Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 16

16.1

// śrīḥ //
?0?2 ṣoḍaśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---------
sthāpanaṃ mantrabimbānāṃ parijñātaṃ yathāvidhi/
mahotsavavidhānaṃ tu śrotumicchāmi sāṃpratam

16.2

śāṇḍilyaḥ -------
mahotsavaṃ pravakṣyāmi yathāvanmunipuṅgava!/
sava ityucyate duḥkhaṃ vidvadbhiḥ samudāhṛtam

16.3

udgataḥ sa savo yasmāt tasmādutsava ucyate/
nityo naimittikaḥ kāmyastrividhaḥ sa mahotsavaḥ

16.4

vatsare vatsare yastu kriyate sa tu nityakaḥ/
bhūmikaṃpe diśāṃ dāhe mahotpāteṣu satsu ca

16.5

durbhikṣe vyādhite rāṣṭre tathā vai śatrusaṃkaṭe/
anāvṛṣṭau ca sarvatra nakṣatrapatane ca khāt

16.6

hasane bhagavanmūrteraṅgānāṃ calane sati/
rodane cāsanād‌bimbe paribhramati sattama!

16.7

vyatyāse śaśi (diśi) sūryasya tathānyeṣvevamādiṣu/
śāntyarthaṃ yat prakurvīta sa naimittika ucyate

16.8

caturṇāṃ puruṣārthānāmuddiśyānyatamaṃ phalam/
utsavo'nuṣṭhitaḥ kāmyaḥ saṃkalpitaphalapradaḥ

16.9

ekaikamutsavaṃ viddhi trividhaṃ munipuṃgava!/
uttamādivibhedena tatra cotsavakautuke

16.10

kriyate hayutsavo yastu sa uttama udāhṛtaḥ/
nityaḥ snapanabiṃbe yaḥ sa madhyama udīryate

16.11

bimbe nityotsavārthe tu yaḥ syāt sa tu kanīyasaḥ (!)/
kumbhe vā viṣṭare cakre yaḥ sa ābhāsasaṃjñitaḥ

16.12

anyenāpi prakāreṇa bhūyastraividhyamucyate/
paribhramaṇakāle tu yātrābiṃbasya pūrvataḥ

16.13

kumudādyaistu bhūteśaiḥ paṭeṣu likhitairdvija!/
sadhyānaṃsiddhaye yadvā hemādidravyanirmitaiḥ

16.14

vibhavasyānuguṇyena rakṣārthaṃ hetinā tathā/
sarvasaṃpūraṇārthaṃ tu garuḍenāpi vai saha

16.15

grāmādau balidānaṃ tu yatra nityaṃ samācaret/
sa eṣa utsavo vipra! bhaveduttamasaṃjñitaḥ

16.16

paribhramasamārambhāt pūrvameva mahāmate!/
nityotsavārthabiṃbasya sannidhāvannamūrtinā

16.17

sārdhaṃ ca cakrarājena, athavā kevalasya tu/
sannidhau balibiṃbasya baliṃ datvā vidhānataḥ

16.18

prāsāde balibiṃbādi praveśya tadanantaram/
yatra yātrārthabiṃbasya paribhramaṇamācaret

16.19

grāme vā nagare vāpi sa tu madhyamasaṃjñitaḥ/
sannidhau cakrarājasya baliṃ datvā puraiva tu

16.20

devayātrā bhavedyatra bhavet sa tu kanīyasaḥ (!)/
mukhyānukalpabhedācca dvividhaḥ parikīrtitaḥ

16.21

kalaśe maṇḍale biṃbe vahnau ca yajanaṃ vibhoḥ/
nityaśaḥ kriyate yatra mukhyakalpaḥ sa kīrtitaḥ

16.22

biṃbe vahnau ca yajanaṃ yatra syāt sonukalpakaḥ/
parasūkṣmasthūlabhedādekaikastrividhaḥ smṛtaḥ

16.23

ekatripaccasaptāho navāhaśca paraḥ smṛtaḥ/
dvādaśāho'rdhamāsaśca ekaviṃśativāsaraḥ

16.24

sūkṣmaḥ, sthūlaḥ saptaviṃśaddino māsastathā ṛtuḥ/
ṣaṇmāsa abhdamevaṃ hi utsavāstu trayodaśa

16.25

bhūyo mukhyādibedena dvividhaḥ sa tu kīrtitaḥ/
utsavāhargaṇāt pūrvaṃ yathokte vāsare dvija!

16.26

dhvajasyārohaṇaṃ kṛtvā tatpaścāt kriyate tu yaḥ/
mukhyakalpamidaṃ viddhi daivādvā mānuṣāttu vā

16.27

kutaścit kāraṇādvipra! pūrvamukte tu vāsare/
na kalpite dhvajārohe tūtsavārambhavāsare

16.28

dhvajasyārohaṇaṃ kṛtvā tatpaścāt kriyate tu yaḥ/
anukalpamidaṃ viddhi hyeṣa tu trividhaḥ smṛtaḥ

16.29

dhvajārohaṇapūrvastu devatāhvānapūrvakaḥ/
ah‌kurārpaṇapūrvastu tathā ca munipuṃgava!

16.30

dhvajārohaṇapūrvastu rājarājyasukhapradaḥ/
devatāhvānapūrvastu svargabhogaphalapradaḥ

16.31

aṅ‌kurārpaṇapūrvastu sarveṣāṃ mokṣado bhavet/
utsavāraṃbhadivase divāropya dhvajaṃ niśi

16.32

bherītāḍanamanvak ca pālikāsvaṃkurān kṣipet/
dhvajārohaṇapūrvastu hyeṣa utsava ucyate

16.33

āghoṣya bherīṃ prathamaṃ dhvajārohaṇamanvataḥ/
tatoṃkurārpaṇaṃ hyeṣa devatāhvānapūrvakaḥ

16.34

aṅ‌kurāropaṇaṃ vipra! pūrvaṃ tu rajanīmamukhe/
tatonvak syād‌dhvajāroho bherītāḍanamanvataḥ

16.35

ah‌kurāropapūrvastu hyeṣa utsava ucyate/
utsavaṃ hayuttamaṃ viddhi trivāraṃ prativatsaram

16.36

dvivāraṃ madhyamaṃ proktaṃ hyekavāraṃ kanīyasam/
caturvāraṃ pañcavāraṃ ṣaḍvāraṃ vibhave bhavet

16.37

mantramūrtipratiṣṭhānakāla eva mahāmate!/
prāsādasya śikhāgre tu sthāpitaḥ khagarāḍ‌dhvajaḥ

16.38

hetirājasamāyuktau yatra tatra sadā dvija!/
vinā tvanyadhvajārohamutsavaṃ parikalpayet

16.39

tatrāpyanyadhvajārohaṃ kuryādvā vibhave sati/
kuryādutsavamanyatra dhvajārohaṇapūrvakam

16.40

tīrthayātrānuguṇyena dhvajārohaṃ prakalpayet/
utsaveṣu ca sarveṣu tīrthayātrādinaṃ śrṛṇu

16.41

caitrādiṣu ca māseṣu śravaṇarkṣe'yanadvaye/
viṣuvadvitaye vāpi candrasūryoparāgayoḥ

16.42

dvādaśyāṃ paurṇamāsyāṃ ca darśe ca navamītithau/
māsarkṣepi ca rohiṇyāṃ tathā cottaraphalagune

16.43

punarvasvākhyanakṣatre pratiṣṭhādivase tathā/
nagaragrāmajanmarkṣe prāsādārambhavāsare

16.44

rājñāṃ janmadine vāpi abiṣekadine tathā/
ekasminneṣu sarveṣu tīrthayātrāṃ samācaret

16.45

eteṣu yasminnakṣatte tīrthayātrā prakalpitā/
yadā tu tat syād‌dviguṇaṃ māsi h‌yutsavakalpite

16.46

tadā kuryāt tīrthayātrāṃ māsāntasthe tu taddine/
phālguṇādiṣu sarveṣu māseṣvevaṃ prakalpayet

16.47

pañcāhāttu samārabhya ekatriṃśaddināntimam/
tīrthayātrādinādarvāgekaviṃśatime dine

16.48

dvajasyarohaṇaṃ kuryādutsavārthaṃ prayatnataḥ/
yadvā kalyāṇadivasaṃ triguṇīkṛtya tāvatām

16.49

ādau dinānāṃ kartavyo dhvajāroho dvijottama!/
saptaviṃśatime brahnan! utsavārambhavāsarāt

16.50

pūrvaṃ dine tu tatsaṃkhye dhvajamārohayet sudhīḥ/
triṃśaddine tu tatsaṃkhye dine pūrve samācaret

16.51

ṛtūtsavāditritaye h‌yutsavāraṃbhavāsarāt/
ekonaviṃśatidine dhvajārohaṇamācaret

16.52

aṣṭādaśadine vāpi dvādaśāhethavā bhavet/
ekaviṃśaddinādye(de)vamutsavānāṃ trikepi ca

16.53

evameva dhvajārohamācareddeśikottamaḥ/
aṃkurānarpayitvā hi puṇye pūrvaṃ yathodite

16.54

dhvajamārohayet paścānmaṅgalaṃ maṅgale dine/
yasmin dine dhvajārohaṃ kuryāt tatpūrvameva tu

16.55

dvādaśāhe navāhe vā saptāhe pañcamehani/
tṛtīye'hani vā kuryādaṃkurāropaṇaṃ dvija!

16.56

tadvidhānaṃ hi vistārāt samākarṇaya sāṃpratam/
trividhāni ca pātrāṇi maṃgalāṃkuraropaṇe

16.57

pālikā ghaṭikāśceti śarāvāścetibhedataḥ/
pālikānāmathocchrāyaḥ paccaviṃśāṃgulo bhavet

16.58

tadānanasya vistāro bhavedvai ṣoḍaśāṃgulaḥ/
aṣṭāṃgulastaducchrāyo hyaṃ(dvayaṃ)gulaṃ valayaṃ tataḥ

16.59

bhavet kaṇṭhabilaṃ vipra! tatoṣṭāṃgulavistṛtam/
ārabhya vaktravalayāt yāvatkaṇṭhabilaṃ dvija!

16.60

hrāsayedanupātena, tannālaṃ dvādaśāṃgulam/
ucchrāyādatha vistārānmadhyatastu ṣaḍaṃgulam

16.61

adhastādaṃgulānāṃ tu catuṣkaṃ vistṛtaṃ bhavet/
tataḥ kaṇṭhabilāccaiva hrāsayedanupātataḥ

16.62

pādapīṭhamadhotsedhādvijñeyaṃ caturaṃgulam/
daśāṃgulastadvistārastatsaṃdhiścāṃgulo bhavet

16.63

tatsandheśca bhavennāhaṃ sārdhamekāṃgulaṃ dvija!/
unmattakusumākāraṃ vaktraṃ pajhākṛtirbhavanet

16.64

pālikotsedhatulyāstu ghaṭikāḥ samudāhṛtāḥ/
aṃgulatrayahīnā vā tadūrdhvaṃ kalaśākṛtiḥ

16.65

ghaṭikāḥ pañcavaktrāḥ syuretāsāṃ madhyamaṃ mukham/
ṣaḍaṃgulaṃ ca vistīrṇaṃ caturdikṣu catuṣṭayam

16.66

caturaṃgulavistāraṃ kalaśodaravistṛtiḥ/
ṣoḍaśāṃgulamānotthā śeṣaṃ prāgvat samācaret

16.67

yadāṃgulatrayanyūnāstadā saptāṃgulocchritam/
tadānanaṃ tu tannālaṃ ardhottaradaśāṃgulam

16.68

sārdhatrayāṃgulaṃ pīṭhaṃ prāgvat sarvatra vistaraḥ/
śarāvāḥ pālikotsedhatulyāḥ pañcabhiraṃgulaiḥ

16.69

hīnā vā, vaktravistārāt samārabhya mahāmate!/
pādapīṭhasya vistāraṃ yāvattāvatkrameṇa tu

16.70

pūrvoktāt pādahīnā tu bhavet sarvatra vistṛtiḥ/
bhavet tripādahīnā tu pādapīṭhasya vistṛtiḥ

16.71

yadā śarāvā hīnāḥ syuraṃgulaiḥ pañcabhistadā/
mukhaṃ ṣaḍaṃgulocchrāyaṃ tannālaṃ tu daśāṃgulam

16.72

tryaṃgulaṃ pādapīṭhaṃ syāt prāgvat sarvatra vistṛtiḥ/
taduttamamānaṃ tu pātrāṇāṃ kathitaṃ dvija!

16.73

etadeva muniśreṣṭha! pādahīnaṃ tu madhyamam/
ardhahīnaṃ tu tanmānamadhamaṃ parikīrtitam

16.74

ato nyūnaṃ na kartavyaṃ kadācit siddhikāṃkṣibhiḥ/
hemādilohajāḥ sarve mṛṇmayā vā yathāvasu

16.75

pratyekaṃ pālikādīnāṃ dviṣaṭ‌kaṃ cottamaṃ bhavet/
dviraṣṭakaṃ vā ṣaṭ‌triṃśad‌vibhave sati kalpayet

16.76

pratyaṣṭakaṃ madhyamaṃ syāccatuṣkamadhamaṃ bhavet/
sarvārthe pālikāḥ prāgvat ṣoḍaśāṣṭau yathābalam

16.77

catasro vā tatastāsu maṃgalāṃkurakalpanam/
ayugmā mānuṣe kārye daive yugmāstu pālikāḥ

16.78

mahotsave dhvajārohe h‌yutsavāvasare'thavā/
pavitrārohaṇe caiva tathā sthāpanakarmaṇi

16.79

jīrṇoddhāravidhau cāpi sahasrakalaśe tathā/
trivargapālikā yadvā bhaveduttamasaṃkhyayā

16.80

bhavenmadhyamayā vāpi nānyathā dvijasattama!/
karmasvanyeṣu sarveṣu yathāvittaṃ yathāruci

16.81

aṃkurāvāpanasthānamaṇṭapaṃ parikalapayet/
prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇepi vā

16.82

tṛtīyāvaraṇe vāpi caturthāvaraṇepi vā/
śubhe vivikte'bhimate deśe vai deśikottamaḥ

16.83

caturdikṣu caturdvāraṃ caturvandanamālikam/
darbhamālāparikṣiptaṃ muktādāmavirājitam

16.84

vitatakṣaumasaṃchannaṃ gomayāliptabhūtalam/
pradīpamālāvitatamakṣataiścāpi sarvataḥ

16.85

sudhācūrṇaiśca dhavalaiḥ citritābhyantarasthalam/
maṇṭapaṃ kalpayitvaivaṃ yadvā snapanamaṇṭape

16.86

yāgākhyamaṇḍape vāpi kuryādaṃkuraropaṇam/
aṃkurānarpayedrātrau ya icchedrāṣṭravardhanam

16.87

bījānāmadhipaḥ soma oṣadhīśo'mṛtātmakaḥ/
na prīṇāti sadā brahnan! aṃkurārpaṇamahni cet

16.88

tasmāt sarvaprayatnena rātryāmevāṃkurārpaṇam/
kuryāt samyagvidhānena bhagavadbhaktisaṃyutaḥ

16.89

tasmin jagatpriye prīte śītāṃśau prāṇijīvane/
taddeśe sarvasasyānāṃ saṃpattirmahatī bhavet

16.90

gavāṃ ca lokamātṝṇāṃ nṝṇāmapi ca sarvaśaḥ/
ajñānādahni kuryāccedaṃkurāṇāmathārpaṇam

16.91

aśobhanaṃ bhavedrāṣṭraṃ asamṛddhajanānvitam/
sadyaḥ kālīnake vipra! karmaṇi syāddivāpi ca

16.92

yadyadatropayogyaṃ syāttat sarvaṃ tu samārjayet/
saṃbhṛtya sarvasaṃbhārānācāryo mūrtipaiḥ saha

16.93

snātaḥ kṛtāhnikaścaiva sottarīyaḥ svalaṃkṛtaḥ/
nūtanakṣaumavasanaḥ soṣṇīṣaḥ sāṃgulīyakaḥ

16.94

surabhīkṛtasarvāṃgaḥ sragvī saṃmṛṣṭakuṇḍalaḥ/
śvetayā mṛtsnayā samyak pariklṛptordhvapuṇḍrakaḥ

16.95

pavitrapāṇirniyataḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ/
kṛtācāmaḥ kṛtanyāso japan vai dvādaśākṣaram

16.96

tadarthamarthayitvā tu yajamānasamanvitaḥ/
bhagavantaṃ jagadyoniṃ pūjayitvā vidhānataḥ

16.97

kalaśe maṇḍale biṃbe vahnau santarpya vai kramāt/
biṃbe'gnā, vatha biṃbe vā uttamādivyapekṣayā

16.98

tatastvabhinave pātre sauvarṇe rājate'thavā/
tilasarṣapanīvāraśālimāṣapriyaṃgavaḥ

16.99

kulutthamudganiṣpāvayavagodhūmaveṇavaḥ/
bījāni dvādaśaitāni ṣṭathak pātreṣu vā dvija!

16.100

saṃbhṛtya tu muniśreṣṭha! sthāpayitvā tu mūrdhani/
dīkṣitasya tu viprasya, puṣpākṣatakarāṃjaliḥ

16.101

ācāryaḥ praviśet sārdhaṃ sādhakairbhagavanmayaiḥ/
prāsādābhyantaraṃ vipra! tatrādhāropari nyaset

16.102

bījapātraṃ tato'rghyeṇa gandhaiḥ puṣpaiśca dhūpakaiḥ/
saṃpūjya mūlabiṃbasthaṃ tathā cotsavabiṃbagam

16.103

bījapātraṃ tato'bhyarcya devāya vinivedayet/
saha śaṃkhaninādaiśca maṃgalairgītanisvanaiḥ

16.104

tūryanādaiśca vividhaiḥ śrutighoṣaiḥ samantataḥ/
tato vijñāpayenmantramimamuccasthayā girā

16.105

"devadeva! jagannātha! yātrotsavanimittataḥ/
dhvajārthamaṃkurāropaṃ kariṣyāmi prasīda oma"

16.106

iti vijñāpya devasya tatrānujñāmavāpya ca/
sthāpayitvā tu tat pātraṃ dīkṣitasyaiva mūrdhani

16.107

sādhakaiḥ sahito vipra! bahirnirgatya deśikaḥ/
viṣvaksenaṃ tu vā tārkṣyaṃ hanumatpramukhaṃ tu vā

16.108

hetīśaṃ vāpi vastrādyairalaṅ‌kṛtya viśeṣataḥ/
yānādikaṃ samāropya prakṣālyādbhiḥ khanitrakam

16.109

navena vāsasācchādya bhūṣayitvā tu mālyakaiḥ/
deśiko vāhayedvipraiḥ śūdrairvā dīkṣitairdvija!

16.110

cchatradhvajapatākābhiḥ sārdhamaṃkurapātrakaiḥ/
trividhaiḥ pālikādyaiśca śaṃkhatūryādibhiḥ saha

16.111

āmnāyoddhoṣaṇaparairbhaktairbhāgavatairvibhoḥ/
gāyakairgaṇikābhiśca tathānyairmaṅgalaiḥ saha

16.112

kramāt pradakṣiṇīkṛtya sarveṣvāvaraṇeṣu ca/
diśaṃ prācīmudīcīṃ vā athavā prāgudagdiśam

16.113

adūraṃ samanuprāpya tatrodyāne manohare/
kevale vā śucau deśe mṛdaṃ śuddhāṃ samāharet

16.114

astramantreṇa dharaṇīṃ saṃprokṣya prathamaṃ guruḥ/
mahīsūktena saṃspṛśya dhyāyannekāgracetasā

16.115

mūrtiṃ devasya vārāhīmabhyarcya kusumairbhuvam/
astrāṃbunā prokṣitena puṣpairabhyarcitena ca

16.116

khanitreṇa khaned‌bhūmiṃ prāṅ‌mukhaḥ kroḍamantrataḥ/
lohaje bhājane mṛtsnāṃ vetraje vā yathāruci

16.117

gṛhītvā mūlamantreṇa veṣṭayitvā ca vāsasā/
pratyagreṇa tathā nadyā vālukāṃ gomayaṃ tathā

16.118

gokulāt pūrvavat pātre gṛhītvā''cchādya vāsasā/
yānādike samāropya yadvā dīkṣitamūrdhani

16.119

gatvā pradakṣiṇaṃ grāmaṃ praviśenmaṇṭapaṃ tataḥ/
maṇṭapaṃ śodhayitvā tu snapanoditavartmanā

16.120

tato maṇṭapamadhye tu sūtrāṇyāsphālayet kramāt/
prāgāyatāni prathamaṃ kramāt saptadaśa kṣipet

16.121

udagāyatasūtrāṇi caturdaśa nipātayet/
sūtrāt sūtrādantarālaṃ ṣoḍaśāṃgulasammitam

16.122

trayādhikadaśaiva syuḥ pūrvapaścimapaṅ‌ktayaḥ/
evaṃ ṣoḍaśasaṃkhyātā dakṣiṇottarapaṅ‌ktayaḥ

16.123

bījapātrapratiṣṭhārthaṃ pūrvapaścimapaṅ‌ktiṣu/
madhye paṅ‌ktitrayaṃ sthāpya vīdhyarthaṃ dvitayaṃ mṛjet

16.124

bhūyaśca paṅ‌ktitritayaṃ sthāpayet pāśvayordvayoḥ/
dakṣiṇottaramadhye tu sthāpyaṃ paṅ‌kticatuṣṭayam

16.125

dvitayaṃ dvitayaṃ pārśve vīthyarthaṃ vimṛjet punaḥ/
catuścatuśca paṅ‌ktīnāṃ sthāpayet kramayogataḥ

16.126

aśāsvaṣṭāsu madhye ca śarābaghaṭapālikāḥ/
dvādaśa dvādaśa sthāpyā śatamaṣṭottaraṃ bhavet

16.128

āgneye dakṣiṇe bhāge nairṛtepi ca pālikāḥ/
ghaṭikā vāruṇe brāhne tathā paurandarepi ca // 127 /
śarāvā mārute saumye tvīśāne ca yathāvidhi/
pratyekaṃ pālikādīnāṃ ṣoḍaśatvena kalpayet

16.129

dakṣiṇottaragaṃ sūtrapañcakaṃ viniveśayet/
prāgāyatāni sūtrāṇi pūrvavadviniveśayet

16.130

ācaret pūrvavadvipra! prākpratyakpaṅ‌ktikalpanam/
tatra dakṣiṇataḥ paṅ‌kticatuṣke sthāpayet kramāt

16.131

pālikāḥ ṣoḍaśa puro madhye paṅ‌kticatuṣṭaye/
ghaṭikāḥ ṣoḍaśa nyasya uttare viniveśayet

16.132

śarāvānapi tatsaṃkhyānatha dvādaśakalpane/
dakṣiṇottarasūtrāṇi catvāryatra vinikṣipet

16.133

pūrvāparāṇi sūtrāṇi pūrvavadvinipātayet/
aṣṭādhikāni koṣṭhāni catvāriṃśadbhavanti hi

16.134

yāmye dvādaśa koṣṭhāni sthāpayitvā tato mṛjet/
vīthyarthaṃ bhāgaṣaṭ‌kaṃ tu madyataḥ sthāpayet tataḥ

16.135

bhāgadvādaśakaṃ paścāt bhāgaṣaṭ‌kaṃ vilopayet/
bhūyaścottaradikasthāpyaṃ koṣṭhadvādaśakaṃ kramāt

16.136

nyasettu pālikādīni bhāgadvādaśakatraye/
āgneyādīśaparyantaṃ dakṣiṇāśāditaḥ kramāt

16.137

pratyekaṃ pālikādīnāmaṣṭasaṃkhyāprakalpane/
dakṣiṇottarasūtrāṇi tritayaṃ tu nipātayet

16.138

anyat sarvaṃ bhavet prāgvat, atha praticatuṣṭaye/
dakṣiṇottaragaṃ sūtraṃ tritayaṃ vinipātayet

16.139

pūrvapaścimasūtrāṇi hyekādaśa vinikṣipet/
sarvārthe pālikānāṃ tu ṣoḍaśānāṃ parigrahe

16.140

pañca dakṣiṇasūtrāṇi prāksūtrāṇi tathā kṣipet/
prāksūtrān pañca cāṣṭānāṃ dakṣasūtratrayaṃ kṣipet

16.141

caturviṃśatisaṃkhyānāṃ pālikānāṃ parigrahe/
pūrvadakṣiṇasūtrāṇāṃ saptakaṃ pañcakaṃ kṣipet

16.142

catuḥ parigrahe sūtratritayaṃ tritaya kṣipet/
pūrvavat sūtrapātaḥ syādādyaḥ saṃkhyāsu pañcasu

16.143

evamāsphālya sūtrāṇi vibhavecchānusārataḥ/
padeṣu pālikādīnāṃ śālibhirvrīhibhistathā

16.144

āḍhakādimitaiḥ prāgvaduttamādivyapekṣayā/
vṛttāṃ vā caturaśrāṃ vā kalpayet pīṭhikāṃ kramāt

16.145

pālikādīni pātrāṇi kṣālayenmūlamantrataḥ/
sahadevīṃ ca dūrvāṃ ca sārdhamaśvatthapallavaiḥ

16.146

śirīṣapallavaiścāpi niśāpatraistathaiva ca/
kaṇṭheṣu pālikādīnāṃ bandhayettadanantaram

16.147

kuśakāśatṛṇaisteṣāṃ bilamūlāni pūrayet/
bilāni prathamaṃ mṛdbhirvālukābhiranantaram

16.148

karīṣacūrṇairupari samṛddhaṃ pūrayedvilam/
yadvā mṛdādikaṃ vipra! sarvaṃ saṃmiśrya pūrayet

16.149

koṣṭheṣu vinyasettāni pālikādīnyanukramāt/
āgneyādīśaparyantaṃ pratiskandhaṃ dvijottama!

16.150

dvādaśānāṃ tu navakaṃ aṣṭottaraśetaṃ nyaset/
brāhnādīśānaparyantamuditakramayogataḥ

16.151

evaṃ sarvaṃ samāpādya dīkṣitaiḥ paricārakaiḥ/
tattat sarvaṃ samāpādya yadyat prāganupārjitam

16.152

samārabhet tataḥ karma deśikaḥ prāṅ‌mukhaḥ pade/
paścime ghaṭikāsthānādupāviśyāsane śubhe

16.153

nyāsamuddiśya vidhinā prokṣaṇārghyaṃ prakalpayet/
dehavinyastamantrāṇāṃ kuryādarghyādinārcanam

16.154

dvārapālārcanaṃ kṛtvā vibhavecchānurūpataḥ/
toraṇāni dhvajāṃścaiva dvārakuṃbhāṃśca pūjayet

16.155

sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmrajaṃ mṛṇmayaṃ tu vā/
sugandhatoyaiḥ saṃpūrṇamupariṣṭādvibhūṣitam

16.156

srakcandanākṣataiḥ kumbhamādhārasyopari nyaset/
ātmanastvagrataḥ paścād bah‌vṛcādīn krameṇa tu

16.157

vācayet svastipuṇyāhaṃ deśikendraḥ svayaṃ tataḥ/
ācāryaiḥ sādhakaiścāpi sārdhamarghyādipūjitaiḥ

16.158

puṇyāhaṃ vācayedvipra! maṅgalaṃ kalaśaṃ vahan/
yajedarghyādibhiḥ paścāt pālikādyadhidevatāḥ

16.159

aḍhjanābhaṃ paraṃ caiva pajhanābhaṃ dhruvaṃ tathā/
pātraskandhatrike vipra! krameṇa paripūjayet

16.160

pālikānāṃ dvādaśake vahnyādīśānapaścimam/
anantādi dvādaśakaṃ ghaṭikādvādaśe tataḥ

16.161

kūrmādīnāṃ dvādaśakaṃ śarāvāṇāṃ tu dvādaśe/
dviṣaṭ‌kamekaśrṛṃgādyaṃ krameṇa paripūjayet

16.162

pratyekaṃ pālikādīnāṃ kṛte ṣoḍaśakalpane/
anantādyaṃ ca ṣaṭ‌triṃśat pātālaśayanāntimam

16.163

lakṣmyādimatiparyantaṃ śāntidvādaśakaṃ yajet/
pratyekaṃ pālikādīnāṃ ṣaṭ‌triṃśat pātālaśayanāntimam

16.164

catuṣṭayaṃ tu mūrtīnāṃ svapnākhyapadasaṃsthitam/
prabhavāpyayayogena jāgradrūpaṃ tathāṣṭakam

16.165

mūrtyantarāṇāṃ dvādaśakaṃ tacchaktīnāṃ catustrayam/
anantādyaṃ cca ṣaṭ‌triṃśat pātālaśayanāntimam

16.166

svadhādīnāṃ ca śaktīnāṃ catustriṃśacca tatparam/
cakraśaṃkhau kramādbhogairarghyagandhādirbhiyajet

16.167

aṣṭake keśavādyāśca tadīyāḥ śaktayo yajet/
catuṣke keśavādyāṃstu kevalān dvādaśe yajet

16.168

sarvārthe pālikānāṃ tu kramāt ṣoḍaśake yajet/
vāsudevādicaturaḥ keśavādīṃśca dvādaśa

16.169

aṣṭake vāsudevādīn prabhavāpyayayogataḥ/
catuṣke vāsudevādīn prabhavānukrameṇa tu

16.170

emamiṣṭvā krameṇaiva bījāni kṣālayet tataḥ/
gavyena payasā samyaṅbhantreṇa dvādaśātmanā

16.171

bījānāṃ nāmadheyaistu caturthyante pṛthak pṛthak/
arghyādyaiḥ pūjayitvā tu vāsasā pariveṣṭya ca

16.172

hutāvaśiṣṭamājyaṃ tu tadanyaṃ vāpi saṃskṛtam/
ādāya lohaje pātre mṛṇmaye vā yathāruci

16.173

ubhābhyāṃ caiva hastābhyāṃ dūrvāmādāya mūlataḥ/
ghṛte nimajya cāgrāṇi pālikādiṣu secayet

16.174

hastavyatyāsamārgeṇa vahvyādīśānapaścimam/
pratiskandhaṃ ghṛtārope dūrvābhedaḥ prakīrtitaḥ

16.175

evaṃ kṛtvā ghṛtāropaṃ bhūyaṛ skandhādidevatāḥ/
prapūjya sarvabījāni mantrayed‌dvādaśātmanā

16.176

ācāryādīnanujñāpya deśikendra udaṅ‌mukhaḥ/
prāṅ‌mukho vā muhūrte tu śobhane pālikādiṣu

16.177

dvādaśākṣaramantreṇa sarvabījāni vāpayet/
yadvājitantāmantreṇa h‌yubhayenāthavā dvija!

16.178

āgneyādīśaparyantaṃ pratiskandhaṃ krameṇa tu/
śaṃkhaduṃdubhinirghoṣajayanādasamanvitam

16.179

bījāni dvādaśoktāni vaped‌dvādaśasu kramāt/
yadvā sarvāṇi saṃmiśya vapedicchānurūpataḥ

16.180

bījānāmapyalābhe tu mudgamekaṃ tu vāpayet/
ācāryānumatāścānye deśikāḥ sādhakā api

16.181

vapeyurdhyānasaṃyuktāḥ kevalaṃ gurureva vā/
haridrācūrṇasaṃmiśrairjalaiḥ kusumavāsitaiḥ

16.182

bahubhiḥ secayedvipra! deśikendraḥ krameṇa tu/
pratiskandhopariṣṭāttu candramaṇḍalamadhyagam

16.183

tatkāntisannibhaṃ devaṃ svadehotthairnirantaraiḥ/
siṃcantamamṛtaughaiśtu bījānyuptāni sarvataḥ

16.184

dhyātvārcayitvā pātrāṇi navaistu sadṛśauḥ śubhaiḥ/
ācchādayitvā vasanaiḥ pratiskandhaṃ krameṇa tu

16.185

vāsudevaṃ jagadyoniṃ sarveṣāmūrdhvato yajet/
bhūtakrūrabaliṃ dadyādaṣṭadikṣu dvijottama!

16.186

bhūtānāṃ kumudādīnāṃ pūrvādikramayogataḥ/
tadāprabhṛti te sarve (tāḥ sarvā) rakṣanti kumudādayaḥ

16.187

ācāryāṃśca gurūpan sarvān sādhakān vaiṣṇavānapi/
prabhūtaistu tatoddiṣṭaistāmbūlīsumanaḥphalaiḥ

16.188

guruṃ ca toṣayedvittairyajamāmānaḥ prayatnavān/
kramādutyad‌dhṛtya tān sarvān sugupte sthāpayet tataḥ

16.189

maṇṭapeśānakoṇe vā deśe'nyatra yathāruci/
tatrāpi pālikādīnāṃ paritoṣṭāsu dikṣu ca

16.190

bhūtānāṃ kumudādīnāṃ aindrādikramayogataḥ/
baliṃ tu maṇ‍ṭape dadyāt bhūtakrūravidhānataḥ

16.191

dīpān bahūnanirvāṇān paritaḥ paridīpayet/
ūnādhikyopaśāntyarthaṃ śatamaṣṭottaraṃ hunet

16.192

dvādaśākṣaramantraṃ tu japedvā biṃbasannidhau/
kumbhādisthānagasyātha vibhoḥ kuryādvisarjanam

16.193

paritaḥ pālikādīnāṃ pratirātraṃ pṛthak pṛthak/
dadyāddivā rajanyāṃ vā baliṃ kāladvayepi bā

16.194

prātaḥ karmadine dadyādbaliṃ deśikasattamaḥ/
yadā coptāni bījāni tadāprabhṛti nityaśaḥ

16.195

na kaścit praviśet tatra na spṛśedvā kathaṃcana/
ācārya eva praviśet tacchiṣyo vā samāhitaḥ

16.196

ucchiṣṭādīni sarvāṇi dūrataḥ parivarjayet/
adatvā tu baliṃ kāṃcinna kuryāt pālikākriyām

16.197

haridrāvāribhiḥ siñcedaṅ‌kurāṇyabhivṛddhaye/
aṃkurān śyāmalān raktān kṛṣṇān tirvyaggatāṃstathā

16.198

aprarūḍhān muniśreṣṭha! varjayettu prayatnataḥ/
śyāmeṣu dravyanāśaḥ syādrakteṣu kalaho bhavet

16.199

kṛṣṇeṣu mānasī pīḍā rogī tiryaggateṣu ca/
aprarūḍheṣu maraṇaṃ bhavet tatra na saṃśayaḥ

16.200

śubhaṃ pīteṣu śukleṣu ṛjuṣvūrdhvagateṣvapi/
sarvasaṃpatsamṛddhiśca kartuḥ kārayiturbhavet

16.201

karmārthamahkurāṇyādau yaḥ samāropayedaguruḥ/
sa eva karma kārtsnyena kuryāt prājñopi netaraḥ

16.202

anujñayā vā tatputraḥ śiṣyo vā tat samāpayet/
evaṃ sarveṣu yāgeṣu aṅ‌kurāropaṇaṃ bhavet

16.203

deśaṃ kālaṃ yathā vittaṃ jñātvā svādhīnatāṃ tathā/
uktaṃ sarvaṃ samabhyūhya kuryāt karma pradhānakam

16.204

evaṃ kṛtvāṃkurāropaṃ dhvajārthaṃ paṭamāharet/
yathāvittānusāreṇa krītaṃ vā'bhinavaṃ śubhaṃ

16.205

dukūlapaṭṭaṃ devāṅgaṃ citrakṣaumamathāpi vā/
atha kārpāsikaṃ vāpi nīlaromādivarjitam

16.206

sulakṣaṇaṃ dṛḍhaṃ snigdhaṃ, hastamānamihocyate/
śiṣyadeśikakartṛsthairhastairmānaṃ prakalpayet

16.207

ādyaṃ dvādaśahastaṃ syāt daśahastaṃ tu madhyamam/
adhamaṃ cāṣṭahastaṃ syāt vistāraṃ ca catuṣkaram

16.208

uttamaṃ syāt, trihastaṃ tu madhyamardhādhikaṃ bhavet/
trihastamadhamaṃ viddhi tatrādye dvijasattama!

16.209

dvihastaṃ śikharārthaṃ tu kalpayeddeśikottamaḥ/
tadvat puñchaṃ prakurvīṃta adhobhāge dhvajasya tu

16.210

madhyataḥsaptahastena lekhayedvinatāsutam/
śirodaṇḍaniveśārthaṃ hastārdhaṃ parikīrtitam

16.211

pādadaṇḍaniveśārthaṃ tadvanmānaṃ bhaved‌dvija!/
madhyamasyātha vakṣyāmi samāsādavadhāraya

16.212

hastamardhādikaṃ vipra! saṃyuktaṃ tribhiraṃgulaiḥ/
kalpayecchikharārthaṃ tu tadvat pucchaṃ prakīrtitam

16.213

madhyato hastaṣaṭ‌keṇa garuḍaṃ tu samālikhet/
daṇḍadvayaniveśārthaṃ śeṣaṃ tu parikalpayet

16.214

adhamasyātha vakṣyāmi paṭasya munipuṃgava!/
pādādhikena hastena śikharaṃ syāt tathā bhavet

16.215

adhaḥ pucchaṃ tu hastārthe daṇḍadvayaniveśanam/
madhyataḥ pañcahastena vainateyaṃ samālikhet

16.216

bhūyo vidhyantaraṃ vakṣye vibhavecchānusārataḥ/
ādyaṃ tripañcahastaṃ syānmadhyamaṃ tu trayodaśam

16.217

ekādaśakarāyāmamadhamaṃ parikīrtitam/
ardhādhikaṃ caturhastaṃ vistāraṃ cottamaṃ bhavet

16.218

pādādhikaṃ madhyamaṃ syādadhamaṃ pādahīnakam/
pādādhikaṃ dvihastaṃ tu uttame śikharārthataḥ

16.219

tadvat pucchaṃ tu hastena daṇḍadvayaniveśanam/
madyataścāṣṭabhirhastairgaruḍaṃ tu samālikhet

16.220

madhyame śikharaṃ hastayugmaṃ pucchamadhastathā/
daṇḍadvayaniveśārthaṃ aṣṭāṃśonena hastataḥ

16.221

tryaṃgulottarasaptārdhairhastairgaruḍamālikhet/
adhamaṃ tvatha vakṣyāmi pādonāttu karadvayāt

16.222

śikharaṃ syāttathā pucchaṃ pādonena kareṇa tu/
daṇḍadvayaniveśaḥ syāt pādonakarasaptake

16.223

garuḍaṃ tu likhedvidvān, bhūyo vidhyantaraṃ śrṛṇu/
uttamaṃ navahastaṃ tu saptahastaṃ tu madhyamam

16.224

athamaṃ pañcahastaṃ tu trividhaḥ paṭha ucyate/
tadardhaṃ caiva vistāraṃ tadardhaṃ śikharaṃ bhavet

16.225

tatsamaṃ pucchamapyuktaṃ karṇapucchaṃ tathaiva ca/
mūlabiṃbasamāyāmaṃ dvārāyāmamathāpi vā

16.226

āyāmārdhena vistīrṇaṃ pādena kṛtaśekharam/
śikhareṇa samaṃ pucchaṃ tadardhaṃ karṇapucchakam

16.227

pakṣadvayepi pūrvokte karṇapucchena kalpayet/
bālākhyadhvajavastraṃ tu paṭākhyaparisammitam

16.228

vistāraṃ paṭatulyaṃ tu pūrvavacchikharaṃ bhavet/
nirṇejitaṃ khalīyuktaṃ śoṣitaṃ lakṣaṇānvitam

16.229

paṭaṃ vicitrayedvidvān śilpinā kuśalena vai/
cchatraṃ tu śikhare kuryāt pārśvayoḥ śvetacāmare

16.230

adho'nekadalaṃ pajhaṃ tadadhaḥ pūrṇakumbhakam/
kumbhasya pārśve vilikhet sāṃkuraṃ pālikāgaṇam

16.231

dīpau suśobhanau kuryāt pālikānāṃ tu pārśvayoḥ/
dhvajaṃ tu garuḍākāraṃ ekamūrtestu sattama!

16.232

satyaḥ suparṇo garuḍastārkṣyaśca caturātmanaḥ/
pañcamūrtestu catvāro vihageśvarasaṃyutāḥ

16.233

suparṇatālamakaraṛśyā vā caturātmanaḥ/
tata ūrdhvaṃ tu sarveṣāṃ vyūhānāṃ garuḍo dhvajaḥ

16.234

paṭamadhye tu garuḍaṃ dvibhujaṃ vidhṛtāñjalim/
puṣpāṃjalipuṭaṃ vātha suvarṇācalasannibham

16.235

gagane gamanāraṃbhapakṣavikṣepaṇānvitam/
kuñcito vāmapādastu dakṣiṇaḥ pṛṣṭhataḥ sthitaḥ

16.236

kiṃcidāyatavṛttākṣaṃ nīladīrghāgranāsikam/
atīva śāntaveṣaṃ tu tathā prahasitānanam

16.237

bālacandrasamākāradaṃṣṭrādvayavirājitam/
kuṭilabhrakuṭībhaṃgaṃ bhaṃgurālakaśobhitam

16.238

kambugrīvaṃ bṛhadbāhuṃ pīnāṃsaṃ dṛḍhavakṣasam/
pṛthūdaraṃ nimnanābiṃ romarājivirājitam

16.239

suvṛttakanakastambhapīvaro rudvayānvitam/
hemaraṃbhāsamākārajaṃghākrāntapadadbayam

16.240

karaṇḍamakuṭākrāntapuṣpāpīḍavirājitam/
vṛttavaipulyamānena locane pajhapatravat

16.241

bhrūyugmaṃ nārasiṃhoktaṃ ghrāṇāgraṃ śukatuṇḍavat/
siṃhavanmadhyadeśastu tadvaṃśaṃ gajapṛṣṭhavat

16.242

tadevaṃ daivadairghyeṇa vistṛtaṃ haṃsapakṣavat/
svapakṣamānād‌dviguṇaṃ tatpucchaṃ śataśākhinam

16.243

sarveṣāṃ viddhi sāmānyaṃ viśeṣākhyamathocyate/
makuṭādisapādāntaṃ nānāratnena śobhitam

16.244

hārakeyūrakaṭakabrahnasūtravibhūṣitam/
pralaṃbakarṇapāśāntaviśrāntaśubhakuṇḍalam

16.245

lalāṭatilakopetaṃ puṣpakarṇāvataṃsakam/
ratnāṃgulīyakopetaṃ śiṃjinīraṃñjitāṃghrikam

16.246

anyairābharaṇairdivyairbhūṣitaṃ sarpabhūṣaṇam/
nīlāṃbaradharaṃ nīlavāravāṇavirājitam

16.247

phullaraktotphaladalasragbhirmaṇḍitakandharam/
tathāvicitrakusumasragbhiranyābhirujjvalam

16.248

ananto vāmakaṭako, yajñasūtraṃ tu vāsukiḥ/
takṣakaḥ kaṭisūtraṃ tu, hāraḥ kārkoṭakastathā

16.249

pajho, pakṣiṇakarṇe tu mahāpajhastu vāmataḥ/
śaṃkhaḥ śiraḥ pradeśe tu gulikaca bhūjāntare

16.250

etairaṣṭoragairādyairbhūṣitaṃ bhujagottamaiḥ/
anantaḥ śuklavarṇābhaḥ, raktavarṇastu vāsukiḥ

16.251

takṣakaḥ pītavarṇaābho dhūmraḥ kārkoṭakastathā/
śaṃkhastuhinavarṇābho gulikastvalisannibhaḥ

16.252

pajhaḥ pajhasamānābho mahāpajhastu piṃgalaḥ/
pañcavarṇairlikhedevaṃ devaṃ pañcāyudhaṃ tathā

16.253

cakraṃ khaṅgaṃ śaraṃ caiva śaṃkhaṃ śārṅgaṃ gadāṃ kramāt/
paṭordhve hayubhaye pārśve vilikhecca yathāvidhi

16.254

tadadho dakṣiṇe bhāge vahvimaṇḍalamālikhet/
tadvallikhedvāmabhāge svastikaṃ lakṣaṇānvitam

16.255

lepayet paṭaśeṣaṃ tu śyāmalenāsitena vā/
vicitrapuṣpasaṃyuktapatravallīsamanvitam

16.256

evaṃ śilpivareṇaiva kārayeddeśikottamaḥ/
śūdreṇa vā dvijaśreṣṭha! dīkṣitena yathāvidhi

16.257

kulālenāthavā mantrī kārayet kuśalena ca/
sāmānyalakṣaṇaṃ hyetat kīrtitaṃ dvijasattama!

16.258

aṅ‌gulādivibhāgena viśeṣaṇavadhāraya/
aṣṭādhikaśataikāṃśād‌yadbiṃbeṃ'gulamīritam

16.259

tatraiva mūlabiṃbotthairaṅ‌gulaiḥ parikalpayet/
tadvāhanasya mānaṃ tu vibhāgamavadhāraya

16.260

tasya biṃbasamutthena tālena mukhamaṇḍalam/
dvyaṃgulaṃ tu lalāṭordhvaṃ jaṭābandho dvilocanam

16.261

dvyaṃgulenonnataṃ kaṇṭhaṃ uraḥ pañcāṃgulaṃ smṛtam/
aṣṭāṃgulaṃ tadudaraṃ kaṭiḥ pañcāṃgulonnatā

16.262

navāṃgulonnatāvūrū jānunī dvyaṃgule smṛte/
aṣṭāṃgulocchrite jaṃdhe dvyaṃgule pādapiṇḍike

16.263

śamamekaṃ kalāhīnaṃ tad‌grīvāyāsca veṣṭanam/
biṃbatulyā parijñeyā sarvadāsyāṃgavistṛtiḥ

16.264

dviṣaḍ‌bhāgādikaṃ viddhi veṣṭanaṃ hyudarasya vā/
paridhiḥ kaṭideśasya caturṇetrādhikastu vai

16.265

biṃboktasadṛśaṃ biddhi tadūrvomūlaveṣṭanam/
tadeva jaṃghāmadhyasya jaṃghānatsya tadeva hi

16.266

pādaḥ pañcakalāyāmaścaturaṃgulavistṛtaḥ/
tryaṃgulaṃ pārṇṇideśāccāpyaṃguṣṭhau ca kalāsamau

16.267

vijñeyāstvaṃghridairghyā(!)yavonāṃgulayaḥ kramāt/
nābhirandhraṃ suvistīrṇaṃ dvyardhalocanavistṛtam

16.268

tadvāhumastakaṃ viddhi ucchrāyeṇa dvilocanam/
bhujopabhujayugmaṃ yat tad‌dvitālasamaṃ smṛtam

16.269

madhyamāṃguliparyantaṃ maṇibandhānnavāṃgulam/
trikalaḥ pāṇivistārastannakhā niśitonnatāḥ

16.270

kalārdhenādhikaṃ bāhostadardhaṃ bāhuveṣṭanam/
biṃboktāṃśadvayenaiva stanabhūrlocanena tu

16.271

vṛttavaipulyamānena locane pajhapatravat/
bhrūyugmaṃ nārasiṃhoktaṃ ghrāṇāgraṃ śukacañcuvat

16.272

kalārdhamānadīrdhaṃ ca tadvaṃśaṃ gajapṛṣṭhavat/
svāyāmadīrdhaṃ tatpakṣayugalaṃ kukṣideśagam

16.273

tadeva dairghyādardhena vistṛtaṃ haṃsapakṣavat/
svapakṣamānād‌dviguṇaṃ tatpucchaṃ śataśākhinaḥ (khakam)

16.274

sapakṣamevamāyāmaṃ sātyaṃ tvavayabānvitam/
sarveṣāṃ viddhi sāmānyaṃ viśeṣākhyamathocyate

16.275

ūru, dvayānnayed‌dhrāsamaṅ‌gulānāṃ trayaṃ tathā/
jaṃghākāṇḍocchriteḥ kuryājjaṅ‌ghābhyāṃ cātra veṣṭanam

16.276

biṃbākhyamaṇibandhasya samaṃ mūlānmahāmate!/
jaṃghādeśāttadardena saha cārdhāṅ‌gulena tu

16.277

pāde jālaṃ parijñeyaṃ vistāreṇa ṣaḍaṃgulam/
śeṣaṃ satyodittaṃ sarvaṃ sarveṣāṃ viddhi sarvadā

16.278

kintu pādotthitau pakṣau dairghyāttaddalavistṛtau/
eṣāṃ coḍḍīyamānānāṃ sāyāmā pakṣavistṛtiḥ

16.279

pañcānāṃ ca parijñeyā sthitānāmardhalakṣaṇā/
paṭe tu likhyamāne tu pakṣadairghyaṃ tu pārśvayoḥ

16.280

yāvat paṭasamāptiḥ syāt pakṣāstvagrasamanvitāḥ/
saṃkhyātāḥ saṃkhyayā vipra! pacca saptādyayugmayā

16.281

yadvā biṃboktamārgeṇa aṣṭottaraśatāṃgulaiḥ/
satyādīnāṃ tu paccānāṃ aṃgapratyaṃgakalpanā

16.282

yadvā madhyāṃgulairmadhyaparvadairdhyasamutthitaiḥ/
deśikīyairaṃgulaistu sanairaṣṭābhireva ca

16.283

satyādīnāṃ tu pañcānāṃ mānaṃ kuryāttu deśikaḥ/
mūlabiṃbasya bāhvanto nābhyanto vā taducchrayaḥ

16.284

mānametattu kathitamunmānamavadhāraya/
garuḍasya paṭasthasya satyādīnāṃ tathā yadā

16.285

madyamāṃgulamadyasthadīrghaparveṇa kalpayet/
deśikhīyena mānaṃ tu aṣṭottaraśatāṃgu laiḥ

16.286

śiraḥprabhṛti pādāntaṃ tadāconmānamucyate/
aṃgulatritayaṃ mūrghni mukhaṃ ṣaḍ‌golakaṃ bhavet

16.287

kaṇṭhaṃ tryaṃgulamānaṃ syāt tadadho dvādaśāṃgulam/
stanāntaraṃ samārabhya nābhyantaṃ ṣaṭ‌kalaṃ bhavet

16.288

tadadhaḥ kaṭiparyantaṃ bhavedaṃgulapañcakam/
tadadho yoniparyantaṃ aṃgulānāṃ ca saptakam

16.289

jānvantaṃ dvādaśakalaṃ tryaṃgulaṃ jānumaṇḍalam/
tadadho gulphakāntaṃ tu bhaved‌dvādaśagolakam

16.290

tryaṃgulaṃ gulphamānaṃ syāt pramāṇaṃ kramataḥ śrṛṇu/
mukhabhāge/।़kṣisūtrāntaṃ upariṣṭād‌dvigolakam

16.291

tathā nāsāpuṭāntaṃ ca cibukāntaṃ tathaiva ca/
ṣaṭ‌kalaḥ karṇasūtrāntaṃ madhyato mukhavistaraḥ

16.292

navāṃgulo hyadhobhāge lalāṭāṃśe daśāṃguliḥ/
keśabhrūrekhayormadhyamekāṃgulamidaṃ bhavet

16.293

akṣibhruvorantaraṃ syāt sapādāṃgulivistaram/
netrāyāmastu pādonamaṃgulatritayaṃ bhavet

16.294

tadvistārastu pādonamaṃgulidvitayaṃ bhavet/
ekāṃgulaṃ tārakaṃ syānnāsāyā mūlavistaraḥ

16.295

dvyaṃgulaṃ madhyataḥ sāṃśaṃ tat tryaṃgulamadho bhavet/
tadagrāyāma ekaḥ syāt tadardhaṃ vistṛtirbhavet

16.296

āsyāyāmo dvigolaḥ syāt tadvistāroṃ'gulo bhavet/
sādharoṣṭhaṃ tadoṣṭhaṃ syād‌vyāyāmo dvyaṃgulaṃ bhavet

16.297

sapādo daṃṣṭrayormaghye tayorāyāma īritaḥ/
sapādamaṃgulaṃ vipra! vistārothāṃgulo bhavet

16.298

mūladeśe tayoragrau śitau candradalāgravat/
paṃcāṃgulaṃ kaṇṭhadairghyaṃ vistāro golakaṃ bhavet

16.299

paḍaṃgulaṃ pādadairtryaṃ karṇaādhāraścatuṣkalaḥ/
sārdhāṃgulaḥ syāttadadhovakṣaḥ pīṭhordhvadeśataḥ

16.300

aṣṭādaśakalastāro bāhuvyāsāvadhi dvija!/
tadadhaḥ kakṣaparyantaṃ tāro dvādaśagolakaḥ

16.301

tadadhobhāgavistāraḥ sāṃgulaṃ navagolakam/
udarasya tu vistāra ekaviṃśāṃgulo bhavet

16.302

tatraikāṃgulisannāhaṃ nābhivṛttaṃ suśobhanam/
śroṇībhāgasya vistāraḥ sāṃgulaṃ navagolakam

16.303

ūrumūlasya vistārastrayodaśāṃgulo bhavet/
tanmadhye vistṛtirvipra! dvādaśāṃgulasammitā

16.304

saptāṃgulamupasthaṃ syāt trikalā jānuvistṛtiḥ/
adhaḥ pañcāṃgulaṃ sārdhaṃ paddairdhyaṃ saptagolakam

16.305

aṅ‌guṣṭhāgrāvadhiryāvat pārpṇyoḥ prabhṛti tatra tat/
aṅ‌guṣṭhaṃ tryaṃgulaṃ sārdhaṃ anyā aṃgulayaḥ kramāt

16.306

aṅ‌gulāṣṭāṃśahīnāḥ syuḥ, aṃguṣṭhasya tu vistṛtiḥ/
sārdhāṃgulā tadanyāsāṃ kramānnyūnā tu pūrvavat

16.307

aṃguṣṭhanakhadairvyaṃ tu sāṃśamekāṅ‌gulaṃ bhavet/
tadvistārastripādaḥ syāt tadanyā hrāsayet kramāt

16.308

kanīyo nakhadairvyaṃ tu yadā cārdhāṃgulaṃ bhavet/
tadvistārastadardhaṃ syādaṃgulīmūladeśataḥ

16.309

caraṇasya tu vistāraḥ sārdhapañcāṃgulo bhavet/
pañca madhye pārṣṇibhāge sārdhaṃ tu caturaṃgulam

16.310

śākhāpārśve taducchrāyastryaṃgulaṃ parikīrtitam/
madhyatastadbhavet sārdhaṃ bhujayoratha tacchṛṇu

16.311

skandhāgrāt kūparāntaṃ ca caturviṃśāṅagulo bhabet/
bhujāyāmosya mūlasya vistāraḥ syāt ṣaḍaṃgulam

16.312

tadadhaḥ pañcakaṃ sārdhaṃ kūrparānnavagolakam/
maṇibandhāvasānaṃ syāddairghyaṃ kūrparavistṛtiḥ

16.313

sārdhaṃ ṣaḍaṅagulaṃ vipra! maṇibandhādikaṃ bhavet/
aṃgulatrayavistāraṃ karāgraṃ ṣaṭ‌kalāyatam

16.314

vistāro dvikalaḥ prekto vāme tu dvyaṃgulaṃ bhavet/
dṛśyaṃ tirohitaṃ cānyad‌dvayaṃ dakṣakare tu vai

16.315

madhyamāṅ‌guladairghyaṃ tu pañcāṃgulavinimitam/
anāmitarjanīnyunaśākhānāṃ tu krameṇa tu

16.316

ardhārdhāṅagulahīnaṃ syādaṃgulaṃ madhyamārdhakam/
madhyamāṅaṣṭhayostāraḥ sārdhamekāṅ‌laṃ bhavet

16.317

tarjanyanāmayorekaṃ kanīyasyāstripādakam/
sārdhāṃgulaṃ nakhāyāmaṃ tadardhaṃ vistṛtirbhadet

16.318

makuṭasyocchrayo vipra! bhavedaṣṭādaśāṃgulaḥ/
tanmūlavistṛtirvipra! ṣoḍaśāṃgulasammitā

16.319

ṣ‌ṭakalā madhyato jñeyā agratastrikalā bhavet/
śikhāmaṇeḥ samucchrāyaṃ kalpayet sārdhamaṅ‌lam

16.320

vistāraḥ syāt sapādastatpakṣayāṇaṃ tritālakam/
yadvā paṭāvasānaṃ syādyathāśobhānurūpataḥ

16.321

ekaikapakṣatistāraṃ tryaṃgulaṃ tryaṃgulaṃ bhavet/
nāgānāmāsyadairghyaṃ tu sādhamekāṅ‌gulaṃ bhavet

16.322

tadvistāroṅagulaṃ vipra! tatsaroṅagulavistṛtiḥ/
dvyaṃgulaṃ tadadhastāt syāt vālamardhāṃgulaṃ tathā

16.323

yathā krameṇa hīnaḥ syānnāgānāṃ bhogavistaraḥ/
anantasya pradhānasya dairghyaṃ dvyaṃgulasammitam

16.324

tattāraḥ sārdhamekaṃ syād‌dvayaṃ tadgalavistaraḥ/
tadadho dvitayaṃ sārdhaṃ śīrṣāṇītaranāgavat

16.325

vālāgramekavistāraṃ yathā syāt kalpayet tathā/
nāgānā bhogadaighyasya mānaṃ kuryādyathāruci

16.326

dairghyaṃ viṣṭarapajhasya pañcāśaccaturaṃgulam/
ṣaḍ‌golakastadvistāraḥ karṇikāyāḥ samāyatiḥ

16.327

ekaviṃśat kalāḥproktāstadvistārastrigolakaḥ/
anyacca vainateyasya mānaṃ yadyat prakalpitam

16.328

susamaṃ yadvibhaktavyamaṣṭottaraśatāṃgulam/
prāgvat tadaṃgulaṃ kṛtvā unmānādyaṃ prakalpayet

16.329

tadaṃgulānusāreṇa nāgādyaṃ cāpi kalpayet/
ādyapakṣe tu nāgādyaṃ kuryādādyānusārataḥ

16.330

pañcāṃgabhūṣaṇāyuktaṃ vastrasraggandhavāsitam/
evaṃ sarvaṃ samāpādya deśikaḥsusamāhitaḥ

16.331

dhvajārohaṇanakṣatrāt pūrvedyuśca niśāmukhe/
prayāyāt karmaśālāṃ ca sahito mūrtidhārakaiḥ

16.332

likhitaṃ paṭamālokya lakṣaṇaṃ suparīkṣya ca/
śaṃkhadundubhinirghoṣaiḥ kāhaladhvanibhistathā

16.333

gītaiśca vividhai ramyaiḥ śrutighoṣaiḥ pṛthagvidhaiḥ/
sahadhvajapaṭaṃ tasmādānayenmukhamaṇṭape

16.334

praviśyābhyantaraṃ mūlaviṃbasthaṃ parameśvaram/
abhivādyārghyagandhādyaiḥ pūjeyat puṣpadhūpakaiḥ

16.335

visṛjya śilpinaṃ paścāt saṃprokṣyārdhyāṃbhasā paṭam/
siddhārthakānvitaiḥ puṣpaiḥ tāḍayedastramantritaiḥ

16.326

darśayeddevadevasya sammukhaṃ sādhakottamaḥ/
dahanāpyāyanaṃ kuryāt vidhidṛṣṭena karmaṇā

16.337

bhūyordhyagandhapuṣpādyaiḥ prapūjya parameśvaram/
giroccayā tvimaṃ mantraṃ baddhāṃjalikaraḥ paṭhet

16.338

"bhagavan! puṇḍarīkākṣa! sarveśvara! jaganmaya!/
tvayā yathā tu kathitaṃ tathā kartuṃ na śakyate

16.339

asvātantryādasāmarthyāt śraddhādīnāmabhāvataḥ/
tasmānmānādisarveṣāṃ nyūnādhikyopaśāntaye

16.340

samālokaya netrāmyāṃ śītalābhyāṃ paṭasthitam/
sarvadoṣāpahāribhyāṃ vainateyaṃ prasīda om"

16.341

dīkṣitānāṃ tato vipra! haste datvā tu taṃ paṭam/
catuḥ pradakṣiṇīkṛtya tena sārdhaṃ tu deśikaḥ

16.342

prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇepi vā/
praviśedyajamānena prāsādāgrasthamaṇḍapam

16.343

tatra nyastvā bhadraphīṭhaṃ tadūrdhve śālitaṇḍulaiḥ/
vediṃ kṛtvā tu tatpṛṣṭhe bhadrākhyaṃ maṇḍalaṃ likhet

16.344

vibhave sati vastraṃ tu samāstīrya tadūrdhvataḥ/
tilarāśiṃ samutkīrya tanmadhye svastikaṃ likhet

16.345

tasyopariṣṭāt saṃsthāpya prāsādābhimukhaṃ paṭam/
upaviśyāsane paścādācāryaḥ susamāhitaḥ

16.346

karaśuddhyādi pūrvoktaṃ svadehārcanapaścimam/
sarvaṃ khageśamantreṇa sāṃgena tu samācaret

16.347

dvārsthatoraṇakuṃbhādiyajanaṃ prāgvadācaret/
tataḥ puṇyāhaghoṣaṃ tu kārayet pūrvavad‌dvija!

16.348

garuḍasyāgrataḥ prāgvat kumbhaṃ karakasaṃyutam/
bhāramātropaklṛpte tu dhānyapīṭhe tu vinyaset

16.349

jaladroṇyādikaṃ pātraṃ gandhatoyaiḥ supūritam/
dakṣiṇe karakasyātha viniveśya ca tatra tu

16.350

sadyaśchāyācivasanamācaredgaruḍasya tu/
snapanānāṃ puroktānāṃ pūrvasminnavake dvija!

16.351

adhamādhamamārgeṇa snapanaṃ tu samācaret/
agrato vainateyasya vedikopari saṃsthite

16.352

darpaṇe tu, tataḥ paścānmuhūrte śobhane guruḥ/
nayanonmīlanaṃ kuryāt prāguktenaiva vartmanā

16.353

sarveṣāmapi sarpāṇāṃ netronmīlanamācaret/
prāgvat saṃśuddhadehastu śilpī prakaṭatāṃ nayet

16.354

sarvaṃ tu pūrvavat kuryānnetrayoḥ pūraṇādikam/
kumbhe ca karake caiva āsanaṃ parikalpya ca

16.355

kumbhe garuḍamāvāhya karake mantramastrapam/
pūjayitvārghyagandhādyaistato dikkalaśāṣṭakaiḥ

16.356

indrādilokapālāṃstu prādakṣiṇyena pūjya ca/
bhittisaṃsecanaṃ kṛtvā bhūyaḥ saṃsthāpya tatra tu

16.357

tato dhvajapaṭe prāgvadāsanaṃ parikalpya ca/
tato garuḍamantraṃ tu sahasrādityabhāsvaram

16.358

sarvarogapraśamanaṃ sarvopadravanāśanam/
sarvasiddhipradaṃ nṝṇāṃ sarvadāridryanāśanam

16.359

hṛdayādrecya viprendra! paṭasthagaruḍe nyaset/
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā sannidhiṃ ca samācaret

16.360

sannirodhaṃ ca sāmmukhyaṃ mudrābandhaṃ tathaiva ca/
layayāgaṃ bhogayāgaṃ yathāvad‌dvijasattama!

16.361

sarvaṃ garuḍamantreṇa sāṃgena tu samācaret/
kumbhe ca karake caiva paṭe ca kramayogataḥ

16.362

mahatā vibhavenaiva pūjanaṃ tu samācaret/
alaṃkārāsanāntaṃ ca yathoktena krameṇa tu

16.363

kṛtvā saṃpūjanaṃ vipra! garuḍasya, tataḥ param/
prāsādābhyantare vipra! deśikānumatena tu

16.364

anyena guruṇā yadvā sādhakena viśeṣavat/
pūjanaṃ kārayet samyaṅ‌mūlamūrtigatasya ca

16.365

yātrāmūrtigatasyāpi vibhordānāntameva ca/
snapanaṃ garuḍasthasya viśeṣārcanapūrvakam

16.366

tatparaṃ vainateyasya bhojyāsanapurassaraiḥ/
vividhairmadhuparkāntaṃ hṛdyaiḥ sakalamūlakaiḥ

16.367

annairatiprabhūtaiśca tathānyairvividhairapi/
bhogairiṣṭvā japāntaṃ ca pūrvavat kramayogataḥ

16.368

saṃpradānaṃ pṛthak kuryāt kāribhyastu yathāvidhi/
mantrāstrakumbhayordattamācāryebhyo dadet tataḥ

16.369

paṭasthasyāpi naivedyaṃ kiṃcidādāya pātragam/
deśikaḥ svayamādadyād gurvādibhyopi vai dadet

16.370

mūlabiṃbasthitasyāpi yātrābiṃbasthitasya ca/
devasya madhuparkādyairnaivedyaṃ viniveditam

16.371

dāpayeddeśikādibyastato homaṃ samācaret/
kuṇḍaṃ salakṣaṇaṃ kṛtvā prāgbhāge garuḍasya tu

16.372

tatrānalaṃ ca saṃskṛtya āvāhya vihageśvaram/
samidhāṃ saptakaṃ hutvā śāntyarthaṃ tu tilairghṛtaiḥ

16.373

āhutyaṣṭottaraśataṃ hutvā pūrṇāṃ nivedayet/
yadvā naimittike kuṇḍe homaṃ kuryāttu deśikaḥ

16.374

tatastu yajamānāya snānādyaiḥ prayatātmane/
garuhasya paṭasthasya naivedyaṃ yanniveditam

16.375

tatra kiṃcit samādāya datvā vai deśikaḥ svayam/
tattacchiṣṭaṃ tu naivedyaṃ kṛtvā tu kabalaṃ pṛthak

16.376

nārīṇamaprajānāṃ tu narāṇāṃ rogiṇāmapi/
dadyādgaruḍamantraṃ tu dhyāyamānaḥ samāhitaḥ

16.377

prāṅ‌mukhaṃ prāśayitvānnaṃ tattīrthaṃ tvatha pāyayet/
evaṃ kṛtvādhivāsaṃ tu jāgareṇa nayenniśām

16.378

tataḥ prabhāte susnātasvācānto deśikottamaḥ/
nityārcanaṃ vibhoḥ kṛtvā viśeṣayajanaṃ tathā

16.379

vainateyaṃ tato'bhyarcya kumbhapūrvaṃ yathāvidhi/
mahāhavirnivedyātha homaṃ kṛtvā tu pūrvavat

16.380

tataścaturthāvaraṇe antarā gopurasya tu/
caturhastaṃ dvihastaṃ vā dhvajapīṭhaṃ samantataḥ

16.381

sārdhahastocchritaṃ vipra! hastocchritamathāpi vā/
śilābhiriṣṭakābhiśca pavkābirvā yathāruci

16.382

khātaṃ kuryāttu tanmadhye yāvadbhūmitalaṃ dvija!/
tṛtīyāvaraṇe vāpi balipīṭhādbahirdvija!

16.383

dvitīyāvaraṇe vā tadbhavet kālānurūpataḥ/
uttare dhvajapīṭhasya pūrvasyāṃ diśi vā dvija!

16.384

śāyayettu dhvajastaṃbhaṃ dhvajayaṣṭisamanvitam/
pūrvāgramuttarāgraṃ vā lakṣaṇāḍhyaṃ suśobhanam

16.385

antassāro bahissāro nissāraśca tridhā bhavet/
caṃpako devadāruśca candanaḥ khadirastathā

16.386

sālavṛkṣaśca bimvaśca kakubhālakau yathā/
ityevamādayo vṛkṣā antassārā udāhṛtāḥ

16.387

kramuko nālikeraśca hintālastāla eva ca/
veṇuścāpi bahissārāḥ praśastā dhvajakarmaṇi

16.388

kiṃśukādyāstu ye vipra! nissārāḥ samudāhṛtāḥ/
nissāraṃ varjayet staṃbhaṃ sarvadā dhvajakarmaṇi

16.389

ārdraṃ navaṃ ṛjuṃ snigdhaṃ vakrasphoṭanavarjitam/
ayugmaparvakaṃ śuddhaṃ satvacaṃ susthiraṃ dvija!

16.390

grāhayitvā dhvajastambhaṃ śāstradṛṣṭyā parīkṣayet/
aśītitālaṃ mukhyaṃ syānmadhyamaṃ ṣaṣṭitālakam

16.391

pañcāśattālamadhamaṃ pañcatālādhikaṃ tu vai/
madyamottamamuddiṣṭaṃ pañcāśattālasammitam

16.392

pañcatālavihīnaṃ tad‌bhavenmadhyamamadhyamam/
madhyamādhamamuddiṣṭaṃ dviṃviṃśattālasabhmitam

16.393

saptatriṃśacca tālānāṃ pañcatriṃśattathaiva ca/
dvātriṃśacca trayaṃ vipra! adhamottamapūrvakam

16.394

mātrāṃgulavaśenātra pramāṇaparikalpanam/
saṃbhave sati viprendra! śatatālaṃ prakalpayet

16.395

anyacca navabhedaṃ tu pramāṇamadhunocyate/
karāṇāṃ pañcaviṃśacca trayoviṃśattathaiva ca

16.396

ekaviṃśacca viṃśacca tadekonaṃ ca sattama!
aṣṭādaśa tatonyacca tathā ṣoḍaśakaṃ dvija

16.397

tripañca ca krameṇaiva navakaṃ parikīrtitam/
mānāṃgulena mānaṃ syāt trividhena yathāvalam

16.398

tadabhāve tu mānaṃ syādatra mātrāṃgulena vā/
prāsādaśikharāgroccaṃ prāsādoccamathāpi vā

16.399

kaṇṭhoccaṃ gopuroccaṃ vā yathāvittānurūpataḥ/
dhvajastaṃbhasya mūlāntu nāhaṃ tu navadhā bhavet

16.400

mūle dvādaśatālaṃ tu navatālaṃ tu saptakam/
tanmadhye ṣaṣṭhatālaṃ tu pañcatālaṃ tathā bhavet

16.401

tadagraṃ pañcatālaṃ tu catustālaṃ dvitālakam/
dvādaśāṃgulamānena nāhamaṣṭāṃgulaṃ bhavet

16.402

caturviṃśaddaśaguṇaṃ snaṃbhanāhana vai dṛḍham/
tridhā vibhajya tat staṃbhaṃ tridhā kṛtvā tṛtīyakam

16.403

adhobhāge hyadhastācca madhyabhāge tu madhyataḥ/
agrato hayūrdhvabhāge tu yajñakāṣṭhavinirmitam

16.404

masūgkatrayaṃ kṛtvā suṣiratrayasaṃyutam/
daṇḍayaṣṭiniveśārthaṃ suvṛttaṃ pārśvayordvija!

16.405

phaiṇakāhastamānācca dvinavāṃgulivistṛtāḥ/
mūladeśegradeśe tu caturaṃgulavistṛtāḥ

16.406

dvitālaṃ sārdhatālaṃ tu ekatālaṃ tu vā dvija!/
tyaktvā staṃbhāgrato vipra! nyasedagramasūrakam

16.407

anyad‌dvayaṃ samudite sthāne samyaṅ‌niveśya ca/
yadvā staṃbhāgrataḥ prāgvannyasedūrdhvamasūrakam

16.408

adho hastadvayaṃ sārdhaṃ tyaktvā madhyamasūrakam/
tadadhastu tathā tyaktvā nyasedanyamasūrakam

16.409

evaṃ tālatrayaṃ tyaktvā tatastasminniveśayet/
dhvajayaṣṭiṃ dṛḍhāṃ ṛjvīṃ lohayantrasamanvitām

16.410

veṣṭayeddarbhamālābhirdhvajadaṇḍaṃ pradakṣiṇam/
evaṃ kṛtvā dhvajastambhaṃ prokṣayedastravāriṇā

16.411

dhvajapīṭhasthite garte ratnadhānyāni nikṣipet/
deśikastārkṣyamantreṇa tato brāhnaṇasattamaiḥ

16.412

śūdrairvā dīkṣitairvipra! devadāsairathāpi vā/
śaṃkhabheryādinirdhoṣagītavāditrasaṃyutam

16.413

sthāpayettu dhvajastaṃbhaṃ tasmin garte ṛjusthitam/
prāsādābhimukhaṃ sthāpya vālukābhiśca pūrayet

16.414

hastipādādibhiḥ kṛtvā sudṛḍhaṃ ca yathā bhavet/
yadvā rajanyāṃ pūrvasyāṃ kṛtvā staṃbhādhivāsanam

16.415

adyatve sthāpayet paścāda gatvā garuḍasannidhim/
rathe vā kuṃjare yāne dhvajamāropya yatnataḥ

16.416

prabhayā citrakusumaiḥ kṛtayā bhūṣayed dhvajam/
vāsovibhūṣaṇaiḥ sragbhirvicitrābhiśca pūjayet

16.417

cchatracāmarapūrvaiśca māyūravyajanaistataḥ/
vicitraistālabantaścai ātapatrairmanoharaiḥ

16.418

ketudaṇḍervicitraiśca dukūlapaṭaśobhitaiḥ/
caturvedamayoddhoṣaiḥ stotraghoṣasamanvitaiḥ

16.419

gītakairvividhairvādyaiḥ śaṃkhakāhalaniḥsvanaiḥ/
bherīmṛdaṅgapūrvāṇāṃ dhoṣairanyaiśca maṃgalaiḥ

16.420

brāhnaṇairdhriyamāṇaiśca sāṃkuraiḥ pālikāgaṇaiḥ/
suveṣagaṇikāsaṃdhaistathā bhaktajanaiḥ saha

16.421

kṣvelitāsphoṭitairyuktaṃ jayaśabdasamanvitam/
prathamāvṛtimārabhya rathyāvaraṇapaścimam

16.422

bhrāmayitvā krameṇaiva sarvāṇyāvaraṇāni ca/
grāmaṃ pradakṣiṇaṃ nītvā grāmamadhye sthito dhvajam

16.423

śrāvayeccaturo vedān setihāsapurāṇakān/
sauparyaṇarmāpa vai sūktaṃ tatra saṃdarśayet punaḥ

16.424

geyaṃ nṛttaṃ ca vādyaṃ ca ātodyaṃ ca caturvidham/
upahārāṃśca mālyādīn tāmbūlān vinivedya ca

16.425

tataḥ praveśayedvipra! prāsādaṃ garuḍadhvajam/
aṃkurārpaṇapūrve tu utsave dvijasattama!

16.426

garuḍasya paṭasthasya paścādbhāge yathāvidhi/
tadrātrau balisaṃyuktaṃ yātrābiṃbaṃ paribhramet

16.427

sādhanāderasaṃpatteḥ pṛthaṅanetumaśakyataḥ/
tatrāpi sati yogyatve pṛthageva paribhramet

16.428

anyatra kevalaṃ vipra! dhjameva nayet sadā/
pattane nagare vāpi balibhramaṇasaṃyutaḥ

16.429

utsavo vihito yatra tatra vai garuḍadhvajam/
bhrāmayed‌dvitaye tasmin yātrābiṃbasamanvitam

16.430

tanmātrāṇāṃ yogyatāyai pavitrīkaraṇāya ca/
grāme tena ca vai sārdhaṃ bhrāmayedbiṃbamautsavam

16.431

evaṃ pradakṣiṇaṃ nītvā dhāma grāmādikaṃ tathā/
dhvajaṃ tu maṇḍape sthāpya na kṛtaṃ yadi pūrvataḥ

16.432

sthāpanaṃ dhvajadaṇḍasya sthāpayitvā tu tattadā/
prāsādaṃ saṃpraviśyātha yātrābiṃbaṃ viyeṣataḥ

16.433

vicitrairvasanai ramyaiḥ bhūṣaṇairvividhairapi/
mālyaiśca vividhai ramyairalaṃkṛtya tataḥ param

16.434

śibikādau samāropya sarvasādhanasaṃyutam/
?Bāsthānamaṇḍape nītvā dhvajapīṭhasya sammukham

16.435

sauvarṇe viṣṭare ramye talpādyaṃgopaśobhite/
vicitreṇa vitānena upariṣṭādvibhūṣite

16.436

sanniveśya tataḥ paścādācāryaḥ susamāhitaḥ/
sādhakādyaiḥ parivṛto hyādāya garuḍadhvajam

16.437

saha śaṃkhaninādādyaiḥ prādakṣiṇyena yogataḥ/
dhvajapīṭhe samānīya staṃbhaṃ prakṣālya sajjalaiḥ

16.438

vibhave sati vastreṇa saṃveṣṭya dhvajadaṇḍakam/
garuḍaṃ pūjayitvā tu puṣpāṃjalipurassaram

16.439

arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ gandhaṃ mālyaṃ ca dhūpakam/
apūpān pṛthukāṃścāpi pānakaṃ tarpaṇaṃ tathā

16.440

nālikerajalairyuktamācāmaṃ tadanantaram/
karpūrādisamopetaṃ datvā tāmbūlamuttamam

16.441

tanmudrāṃ darśayitvā tu rajjumādāya vai dṛḍhām/
tribṛtkṛtaistu kārpāsasūtrairatidṛḍhaiḥ kṛtām

16.442

yaṣṭyagrasaṃsthite yantre yojayitvā tayā tataḥ/
dhvajasya śikharaṃ vipra! bandhayet sudṛḍhaṃ yathā

16.443

bāladhvajena sahitaṃ ghaṇṭayā ca samanvitam/
puṇyāhaṃ vācayitvā tu saṃprokṣyāstrodakena tu

16.444

mahākumbhasthatoyena saṃprokṣya garuḍaṃ tataḥ/
mahākumbhasthagaruḍaṃ paṭasthe tu niveśayet

16.445

stambhamūle samutkīrya sāstrakumbhajalaṃ tataḥ/
kalaśāṣṭakatoyaṃ ca stambhamūle vinikṣipet

16.446

ācarya mantranyāsaṃ tu puṣpāṃjalipurassaram/
sannidhiṃ sannirodhaṃ ca sāmmukhyaṃ ca samācaret

16.447

"asmāddināt samāramya yāvattīrthadināntimam/
sannidhiṃ kuru pakṣīndra! rājño janapadasya ca

16.448

grāmasya yajamānasya vaiṣṇavānāṃ viśeṣataḥ/
tuṣṭaye puṣṭaye caiva sarvaśatrujayāya ca

16.449

trprapamṛtyujayārthaṃ ca vihageśa! prasīda om/"
iti vijñāpya pakṣīndraṃ vikirete kusumāṃjalim

16.450

pūrvāhne vātha madhmāhne muhūrte śobhane guruḥ/
rajjunārohayedvīśaṃ dhvajasthamanucintayan

16.451

rajjuṃ ca bandhayet staṃbhe prādakṣiṇyakrameṇa tu/
prāsādābhimukhaṃ stambhe sthāpayedgaruḍadhvajam

16.452

vihageśvarabiṃbaṃ ca stambhāgre yojayenna vā/
sannidhau devadevasya gatvā puṣpāṃjaliṃ kṣipet

16.453

"jñānato'jñānato vāpi yathoktaṃ na kṛtaṃ mayā/
tat sarvaṃ pūrṇamevāstu sutṛpto bhava sarvadā

16.454

omacyutakṣa! jagannātha! mantramūrte! janārdana!/
rakṣa māṃ puṇḍarīkākṣa! kṣamasvāja! prasīda om"

16.455

iti vijñāpya deveśaṃ yātrāmūrtigataṃ vibhum/
anyatra maṇḍape nītvā viśeṣārcanapūrvakam

16.456

prabhūtānnaṃ nivedyātha sarvaṃ havanapaścimam/
kṛtvā yathākrameṇaiva prāsādaṃ tu praveśayet

16.457

dhvajapīṭhopariṣṭāttu staṃbhamūle prakalpayet/
aṣṭapatraṃ tu kamalaṃ caturāvaraṇānvitam

16.458

sakarṇikaṃ yathā stambhaḥ karṇikāstho virājate/
caturaṃgulavistārāstāvanmānena connatāḥ

16.459

kartavyā mekhalāḥ sarvāścaturaśrā dvijottama!/
staṃbhamānaṃ vinā pajhaṃ ṣaष़ḍaṃgulasamanvitam

16.460

tāvadvistārasaṃyuktaṃ mekhalopari vinyaset/
pīṭhordhve tu prapāṃ kuryāt catustaṃbhasamanvitām

16.461

yadvā staṃbhāṣṭakopetāṃ ṣoḍaśastaṃbhasaṃyutām/
catustoraṇa saṃyuktāṃ darbhamālāpariṣkṛtām

16.462

bhūṣitāṃ tu patākādyairbāhye yavanikānvitām/
dīpān pradīpayettatra anirvāṇān samantataḥ

16.463

tadvāsarāt samārabhya puṣpayāgādināntimam/
trisandhyamarcanaṃ kuryāt saviśeṣaṃ japāntimam

16.464

utsavārambhadivasāt trisaptadinamācaret/
pūjālopo na kartavyo dviguṇīkṛtya ācaret

16.465

balikāle baliṃ dadyādasyāpi prativāsaram/
pradoṣe samanuprāpte yātrabiṃbagarta vibhum

16.466

alaṃkṛtya yathānyāyaṃ nayedāsthānamaṇṭapam/
bhadrāsane samāropya vibhavena tu pūrvavat

16.467

kṛtvā homāvasānaṃ tu bherītāḍanamācaret/
agratastu vibhoḥ sthāpya bherīṃ vai dhānyaviṣṭare

16.468

tatpūrve śaṃkhanikaraṃ vahnau kāhalasaṃcayam/
yāmye tu maddalaṃ tantrīṃ vaṃśayuktāṃ tu yātudik

16.469

vāruṇyāṃ tu mṛdaṃgaṃ ca ḍuḍ‌ḍukasaṃyutam/
vāyavye jhallarīṃ nyasya kāṃsyatālasamanvitām

16.470

paṭahaṃ hrasvapaṭahaṃ some ḍuḍ‌ḍukasaṃyutam/
eśānyāṃ ḍuḍ‌ḍukāṃ jhallīṃ hastadyaṃṭāsamanvitāt

16.471

teṣāṃ bāhye tu viprendra! dakṣiṇe gaṇikājanam/
nyasenmaṃgalagānārthaṃ tatpāśve mantragāyakān

16.472

nartakānagrataḥ sthāpya uttare vandibṛndakān/
sve sve sthāneṣu saṃsthāpya anyān vai vādyakovidān

16.473

evaṃ krameṇa saṃsthāpya saṃbhavānuguṇaṃ dvija!/
vāsasā veṣṭayedvāpi bherīṃ vittānurūpataḥ

16.474

śabdavigrahamākāśaṃ bheryāṃ saṃsmṛtya pūjayet/
koṇaṃ taddākṣiṇe sthāpya vāyuṃ tatra supūjayet

16.475

tataḥ pāraśavaṃ snānaṃ darbhapāṇimalaṃkṛtam/
upavītādisaṃyuktaṃ agrataḥsthāpya vīkṣayet

16.476

astreṇa prokṣayet paścādarghyatoyena tatparam/
tenaiva tāḍayedbairīṃ gītanṛttapurassaram

16.477

śaṃkhavādyādi saṃyuktaṃ mathavā deśikaḥ svayam/
muhūrte śobhane prāpte tāḍayitvā tu berikām

16.478

koṇena prathamaṃ dhyāyan hayagrīvaṃ janārdanam/
tristhānādiṣu devānāṃ tridhā vai tena tāḍayet

16.479

tataḥ pāraśavenaiva tāḍayettu yathecchayā/
devatāvāhanīṃ gādhāṃ saṃskṛtāṃ prākṛtāṃ tu vā

16.480

drāmiḍīṃ vā yathecchātastadā saṃśrāvayedvibhum/
tatkāle devatānṛttaṃ tattadgītādisaṃyutam

16.481

darśayeddevadevasya devatānāṃ sutṛptaye/
tatastu devadeveśaṃ garbhagehe praveśayet

16.482

pāyasaṃ droṇamānaṃ tu samādāyātha pātrataḥ/
tathārghyagandhamālyādi dhūpaṃ tāṃbūlameva ca

16.483

prāsādadvāramārabhya bahirdvārāvasānakam/
āvṛtiṣvapi sarvāsu vīthyāvaraṇapaścimam

16.484

baliṃ pradāya vidhinā gītanṛttādisaṃyutam/
tataḥ praviśya grāmaṃ tu pūrvasyāṃ diśi saṃsthitaḥ

16.485

devatāvāhanaṃ kuryāt prāṅ‌mukho deśikaḥ svayam/
tatputrastasya śiṣyo vā svareṇoccatareṇa tu

16.486

"āgacchatāmaragaṇāḥ! prāgāśāṃ ye'dhiśerate/
virūpāśca surūpāśca saparyāmudyatāmimām

16.487

gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ kumudasyānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ

16.488

"
anena mantreṇāvāhya kumudaṃ sagaṇaṃ tataḥ/
arghyālepanamālyādi dhūpaṃ toyaṃ yathākramam

16.489

pāyasānnaṃ punastoyaṃ tāmbūlaṃ ca pradāpayet/
paścāt saṃtoṣayedramyairmahadbhiḥ śaṅkhajai ravaiḥ

16.490

tadīyatālasaṅgītanṛttaiścāpi, tataḥ param/
"āgacchatāmaragaṇāḥ! ye'gnyāśāmadhiśerate

16.491

bhīmābhīmamukhā raudrāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ kumudākṣānuyāninaḥ

16.492

mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
anena kumudākṣaṃ tu samābāhya gaṇādhipam

16.493

prāgvat santoṣayitvā tu, tataḥ saṃprāpya yāmyadik/
"āgacchata pitṛgaṇāḥ! yāmyāśānadhiśerate

16.494

dāruṇā'dāruṇācārāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ puṇḍarīkānuyāyinaḥ

16.495

mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
anena puṇḍarīkākhyaṃ samāvāhya gaṇeśvaram

16.496

krameṇa pūjayitvā tu gatvā vai yātudhānadik/
"āgacchata yātugaṇāḥ! yātvāśāṃ yedhiśerate

16.497

kravyāśinaḥ krūradhiyaḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptā vāmanasyānuyāyinaḥ

16.498

mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
ityāvāhya gaṇeśaṃ tu vāmanaṃ pūjayet kramāt

16.499

vāruṇāśāṃ tato gatvā śaṃkukarṇaṃ gaṇeśvaram/
"āgacchatā'hiprathamāḥ! pratīcīṃ ye'dhiśerate

16.500

mahadviṣā dandaśūkāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ śaṃkukarṇānuyāyinaḥ

16.501

mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/"
ityāvāhya yajet prāgvat, paścāt saṃprāpya vāyudika

16.502

"āyāntu gandharvagaṇāḥ! vāyvāśāṃ ye'dhiśerate/
sudarśanā bhīmavegāḥ saparyāmudyatāmimām

16.503

gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ sa(rpa)rvanetrānuyāyinaḥ/
mahamimamupayātu prītāstebyo namo'stu vaḥ

16.504

anenāvāhya sagaṇaṃ sarvanetraṃ tu toṣayet/
tataḥsomadiśaṃ gatvā sumukhaṃ tu gaṇādhipam

16.505

"āgacchata yakṣagaṇāḥ! udīcīṃ ye'dhiśerate/
virūpā daṇḍahastāśca saparyāmudyatāmimām

16.506

gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ sumukhasyānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ

16.507

iti mantreṇa cāvāhya toṣayet pūrvavartmanā/
tatastvīśadiśaṃ gatvā gaṇeśaṃ supratiṣṭhitam

16.508

āyāntu piśācagaṇāḥ! īśāśāṃ ye'dhiśerate/
saśūlāyudhahastāśca saparyāmudyatāmimām

16.509

gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ supratiṣṭhānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ

16.510

mantreṇāvāhya saṃpūjya gatvā vai grāmamadhyataḥ/
tatra cāvāhayedūrdhvaṃ pṛśnigarbhaṃ gaṇeśvaram

16.511

āgacchata siddhagaṇāḥ! gaganaṃ ye'dhiśerate/
śucimatayaḥ śucayaḥ saparyāmudyatāmimām

16.512

gṛhītvā pāntu nastṛptāḥ pṛśnigarbhānuyāyinaḥ/
mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ

16.513

āvāhya toṣayitvā tu, athastānmānavaṃ tataḥ/
āgacchatādharagaṇāḥ! pṛthivīṃ ye'dhiśerate

16.514

bahurūpā bahujñānāḥ saparyāmudyatāmimām/
gṛhītvā pāntu nastṛptā mānavasyānuyāyinaḥ

16.515

mahamimamupayāntu prītāstebhyo namo'stu vaḥ/
āvāhya toṣayet prāgvat kramānnṛttāvasānakam

16.516

tṛptaye sarvabhūtānāṃ baliśeṣaṃ tataḥ kṣipet/
balidāne tu pūrvādivaibasvatadigantimam

16.517

ācāryaḥ prāṅ‌mukhaḥ sthitvā kuryādāvāhanādikam/
yātvādidiktraye kuryāt pūrvoditamudaṅ‌mukhaḥ

16.518

someśadigdvaye grāmamadhyepi prāṅ‌mukho bhavet/
samatālastathābaddhastālo vai bhṛṅgiṇī tathā

16.519

mallatālo maṃgalaśca jayatālastu bhadrakaḥ/
ḍhakkarīsaṃjñitastālo brahnatālastathaiva ca

16.520

anantatāla ityate daśa tālāḥ prakīrtitāḥ/
kumudādigaṇeśānāṃ daśānāṃ kramaśo dvija!

16.521

ṣaḍajarṣabhau ca gāndhārau madhyamaḥ pañcamastathā/
dhaivataścaiva niṣado dhaivato madyamastathā

16.522

pañcamaśca krameṇaiva kathitāḥ syurdaśa svarāḥ/
gāndhārarāgaḥ kaulayākhyaḥ kaiśiko naṭ‌ṭabhāṣikaḥ

16.523

śrīkāmadaśca tatkeśī dakṣarāgastathaiva ca/
colāpāṇyabhidho rāgau medharāgaśca paścimaḥ

16.524

ityete kumudādīnāṃ daśa rāgāḥ prakīrtitāḥ/
vilāsaṃ sarvatobhadraṃ kheṭakaṃ cakramaṇḍalam

16.525

kāntārakuṭṭimaṃ pṛṣṭhakuṭṭimaṃ kaṭibandhanam/
vāmajānūdhvanattaṃ ca ādimaṃ ca dvayaṃ punaḥ

16.526

ete nṛttaviśeṣāśca kumudānāṃ kramāt smṛtāḥ/
ete hyāvṛtidevānāṃ kramāttālādayaḥ smṛtāḥ

16.527

anyeṣāṃ sarvadevānāṃ tālo bhadraḥ praśasyate/
bhavedgārūḍatālastu pakṣīśasya tu, madhyamaḥ

16.528

svaro, rāgastu goḍaḥ syānnṛttaṃ vai viṣṇukāntakam/
vighnārerjayatālaṃ syānnṛttaṃ svastikamucyate

16.529

ṛṣabhastu svaraḥ prokto varāṭīrāga eva ca/
bherītāḍanapūrvaṃ tu devatāvāhanaṃ caret

16.530

ghoṣayedgāruḍaṃ tālamantarāle tu vai diśām/
tatkāle deśikendreṇa svayaṃ saṃskṛtagādhayā

16.531

anye caturmukhamukhā āṅūtavyā marud‌guṇāḥ/
devasyotsavasevārthaṃ tathānye bhagavadgaṇāḥ

16.532

tathānye bhagavadbhaktā janāstatpadavāsinaḥ/
yadvā guroranumatairbhagavadbhaktibṛhitaiḥ

16.533

āhūtavyāstu tairviprairdivyayā gādhayā dvija!/
evaṃ grāmaṃ paribhrāmya prāsādaṃ saṃpraviśya tu

16.534

garuḍasthānamāsādya toṣayitvā khagaghvajam/
tālādikaistatastvenaṃ viṣvak‌senaṃ tu toṣayet

16.535

devatāvāhanaṃ ye'tra draṣṭukāmāḥ samāhitāḥ/
bherītāḍanaśabdaṃ ca tathā śrṛṇvanti ye janāḥ

16.536

taddeśātte na gaccheyuryāvattīrthadināntimam/
mohena yadi gaccheyuste bhaviṣyanti rogiṇaḥ

16.537

na kuryuste nadītāraṃ na yānaṃ yojanāt param/
yātāścet punarāgasatya garuḍaṃ saṃprapūjya tu

16.538

tīrthayātrāṃ tu saṃsevya te bhaviṣyanti nīrujaḥ/
evaṃ tu dhvajamutthāpya guruḥ paścāt samāhitaḥ

16.539

devānāṃ keśavādīnāṃ mantrairdvādaśabhiḥ kramāt/
dvādaśāhaṃ vrataṃ kuryāt yātrāraṃbhadināditaḥ

16.540

snānārcanādikaṃ kṛtvā pītvā taccaraṇodakam/
kuśodakasamāyuktaṃ japedvai dvādaśākṣaram

16.541

naivedyaprāśanaṃ pūrvaṃ kuryānnaktāśanaṃ dvija!/
japed‌dvādaśanāmāni kramādvācyamanusmaran

16.542

aṃkurāropaṇadinādyāvattu dhvajavāsaram/
dinaṣaṭ‌kena viprendra! pratyahaṃ vratamācaret

16.543

dvādaśākṣaramantreṇa kuryādaṃkuravāsare/
dvitīye turyamantreṇa, pare suṣuptivācakaiḥ

16.544

svapnamantraiścaturthe tu, jāgranmatraistu pañcame/
keśavādiṣu yonīnāṃ mūrtīnāṃ vācakaiḥ paraiḥ

16.545

utsavārambhaṇadinādyāvattīrthadināntimam/
vācakairnavamūrtīṃnāṃ navāhaṃ vratamācaret

16.546

yadvā dviṣaṭ‌kamantreṇa sarvatrāpi vrataṃ caret/
dhvajārthāṃkuranakṣatrādyāvattīrthadināntimam

16.547

evaṃ vratasamāyukta ācāryaḥ kṛtyamācaret/
saṃkalpyotsavamādau tu vratasaṃkalpapūrvakam

16.548

dhvajārthamaṃkurāropaṃ kuryādyo deśikottamaḥ/
kuryāddhvajāvarohāntaṃ sarvaṃ sarma sa eva tu

16.549

prājñopi netaraḥ kuryāt; yadi, kartā vinaśyati/
mṛte vā vyādhite tasmin tadanujñāmavāpya ca

16.550

nityānuṣṭānalopācca vaidhuryādividūpite/
abhyanujhāṃ gurostasya saṃprāpya vidhipūrvakam

16.551

śeṣaṃ kuryāttu tatputrastacchiṣyo vā samāhitaḥ/
anyo vā yadi vā bhrātā prāyaścittapurassaram

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe devatāvāhanāntavidhānaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ //
*****************

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc