla eva ca/
veṇuścāpi bahissārāḥ praśastā dhvajakarmaṇi
kiṃśukādyāstu ye vipra! nissārāḥ samudāhṛtāḥ/
nissāraṃ varjayet staṃbhaṃ sarvadā dhvajakarmaṇi
ārdraṃ navaṃ ṛjuṃ snigdhaṃ vakrasphoṭanavarjitam/
ayugmaparvakaṃ śuddhaṃ satvacaṃ susthiraṃ dvija!
grāhayitvā dhvajastambhaṃ śāstradṛṣṭyā parīkṣayet/
aśītitālaṃ mukhyaṃ syānmadhyamaṃ ṣaṣṭitālakam
pañcāśattālamadhamaṃ pañcatālādhikaṃ tu vai/
madyamottamamuddiṣṭaṃ pañcāśattālasammitam
pañcatālavihīnaṃ tadbhavenmadhyamamadhyamam/
madhyamādhamamuddiṣṭaṃ dviṃviṃśattālasabhmitam
saptatriṃśacca tālānāṃ pañcatriṃśattathaiva ca/
dvātriṃśacca trayaṃ vipra! adhamottamapūrvakam
mātrāṃgulavaśenātra pramāṇaparikalpanam/
saṃbhave sati viprendra! śatatālaṃ prakalpayet
anyacca navabhedaṃ tu pramāṇamadhunocyate/
karāṇāṃ pañcaviṃśacca trayoviṃśattathaiva ca
ekaviṃśacca viṃśacca tadekonaṃ ca sattama!
aṣṭādaśa tatonyacca tathā ṣoḍaśakaṃ dvija
tripañca ca krameṇaiva navakaṃ parikīrtitam/
mānāṃgulena mānaṃ syāt trividhena yathāvalam
tadabhāve tu mānaṃ syādatra mātrāṃgulena vā/
prāsādaśikharāgroccaṃ prāsādoccamathāpi vā
kaṇṭhoccaṃ gopuroccaṃ vā yathāvittānurūpataḥ/
dhvajastaṃbhasya mūlāntu nāhaṃ tu navadhā bhavet
mūle dvādaśatālaṃ tu navatālaṃ tu saptakam/
tanmadhye ṣaṣṭhatālaṃ tu pañcatālaṃ tathā bhavet
tadagraṃ pañcatālaṃ tu catustālaṃ dvitālakam/
dvādaśāṃgulamānena nāhamaṣṭāṃgulaṃ bhavet
caturviṃśaddaśaguṇaṃ snaṃbhanāhana vai dṛḍham/
tridhā vibhajya tat staṃbhaṃ tridhā kṛtvā tṛtīyakam
adhobhāge hyadhastācca madhyabhāge tu madhyataḥ/
agrato hayūrdhvabhāge tu yajñakāṣṭhavinirmitam
masūgkatrayaṃ kṛtvā suṣiratrayasaṃyutam/
daṇḍayaṣṭiniveśārthaṃ suvṛttaṃ pārśvayordvija!
phaiṇakāhastamānācca dvinavāṃgulivistṛtāḥ/
mūladeśegradeśe tu caturaṃgulavistṛtāḥ
dvitālaṃ sārdhatālaṃ tu ekatālaṃ tu vā dvija!/
tyaktvā staṃbhāgrato vipra! nyasedagramasūrakam
anyaddvayaṃ samudite sthāne samyaṅniveśya ca/
yadvā staṃbhāgrataḥ prāgvannyasedūrdhvamasūrakam
adho hastadvayaṃ sārdhaṃ tyaktvā madhyamasūrakam/
tadadhastu tathā tyaktvā nyasedanyamasūrakam
evaṃ tālatrayaṃ tyaktvā tatastasminniveśayet/
dhvajayaṣṭiṃ dṛḍhāṃ ṛjvīṃ lohayantrasamanvitām
veṣṭayeddarbhamālābhirdhvajadaṇḍaṃ pradakṣiṇam/
evaṃ kṛtvā dhvajastambhaṃ prokṣayedastravāriṇā
dhvajapīṭhasthite garte ratnadhānyāni nikṣipet/
deśikastārkṣyamantreṇa tato brāhnaṇasattamaiḥ
śūdrairvā dīkṣitairvipra! devadāsairathāpi vā/
śaṃkhabheryādinirdhoṣagītavāditrasaṃyutam
sthāpayettu dhvajastaṃbhaṃ tasmin garte ṛjusthitam/
prāsādābhimukhaṃ sthāpya vālukābhiśca pūrayet
hastipādādibhiḥ kṛtvā sudṛḍhaṃ ca yathā bhavet/
yadvā rajanyāṃ pūrvasyāṃ kṛtvā staṃbhādhivāsanam
adyatve sthāpayet paścāda gatvā garuḍasannidhim/
rathe vā kuṃjare yāne dhvajamāropya yatnataḥ
prabhayā citrakusumaiḥ kṛtayā bhūṣayed dhvajam/
vāsovibhūṣaṇaiḥ sragbhirvicitrābhiśca pūjayet
cchatracāmarapūrvaiśca māyūravyajanaistataḥ/
vicitraistālabantaścai ātapatrairmanoharaiḥ
ketudaṇḍervicitraiśca dukūlapaṭaśobhitaiḥ/
caturvedamayoddhoṣaiḥ stotraghoṣasamanvitaiḥ
gītakairvividhairvādyaiḥ śaṃkhakāhalaniḥsvanaiḥ/
bherīmṛdaṅgapūrvāṇāṃ dhoṣairanyaiśca maṃgalaiḥ
brāhnaṇairdhriyamāṇaiśca sāṃkuraiḥ pālikāgaṇaiḥ/
suveṣagaṇikāsaṃdhaistathā bhaktajanaiḥ saha
kṣvelitāsphoṭitairyuktaṃ jayaśabdasamanvitam/
prathamāvṛtimārabhya rathyāvaraṇapaścimam
bhrāmayitvā krameṇaiva sarvāṇyāvaraṇāni ca/
grāmaṃ pradakṣiṇaṃ nītvā grāmamadhye sthito dhvajam
śrāvayeccaturo vedān setihāsapurāṇakān/
sauparyaṇarmāpa vai sūktaṃ tatra saṃdarśayet punaḥ
geyaṃ nṛttaṃ ca vādyaṃ ca ātodyaṃ ca caturvidham/
upahārāṃśca mālyādīn tāmbūlān vinivedya ca
tataḥ praveśayedvipra! prāsādaṃ garuḍadhvajam/
aṃkurārpaṇapūrve tu utsave dvijasattama!
garuḍasya paṭasthasya paścādbhāge yathāvidhi/
tadrātrau balisaṃyuktaṃ yātrābiṃbaṃ paribhramet
sādhanāderasaṃpatteḥ pṛthaṅanetumaśakyataḥ/
tatrāpi sati yogyatve pṛthageva paribhramet
anyatra kevalaṃ vipra! dhjameva nayet sadā/
pattane nagare vāpi balibhramaṇasaṃyutaḥ
utsavo vihito yatra tatra vai garuḍadhvajam/
bhrāmayeddvitaye tasmin yātrābiṃbasamanvitam
tanmātrāṇāṃ yogyatāyai pavitrīkaraṇāya ca/
grāme tena ca vai sārdhaṃ bhrāmayedbiṃbamautsavam
evaṃ pradakṣiṇaṃ nītvā dhāma grāmādikaṃ tathā/
dhvajaṃ tu maṇḍape sthāpya na kṛtaṃ yadi pūrvataḥ
sthāpanaṃ dhvajadaṇḍasya sthāpayitvā tu tattadā/
prāsādaṃ saṃpraviśyātha yātrābiṃbaṃ viyeṣataḥ
vicitrairvasanai ramyaiḥ bhūṣaṇairvividhairapi/
mālyaiśca vividhai ramyairalaṃkṛtya tataḥ param
śibikādau samāropya sarvasādhanasaṃyutam/
?Bāsthānamaṇḍape nītvā dhvajapīṭhasya sammukham
sauvarṇe viṣṭare ramye talpādyaṃgopaśobhite/
vicitreṇa vitānena upariṣṭādvibhūṣite
sanniveśya tataḥ paścādācāryaḥ susamāhitaḥ/
sādhakādyaiḥ parivṛto hyādāya garuḍadhvajam
saha śaṃkhaninādādyaiḥ prādakṣiṇyena yogataḥ/
dhvajapīṭhe samānīya staṃbhaṃ prakṣālya sajjalaiḥ
vibhave sati vastreṇa saṃveṣṭya dhvajadaṇḍakam/
garuḍaṃ pūjayitvā tu puṣpāṃjalipurassaram
arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ gandhaṃ mālyaṃ ca dhūpakam/
apūpān pṛthukāṃścāpi pānakaṃ tarpaṇaṃ tathā
nālikerajalairyuktamācāmaṃ tadanantaram/
karpūrādisamopetaṃ datvā tāmbūlamuttamam
tanmudrāṃ darśayitvā tu rajjumādāya vai dṛḍhām/
tribṛtkṛtaistu kārpāsasūtrairatidṛḍhaiḥ kṛtām
yaṣṭyagrasaṃsthite yantre yojayitvā tayā tataḥ/
dhvajasya śikharaṃ vipra! bandhayet sudṛḍhaṃ yathā
bāladhvajena sahitaṃ ghaṇṭayā ca samanvitam/
puṇyāhaṃ vācayitvā tu saṃprokṣyāstrodakena tu
mahākumbhasthatoyena saṃprokṣya garuḍaṃ tataḥ/
mahākumbhasthagaruḍaṃ paṭasthe tu niveśayet
stambhamūle samutkīrya sāstrakumbhajalaṃ tataḥ/
kalaśāṣṭakatoyaṃ ca stambhamūle vinikṣipet
ācarya mantranyāsaṃ tu puṣpāṃjalipurassaram/
sannidhiṃ sannirodhaṃ ca sāmmukhyaṃ ca samācaret
"asmāddināt samāramya yāvattīrthadināntimam/
sannidhiṃ kuru pakṣīndra! rājño janapadasya ca
grāmasya yajamānasya vaiṣṇavānāṃ viśeṣataḥ/
tuṣṭaye puṣṭaye caiva sarvaśatrujayāya ca
trprapamṛtyujayārthaṃ ca vihageśa! prasīda om/"
iti vijñāpya pakṣīndraṃ vikirete kusumāṃjalim
pūrvāhne vātha madhmāhne muhūrte śobhane guruḥ/
rajjunārohayedvīśaṃ dhvajasthamanucintayan
rajjuṃ ca bandhayet staṃbhe prādakṣiṇyakrameṇa tu/
prāsādābhimukhaṃ stambhe sthāpayedgaruḍadhvajam
vihageśvarabiṃbaṃ ca stambhāgre yojayenna vā/
sannidhau devadevasya gatvā puṣpāṃjaliṃ kṣipet
"jñānato'jñānato vāpi yathoktaṃ na kṛtaṃ mayā/
tat sarvaṃ pūrṇamevāstu sutṛpto bhava sarvadā
omacyutakṣa! jagannātha! mantramūrte! janārdana!/
rakṣa māṃ puṇḍarīkākṣa! kṣamasvāja! prasīda om"
iti vijñāpya deveśaṃ yātrāmūrtigataṃ vibhum/
anyatra maṇḍape nītvā viśeṣārcanapūrvakam
prabhūtānnaṃ nivedyātha sarvaṃ havanapaścimam/
kṛtvā yathākrameṇaiva prāsādaṃ tu praveśayet
dhvajapīṭhopariṣṭāttu staṃbhamūle prakalpayet/
aṣṭapatraṃ tu kamalaṃ caturāvaraṇānvitam
sakarṇikaṃ yathā stambhaḥ karṇikāstho virājate/
caturaṃgulavistārāstāvanmānena connatāḥ
kartavyā mekhalāḥ sarvāścaturaśrā dvijottama!/
staṃbhamānaṃ vinā pajhaṃ ṣaष़ḍaṃgulasamanvitam
tāvadvistārasaṃyuktaṃ mekhalopari vinyaset/
pīṭhordhve tu prapāṃ kuryāt catustaṃbhasamanvitām
yadvā staṃbhāṣṭakopetāṃ ṣoḍaśastaṃbhasaṃyutām/
catustoraṇa saṃyuktāṃ darbhamālāpariṣkṛtām
bhūṣitāṃ tu patākādyairbāhye yavanikānvitām/
dīpān pradīpayettatra anirvāṇān samantataḥ
tadvāsarāt samārabhya puṣpayāgādināntimam/
trisandhyamarcanaṃ kuryāt saviśeṣaṃ japāntimam
utsavārambhadivasāt trisaptadinamācaret/
pūjālopo na kartavyo dviguṇīkṛtya ācaret
balikāle baliṃ dadyādasyāpi prativāsaram/
pradoṣe samanuprāpte yātrabiṃbagarta vibhum
alaṃkṛtya yathānyāyaṃ nayedāsthānamaṇṭapam/
bhadrāsane samāropya vibhavena tu pūrvavat
kṛtvā homāvasānaṃ tu bherītāḍanamācaret/
agratastu vibhoḥ sthāpya bherīṃ vai dhānyaviṣṭare
tatpūrve śaṃkhanikaraṃ vahnau kāhalasaṃcayam/
yāmye tu maddalaṃ tantrīṃ vaṃśayuktāṃ tu yātudik
vāruṇyāṃ tu mṛdaṃgaṃ ca ḍuḍḍukasaṃyutam/
vāyavye jhallarīṃ nyasya kāṃsyatālasamanvitām
paṭahaṃ hrasvapaṭahaṃ some ḍuḍḍukasaṃyutam/
eśānyāṃ ḍuḍḍukāṃ jhallīṃ hastadyaṃṭāsamanvitāt
teṣāṃ bāhye tu viprendra! dakṣiṇe gaṇikājanam/
nyasenmaṃgalagānārthaṃ tatpāśve mantragāyakān
nartakānagrataḥ sthāpya uttare vandibṛndakān/
sve sve sthāneṣu saṃsthāpya anyān vai vādyakovidān
evaṃ krameṇa saṃsthāpya saṃbhavānuguṇaṃ dvija!/
vāsasā veṣṭayedvāpi bherīṃ vittānurūpataḥ
śabdavigrahamākāśaṃ bheryāṃ saṃsmṛtya pūjayet/
koṇaṃ taddākṣiṇe sthāpya vāyuṃ tatra supūjayet
tataḥ pāraśavaṃ snānaṃ darbhapāṇimalaṃkṛtam/
upavītādisaṃyuktaṃ agrataḥsthāpya vīkṣayet
astreṇa prokṣayet paścādarghyatoyena tatparam/
tenaiva tāḍayedbairīṃ gītanṛttapurassaram
śaṃkhavādyādi saṃyuktaṃ mathavā deśikaḥ svayam/
muhūrte śobhane prāpte tāḍayitvā tu berikām
koṇena prathamaṃ dhyāyan hayagrīvaṃ janārdanam/
tristhānādiṣu devānāṃ tridhā vai tena tāḍayet
tataḥ pāraśavenaiva tāḍayettu yathecchayā/
devatāvāhanīṃ gādhāṃ saṃskṛtāṃ prākṛtāṃ tu vā
drāmiḍīṃ vā yathecchātastadā saṃśrāvayedvibhum/
tatkāle devatānṛttaṃ tattadgītādisaṃyutam
darśayeddevadevasya devatānāṃ sutṛptaye/
tatastu devadeveśaṃ garbhagehe praveśayet
pāyasaṃ droṇamānaṃ tu samādāyātha pātrataḥ/
tathārghyagandhamālyādi dhūpaṃ tāṃbūlameva ca
prāsādadvāramārabhya bahirdvārāvasānakam/
āvṛtiṣvapi sarvāsu vīthyāvaraṇapaścimam
baliṃ pradāya vidhinā gītanṛttādisaṃyutam/
tataḥ praviśya grāmaṃ tu pūrvasyāṃ diśi saṃsthitaḥ
devatāvāhanaṃ kuryāt prāṅmukho deśikaḥ svayam/
tatputrastasya śiṣyo vā svareṇoccatareṇa tu
"āgacchatāmaragaṇāḥ! prāgāśāṃ ye'dhiśerate/
virūpāśca surūpāśca saparyāmudyatāmimām
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ kumudasyānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ
"
anena mantreṇāvāhya kumudaṃ sagaṇaṃ tataḥ/
arghyālepanamālyādi dhūpaṃ toyaṃ yathākramam
pāyasānnaṃ punastoyaṃ tāmbūlaṃ ca pradāpayet/
paścāt saṃtoṣayedramyairmahadbhiḥ śaṅkhajai ravaiḥ
tadīyatālasaṅgītanṛttaiścāpi, tataḥ param/
"āgacchatāmaragaṇāḥ! ye'gnyāśāmadhiśerate
bhīmābhīmamukhā raudrāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ kumudākṣānuyāninaḥ
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
anena kumudākṣaṃ tu samābāhya gaṇādhipam
prāgvat santoṣayitvā tu, tataḥ saṃprāpya yāmyadik/
"āgacchata pitṛgaṇāḥ! yāmyāśānadhiśerate
dāruṇā'dāruṇācārāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ puṇḍarīkānuyāyinaḥ
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
anena puṇḍarīkākhyaṃ samāvāhya gaṇeśvaram
krameṇa pūjayitvā tu gatvā vai yātudhānadik/
"āgacchata yātugaṇāḥ! yātvāśāṃ yedhiśerate
kravyāśinaḥ krūradhiyaḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptā vāmanasyānuyāyinaḥ
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
ityāvāhya gaṇeśaṃ tu vāmanaṃ pūjayet kramāt
vāruṇāśāṃ tato gatvā śaṃkukarṇaṃ gaṇeśvaram/
"āgacchatā'hiprathamāḥ! pratīcīṃ ye'dhiśerate
mahadviṣā dandaśūkāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ śaṃkukarṇānuyāyinaḥ
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
ityāvāhya yajet prāgvat, paścāt saṃprāpya vāyudika
"āyāntu gandharvagaṇāḥ! vāyvāśāṃ ye'dhiśerate/
sudarśanā bhīmavegāḥ saparyāmudyatāmimām
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ sa(rpa)rvanetrānuyāyinaḥ/
mahamimamupayātu prītāstebyo namo'stu vaḥ
anenāvāhya sagaṇaṃ sarvanetraṃ tu toṣayet/
tataḥsomadiśaṃ gatvā sumukhaṃ tu gaṇādhipam
"āgacchata yakṣagaṇāḥ! udīcīṃ ye'dhiśerate/
virūpā daṇḍahastāśca saparyāmudyatāmimām
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ sumukhasyānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ
iti mantreṇa cāvāhya toṣayet pūrvavartmanā/
tatastvīśadiśaṃ gatvā gaṇeśaṃ supratiṣṭhitam
āyāntu piśācagaṇāḥ! īśāśāṃ ye'dhiśerate/
saśūlāyudhahastāśca saparyāmudyatāmimām
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ supratiṣṭhānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ
mantreṇāvāhya saṃpūjya gatvā vai grāmamadhyataḥ/
tatra cāvāhayedūrdhvaṃ pṛśnigarbhaṃ gaṇeśvaram
āgacchata siddhagaṇāḥ! gaganaṃ ye'dhiśerate/
śucimatayaḥ śucayaḥ saparyāmudyatāmimām
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ pṛśnigarbhānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ
āvāhya toṣayitvā tu, athastānmānavaṃ tataḥ/
āgacchatādharagaṇāḥ! pṛthivīṃ ye'dhiśerate
bahurūpā bahujñānāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptā mānavasyānuyāyinaḥ
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/
āvāhya toṣayet prāgvat kramānnṛttāvasānakam
tṛptaye sarvabhūtānāṃ baliśeṣaṃ tataḥ kṣipet/
balidāne tu pūrvādivaibasvatadigantimam
ācāryaḥ prāṅmukhaḥ sthitvā kuryādāvāhanādikam/
yātvādidiktraye kuryāt pūrvoditamudaṅmukhaḥ
someśadigdvaye grāmamadhyepi prāṅmukho bhavet/
samatālastathābaddhastālo vai bhṛṅgiṇī tathā
mallatālo maṃgalaśca jayatālastu bhadrakaḥ/
ḍhakkarīsaṃjñitastālo brahnatālastathaiva ca
anantatāla ityate daśa tālāḥ prakīrtitāḥ/
kumudādigaṇeśānāṃ daśānāṃ kramaśo dvija!
ṣaḍajarṣabhau ca gāndhārau madhyamaḥ pañcamastathā/
dhaivataścaiva niṣado dhaivato madyamastathā
pañcamaśca krameṇaiva kathitāḥ syurdaśa svarāḥ/
gāndhārarāgaḥ kaulayākhyaḥ kaiśiko naṭṭabhāṣikaḥ
śrīkāmadaśca tatkeśī dakṣarāgastathaiva ca/
colāpāṇyabhidho rāgau medharāgaśca paścimaḥ
ityete kumudādīnāṃ daśa rāgāḥ prakīrtitāḥ/
vilāsaṃ sarvatobhadraṃ kheṭakaṃ cakramaṇḍalam
kāntārakuṭṭimaṃ pṛṣṭhakuṭṭimaṃ kaṭibandhanam/
vāmajānūdhvanattaṃ ca ādimaṃ ca dvayaṃ punaḥ
ete nṛttaviśeṣāśca kumudānāṃ kramāt smṛtāḥ/
ete hyāvṛtidevānāṃ kramāttālādayaḥ smṛtāḥ
anyeṣāṃ sarvadevānāṃ tālo bhadraḥ praśasyate/
bhavedgārūḍatālastu pakṣīśasya tu, madhyamaḥ
svaro, rāgastu goḍaḥ syānnṛttaṃ vai viṣṇukāntakam/
vighnārerjayatālaṃ syānnṛttaṃ svastikamucyate
ṛṣabhastu svaraḥ prokto varāṭīrāga eva ca/
bherītāḍanapūrvaṃ tu devatāvāhanaṃ caret
ghoṣayedgāruḍaṃ tālamantarāle tu vai diśām/
tatkāle deśikendreṇa svayaṃ saṃskṛtagādhayā
anye caturmukhamukhā āṅūtavyā marudguṇāḥ/
devasyotsavasevārthaṃ tathānye bhagavadgaṇāḥ
tathānye bhagavadbhaktā janāstatpadavāsinaḥ/
yadvā guroranumatairbhagavadbhaktibṛhitaiḥ
āhūtavyāstu tairviprairdivyayā gādhayā dvija!/
evaṃ grāmaṃ paribhrāmya prāsādaṃ saṃpraviśya tu
garuḍasthānamāsādya toṣayitvā khagaghvajam/
tālādikaistatastvenaṃ viṣvaksenaṃ tu toṣayet
devatāvāhanaṃ ye'tra draṣṭukāmāḥ samāhitāḥ/
bherītāḍanaśabdaṃ ca tathā śrṛṇvanti ye janāḥ
taddeśātte na gaccheyuryāvattīrthadināntimam/
mohena yadi gaccheyuste bhaviṣyanti rogiṇaḥ
na kuryuste nadītāraṃ na yānaṃ yojanāt param/
yātāścet punarāgasatya garuḍaṃ saṃprapūjya tu
tīrthayātrāṃ tu saṃsevya te bhaviṣyanti nīrujaḥ/
evaṃ tu dhvajamutthāpya guruḥ paścāt samāhitaḥ
devānāṃ keśavādīnāṃ mantrairdvādaśabhiḥ kramāt/
dvādaśāhaṃ vrataṃ kuryāt yātrāraṃbhadināditaḥ
snānārcanādikaṃ kṛtvā pītvā taccaraṇodakam/
kuśodakasamāyuktaṃ japedvai dvādaśākṣaram
naivedyaprāśanaṃ pūrvaṃ kuryānnaktāśanaṃ dvija!/
japeddvādaśanāmāni kramādvācyamanusmaran
aṃkurāropaṇadinādyāvattu dhvajavāsaram/
dinaṣaṭkena viprendra! pratyahaṃ vratamācaret
dvādaśākṣaramantreṇa kuryādaṃkuravāsare/
dvitīye turyamantreṇa, pare suṣuptivācakaiḥ
svapnamantraiścaturthe tu, jāgranmatraistu pañcame/
keśavādiṣu yonīnāṃ mūrtīnāṃ vācakaiḥ paraiḥ
utsavārambhaṇadinādyāvattīrthadināntimam/
vācakairnavamūrtīṃnāṃ navāhaṃ vratamācaret
yadvā dviṣaṭkamantreṇa sarvatrāpi vrataṃ caret/
dhvajārthāṃkuranakṣatrādyāvattīrthadināntimam
evaṃ vratasamāyukta ācāryaḥ kṛtyamācaret/
saṃkalpyotsavamādau tu vratasaṃkalpapūrvakam
dhvajārthamaṃkurāropaṃ kuryādyo deśikottamaḥ/
kuryāddhvajāvarohāntaṃ sarvaṃ sarma sa eva tu
prājñopi netaraḥ kuryāt; yadi, kartā vinaśyati/
mṛte vā vyādhite tasmin tadanujñāmavāpya ca
nityānuṣṭānalopācca vaidhuryādividūpite/
abhyanujhāṃ gurostasya saṃprāpya vidhipūrvakam
śeṣaṃ kuryāttu tatputrastacchiṣyo vā samāhitaḥ/
anyo vā yadi vā bhrātā prāyaścittapurassaram
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe devatāvāhanāntavidhānaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ //
*****************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0