Parameshvara Samhita · Chapter 15
// śrīḥ //
pañcadaśo'dhyāyaḥ
sanaka :---
svayaṃ vyaktavimānasya prādurbhāvaprasaṅgataḥ/
pratiṣṭhā sūcitā brahnan! vistareṇādya me vada
śāṇḍilya :---
śrūyatāmabhidhāsyāmi yadarthaṃ coditastvayā/
pauṣkarākhye mahāśāstre proktā bhagavatā svayam
pratiṣṭhā vāsudevena pauṣkarasya mahātmanā/
suvistareṇa sarvatra prakīrṇā bahudhā sthitā
sarvatra sāramuddhṛtya tatprasādādvadāmi te/
ādyavedodbhavairdivyaiḥ sākṣāt sadbrahnavācakaiḥ
mantrairbalādikairyoktā pratiṣṭhā tatpadapradā/
siddhāntoktena mantreṇa sāṅgenaiva balādikaiḥ
sthāpanā yā tu sā proktā bhogamokṣaphalapradā/
sāṅgena mūlamantreṇa jñānadhyānānvitena ca
pratiṣṭhā vihitā brahnan! mantrasiddhiphalapradā/
ekāyanākhyavedoktairmantrairanyaistrayīmayaiḥ
siddhāntoktena mantreṇa, sāṅgena kriyate ca yā/
sā sārdhamaihikairbhogai, raṇimādiphalapradā
divyairbalādikairmantraiḥ saha cānyaistrayīmayaiḥ/
sa tu ṣāḍguṇyaphaladā saha sajñaphalairbhavet
saha ṛksāmapūrvaistu mantraiḥ svavyāptisaṃyutaiḥ/
sāṅgena mūlamantreṇa sthāpanā yā mahāmate!
sā sarvabhogadā cānte tathā mantraphalapradā/
kevalaiḥ śrutimantraistu yathāvasaralakṣaṇaiḥ
dhāraṇā bhagavadadhyānamantranyāsena vai saha/
deśikendreṇa yā kāryā bhaktānāṃ parameśvare
sāmānyā sā parijñeyā yajñavat sarva(svarga)bhogadā/
kālakramādakāmānāṃ sarvāḥ paraphalapradāḥ
iti mantravibhedena saptadhā parikīrtitā/
dvijendro bhagavadyājī tadbhaktastanmanāḥ sadā
nirdvandvo nityasattvastho dviṣaṭkādhyātmacintakaḥ/
vettā yo vyūhapūrvasya vyaktasya paramātmanaḥ
balādidivyamantreṣu yasya niṣṭā parā sthitā/
sanyāsaṃ karmaṇāṃ yastu karotyadhyakṣataḥ kramāt
nityasiddhe tadākāre tatparatve ca sarvadā/
yasyāsti saktirhṛdaye tasyāsau sannidhiṃ bhajet
mantrarūpī jagannāthaḥ paramātmācyutaḥ prabhuḥ/
atastena pratiṣṭhānaṃ kṛtaṃ mukhyādhikāriṇā
viddhi tanmukhyakalpaṃ tu pratiṣṭhoktaphalapradam/
prāk trayīdharmaniṣṭho yaḥ prāptadīkṣo jitendriyaḥ
mantrajñaḥ karmakuśalaḥ pañcarātrārthatatvavit/
sthāpanaṃ yat kṛtaṃ tena hyanukalpaṃ ca viddhi tat
parātparasvarūpasya parasya caturātmanaḥ/
śāntoditādivyūhānāṃ keśavādyakhilasya ca
tathā vibhavamūrtīnāmekākārasvarūpiṇaḥ/
tathā ca sarvajagatāmekabījātmakasya ca
sadoditasvarūpasya vāsudevasya vai vibhoḥ/
trayāṇāmacyutādīnāṃ tadbhedānāṃ tathaiva ca
śāntoditasvarūpasya parasya caturātmanaḥ/
yā tu sandhānarūpā sā "pratiṣṭheti" prakīrtitā
pīṭhabrahnaśilājñānastambasya caturātmanaḥ/
caturdigvīkṣamāṇasya yā tu sandhānalakṣaṇā
boddhavyā "supratiṣṭhā" ca digvyūhaparipūrikā/
dhṛtiśaktiḥ svarūpeṇa tvamūrtenāvyayātmanā
sthitaye prakriyārthaṃ ca "brahnapāṣāṇatāṃ" gatā/
sarvabrahnaśilāniṣṭhamākṣiterdvijasattama!
vyāptamāmūlataścaiva tenāmūrtena vai purā/
dravyamūrtiramūrtā ca gṛhītā stambalakṣaṇā
anugrahārthaṃ varṇānāṃ sthityarthaṃ dikkramasya ca/
adhordhvābhyāṃ vibhāgārthaṃ siddhaye punareva hi
tātvasya viśavpīṭhasya jaḍatvavinivṛttaye/
samyak saṃvittilābhārthaṃ tatvānāṃ bhinnarūpiṇām
yuktiḥ parigṛhītā ca cāturātmyaikalakṣaṇā/
ekasyācyutabījasya bhinneṣu prativastuṣu
saṃsthi sthitiracchinnā sā "pratiṣṭhānta" eva hi/
jñānastambāvibhaktānāmeteṣāṃ caturātmanām
caturdigvīkṣamāṇānāṃ sthāpanā yā samīritā/
ekadigvīkṣitānāṃ ca sthāpitānāṃ ca paṅktitaḥ
sā ca "pratiṣṭhā" vijñeyā pūrvavaddvijasattama!/
bhinnānāṃ vyūhamūrtīnāṃ keśavādyakhilasya ca
prādurbhāvasamūhasya dvyādikasya ca yaddvija!/
ekasmin viśvapīṭhe tu sthitirekasya cecchayā
pratiṣṭhākhyaṃ "viśeṣaṃ tu sthāpanaṃ" samudāhṛtam/
cicchakteranuviddhaṃ ca avyaktaṃ tatvavigraham
divyamūrtau calākhye tu nityamekātmatādhiyā/
bimbasaṃskārakāle tu adhivāsābhidhe dvija!
acalatvena sanmantraiścalabhāvena vā punaḥ/
sāṅgaṃ salāñchanaṃ caiva kāmāccābhimatāttu vai
ārādhanārthaṃ hṛdayānnyastaṃ taddhṛdaye punaḥ/
samāharet kṛtārthatvānnityaṃ kālāntareṇa vā
subodhapariṇāmena satvenā''nirmalena ca/
kālasattā iyattākhyā paricchedavaśāt smṛtā
tamā "sthāpanasaṃsthaṃ ca viśeṣaṃ" samudīritam/
saṃpanne brahnapāṣāṇasaṃskāre paiṭhike'pi ca
udvartanābhyañjanena mṛdbhūtīrgomayādinā/
śilpidoṣopaśamane snānamātre kṛte sati
niṣpanne netradāne tu snāne saṃpādite pare/
utthāpya mūrtipādyaistu guruṇā vahubhirbalāt
niveśanamamantraṃ yadvidhivat sāmprataṃ kṛtam/
tṛtīyaṃ vajralepena nityamekātmatā dvija!
prāpte lagnodaye mantranyāsamāraṇāttu vai/
cicchakteranusandhānāt tat "sthitasthāpanaṃ" tathā
prāsādāntarabhittīnāṃ likhitaṃ vāmbarādike/
siddhyarthaṃ sādhakendraistu siddhikālāvadhiṃ tu vai
carabimbasya yanmantranyāsaṃ vai sāsanasya ca/
nityamārādhanārthaṃ tu karmārcāyāmapi dvija!
tadapi pracalākhyaṃ tu sthitasthāpanameva ca/
kṣmābhaṅgairjalapūrvaistu doṣairyā cātidūṣitā
uddhṛtya yojitānyatra sthāne tu śubhalakṣaṇe/
samyak saṃsthāpanādbhūyaḥ "saṃsthāpana" mudāhṛtam
vidyutprapātapūrvaistu doṣairyā cātidūṣitā/
tadutthāne kṛte śaśvannirdoṣe cāsane sati
tatsamā lakṣaṇāḍhyā ca pratimādyā mahāmate!/
anyasmin vā nave pīṭhe vidhivat pariyojitā
boddhavyaṃ tadviśeṣaṃ ca "sthāpanotthāpanaṃ" tu vai/
ādimūrtyādibhedena calācalavibhāgataḥ
pratiṣṭhādiviśeṣāstu aṣṭadhā parikīrtitāḥ/
ādimūrtyādimūrtīnāṃ bhogaparyaṅkaśāyinām
yā tu pīṭhe muniśreṣṭha! vidhivat pariyojanā/
"saṃsthāpanā" ca vijñeyā, tathā "cā''sthāpanā"
āsīnānāṃ sthitānāṃ tu sthāpanā samudīritā/ [bhavet//
"prasthāpanā" suparṇasthamūrtīnāṃ parikīrtitā
śayanādivibhedena caturdhā parikīrtitā/
bhūyaśca dvividhaṃ viddhi beraikatvabahutvataḥ
śilayā maṇinā vāpi lauhairvāpi kṛtā tu yā/
nityādisakalasnānaviṣayā, rahitā sadā
karmārcayāpi devībhiḥ sthitāpyāsīnatāṃ gatā/
sthāpyate kevalā mūrtiḥ "ekaberaṃ" tu viddhi tat
mṛddārujaṃ tu yadbimbaṃ karmārcādisamanvitam/
nityādisarvasnānārthaṃ śaktibhiḥ sahitaṃ na vā
maṇivajrādiśailotthaṃ nimittasnapanakṣamam/
sadā tu nityasnānārthaṃ karmārcāsahitaṃ tu yat
bṛhadbimbaṃ tu lakṣmyādisahitaṃ rahitaṃ tu vā/
nityanaimittikādyuktasakalasnapanakṣamam
lakṣmyādibhiḥ samopetaṃ yadbimbaṃ śaktibhiḥ sadā/
tadetattrividhaṃ viddhi "bahuberaṃ" mahāmate!
yattu citramayaṃ bimbaṃ bhittikāṣṭhāmbarāśrayam/
karmabimbasamopetaṃ nityādisnānakarmaṇi
yaccāpi mṛṇmayaṃ bimbaṃ trividhaṃ cāpi citrajam/
nityanaimittikasnāne darpaṇādisamanvitam
karmabimbānvaye yogyaṃ vibhavecchānusārataḥ/
etaccaturvidhaṃ viddhi "bahuberaviśeṣakam"
bahuberaṃ yathāyogaṃ sthitamāsīnameva vā/
śayānaṃ yānagaṃ vāpi bhavedicchānurūpataḥ
bahuberādibhedāstu pañcadhā parikīrtitāḥ/
anyāni karmabimbāni yātrābimbapurassaram
tattatkarmaviśeṣārthaṃ bahuberaikabairayoḥ/
dvayośca kalpanīyāni vibhavasyānurūpataḥ
sādhāraṃ sarvamūrtīnāṃ prati (adhi)ṣṭhānakramaṃ śrṛṇu/
yathoktalakṣaṇopetaṃ prāsāda bimbasaṃyutam
yathābhimatadigvaktraṃ niścayīkṛtya vai purā/
bhūbhāge sati vai kuryāttadagre yāgamaṇḍapam
diktraye tadabhāvāttu tadabhāvādvidikṣu vā/
yathābhimatadeśeṣu saumyayāmyadigāyatam
ānuguṇya, ''yaśuddhaṃ ca śubhaṃ nirbādhamucchritam/
tripañcāśatkarāyāmaṃ ṣoḍaśāṅgulasaṃmitam
dvisaptakaravistāraṃ vibhavecchānusārataḥ/
hastadvādaśavistīrṇaṃ ṣaṭcatvāriṃśadāyatam
dvicatuṣkāṅgulairyuktamaṣṭatriṃśatkarāyatam/
vistṛtaṃ daśabhirhastairathavā dvijasattama!
catustriṃśatkaraṃ sārdhamāyāmaṃ navavistṛtam/
dviraṣṭāṅgulasaṃyuktaṃ triṃśatkarasamāyatam
vistṛtaṃ cāṣṭabhirhastairevaṃ pañcavidhaṃ bhavet/
saptaṣaṭpañcahastaṃ ca tathā sārdhaṃ catuṣkaram
caturhastaṃ bhavet pīṭhaṃ kramānmaṇḍapapañcake/
maṇḍape maṇḍape kuryāt pārthivaṃ pīṭhapañcakam
svavistṛteḥ ṣaṃḍaśena sarveṣāṃ parivarjya ca/
antarālāni viprendra! taducchrāyamathācaret
caturviṃśatimāṃśena svena svena mahāmate!/
śiṣṭhaṃ ca parito vīthiḥ syādebāṃ pīṭhakalpanā
tadvistārocchritāṃstambhān sthāpayet koṇadeśataḥ/
tanmānena samāropyāḥ stambhānāṃ śirasopari
racanārahitāścānye daṇḍāstiryakprasāritāḥ/
sarvaṃ sthalāṃgaṇaṃ brahnan! caturdiktoraṇānvitam
pīṭhāt tṛtīyabhāgena vistṛtaṃ toraṇaṃ bhavet/
vistārāt triguṇenaiva sarveṣāmunnatiḥ smṛtā
sacakragaruḍāḥ sarve tricatuḥpañcasaṃkhyayā/
svāntarālapramāṇena sastambhāstoraṇākhilāḥ
viniveśyāḥ kṣitau khātvā sarve caiva sulakṣaṇāḥ/
caturaśrāstvadhobhāge tvaṣṭāśrā madhyabhāgataḥ
vartulāścordhvabhāgāśca samāṃśena vibhājitāḥ/
kṛtvaivaṃ bhagavadyāgamaṇḍapaṃ sarvakarmaṇaām
udagdikpīṭhataścordhve dhiṣṇyaṃ kuryāt kajāṅkitam/
vartulaṃ caturaśraṃ tu prakāśākhyaṃ sulakṣaṇam
śaṅkhacakragadāpajhairaṅkitaṃ mekhalāvanau/
dravyāṇāmadhivāsārthaṃ tatsamīpasthitaṃ tu yat
madhyame maṇḍalaṃ pīṭhe mantrāstrakalaśārcanam/
caturthaṃ snānakumbhānāṃ soṣadhīnāṃ niveśane
tasminnanyatra śayanaṃ, pañcamaṃ snapanāsanam/
bhadrapīṭhasamāyuktaṃ snānadravyasamanvitam
pūritaṃ vālukābhiśca kartavyaṃ tu dvijā'thavā/
sadvāraṃ sagavākṣaṃ ca sakavāṭaṃ hi sārgalam
kṛtvaivamadhivāsārthaṃ prākāraṃ sālayaṃ mahat/
prāsādakṣetramānaṃ tu santyajya paritastataḥ
samekhalaṃ sapīṭhaṃ tu dikṣu kuṇḍāṣṭakaṃ likhet/
anukalpe tu vā kuryāt prācyāṃ diṅbhaṇḍapādbahiḥ
tatpāścātye tu vā bhāge sapīṭhāḥ sahatoraṇāḥ/
sastaṃbhā vā pṛthakpīṭhā viviktāśca parasparam
cāturātmyādidevānāṃ brahnan! sthāpanakarmaṇi/
saṃsthitiṃ śrṛṇu kuṇḍānāṃ vividhāṃ digvidikṣu ca
mahāvibhavasaubhāgya āyurārogyavṛddhaye/
siddhaye sarvakarmāṇāṃ (!) vighnānāṃ vinivṛttaye
vyatyayādaphalaṃ viddhi muktaye samatānagha!/
gadādvandvadvayopetaṃ prāgdikturyāśrameva vā
cakraṃ dakṣiṇadigvipra! śaṅkhaṃ pratyakpradeśataḥ/
pajhamuttaradigbhāge yathābhimatapallavam
āgneyyāṃ tu samāpādya kuṇḍamaśvatthapatravat/
vimuktakamalaṃ kuryāt trikoṇaṃ pūrvavattataḥ
homārthaṃ yā tu dikkuṇḍamaṣṭāśraṃ vāyave pade/
dhiṣṇyaṃ śrīvatsasaṃjñaṃ tat, ardhendusadṛśākṛti
aiśānyāṃ tu samālikhya lakṣaṇenopalakṣitam/
ato'paraṃ sanniveśamekāgramavadhāraya
dhiṣṇyaṃ pūrvapade vṛttamāgneyyāṃ kaustubhākṛti/
cakraṃ dakṣiṇādigbhāge śārṅgākāraṃ tu yātudik
āpyāṃ gadākṛtiṃ prāgvanmālākhyaṃ vāyave pade/
udagdikkamalākāraṃ śrīvatsākāramīśadik
vistāraṃ śama (ya) mānaṃ tu sarveṣāṃ vihitaṃ tu vai/
dvādaśāṃśaṃ parityajya oṣṭhārthaṃ ca tato bahiḥ
susamaṃ mekhalābandhaṃ kuryāt tadvistṛteḥ samam/
śama(ya?)dvayaṃ bhavet sarvaṃ yathā mekhalayā saha
madhyadeśe tu vṛttaṃ ca turyāśraṃ vā sulakṣaṇam/
prāsādakṣetrabhūmervai tamevaiśapade bahiḥ
saṃpādyamānaṃ yuktaṃ vā tarpaṇe sarvakarmaṇām/
vāstvaṅgavibudhānāṃ ca lokeśānāṃ mahāmate!
vighneśadvārapālānāṃ kṣetreśasya tathā kṣiteḥ/
kṛtvaivaṃ bhūṣayet prāgvat sakuṇḍaṃ yāgamaṇḍapam
caturaśraṃ caturdvāraṃ darbhamālāntarīkṛtam/
anyatra tadalābhe tu yathābhimatadiṅmukham
caturdaśakarāccaiva yāvattriṃśatkarāvadhi/
ṣaṭkarāntaṃ punastasmādbimbamānavyapekṣayā
kāryā madhye sthalā teṣāṃ dvisaptāṃśaistato'ṣṭabhiḥ/
samantabhadrā suślakṣṇā citā pkeṣṭakādibhiḥ
tālonnataiḥ samārabhya sāmānye'smin hi karmaṇi/
unnatāṅgulavṛddhyā tu, nīcā taddhrāsataḥ kramāt
dvitriraṣṭāṃśakairmadhye sarvāsāṃ maṇḍalaṃ bhavet/
caturaśraṃ caturdvāraṃ cakrāmburuhabhūṣitam
dakṣiṇe śayanaṃ, saumye kuṇḍaṃ, agnestu pūrvavat/
samekhalaṃ dvihastaṃ ca cakrapajhāṅkitaṃ śubham
tadadhaścaturaśraṃ prāk gadāmekhalikānvitam/
tathā dakṣiṇadigbhāge kuryādvai cakracihnitam
vartulaṃ paścime saumye kamalāṅkaṃ manoharam/
śaṅkhāṅkaṃ sarvakoṇeṣu mānameṣāṃ yathordhvage
sarve daśāntahastānāṃ caturṇāmekamekhalā/
maṇḍapānāṃ tu kintvatra ūrdhvagaṃ sarvamekhalam
tato'dhaḥ saṃsthitāḥ sarve ekakuṇḍāstu maṇḍapāḥ/
teṣāṃ samekhalaṃ cādye dvāviṃśatyaṅgulaṃ bhavet
hrāsādaṅgulayugmasya yāvadvai ṣoḍaśāṅgulam/
syāt ṣaṭkare gṛhe kuṇḍaṃ kuryādvai vā mekhalādhikā
aṣṭahastocchritaṃ pūrvaṃ tatordhakaravardhitam/
trayodaśakarādīnāṃ caturṇāṃ hrāsayet tataḥ
aṣṭakaṃ tvaṅgulānāṃ tu saptapañcacatuḥkramāt/
na hrāsaḥ ṣaṭkarāntānāṃ nyūnānāmucchriterbhavet
evaṃ snānagṛhāṇāṃ tu vistāraśconnataiḥ saha/
kintu vai vālukāpīṭhairmadhyataścopaśobhitaḥ
dvicaturbhirdvihastāṃśairvistṛtāḥ prāgvadunnatāḥ/
snānīyā agragohādvā diktraye'bhimeta śubhe
ardhamānasamaṃ mukhyāt supīṭhaṃ śayanānvitam/
dṛgdānabhavanaṃ kuryānmaṅgalyakalaśaiḥ saha
sarveṣāṃ karmabhūbhāgaṃ koṇastambhairvibhūṣitam/
sunetrairveṣṭitaṃ kuryāccakrādyaiḥ pūrvavadyutam
susthiraṃ dṛḍhapādaṃ ca snānāmbhograhaṇakṣamam/
ardhena vālukāpīṭhāddīrghamādyakrameṇa tu
vardhitaṃ cārdhahastena hrāsitaṃ caturaṅgulaiḥ/
svadairghyādardhavistīrṇaṃ kṛtvaivaṃ sapraṇālakam
tena tadvālukāpīṭhaṃ bhūṣayenmadhyagena tu/
yāgāgārasya vai dikṣu dvārārthaṃ tatra cāntare
śamārdhaṃ vṛddhiyogena hrāso'nyatra kalādikaḥ/
toraṇāni bahiḥ kuryāddṛḍhaiḥ kāṣṭhaiḥ supūjitaiḥ
pañcahastāni cārdhena vardhitāni kareṇa tu/
na hrāsamācarettepāmanyatra karaṇe sati
daśamāt pañcahastānāmṛte bhūmau praveśayet/
śamārdhaṃ vardhitānāṃ ca dve dve saṃvardhayet kale
dairghyāt praveśaśiṣṭāttu tribhāgena tadantaram/
sarvaṃ cakradhvajaṃ kāryaṃ vastrasraṅbhañjarīyutam
sudhādyairvarṇakaiḥ pītaiścandanādyaistu lepitam/
bhinnāṅgametadakhilaṃ yathaikasmin hi yujyate
karma, yāgagṛhe śaśvadvibhūtervāvanervinā/
pañcatriṃśatkaraṃ kṣetraṃ svaturyāṃśena vistṛtam
tanmadhye tu caturhastaṃ cā''pādyaṃ sthalasaptakam/
sthalānāṃ vyavadhānaṃ tu kuryādvai tālasaṃmitam
ekāpāyena vai kuryādvihastāntasthalāṅgaṇam/
krameṇāṣṭāṅgulānmānādvyaṅgulaṃ dvyaṅgulaṃ vinā
sthalānāṃ saṃkaṭānāṃ ca vyavadhānaṃ dvigolakam/
evameva samucchrāyaḥ sarvāsāṃ parikīrtitaḥ
parito vihitaṃ vīthermānamatra svapīṭhajam/
evaṃ vā saṅkaṭe kuryādādyoktānmaṇḍapadvayāt
madhye maṇḍalapīṭhaṃ tu, tasya dakṣiṇadigbhavet/
samīpe śayanaṃ, sthānakumbhānāṃ sthāpanāyanam
evaṃ hi vāmanikaṭe bhogānāṃ mantratarpaṇam/
ṛgyajuḥ sāmapūrvāṇāṃ śrutīnāṃ havanaṃ pare
dṛgdānaśayanaṃ sthāne hyanyasmin śayane hitam/
vyavasāyārthasampattī deśakālau tu tajjñatām
jñātvā samācaret sarvaṃ na nyūnaṃ nādhikaṃ tu vā/
yadyuktamaviruddhaṃ ca vyāpakaṃ samprayojanam
tattadabhyūhya sarvatra kuryāllobhadhiyā vinā/
yato yathoktaṃ devānāṃ niṣpadyati hi vā na vā
ato yathoktena vinā nāvasīdati buddhimān/
yathoktakaraṇe cchidrapūraṇaṃ paramaṃ smṛtam
bhāvabhaktisametaṃ ca śraddhāpūtaṃ puroditam/
prāsādasyāṣṭadigvyoma mūrtipānāṃ yathoditam
sthaṇḍileṣvatha kuṇḍeṣu, tādarthyenāthavā svayam/
svakuṇḍe havanaṃ kuryāccaturvedamatho'pare
samastaṃ mūrtipīyaṃ vā svayameva samācaret/
sāmagrīvirahādyogyamūrtipānāmabhāvataḥ
evaṃ tvabhinava kṛtvā yāgārthaṃ maṇḍapaṃ dvija!/
pūrvoditairalaṅkārairalaṃkṛtya pṛthagvidhaiḥ
sitaraktādibhedena prāgādau tu dhvajāṣṭakam/
niveśya madhye vedyāṃ tu punarapyayavattathā
yāgamaṇḍapanirmāṇe bhūyo vidhyantaraṃ śrṛṇu/
prāgvā hyudagvā prāsādāt triṃśaddhastairdvijāyatam
dvyadhikairmaṇḍapaṃ kuryādanyad dvādaśabhiḥ karaiḥ/
syāt turyaśrāyataṃ madhye vedīnāṃ tatra pañcakam
paritaḥ pañcahastaṃ ca haste haste'nrīkṛtam/
pradakṣiṇagaṇopetaṃ vitānādyairvibhūṣitam
vedyāmuttaradiksthāyāṃ kuryāt kuṇḍaṃ salakṣaṇam/
homopakaraṇaṃ sarvaṃ tatropari niveśya ca
tatoparāyāṃ vedyāṃ tu netre unmīlayeddvija!/
maṇḍalaṃ madhyamāyāṃ tu vedyāmapyekapaṅkajam
prastārya citraṃ śayanaṃ caturthyāṃ munisattama!/
snānakarma tataḥ kuryāt pañcamāyāṃ tu dakṣiṇe
maṇḍapasya caturdikṣu kuryāt kuṇḍacatuṣṭayam/
prāsādasyāpi paritaḥ kuryāt kuṇḍacatuṣṭayam
tadarthān sarvasaṃbhārān saṃbhṛtya susamāhitaḥ/
dine karmadināt pūrve saptame pañcabhe'pi vā
aṅkurānarpayitvā tu tataḥ karma samārabhet/
pradhānadivasāt pūrvadine deśikasattamaḥ
snātaḥ śuklāmbaraḥ sragvī kṛtanyāsaḥ suśāntadhīḥ/
kṛtāhniko'dhivāsārthaṃ sarvālaṅkārabhūṣitaḥ
sarvasādhanasaṃyuktaṃ tvarghyapādyasamanvitam/
maṅgalyakumbhamādāya dhyāyamāno'cyutaṃ hṛdi
saha caikāyanairvipraiḥ sadāgamaparāyaṇaiḥ/
tathā ṛṅbhayapūrvaistu āmūlādbhagavanmayaiḥ
bherīpaṭahavāditraśaṅkhaśabdādikaiḥ saha/
ṛgyajussāmapūrvaiśca praśastāḥ saṃpaṭhan śrutīḥ
dvārapālārcanaṃ kṛtvā yāgāgāraṃ praviśya ca/
saṃsmṛtya svāsane vyāptimarcayitvopaviśya ca
madhyapīṭhasamīpe tu prāṅmukhaḥ paścime pade/
agre maṅgalyakalaśamādhārasyopari nyaset
viprān ṛṅbhayapūrvāṃśca upaveśya ca pūrvavat/
pūrvoktastvadhikairyukto dravyairdravyagaṇaḥ śubhaḥ
yaśca yatropayogyastu tatra taṃ saṃpraveśayet/
mantrāṇāmupadeṣṭā cāpyanukūlo mahāmatiḥ
yoktavyaḥ karmadakṣastu sarveṣvavasareṣu ca/
dakṣiṇe hyātmano vipra! ekacittaḥ samāhitaḥ
svayaṃ vastvanusandhāya havanārcanakarmaṇām/
āste hyutpattipūrvāṇāṃ nyāsāntānāmananyadhīḥ
karaśuddhyādi sarvaṃ tu cakrādinyāsapaścimam/
sarvaṃ krameṇa kṛtvā tu puṇyāhaṃ vācayet tataḥ
oṅkārādyaṃ pavitrāntaṃ mantrāṇāṃ prākcatuṣṭayam/
pāṭhayecca sapuṇyāhaṃ gāyatrītritayānvitam
tataścātmānuvādaṃ ca ātmavyūhaṃ tathaiva ca/
viṣṇusūktaṃ śākunaṃ ca śivasaṃkalpameva ca
śrīsūktaṃ cāpi śaṃśūktaṃ bhadrasūktaṃ yathaiva ca/
adbhirityādikaṃ yacca prītimantrāvasānakam
puṇyāhaṃ svasti ṛddhiṃ ca saṃvācya saha mūrtipaiḥ/
prokṣayecchatadhāreṇa "sthānānī" tyādikena ca
evaṃ sarveṣu yāgeṣu bhavet puṇyāhavācanam/
yāgaṃ puroktavidhinā tristhānasya kramādyajet
bhagavantaṃ jagadyoniṃ bimbamadhye dvijottama!/
kuryāt satoraṇānāṃ ca dhvajānāṃ sthāpanaṃ tataḥ
satyādikaṃ catuṣkaṃ tu, madhye vedyā dhvajāṣṭakam/
prabhavāpyayayogena yajet prāgādiyogataḥ
"uta devā avahitā" ṛṅbhayān pāṭhayettataḥ/
prāgādidikcatuṣkeṣu toraṇānāṃ catuṣṭaye
suśobhanaṃ subhadraṃ ca sugandhaṃ ca yajet kramāt/
suhotraṃ ca tataścakraṃ vihageśvarasaṃyutam
upariṣṭānmuniśreṣṭha! pūjayet pratitoraṇam/
eteṣāmathavā pūrvaṃ bhaved dvārsthaiḥ sahārcanam
pāṭhayeddvārapālīyaṃ sāma sāmavidastataḥ/
athorghyapuṣpabhṛnmūrtidharairyāyāt sāmavṛtaḥ
yatra tiṣṭhati viśveśaḥ pīṭhabrahnaśilānvitaḥ/
tatrāvalokanaṃ teṣāṃ kuryāt santāḍanādikam
cakrāstramantritaiḥ snānakalaśaiḥ snapayettataḥ/
siddhārthakaistathā pañcagavyamṛdabhūtivāriṇā
valmīkamṛjjalenātha cakrāṅkauṣadhivāriṇā/
saṃkṣobhyābhyarcya codvartya kṣālayedastravāriṇā
tamarghyeṇārcayitvā ca tatastanmantritān kare/
siddhārthakān dakṣiṇe tu badhvāgre pāṭhayedṛcam
"rakṣohaṇaṃ" tathā sarvānnayet pratisare maṇīn/
sarvatra veṣṭitaṃ kṛtvā samāropya rathottame
karmārambhaṃ ca paṭhataḥ tasya dakṣiṇadiṅnyaset/
ṛksāmapūrvān vāme tu brāhnaṇāṃśca catuścatuḥ
purato'straṃ smaranaṃ yāyāt svayaṃ vighnāṃstu sūdayan/
sanṛttagītavāditrastutimaṅgalapāṭhakaiḥ
idaṃ viṣṇurvicakrama iti ṛṅbhayaiḥ saha pāṭhakaiḥ/
ekāyanāṃstadante tu "oṃ namo brahnaṇe" tu yat
tathaiva śākunaṃ sūktaṃ śrīsūktena samanvitam/
svarṇādinārthinaḥ śaktyā tarpayaṃstānniveśayet
yāgabhūmiṃ tato bimbamavaropya rathādikāt/
niṣaṇṇaṃ dṛḍhakāṣṭhotthatoraṇe sanniveśya ca
snānabhūmau tataḥ kuryādastreṇājyatilāhutīḥ/
yadvā pūrvaṃ samānīya pīṭhaṃ brahnaśilānvitam
bhūmiṣṭhe bhadrapīṭhe tu vedikāyāṃ niveśya ca/
tato bibhbaṃ samānīya sthāpayet piṇḍikopari
sthāpyamāne bṛhadbimbe viśeṣaḥ kathyate śrṛṇu/
pūrvavat karmaśālāyāṃ saṃsthāpyākāraśuddhaye
saṃsnāpya vidhinā kṛtvā nayanonmīlanaṃ tataḥ/
snapanaṃ bṛhādāpādya kevalaṃ vā bahūdakaiḥ
snānakarmaśilādīnāmīṣat kṛtvā tu sārcanam/
utthāpya mūrtipādyaistu bahubhistu rathasthitam
samānīya tato yatnāt prāsādābhyantaraṃ tu vai/
yathāvadratnavinyāsapūrvaṃ pīṭhe niveśya ca
bṛhadbimbaṃ, tataḥ kuryāt karma bimbe'khilaṃ tu vai/
sannirodhastu mantrāṇāṃ tatra laghnedaye smṛtaḥ
ābṛhatsnapanātpūrvaṃ yatkiñcadapi tatra tat/
nirvartanīyaṃ pūrṇāntaṃ budvaivaṃ prāṅbhahāmate!
tathā kāryaṃ śubho yena mūhūrto nāvasīdati/
evaṃ hi citrapūrvāṇāmanyeṣāṃ muni (dvija) sattama!
saratnabrahnapāṣāṇavarjitānāṃ samāpayet/
snānādyaṃ karmabimbe tu tatsamamīpe'tha darpaṇe
karmabimbaṃ vinā teṣāṃ prasvāpādyapi viṣṭare/
kuryāt praveśapūrvaṃ tu sarvamutsavapaścimam
śaktibhiḥ karmabimbaiśca garuḍādyairyadā saha/
samācaret pratiṣṭhānaṃ mūlabimbena vai saha
tadānīṃ tāni bimbāni yāgabhūmau praveśayet/
evaṃ praveśya tadbimbaṃ deśikaḥ susamāhitaḥ
maṇḍalāgramathāsādya tatra bimbaṃ nivedayet/
"bhagavan bhūtabhavyeśa! tvayyevārādhanāya ca
idaṃ bimbaṃ kariṣyāmi saṃskṛtya rajanīkṣaye/
evaṃ nivedya snānārthaṃ kalaśān sthāpayet pṛthak
athavā karmadivasāt tṛtīye vāsare purā/
karmabhūmeḥ samānīya brahna (bimba) pīṭhaśilānvitam
yāgabhūmau tu saṃsthāpya kalaśe maṇḍalakṣitau/
vahnau ca devadeveśamiṣṭvā pūrvoktavartmanā
yimbādisarvadravyāṇāmadhivāsaṃ yathāsthitam/
kalpayitvā tu devasya kṛtvā bimbanivedanam
apare'hani saṃprāpte snapanaṃ prārabhedguruḥ/
yadvā tṛtīyadivase prāgvadiṣṭvā krameṇa tu
tristhānasthaṃ jagannāthaṃ karmaśālāṃ praviśya ca/
prāpte'parāṅnasamaye bimbamākāraśuddhaye
saṃsnāpya vidhinā paścādbigvaṃ toye'dhivāsya ca/
aparasmin dine prāpte deśikastu kṛtāhnikaḥ
jalādutthāpya tadbimbaṃ yāgabhūmau praveśayet/
sanakaḥ ---
jalādhivāsanaṃ karma yathāvadvadatāṃvara!
śrotukāmasya me samyak samākhyāhi suvistaram/
śāṇḍilyaḥ ---
vakṣye jalādhivāsīyaṃ vidhānamavadhāraya
prāsādasya viśuddhyarthaṃ bimbaśuddhyarthameva ca/
mānonmāṇapramāṇānāmūnādhikyopaśāntaye
jagadāpyāyanārthaṃ ca sarvasampūrṇasiddhaye/
pratiṣṭhārthakriyārambhāt pūrvameva śubhe dine
pañcagavyādinā snānaṃ pūjāhomau tathā japam/
samācaret svamantrasya yatnaivaṃ na kṛtaṃ purā
hetunā kenacittatra jalavāsaṃ samācaret/
nadīṣu dīrghikāyāṃ vā taṭāke nirjhare hrade
saṃbhave sati kurvīta jalavāsaṃ yathāvidhi/
asaṃbhave jaladroṇyāṃ kaṭāhe dhātunirmite
yathāsaṃbhavamanyasmin pātre vā mṛṇmayādike/
alpatoye śmaśānānte lavaṇodapariplute
kaṭuke ca kaṣāye ca tikte phenaiśca dūṣite/
caityavṛkṣasamīpe ca nīcāvāsasamīpake
varṇāntare yute svalpe ūṣare śauvalānvite/
evamādiṣu duṣṭeṣu jalavāsaṃ na kārayet
ekatripañcarātraṃ vā jalamadye'dhivāsayet/
deśakālānurūpeṇa sadyo vā jalavāsanam
pratiṣṭhādivasāt pūrvaṃ tṛtīye pañcasaptame/
dine'parāṅṇasamaye karmaśālāṃ praviśya ca
astramantreṇa saṃprokṣya bimbaṃ santāḍayettataḥ/
siddhārthakestilairdīrghairastramantrābhimantritaiḥ
sasnāpyākāraśuddhyarthaṃ ṣaḍibhaḥ siddhārthakādikeḥ/
vastrābharaṇapuṣpādyairalaṃkṛtya ca bhūṣaṇaiḥ
pūrvavat kautukaṃ baddhvā samāropya rathādike/
pūrvavacchrutighoṣaiśca śaṅkhabheryādikaiḥ saha
vividhairnṛttageyaiśca tathānyairmaṅgalaiḥ saha/
grāmaṃ vā nagaraṃ vāpi prāsādaṃ ca pradakṣiṇam
bhrāmayitvā jaloddeśamānayenmūrtipaiḥ saha/
prapāyāṃ tu jalābhyarṇe avaropya rathādikāt
viṣṭare viniveśyātha prāṅmukhaṃ vāpyudaṅmukham/
maṇḍapaṃ jalamadhye tu vātavṛṣṭikṣamaṃ śubham
catuḥ stambhasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam/
vitānadhvajasaṃyuktaṃ veṣṭitaṃ darbhamālayā
vicitraiśca phalairyuktaṃ drumāṅgaiḥ pāvanaistathā/
muktādāmasamāyuktaṃ sragdāmabhiralaṃkṛtam
koṇapradīpasaṃyuktaṃ cāmarairupaśobhitam/
puraiva kārayitvā tu kuryāt puṇyāhaghoṣaṇam
prāgvacchuddhimapāṃ kṛtvā tanmadhye vinyasettataḥ/
pratimānuguṇaṃ bhadrapīṭhamāstaraṇānvitam
sopadhānaṃ tadūrdhve tu kalpayenmāntramāsanam/
anantaṃ kalpayitvordhve arghyagandhādinārcayet
dviṣaṭkārṇena bimbasya arghyaṃ pādyaṃ tathaiva ca/
ācāmaṃ vāsitaṃ gandhamupavītottarīyake
bhūṣaṇāni ca mālyāni dīpaṃ dhūpaṃ yathākramam/
datvā kṛtvā ghṛtāropaṃ saṃsmaret saṃhṛtikramam
saṃhārasya kramaṃ vakṣye samākarṇaya sāṃpratam/
ātmānaṃ sarvagaṃ dhyātvā sarvajñaṃ viṣṇumavyayam
kuryādbhāvānvito viṣṇoradhivāsanamuttamam/
praṇavena samāropya jīvamarcābhimāninam
utkramyātmaikatāṃ kṛtvā svasmin sarveśvare harau/
saṃśoṣya marutā pṛthvīṃ dagdhvā bījānvitāgninā
adbhiḥ saṃplāvya tāṃ vāyuśuṣkāṃ vahnau vilāpya ca/
saṃhṛtya vāyunā vahniṃ vāyumākāśatāṃ nayet
ādhyātmikādhidevaistu karaṇairviṣayaiḥ saha/
tanmātrāsaṃsthitānyevaṃ kramāt saṃhṛtya deśikaḥ
nabho manasi saṃhṛtya mano'haṅkati tatpunaḥ/
mahatyātmani taṃ cāpi nayedavyākṛtaikatām
śāntānante pare vyomni niṣkale jñānavigrahe/
taṃ dhyāyet paramānande saṃsthitaṃ śāntavigraham
yasminnavyākṛtaṃ līnaṃ svasthaṃ yat svasvarūpakam/
vāsudevo'pi vijñeyaḥ sarvātmā sarvakṛt prabhuḥ
tasminneva tusaṃhṛtya pṛthivyādīni deśikaḥ/
evaṃ dhyātvā yathānyāyaṃ bimbaṃ vastreṇa veṣṭayet
sthagayitvāṃśukairdivyairdarbhaiḥ sarvaiḥ sragādibhiḥ/
ācāryo mūrtipairmantrān vyāpakāṃścaturopi ca
paṭhadbhiḥ śākunaṃ sūktaṃ tathā cānyaistrayīmayaiḥ/
āmnāyoddhoṣaṇaparaiḥ sārdhamādāya tīrataḥ
tadbimbaṃ jalamadhye tu pīṭhordhve śāyayet svayam/
ambhasyeti ca mantreṇa prāṅmūrdhānamudaṅmukham
dundubhīrvividhākārā nādayitvā diśo daśa/
jayaśabdaiśca gītādyaiḥ sapuṇyāhapurassaram
ātmanyāsaṃ kramāt kṛtvā diśostreṇāvabadhniyāt/
avalokya ca netreṇa kavacenāvakuṇṭhayet
lokapālān bahirdhyātvā sthānādasmāt samantataḥ/
tīradeśamatha prāpya kumbhaṃ sūtreṇa veṣṭayet
veṣṭitaṃ navavastrābhyāṃ sāpidhānaṃ sapallavam/
saṃsthāpya taddakṣiṇataḥ karakaṃ ca tathaiva hi
indrādīśānaparyantaṃ kalaśān parito nyaset/
savastrān sāpidhānāṃśca sahiraṇyān sakūrcakān
kumbhe viśākhayūpaṃ tu karake ca sudarśanam/
āvāhyārghyādinābhyarcya indrādīn kalaśāṣṭake
bimbasya śirasoddeśe kumbhaṃ ca karakaṃ nyaset/
arcitaṃ paritaścāṣṭau kalaśān vinyaset kramāt
koṇeṣu pālikā nyastvā (!) anirvāṇaiśca dīpakaiḥ/
darśayeccakramudrāṃ ca rakṣāmudrāṃ tathaiva ca
ata ūrdhvaṃ na vai kuryādgrāmyadharmaṃ tu tajjale/
dārulohaśilotthānāṃ bimbānāṃ jalavāsanam
sākṣādbhavettadanyatra bhavecchāyādhivāsanam/
vidhānaṃ tatra vakṣyāmi yathā tadavadhāraya
snānamākāraśuddhyarthaṃ drpaṇe tu samācaret/
anyacca sakalaṃ vipra! prāgvadbimbe samācaret
agrato devabimbasya chāyādhivasanārthataḥ/
jaladroṇīṃ kaṭāhaṃ vā sthāpayellohanirmitam
mṛṇmayaṃ dārujaṃ vāpi bhājanaṃ dhānyasañcaye/
pūrayedgandhatoyena śuddhasphaṭikavarcasā
pūrvavadviṣṭaraṃ kṛtvā darbhamañjarijaṃ śubham/
aṣṭāviṃśatidarbhotthaṃ kūrcaṃ kṛtvā dvijottama!
deśikendro vidhānena tatrāvāhya jagadgurum/
arghyagandhādinābhyarcya smṛtvā vai saṃhṛtikramam
viṣṭaraṃ jalamadhye tu prāṅmūrdhānaṃ tu śāyayet/
cakramudrāṃ pradarśyātha kumbhādīn pūrvavannyaset
śaktīnāmapi viprendra! pūrvavadviṣṭaraṃ bhavet/
athavā tu tribhirdarbhaiḥ kūrcaṃ kuryādvidhānataḥ
chāyādhivāsamātraṃ tu tāsāmapi pṛthak pṛthak/
sarbāṅgaṃ navavastreṇa pratimāyāḥ samantataḥ
jhādayitvā samantācca siddhārthān vikiret kṣitau/
rakṣohaṇeti mantreṇa rakṣāṃ kuryāt samantataḥ
anuktamatra yat kiñcit prāgvattat sarvamācaret/
mṛṇmaye bhittisaṃsthe ca bimbe chāyādhivāsanam
antaḥ praviśya prāsāde deśikendraḥ samācaret/
anyeṣāṃ yāgagehasya prāgvat kṛtvā tu maṇṭapam
kuṭīṃ vā tatra kurvīta chāyādhivasanaṃ guruḥ/
dārulohaśilotthānāṃ bimbānāṃ vibhave tadā
jaladroṇyādike pātre toyādhivasanaṃ caret/
tadāpi jalavāsaṃ tu ācarenmaṇṭapāntare
yadvā snānārthakaṃ klṛptamaṇḍape vā samācaret/
athavā yāgasadane snānabhūmau tu tadbhavet
evaṃ jalavādhivāsaṃ tu kṛtvā vai deśikottamaḥ/
upayogyaṃ pratiṣṭhāyā yadyaddravyamupārjitam
tat sarvaṃ samupāhṛtya prāsādaṃ śodhayettataḥ/
mārjanālepanādyaiśca tato yāganiketane
akṛtaṃ yadalaṅkāraṃ kārayet sakalaṃ tu tat/
nāstikān bhinnamaryādān devabrāhnaṇanindakān
pāparogayutānanyān ninditān piśunāṃstathā/
pāṣaṇḍino hīnavṛttīn pratilomān samatsarān
lubdhān mūrkhānaviduṣo balānnirvāsayettataḥ/
karmāhādvāsare vipra! aparāhṇe guruḥ svayam
jalādhivāsadeśaṃ tu saṃprāpya saha mūrtipaiḥ/
utthāpya bimbamudakāt kumbhaṃ ca kalaśānapi
udbāsya devatāstatsthāstadbimbaṃ tīraviṣṭare/
prāṅmukhaṃ samavasthāpya vāribhiḥ kṣālayettataḥ
lohajaṃ cedviśuddhyarthaṃ titriṇīphalavāriṇā/
prāgvat sṛṣṭikramaṃ kṛtvā vidhānena mahāmate!
vastrābharaṇapuṣpādyairaṅkṛtya manoharaiḥ/
yānamāropya tadbimbaṃ śaṅkhabheryādisaṃyutam
grāmaṃ pradakṣiṇīkṛtya hyālayaṃ vā samānayet/
yāgagehaṃ tu yānāderavaropya niveśayet
sthāne pūrvodite paścādārabhet snapanaṃ guruḥ/
lekhyādau saṃpraviśyātha prāsādaṃ mūrtipaiḥ saha
prāk cādhivāsitaṃ kūrcaṃ jalāttasmāt samuddharet/
bimbācca vastrābharaṇamālyānyapanayet tataḥ
pīṭhe tu snānakumbhānāṃ sthāpanārthaṃ tu kalpite/
pūrvoditaṃ sthūlaparaṃ snapanaṃ sthāpayeddvija!
pūrvādipaścimāśāntaṃ pṛthak snapanamaṇḍapam/
vihitaṃ yatna, tatraiva devadevasya vāmataḥ
yātudhānapadaṃ yāvadagnikoṇādito nyaset/
snapanaṃ sthūlaparākhyaṃ, sthūlasūkṣmaṃ tu pṛṣṭhataḥ
īśakoṇāt samārabhya yāvadāgneyagocaram/
devasya dakṣiṇe pārśve īśānādvāyupaścimam
sthūlasthūlābhidhaṃ snānaṃ sthāpayet kramayogataḥ/
adhivāsadine kuryāt snānaṃ sthūlaparābhidham
pratiṣṭhādivase kuryāt snapanaṃ sthūlasūkṣmakam/
caturthe divase snapanaṃ sthūlasthūlābhidhaṃ bhavet
tadā tattaddine tattat snapanaṃ snāpayedguruḥ/
evaṃ hi snānakalaśān kramāt saṃsthāpya pūrvavat
tadarpaṇāvasāne'tha śayanaṃ kalyayeddvidhā/
nayanonmīlanārthaṃ tu śayanaṃ kalpayet purā
dvādaśākṣaramantreṇa pīṭhaṃ saṃprokṣayettataḥ/
prāgagrānudagagrān vā darbhānāstīrya puṣkalān
pañcabhāramitān śālīnathavā cārdhasaṃmitān/
vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā kambalānupari nyaset
upadhānāni citrāṇi śayanāṅgāni kalpayet/
maṅgalyakumbhān saṃsthāpya digaṣṭakasamāśritān
tato bimbādhivāsārthaṃ śayanaṃ parikalpayet/
tadardhaṃ vedikaurdhve tu kuryāt svastikamaṇḍalam
rajasā kusumairvātha caturvarmaairmahojvalaiḥ/
prāgagrānudagagrāṃśca darbhān saṃstīrya tatparam
pañcabhārapramāṇena śālīṃstatra vinikṣipet/
tadardhaṃ taṇḍulaṃ śuddhaṃ tadardhaṃ tu tilaṃ tathā
uparyupari nikṣiṣya lājānūrdhve tu vinyaset/
kāṣṭhajaṃ sudṛḍhaṃ snigdhaṃ caturgātrasamanvitam
catuṣpādasamāyuktaṃ caturaśrāyataṃ tatam/
khaṭvāsaṃjñitapayaṅkaṃ tadūrdhve sthāpayettataḥ
dukūlaṃ mṛdutalpaṃ ca vinyaset soparicchadam/
kevalaṃ talpamātraṃ vā vinyasedathavā dvija!
khaṭvātūle vivarjyātha lājordhve ratnakambale/
nyasedabhinavaṃ paścādvastraṃ kārpāsajaṃ navam
kṣaumavastraṃ nyasenmadhye citravastraṃ tatopari/
śiropadhānasaṃyuktaṃ pādagaṇḍūkasaṃyutam
sarvānabhinavān śubhrān sakapolopadhānakān/
sugandhadhūpitān vastrān kusumāmodasaṃmitān
indrādīśānaparyantaṃ kalaśān sūtraveṣṭitān/
toyapūrṇān samān snigdhān sāpidhānān savastrakān
suratnapallavairyuktān dhānyarāśiṣu nikṣipet/
śaṅkhacakragadāpajhadhvajaiścendrādiṣu kramāt
śrīvatsaṃ garuḍaṃ kūrmaṃ sauvarṇaṃ teṣu nikṣipet/
madhye madhye ca kumbhānāṃ dhānyordhve maṅgalān nyaset
vastrairācchāditāstadvannyaset koṇeṣu pālikāḥ/
evaṃ śayanayugmaṃ tu prakalpya tadadho yajet
sarvādhāramanantaṃ tu tadūrghve sarvagaṃ prabhum/
prabhavāpyayayogena yajet prāgādiyogataḥ
pāṭhayet sarpasāmādisaṃjñāṃ jñānabalātmikām/
hutvā śatāṣṭasaṃkhyaṃ tu mūlaṃ tadanukalpayet
maṇḍalaṃ pāvanai rāgaiḥ sitādyairmāṅgalīyakaiḥ/
tadūnādhikaśāntyarthaṃ hutvā kuṇḍagaṇaṃ tataḥ
saṃskuryāt pratikuṇḍasya nikaṭe kumbhamadhyagam/
prabhavāpyayayogena cāturātmyaṃ tu saṃyajet
hradādi yadvā dikstheṣu vidikstheṣu tadastrapam/
dattvā tadarthaṃ pūrṇāṃ tu "pūrṇātpūrṇaṃ ca pāṭhayet
ekāyanān yajurmayānāśrāvitamanantaram/
evaṃ sarvaṃ samāpādya prayāyādbimbasannidhim
vimbamarghyādinābhyarcya guruḥ snapanamārabhet/
athāstramantreṇa purā maṅgalyakalaśāmbhasā
saṃsecya bimbaṃ tadanu snāpayettanmṛdambhasā/
pāṭhayettatra "kūśmāṇḍān" balamantrānanantaram
tato gomayakummena "iha gāvaḥ" prapāṭhayet/
bhūtistamati nantreṇa pāṭhyanānena bhūtinā
pañcagavyena tadanu pāṭhaye "cchāvkaraṃ" tataḥ/
pūrvavacca tato'bhyarcya vidhivaccamasāmvunā
kṣālayitvā jalaiḥ śuddhairabhiṣicya tato'rcayet/
śilpadoṣavināśārthaṃ snānametadudāhṛtam
paridhāya tato vipra! vāsasī adharottare/
nayanonmīlanārthaṃ tu śayanaṃ yat prakalpitam
tatra pūrvaśiraskaṃ ca bimbaṃ prasvāpayeddvija!/
tataḥ samantādbimbaṃ tu chādayet kamvalādibhiḥ
sauvarṇaṃ rājanaṃ caiva pātramāḍhakapūraṇam/
dhānyarāśau nidhāyāgre pūrayeta yathākramam
madhunā sarpiṣā caiva tatastu madhupātrake/
arkamaṇḍalamadhyasthaṃ mārtāṇḍāyutasannibham
dhyātvā mantreśamabhyarcya tadanyasmin bhahāmate!/
candramaṇḍalamadhyasthaṃ dhenumudrāsamanvitam
mantrai vai saurabhīyaṃ ca sphuradinduśataprabham/
tadantarastha mantreśaṃ himācalanibhaṃ smaret
tatsrutairamṛtaughaiśca śaśijairdhenujairapi/
subhāvitaṃ smaredbimbaṃ madhuvāteti mantrataḥ
ghṛtādi mantrayet paścādvastreṇācchādayettu tat/
aṣṭāṅgulā ca sauvarṇī śalākā rājatī tathā
kevalā vāpi sauvarṇī śalākā syādvijottama!/
aṣṭadhānyāni paritaḥ pātreṣu viniveśayet
gāḥ kanyakāḥ śubhākārā bhūṣaṇaiścāpi bhūṣitāḥ/
ānīya sthāpayet pārśve brahnaghoṣeṇa ghoṣeyet
svayaṃ śalākāṃ sauvarṇīṃ kṛtvā netrābhimantritām/
madhvaktāṃ ca tayā netraṃ dakṣiṇaṃ tvīṣadullikhet
saṃsmaran paramaṃ jyotirnetramantreṇa deśikaḥ/
ājyāktayā tayā vāpi rājatyā vāmamullikhet
tanmantritena śasstreṇa śilpī snāto'valokitaḥ/
yathāvat prakaṭīkuryādvidhidṛṣṭena vartmanā
vāruṇaṃ pāṭhayet sāma saha "cāndreṇa" sāmagān/
pūrayenmadhusarpirbhyāṃ netrayugmaṃ krameṇa tu
vauṣaḍantena mūlena tenaiva juhuyāttataḥ/
tanmurdhni śaśibimbaṃ tu dhyeya tāpādiśāntaye
siñcantamamṛtaughaṃ tu "hṛdā" dyantena secayet/
vyapohyācchādanapaṭaṃ darśayenmadhusarpiṣī
aṣṭadhānyāni gāścaiva kanyakāḥ purataḥ sthitāḥ/
madhvājye ca śalāke ca pradadyācchilpine dvija!
aṣṭadhānyāni gāścaiva śayyopakaraṇaṃ tathā/
pradadyāddeśikendrāya sādhakaḥ siddhilālasaḥ
yadvā madhvādisakalamācāryāya nivedayet/
yathāśakti tathānyeṣāṃ mūrtipānāṃ ca dakṣiṇāḥ
mṛṇmaye mūlabimbe tu bhittisthe'tha praviśya tu/
prāsādaṃ tatra kurvīta nayanonmīlanakriyām
evaṃ śriyādiśaktīnāṃ nayanonmīlanaṃ bhavet/
evaṃ netre samunmīlya bimbasya tu tataḥ param
dahanāpyāyane kuryāda "streṇa, hṛdayena" ca/
āmūrdhno dvādaśārṇaṃ tu mūrtyarthaṃ pūrvavannyaset
snānārthataḥ purā klṛpte pīṭhe bimbaṃ nayettataḥ/
vyāptisattāsamāyukte saṃskṛte prokṣaṇādinā
ādhārādikramopete samālabdhe supūjite/
pīṭhe'vatārya saṃveṣṭya vāsasī hyadharottare
atha kramoditaiḥ kumbhaiḥ dviṣaṭkāvartitairhṛdā/
snāpayet pāṭhayedviprāno ṣadhīnāmiti śrutim
"yā oṣadhaya" ityādi ṛgvedāṃstadanantaram/
evaṃ daśāvaśiṣṭāntaiḥ secite kalaśaiḥ sati
tataḥ kumbhacatuṣke tu caturbhirmūrtidhārakaiḥ/
ṛksāmapūrvairvidhivat snapanīyaṃ tu pāṭhayet
"uduttamaṃ" hi ṛgvedān pāṭhayedadraviṇaṃ yajuḥ/
tatastu vāruṇaṃ sāma sāmajño'tharvaṇastataḥ
ayaṃ te varuṇaśceti, pavitraṃ te--tato ṛcam/
vasoḥ pavitraṃ--hi yajuḥ pāṭhayet sumahāṃstataḥ
pavitraṃ te--hi yat sāma saṃyojyaikāyanāṃstataḥ/
mūrtipān samudāyena pāvamānīścatuṣṭayam
tadante paramaṃ mantraṃ vyūhīyaṃ bhagavāniti/
pavitramantraṃ tadanu--idaṃ viṣṇurvicakrame
tato vibhavamantraistu sarvaiḥ saṃmantritena ca/
kumbhena secayitvā tu, vyūhamantraiḥ pareṇa tu
snāpayitvārcayitvā ca juhuyāt sādhikaṃ śatam/
yathāvat praṇavenātha vyāptiṃ kṛtvā ca pāṭhayet
"māpragāme" ti ṛgvedān, agne nāyuryajurmayān/
prāṇāpānaṃ hi yat sāma tataḥ prāṇāya bai namaḥ
yātavyeti paraṃ mantraṃ viprānekāyanāṃstataḥ/
dhyānayukto dhiyā samyak paṭhedārādhakastataḥ
"āvāhayāmyamarabṛndanatāṅghriyugmaṃ
lakṣmīpatiṃ bhuvanakāraṇamaprameyam/
ādyaṃ sanātanatanuṃ praṇavāsanasthaṃ
pūrṇendubhāskarahutāśasahasradīptim
"dhyeyaṃ paraṃ sakalatatvavidāṃ ca vedyaṃ
vārāhakāpilanṛkesarisaumyamūrtim/
śrīvatsakaustubhamahāmaṇibhūṣitāṅgaṃ
kaumodakīkamalaśaṅkarathāṅgahastam
"sarvatrago'si bhagavan! kila yadyapi tvāṃ
āvāhayāmi hi yathā vyajanena vāyum/
gūḍho yathaiva dahano madhanādupaiti
āvāhito'pi hi tathā tvamupaiṣi cārcām
"mālādharācyuta! vibho! paramārthamūrte!
sarvajñanātha! parameśvara! sarvaśakte!/
āgaccha me kuru dayāṃ pratimāṃ bhajasva
pūjāṃ gṛhāṇa madanugrahakāmyayādya"
tato vimṛjya vastreṇa bhogaiḥ pūrveditairyajet/
arghyādyairdakṣiṇāntaistu pāṭhayedṛṅbhayāṃstataḥ
arcāmi teti mantraṃ vai sāmagāṃścārcata tviti/
(oṃ)bhagavāniti tajjñāṃstu agnau santarpayettaḥ
svakuṇḍe deśikendrastu samidhāṃ saptakaṃ hunet/
paścācchatāṣṭasaṃkhyaṃ ca sājyaistu tilataṇḍulaiḥ
tarpayitvā tu pūrṇāntamuddhṛtyāgnikaṇaṃ tataḥ/
dikkuṇḍeṣu vinikṣipya saṃskṛteṣu puraiva hi
tathaiva ca vidikstheṣu uddhṛtyābhyarcya vai kramāt/
tataḥ prabhavayogena caturdikṣu niveśayet
caturo vāsudevādināmnā ekāyanān dvijān/
svābhiḥ svābhirasaṃkhyaṃ ca taiḥ kāryamabhidhādibhiḥ
samitsaptakapūrvaistu sājyaistu tilataṇḍulaiḥ/
evamapyayayogena vāyvādīśāvasānakam
ṛgvedādyāṃstu caturaḥ saṃskṛtyādau tathā nyaset/
athavā vinyasettāṃstu īśādvāyupadāvadhi
tairapyacyutaliṅgaistu svaśākhoktaiśca pāvanaiḥ/
havanaṃ vidhivat kāryaṃ bhaktiyuktena cetasā
evaṃ krameṇa kuṇḍāṃstu sarvān hutvā tato guruḥ/
dvārsthādīnāṃ puroktānāṃ dikpatīnāṃ samācaret
havanaṃ vidhivat kuṇḍe tadarthaṃ pūrvanirmite/
stutvā jitaṃtvāmantreṇa sāmajñān pāṭhayet punaḥ
saha gāyatrisāmnā tu yadrathantarasaṃjñakam/
prajapya dvādaśārṇaṃ tu mudrāṃ badhvā praṇamya ca
aṣṭāṅgenātha vijñāpyo bhagavān bhūtabhāvanaḥ/
"mūrtibhedena rūpeṇa anenaiva hi sāmpratam
lokānajñātatatvāṃstu samāhrādaya nāgarān/
yenāntaḥ saṃpraviṣṭena īṣatkālavaśāttu vai
janmāntarasahasrotthānmokṣamāyānti kilbiṣāt"/
evamarthyo hi bhagavān lokānugrahakṛt prabhuḥ
datvārghyagandhasragdhūpadīpanaivedyameva ca/
nivedyācamanaṃ cārghyaṃ kuryānnīrājanaṃ tataḥ
puṇyāhajayaghoṣeṇa vedadhvaniyutena ca/
śaṅkhavāditranirghoṣapaṭahairgītibhiḥ saha
karāvaṅghrigatau kṛtvā devadevasya deśikaḥ/
pāṭhayedṛṅbhayaṃ mantraṃ "utiṣṭheti" tataḥ saha
yātropakaraṇairmantraṃ kṛtvā brahnarathe sthire/
suyantriteti kṣīrājyadadhyodanasamanvite
subhikṣakṣemaśāntyarthaṃ paramānnaphalairyute/
pāṭhayedasya vāmīyamṛṅbhayaṃ tadanantaram
tanmayān valamantraṃ tu "daśārdhe" ti mahāmate!/
svayamādyantasaṃruddhaṃ hṛdā tu kavacaṃ japet
bhrāmayedbalidānaṃ ca kriyamāṇaṃ tu sarvadik/
(ratna) pajhakāñcanavajrāṇāṃ pūrvavat kṣepamācaret
divyādyāyatanānāṃ ca kāryā pūjā yathocitā/
pañcarātravidāṃ caiva yatīnāṃ brahnacāriṇām
ṣaṭkarmaniratānāṃ ca dānaṃ dīnajaneṣvapi/
rathasthe mantrabimbe tu yāvatpadaśataṃ vrajet
tadrathaṃ tūryaghoṣeṇa tāvat kratuśataṃ phalam/
āpnotyārādhakaḥ śaśvat sakāmo niyatavrataḥ
tatastoraṇadeśasthaṃ rathaṃ kṛtvā'rcayet prabhum/
pādyārghyapuṣpadhūpaiśca namaskṛtya ca pāṭhayet
uttiṣṭheti dviṣaṭkārṇaṃ sajitaṃtaṃ--tu cākhilam/
saṃpaṭhan pauruṣaṃ sūktaṃ yāgaveśma praveśayet
śayyāyāṃ prākśirobimbaṃ śāyayeddhṛdayena tu/
deśiko mūrtipaiḥ sārdhaṃ yātrāhomaṃ samā yet
tatastacchirasoddeśe cakrākārasthite ghaṭe/
pūrvoktalakṣaṇe netramastrasaṃpuṭitaṃ yajet
pūjayenmaḍgalānyaṣṭau prāgādau tu svanāmabhiḥ/
aṣṭāsu tatra kumbheṣu puraiva sthāpiteṣu ca
vāsudevādayaḥ pūjyāḥ prabhāvāpyayayogataḥ/
hradādi yadvā dikstheṣu vidikstheṣu tadastrapam
yadvā prācyāṃ tu vārāho nārasiṃhastu dakṣiṇe/
pratīcyāṃ śrīdharo devo hayavaktrastathottare
āgneyyāṃ bhārgavo rāmo nairṛte rāma eva ca/
vāyavye vāmanaścāpi viṣṇurīśānagocare
svanāmnā pūjayitvaitānarghyagandhādibhistataḥ/
pūjayitvārghyapuṣpādyaiḥ śayanasthaṃ vibhuṃ tataḥ
varmaṇācchādanapaṭaṃ datvā dhūpādhivāsitam/
mūlena śayanasthasya kuryādāpyāyanaṃ tataḥ
devāṅghrinikaṭoddeśe upaviṣṭastu deśikaḥ/
mantraviddevabimbasya mantranyāsaṃ samācaret
lekhyādau mantrabimbe tu prāsādasthe dvijottama!/
utsavaṃ karmabimbe tu viṣṭare vā prakalpya tu
prasvāpya śayane prāgvat prāsādaṃ saṃpraviśya ca/
mantranyāsādikaṃ kuryādvakṣyamāṇavidhānataḥ
suvistṛtaṃ tadvidhānamidānīvadhāraya/
pīṭhe puṣpāñcaliṃ kṛtvā gandhayuktaṃ ca sākṣatam
āmūrdhnaścaraṇāntaṃ tu dvādaśārṇaṃ tu vinyaset/
aṅgopāhgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu
hṛdi mūrdhni śikhāyāṃ tu skandhayoḥ karamadhyataḥ/
netrayorudare pṛṣṭhadeśe bāhudvaye tataḥ
ūrubhyāṃ jānuyugme'tha pādayostadanantaram/
devasya dakṣiṇe haste cakraṃ śaṅkhaṃ tu vāmataḥ
vāmahaste gadākhaḍagau hyathavā dakṣavāmayoḥ/
kramāllāñchanamantrāṃstu cakrādīn lāñchanān nyaset
kirīṭaṃ śirasoddeśe śrīvatsaṃ ca galādadhaḥ/
vakṣaso'vāmabhāge tu vinyasettadanantaram
kaustubhaṃ hṛdaye nyasya vanamālāṃ ca kaṇṭhataḥ/
śriyaṃ dakṣiṇabhāge tu puṣṭimuttarato nyaset
ūrumūle vainateyamathedānīṃ nibodha me/
?Bcaturmujasya devasya cakrāderviniveśanam
mukhyadakṣiṇahaste'bjaṃ gadāṃ vāmakare nyaset/
apare dakṣiṇe cakraṃ śaṅkhaṃ vāmakare pare
anyān lāñchanamantrāstu yathāyogaṃ tu vinyaset/
anyeṣu ṣaḍbhujādyeṣu mukhyadakṣāditaḥ kramāt
sarvān lāñchanamantrāṃstu yathāsthānagatān nyaset/
saṃsthāpya bhagavanmūrtirdhatte cakrādilāñchanam
haste yena krameṇaiva lāñchanāni nyasettathā/
mantrān kirīṭapūrvāṃśca prāgvat sarvatra vinyaset
pādādidvādaśāṅgeṣu tato dāmodarādikān/
tacchaktikāṃstathā mantrān prāgvadvyāpakalakṣaṇān
aiśvareṇātha bījena yathāvasthena bhāvayet/
pādāditanmayenaiva tadvanmantravareṇa tu
prāgvadapyayayuktyā tu hyāntarjyotirmayātmanā/
vibhunā vāksvarūpeṇa tadevātha paraṃ padam
suśāntaṃ sarvagaṃ buddhvā nistarahgamivodadhim/
vidyāṅgadāmityādyaṃ yatu pāṭhayet pāñcarātrikān
dehasānyāsikaṃ mantraṃ dhāraṇākhyamanantaram/
jīmūtasyeti ṛghvedān nāsadāsīti pāṭhayet
krameṇānena hutvā tu pādārdhaśatasaṃkhyayā/
tilānāṃ ca tathā mantrairājyasyaibhirmahāmate!
datvā pūrṇāhutiṃ prāgvadupasaṃhāralakṣaṇām/
tatastat pararma brahna hyuditaṃ pūrvavat smaret
sarvaśaktimayenaiva svabhāvena svakena tu/
ojobalātmanā yadvadgandho dravyātmanā tu vai
bījaṃ tarusvarūpeṇa samudro budbudātmanā/
evamavyapadeśyā yā śaktiḥ sve śaktidarpaṇe
sthitamādāya viśveśaṃ svātantryācca mahāmate!/
mantrarūpāṃ tanuṃ dhatte samyagārādhanāya ca
nānātvamupayātasya prasaraṃ tasya ca svayam/
niṣprabhatvaṃ prayātasya cidbījanicayasya ca
āviṣkṛtasya bhedenāpyamūrtena valiyasā/
ajñānagahanenaiva nityānityāmalātmanā
smṛtvaivaṃ mūlamantraṃ tu bimvahṛtpajhagaṃ smaret/
ṣaṭchaktikiraṇopetaṃ taistaddravyamayīṃ tanum
saṃsmaret saṃharantaṃ ca prāguktenaiva vartmanā/
svarūpamamalaṃ bhūyaḥ smarenmūrtyātmanā tu tat
nayantaṃ pūrvavidhināpyevaṃ sa parameśvaraḥ/
mantrātmanā svatantratvamūpayāto yadā tadā
"sahasraśirasaṃ deva" miti sarvāṃstu codayet/
pāṭhayedbrāhnaṇān--dhātaryadhyakṣeti ca mantrapam
yo viśvataścakṣuriti, yātavyo bhavatīti ca/
dvāsuparṇeti tadanu, ato deveti vai tataḥ
ṛṅbhayān pauruṣaṃ sūkta tataḥ paratamāṃ tviti/
śāśvatā ca tataḥ kālakaleti samudāharet
eṣā buddhiḥ saptadheti "atredānīṃ" ca pāṭhayet/
evaṃ mantrānusandhānaṃ kathitaṃ ca parābhidham
sūkṣmasaṃjñaṃ muniśreṣṭha! vidhyantaramathocyate/
vaibhavaṃ devatācakraṃ vyūhākhyaṃ tadanantaram
sūkṣmaṃ cāpi muniśreṣṭha! pādayorhṛdi mūrdhani/
prapūjya puṣpadhūpādyairmudrābhiḥ praṇamedatha
gatvā kuṇḍasamīpaṃ tu vyāpāreṣvakhileṣu ca/
homaṃ kuryādyathāśakti tilādyaiḥ śatapūrvakam
smṛtvaikaikaṃ tu vai karma kartā mantroditena ca/
hṛnmantreṇa samūlena dattvā pūrṇāhutiṃ tataḥ
āprabhātācca tat kālaṃ karmaṇāṃ pūraṇāya ca/
tataḥ śāntyudakaṃ mūrghni homānte cātmano dvija!
datvā tu bimbaśirasi mūlenodakameva tat/
japaṃ ca karmamantrāṇāṃ yathāśakti samācaret
bhūtānāṃ validāne ca kṛte kuṇḍeṣu mūrtipāḥ/
svaiḥ svairmantraiḥ sahasraṃ vā śataṃ vāṣṭa tu homayet
taiśca śāntyudakaṃ mūrdhni bibhbe vai dāpayedguruḥ/
athādhivāsanaṃ kuryādvidhidṛṣṭena karmaṇā
dhyānākhyaṃ niṣkalaṃ śuddhaṃ yena sannihitaḥ sadā/
mantro hyarcāgato vipra! syāt paṭastho'thavā mune!
na copasaṃhṛto yāvadguruṇā tatvavedinā/
prāksarvamupasaṃhṛtya saṃhārakramayogataḥ
svarūpe vikṛte śuddhe gururāste dvijottama!/
svahṛdraśmimaye pajhe sthitiṃ kṛtvā purātmanaḥ
evamevāvināśaṃ ca nirastāvayavaṃ yathā/
bodhavijñānadehaṃ ca bimbaṃ saṃbhāvya vai tathā
dvau suṣumnātmakau mārgau prajvaladbhāskarākṛtī/
hṛtpajhagolakāccaiva ekadeśasamutthitau
maṇiprabheva cordhvādho vyāpakatvena saṃsthitau/
yathātmani tathā deve tathā''tmani vibhāvya ca
tato yāyāddakṣiṇena ghrāṇānvayapathā mune!/
svadehāddhṛdayaṃ devaṃ vāmamārgeṇa saṃviśet
yathātmanā''tmā hṛdaye hyanubhūto hyanūpamaḥ/
tathā taddhṛdayāntasthaṃ smaredvijñānagolakam
dṛṣṭvā svaraśmikhacitamānandāpūritaṃ mahat/
gamāgamaikaniṣṭhaṃ tu śakto brahnaṇyathātmani
devadehasthitenaiva vijñānena sahaikatā/
niṣpādyā yāvadaspandakālamānaṃ svadehakam
paraṃ yadātmanā vipra! kevalenānubhūyate/
spandapravartitenātha kālenaikātmanā dvidhā
yathā''tmani tathā deve niṣkrāmedatha sādhakaḥ/
devaṃ dakṣiṇamārgeṇa viśedvāmena cātmanaḥ
hṛdayaṃ bhāsurākāra jñānāmṛtapariplutam/
yogo'yaṃ muniśārdūla! bimbasya dravyajasya ca
āpādānmūrdhaparyantaṃ nāḍībṛndasya vyañjakaḥ/
yena sarveśitā vipra! bimbasyāsya prajāyate
taṃ yogamadhunā vacmi ekāgramavadhāraya/
hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaḥ sādhako vṛttivarjitaḥ
mantroccāraprayogeṇa prāgvat padamanāmayam/
yāyādūrdhvapravāheṇa, tasmājjñeyaḥ pravartate
avyucchinno'vyathe'kṣubdho svecchayā kṣobhameti ca/
yathā sannataro dīpo hnakampaḥ kampameti ca
kośakāro yathā tantuṃ gṛhītvā saṃpravartate/
vijñānaśaktimālambya evambhūto hṛdambujam
svakīyamāyayā, ''cāryaḥ pūrvavat saṃviśettataḥ!/
devasya hṛdayāmbhojaṃ vilokya saha tena vai
bhāvayitvātha vijñānaṃ bodhaśaktyā tato vrajet/
taddvādaśāntamāgatya jñeyākhyaṃ na ca nāsikam
tatpādāt pūrvayuktyā tu daivaṃ hṛdayamāśrayet/
tato vai devahṛdayāt praviśya hṛdayaṃ svakam
madhyamārgeṇa hṛdayādetya svaṃ netragolakam/
evaṃ deve'nusandhāya nirīkṣya ca parasparam
devālokena vātmānamanuviddhaṃ ca saṃsmaret/
ātmālokena deveśaṃ bhinnaṃ sarvatra bhāvayet
etadīśvarasandhānaṃ bhinnamekātmalakṣaṇam/
sarvaiśvaryapradaṃ viddhi sarvadā pratimāsu vai
atha śabdānusandhānamekekādbhatadarśanam/
vakṣyāmi yena vai mantro bimbenaikātmatāṃ vraṃjet
niṣkampabodhasāmānyarūpo bhūtvā punaḥ svayam/
ye śabdajanitā bhāvāḥ sūkṣmaiḥ sūkṣmatarā'khilāḥ
sāmānyabodhaśabdena tān paśyannekatāṃ gatān/
saṅkalpapūrvaṃ sarvotthaśabdamātreṇa varjitān
sa cābhimukhamāyāti saṅkalpādutthitasya ca/
śabdarūpapadārthasya śabdasya paramaujasaḥ
saṅkalpapadavīrūḍhaḥ sphuratyantasthitaḥ sphuṭam/
padārthopari yaḥ śabdo madhyamaṃ viddhi tanmune!
hṛtpajhakarṇikāsaṃsthaḥ prayatnapadavīṣu ca/
vidyāsu karaṇotthāsu yaścābhivyaktimeti ca
vācyavācakarūpeṇa sa śabdaḥ sthūla ucyate/
atisthūlaparatvena sa ca vāgviṣaye punaḥ
dṛśyādṛśyeṣu bhāveṣu abhivyaktiṃ prayāti ca/
sa hi sthūlataraḥ śabdo vyavahāre'khile sthitaḥ
tasmācchamdamayo deha iti cetasi vai purā/
niṣkampaṃ sādhakaḥ kṛtvā bimbaṃ bhāvyaṃ tadātmakam
śabdasaṃhārayogena sabimbaṃ brahnasaṃyutam/
niṣkampayogayuktātmā yo guruḥ saṃpraviśyati
pūrvoktakramayogena śabdabrahna hyanāgatam/
paśyet pariṇataṃ vipra! kramādviśvātmanā tu vai
tena saṃsthāpitaṃ bimbaṃ bhuktimuktiphalapradam/
evaṃ śabdānusandhānaṃ kṛtvā bimbasya sattama!
tato vai mantrasandhānamārabheta prayatnataḥ/
aśabdadehaḥ śabdātmā nityoditamanāmayam
svahṛtpajhasthitaṃ mantrairvyāptiṃ tathākhilaiḥ/
mantrātmānaṃ jagannāthaṃ bimbahṛtpajhamadhyagam
sphurattārakarūpaṃ ca mantrairvyāptiṃ tathākhilaiḥ/
mantrātmānaṃ jagannāthaṃ bimbahṛtpajhamadhyagam
saṃsmaret sṛṣṭisaṃhārau kurvantaṃ sādhakottamaḥ/
paraḥ sa eva voddhavyaḥ susūkṣmaḥ sa ca niṣkalaḥ
sakalaṃ caiva boddhavyamubhayātmakamityapi/
vijñānarajanīmadhye jñeyaṃ nidrārasāsthitam
tatvagrāmaprabhāte'tha saṃbhogamiva sodaye/
prabuddhaṃ saṃsmareddevamavatīrṇaṃ parāt padāt
sarvādhvabhogapīṭhaṃ tattenākrāntaṃ ca bhāvayet/
bhogabhūsaṃsthitaṃ devaṃ sthitimantaṃ vibhāvya ca
sthitirādhāraśaktirvai vibhormantrātmakasya ca/
tasmādbrahnaśilāpīṭhaṃ bimbamekīkṛtaṃ smaret
nānādhivāsayogena pūjayettadanantaram/
mantranyāsaṃ purā kṛtvā tridhā pūrvakrameṇa tu
hastanyāsaṃ vinā vipra! layayuktyānu cākhilam/
kathitaṃ sūkṣmasandhānaṃ sthūlaṃ vidhyantaraṃ śrṛṇu
saṃskṛtaṃ devadevasya tvarcādehaṃ sulakṣaṇam/
saṃsmarecca susaṃpūrṇaṃ maṇiratnamayairvinā
svadehavadupādeyairnāḍīvyūhaiḥ savāyavaiḥ/
dhātubhiḥ somasūryāgnisahajñānādikairguṇaiḥ
guṇakāraṇataḥ kṣmāntaṃ yadanyattatvasaṃgraham/
dravyamāśritya vai bimbaṃ vartate yadasanmahat
tatra hṛtkamalākāśe mantraṃ ratnaprabhojjvalam/
brahnabhāvanayā nyastaṃ yacchati prātimaṃ phalam
śraddhāparāṇaāṃ kartṝṇāṃ phalato'bhyeti ca sthirām/
pratipattiṃ parāṃ brāhnīmākāraṃ prati sarvadā
prāpnoti yadvaśādante jñānamātmaprakāśakam/
uktametattu sakalamākarṇaya suvistṛtam
pūrvavaddhāraṇābhistu saṃhārakramayogataḥ/
tadvimbamupasaṃhṛtya svarūpe'vikṛte pare
tataḥ krameṇa vai sṛṣṭvā bimbaṃ jyotirmayaṃ smaret/
evaṃ pūrvoditaṃ dhyātvā nāḍībṛndasya vyañjakam
tatastāsāṃ tu nāḍīnāṃ dhyāyedvyaktiṃ suvistṛtām/
dvāsaptatisahasraṃ tu nāḍayaḥ parikīrtitāḥ
daśapradhānāstāsāṃ tu vāyavaśca tathā daśa/
iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tathā parā
gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī/
alambusā kuhūścaiva kauśikī daśamā smṛtā
prāṇāpānasamānāśca vyānodānau tathaiva ca/
nāgaḥ kūrmaśca kṛkaraḥ devadatto dhanaṃjayaḥ
ānīya tritayaṃ kuryāddaive pūrakakumbhakau/
pūrake nāḍikāḥ sarvāḥ pūryante nātra saṃśayaḥ
tato hṛdayapajhaṃ ca vikāsamupayāsyati/
kumbhakena niruddhaṃ tadbhavedūrdhvamukhaṃ dvija!
savāyūnāṃ ca nāḍīnāṃ sthitiṃ smṛtvā tataḥ param/
rasalohitamāṃsānāṃ medomajjāsthināṃ tathā
dhātūnāṃ śukladhātvantaṃ smṛtvāntaḥ saṃsthiti kramāt/
smṛtvā hṛdayapajhe tu somasūryāgnimaṇḍalān
āpādāt brahnarandhrāntaṃ sarvibaṃbeṣu sattama!/
prakṛtīnāṃ ca tatvānāṃ kuryāt samyaṅniveśanam
āpādādbrahnarandhrāntamavyaktāntaṃ krameṇa tu/
kṣityādikānāṃ pādāntamavyaktaṃ vā dharāntikam
mūrdhni bhrūmadhyaparyantaṃ pradhānaṃ bhāvayeddvija!/
sindūrapuñjasaṃkāśāṃ tālumadhye dhiyaṃ smaret
sitenduraśmivarṇābhaṃ khadyotamiva khecaram/
tālumūle tvahaṃkāraṃ kusumbharasasannibham
saṃsmarenmānasaṃ tatvaṃ tālukaṇṭhāntare dvija!/
rājopaladyutimuṣaṃ kadambakusumopamam
kaṇṭhāddhṛtpajhaparyantaṃ smaret pañcapade same/
śrotrādīnatha vai pañca prasphurattārakojjvalān
pajhasthānācca nābhyantaṃ prāgvat pañcapadāntare/
vāgādīn vai sthitān pañca krameṇa viniveśayet
ānābhervastiśīrṣāntaṃ susame padapañcake/
śabdatanmātrapūrvāṇi gandhamātrāvasānataḥ
svaiḥ svairguṇaiśca yuktāni bhāsvajjyotiḥ prabhāṇi tu/
ūrumūle tathā madhye sandhideśe tatastvadhaḥ
daṇḍe marmāvasāne tu sarvasmiṃścaraṇe kramāt/
khaṃ vāyvaganyudakakṣmāntaṃ cintayedbhūtapañcakam
nīrūpāñjanavarṇaṃ tu saṃsmaredvyomagolakam/
vāyavyaṃ nīlapītaṃ ca taijasaṃ madhupiṅgalam
muktāphalanibhaṃ cāpyaṃ raktapītaṃ tu pārthivam/
athavā tatvavinyāsamevameva samācaret
prakṛtiṃ hṛdaye nyastvā dhīmanomamatāṃ tathā/
kaṇṭahṛnnābhiṣu nyastvā tanmātraṃ śabdasaṃjñitam
svabhūtayuktaṃ śirasi tāloḥ kaṇṭhāntakaṃ tathā/
sparśākhyaṃ vāyunā sārdhaṃ rūpākhyaṃ vahninā saṅa
kaṇṭhāt prabhṛti nābhyantaṃ rasākhyena jalaṃ saha/
nābherjānvantaraṃ yāvajjānoḥ pādāntakaṃ nyaset
dharāṃ gandhena tatpaścāt sve sve sthāne tu vinyaset/
buddhyakṣāṇi krameṇaiva tathā karmendriyāṇyapi
yadvā pradhānamāmūrdhno yāvadvakṣaḥsthalaṃ nyaset/
nābhau buddhimahaṅkāraṃ kaṭimūlāśritaṃ smaret
ūrubhyāṃ śabdatanmātraṃ sparśākhyaṃ sparśākhyaṃ sandhideśagam/
jaṅghābhyāṃ rūpatanmātraṃ gulphayo rasasaṃjñitam
pādābhyāṃ gandhasaṃjñaṃ tu svabījadhyānasaṃyutam/
athavā saptadhā tatvaklṛptau sthānakramaṃ śraṛṇu
gulphajānukaṭīvakṣaḥkaṇṭhabhrūkāvaṭāvadhi/
buddhyantānāṃ dharādīnāṃ kramādavanisaptakam
āpādanābhideśaṃ vā mahābhūtairdharādikaiḥ/
vyāptaṃ caturbhirvāyvantaistadūrdhvaṃ nabhasā punaḥ
pūritaṃ hṛdayāntaṃ ca taduddeśācchikhāvadhi/
vibhāvyaṃ manasā vyāptaṃ tadūrdhve dvādaśāntakam
pradhānāparaparyāyaṃ buddhitatvaṃ tu vinyaset/
atha dvedhā tatvaklṛptau vidhānamavadhāraya
āmūrdhno nābhiparyantaṃ pradhānaṃ paribhāvayet/
ānābheḥ pādaparyantaṃ smarettanmātrakaṃ gaṇam
yadvā vyaktau pradhānaṃ tu vyāpakaṃ devarūpadhṛk/
sarvatatvamayaṃ mantraṃ tasya vā kevalaṃ hṛdi
prādhānikaṃ yojanīyamabhinnaṃ tatvakāraṇam/
evamicchānurūpeṇa tatvavinyāsamācaret
jñānādiguṇaṣaṭkaṃ ca hṛdayādiṣu vinyaset/
prāgvadīśvarasandhānamācarenmunipuṅgava!
tataḥ śabdānusandhānaṃ prāguktaṃ tu samācaret/
tathaiva varṇabhedena sthānabhede ca vinyaset
kadambakusumākāra makāraṃ vinayseddvija!/
śikhāyāṃ, śikhāroddeśe ākāraṃ kuṅkamaprabham
taptacāmīkarākāramikāraṃ mukhamaṇḍale/
īkāraṃ kaṇṭhadeśe tu kundendusadṛśaprabham
ukāraṃ jatrubhāge tu śuddhasphaṭikavarcasam/
ūkāraṃ vakṣasi tathā sindūrasadṛśākṛtim
ṛkāraṃ hṛdaye nyasyecchuklavarṇaṃ mahāprabham/
ṛkāraṃ jāṭhare bhāge lākṣārasasamadyutim
lṛkāraṃ nābhibhāge tu taptakāñcanasannibham/
lṛkāraṃ liḍgadeśasthaṃ vinyasedasitaprabham
ekāraṃ drutahemābhamūruyugmaṃ samāśritam/
aikāraṃ jānuyugme tu sandhyājaladasannibham
okāraṃ jaṅghayostadvacchuklavarṇaṃ dvijottama!/
aukāraṃ raktavarṇaṃ ca gulphadvayagataṃ tathā
aṅgāraṃ pādayorbrahnannayaskāntasamaprabham/
aḥ kāraṃ caraṇāṅguṣṭhe pajharāgasamaprabham
kakāraṃ tu lalāṭasthaṃ raktavarṇaṃ tu vinyaset/
khakāraṃ pītalanibhaṃ bhruvormadhyamadeśagam
gakāraṃ nāsikāyāṃ tu tuṣārasadṛśākṛtim/
ghakāraṃ sitavarṇaṃ tu daśanasthānasaṃśritam
ṅakāraṃ cibukoddeśe śaradgaganasannibham/
cakāraṃ raktavarṇaṃ ca kṛkāṭīgocare nyaset
chakāraṃ pṛṣṭhabhāge tu jvalitānalasannibham/
jakāraṃ kaṭideśasthaṃ kāñcanādrisamaprabham
jhakāramūrumūle tu śuddhasphaṭikasannibham/
ñakāraṃ pādagulphāgre pajharāgasamaprabham
ṭakāraṃ bhrūyugagataṃ tuṣārasadṛśākṛtim/
ṭhakāraṃ netrayorbrahnan! raktavarṇaṃ mahāpramam
ḍakāraṃ gaṇḍayoścaiva pītavarṇaṃ mahādyutim/
ḍhakāraṃ hanuyugmasthamindranīlasamaprabham
ṇakāraṃ kucayugme tu haritālasamadyutim/
takāraṃ śravasoryugme pravālopalasannibham
thakāraṃ skandhayugale campakaprasavākṛtim/
dakāraṃ bhujayormadhye jvalitānalasannibham
dhakāraṃ tu prakoṣṭasthaṃ khadyotacayadīdhitim/
nakāraṃ karayornyasya pajhapatrasamadyutim
pakāraṃ romakūpasthaṃ palājñadalasannibham/
phakāraṃ kakṣabhāgasthaṃ sandhyābhrasadṛśaprabham
bakāraṃ pārśvayugme tu pūrṇacandrasamaprabham/
bhakāraṃ sakthideśasthaṃ nīlāñjanacayopamam
makāraṃ piṇḍikāsaṃśthaṃ śaradghaganasannibham/
yakāraṃ pāñcajanye tu dhūmravarṇaṃ ca vinyaset
rakāraṃ ca sahasrāre raktapaṅkajasannibham/
lakāraṃ ca gadāyāṃ vai saudāminisamaprabham
vakāramaravinde tu śāradābhrasamaprabham/
śakāraṃ śoṇite nyasya amṛtābhāsavigraham
ṣakāramasthinicaye śaśaśoṇitasannibham/
sakāraṃ māṃsadeśe tu himakundasamaprabham
hakāraṃ prāṇadeśasthaṃ śuddhasphaṭikavigraham/
kṣakāraṃ sarvatovyāptaṃ sūryavaiśvānaraprabham
athavā mātṛkānyāsamevameva samācaret/
akāraṃ tālau vinyasya mukhe cākārameva ca
iṅa locanayornyasya uū śravaṇayostathā/
ṛṛ nāsāpuṭe caiva lṛlṛ gaṇḍadvaye tathā
eai daśanapaṅktau ca o au oṣṭhagatau smaret/
aṃ ityeva lalāṭe tu visargaṃ rasane tathā
yakāraṃ tvaggataṃ nyasya rephaṃ cakṣuṣi vinyaset/
lakāraṃ nāsikāyāṃ tu vakāraṃ daśanāgrataḥ
śrotre śakāraṃ vinyasya ṣakāramudare tathā/
sakāraṃ kaṭideśe tu hakāraṃ hṛdaye tathā
kṣakāraṃ nābhideśe tu vinyasedadvijasattama!/
pavargo bāhurekastu tavargastu dvitīyakaḥ
ṭavargaśca cavargaśca jaṅghādvayamudāhṛtam/
kavargoṅgulayaḥ sarvā vijñātavyā dvijottama!
evaṃ hi varṇasandhānaṃ kṛtvā caiva tataḥ param/
āmūrdhnaścaraṇāntaṃ ca vinyaseddvādaśākṣaram
aṅgopāṅgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu/
cakrādivainateyāntaṃ prāgvannyastvā krameṇa tu
sarvān lāñchanamantrāṃstu tato dāmodarādikān/
tacchaktikāṃstathā mantrān pūrvavadviniveśayet
upasaṃhṛtipūrvāntaṃ sarvaṃ kṛtvā krameṇa tu/
tatastatparamaṃ brahna hṛdisthaṃ pūrvavat smaret
tatastu mantrasandhānaṃ kṛtvā pūrvoktavartmanā/
sahasraśirasaṃ daivamityādīn pāṭhayet kramāt
evaṃ sthūlānusandhānametatte kathitaṃ mayā/
eṣu prokteṣu viprendra! sandhāneṣu parādiṣu
sandhānamekaṃ kṛtvā tu gururicchānurūpataḥ/
tato'rcayitvā deveśaṃ śayane bimbavṛttikam
sāṃsparśikairāsanādyairvividhairaupacārikaiḥ/
hṛdayaṅgamasaṃjñaiśca madhuparkādibhirdvija!
paramānnādibhiścānnaiḥ pavitraiḥ pānakaistathā/
anyaiśca vividhairbhogairyathā cānukrameṇa tu
sarvaṃ tu saṃpradānāntaṃ kṛtvā paścāttu maṇḍale/
sannidhīkṛtya saṃpūjya mahatā vibhavena tu
agnau santarpayet sāṅgaṃ samitsaptakapūrvakam/
juhuyurmūrtipāścāpi sve sve kuṇḍe yathākramam
prāgādidikṣu kuṇḍeṣu krameṇa samidhaḥ smṛtāḥ/
palāśavakṣakhadirabimvodumbarabhūruhām
āgneyādividikṣu syuḥ pippalaplakṣasaṃbhavāḥ/
nyagrodhaprabhavāścaiva kāśmaryaprabhavāstathā
palāśasamidho'nyatra bhūyasāṃ parikalpane/
uktābhāve tu sarvatra pālāśyaḥ samidho matāḥ
catasro dhenavaḥ sthāpyā dakṣiṇasyāmudaṅmukhāḥ/
gaṅgāsarasvatīgodāyamunārūpadhāriṇī
dugdhaistadīyaiḥ śrapaṇaṃ carūṇāmāhutīstathā/
śrapayet payasā pūrve śālitaṇḍulamāḍhakam
kṛsarairdakṣiṇāgnau tu pāścātye gulamiśritam/
udīcyāgnau haridrānnaṃ śuddhānnamitarāgniṣu
pratyekaṃ śatamaṣṭau ca homāḥ syuḥ samidādibhiḥ/
tadardhaṃ vātha pādaṃ vā deśakālānurūpataḥ
tilaśāliyavāveṇurhomavījānyanukramāt/
tilairitarakuṇḍeṣu tairvā sarvatra kalpayet
svamūrtikumbhānmantreṇa jalamuddhṛtya bhājane/
bimbamūrdhni kramāddeyaṃ sarvairekāyanādikaiḥ
caturdarbhakṛtanaiva kūrcena tu tato dvija!/
palāśakhadirāśvatthabilvaśākhābhirambubhiḥ
siñceyurmūrtipāḥ samyagvedikākalaśaiḥ sthitaiḥ/
ācāryaḥ koṇadeśasthaistoyairvetasaśākhayā
santarpayitvā tadanu mantraṃ saparivārakam/
ājyādinā prabhūtena datvā pūrṇāhutiṃ tataḥ
dīkṣāvidhikrameṇaivaṃ sakalāṃ tatvapaddhatim/
saṃśodhya parabhāgasthastvācāryaḥ susamāhitaḥ
bhagavantaṃ kṛte tvevaṃ bimbasthaṃ śrāvayet kramāt/
manasā suviśuddhena idaṃ mantramupasthitaḥ
"tvayā sannihitenātra bhavitavyamadhokṣaja!/
matpūrvāṇāṃ hi bhaktānāṃ siddhihetornirañjana!"
tataḥ sa bhagavānmantraḥ prabuddhaḥ kamalekṣaṇaḥ/
bimbamutthāpayan dhyāyedācāryeṇa tu saṃmukham
kṛtvā tu pādapatanaṃ aṣṭāṅgena tu sādhakaḥ/
bimbātmanā prayātānāṃ kṣmādīnāmaṅgarūpiṇām
āpādane'pi pūrṇārthaṃ piṇḍībhūtārthameva ca/
ārambhādeva jātānāṃ chidrāṇāṃ śamane tu vai
āpyāyanārthaṃ mantrāṇāṃ dravyairhomaṃ samācaret/
dviṣaṭkenāhutīnāṃ ca ekaikena caturhṛdā
ācāṅghrerjānuparyantaṃ spṛṣṭvājyaṃ homayet purā/
ānābhijānudeśācca tathaiva juhuyāddadhi
nābherākaṇṭhataḥ kṣīrāmāmūrdhnaḥ kaṇṭhato madhu/
saṃmiśraya juhuyāt sarvaṃ spṛṣṭvā dehaṃ tu cākhilam
datvā ghṛtena vai paścāt pūrṇāṃ mūlena tatparam/
saṃskṛtya bimbavat pīṭhaṃ bhinnaṃ brahnaśilāṃ tathā
prāṇābhimānadevaṃ vā yasya yo vihitastu vai/
veṣṭhayitvāmbaraiścitraiscakramantreṇa vai tataḥ
kāryo brahnaśilāhomaḥ śatāṣṭādhikasaṃkhyayā/
gāyatrībhistadardhaṃ ca bahvṛcādyaiḥ pṛthak pṛthak
ajasya nābhāvityādimantrairekāyanaistataḥ/
adhvādi bhūtamūrtiṃ tu bhogyaṃ vāpyapṛthak sthitam
devatānāṃ tvadhiṣṭhānaṃ pīṭhaṃ kṛtvā tu buddhigam/
hotavyaṃ praṇavenaiva svayaṃ vyāhṛtibhistataḥ
aparairbalamantreṇa praṇavāntena "lāṅgalin"/
tato havanamantreṇa tarpaṇīyaṃ tadeva hi
svanāmnā praṇavenaiva svāhāntenāparaistathā/
saṃrodhastarpitānāṃ ca kāryaḥ pūrṇāntameva hi
sāmmasā viṣṭareṇaiva bhāvena sajapena tu/
sarvaiḥ svakasya devasya svakīyāsu ca mūrtiṣu
śabdātmikāsu mūrtāsu tadvacchutimayasya ca/
prāsādasyātha paritaḥ kuṇḍeṣvaṣṭāsu ca kramāt
kuṇḍasaṃskārapūrvaṃ tu sarvaṃ kṛtvā tu mūrtipaiḥ/
havanaṃ vidhivat kuryāddravyaiḥ pūrvoditaiḥ kramāt
kṛtvaivaṃ ca tadā dikṣu mūrtipān viniveśya ca/
pārśvadeśe tu kuṇḍānāṃ tarpayet pāyasena tu
dakṣiṇāṃ ca yathāśakti dadyāddhemādikīṃ tataḥ/
gṛhītvā dakṣiṇāṃ, mantraḥ prīṇanīyastu taistataḥ
bimvasya nikaṭe sthitvā imaṃ mantramudīrayet/
prāpte lagnodaye vipra! sanniroddhya jagadgurum
"kṣaṇaṃ kṣamasva bhagavan! sarvajña! karuṇātmaka!
niveśayāmi te yāvat prāsāde brahnapīṭhikām"
atha nidrāyamāṇaṃ tu devaṃ stutvāvakuṇṭhya ca/
arcayitvā namaskṛtya tatra sarvān praveśayet
viprānekāyanān vāpi tathā vai bhavṛcādikān/
svasvaśākhotthitān mantrān pāṭhayet kramayogataḥ
stutipāṭhakapūrvāṃśca nṛttagītaparāyaṇān/
vīṇāveṇumṛdaṅgādīnitarāṃśca praveśayet
vidiksthān praṇave jāpe mūrtipāṃstu nivedayet/
diksthitān mūrtipān vipra! dvādaśārṇe nivedayet
rakṣāmudrāṃ tataḥ kṛtvā darśayet sarvadikṣvatha/
śāyayeddarbhaśayyāyāṃ yajamānamupoṣitam
sthaṇḍile svapnasiddhyarthaṃ prākaśiraskaṃ tato dvija!/
evaṃ kṛtvādhivāsaṃ tu jāgareṇa nayedguruḥ
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtvā snānādikāḥ kriyāḥ/
pratiṣṭhāmārabhet paścāddeśikaḥ śāstravittamaḥ
prabuddhaṃ yajamānaṃ tu svapnaṃ pṛcchecchubhāśubham/
tatrāśubhopaśāntyarthaṃ tadānīṃ juhuyādguruḥ
śataṃ sahasraṃ sāṣṭaṃ vā yathāśaktyathavā dvija!/
madhvājyakṣīrasaṃmiśrān saphalāṃśca tilānapi
astrasaṃpuṭitenaiva nāmnā svāhānvitena ca/
doṣaṃ jahi jahītyeva padaṃ nāmānasānakam
kevalenāthavājyena siṃhamantreṇa homayet/
evaṃ duḥsvapnaśāntiṃ tu kṛtvā sthāpanamācaret
prāsādaṃ darbhaśākhābhirbahirantaśca mārjayet/
vikīrya sākṣataṃ puṣpaṃ gugguluṃ dhūpayet punaḥ
sahamūrtidharairvipra! śilpibhiścātha deśikaḥ/
sārghyapuṣpākṣatakaraḥ prāsādāntaṃ vrajettataḥ
hanyāt siddhāryakaistatsthān vighnānastrābhimantritaiḥ/
prāṅbhadhye vidhinānena śvabhraṃ vā sāmprataṃ khanet
tadarthaṃ garbhagehaṃ tu sūtrapātairvibhājayet/
tadvidhānaṃ muniśreṣṭha! yathāvadavadhāraya
prāsāda ekadvāre tu garbhamānaṃ viniścitam/
dvārāt paścimabhittyaṃtaṃ dakṣiṇottaramāyatam
saptadhā vibhajet samyak, paiśācaḥ prathamaḥ smṛtaḥ/
dvitīyo mānuṣo bhāgastṛtīyo devasaṃjñitaḥ
vrāhnaścaturtho vijñeyaḥ kramādanye trayastathā/
devamānuṣapaiśācā vijñeyā dvijasattama!
athavā navadhā kuryāddakṣiṇottaramāyatam/
paiśācaḥ prathamo bhāgo dvitīyo mānuṣaḥ smṛtaḥ
tṛtīyaśca caturthaśca bhāgau daivikasaṃjñakau/
brāhnastu pañcamo bhāgo veditavyastataḥ param
daivamānuṣapaiśācāścatvāro'nye krameṇa tu/
prāsāde tu caturdvāre caturdikṣu samaiḥ padaiḥ
vibhajet saptadhā madhye bhāgaḥ syādbrāhnasaṃjñitaḥ/
divyamānuṣapaiśācāḥ kramāt paṅktikrameṇa tu
athavā cāṣṭadhā kṛtvā madhye brāhnaṃ catuṣpadam/
divyādisaṃjñitaṃ vipra! kramāt paṅtitrayaṃ bhavet
athavā navadhā garbhaṃ vibhajet sarvadikpadaiḥ/
madhyamaṃ tu bhavedbrāhnaṃ divyaṃ paṅaktidvayena vā
divyabrāhnaṃ bhavet paṅktyā paṅktyā daivikasaṃjñitam/
mānuṣaṃ tadbahiḥ paṅktyā paiśācaṃ tadbahirbhavet
yadvā dviraṣṭadhā bhaṅktvā brāhnamadhye catuṣpadam/
divyabrāhnaṃ bahiḥ paṅaktyā divyaṃ paṅktitrayeṇa ca
paṅktidvayaṃ mānuṣaṃ syāt paiśācaṃ paṅktijaṃ bhavet/
ekadvāre'pi bhavane evaṃ vā parito srajet
caturdvīre'pi bhavane brāhnākhye madhyame pade/
caturdigvīkṣamāṇasya sthāpanaṃ caturātmanaḥ
prāsāda ekadvāre tu ekaberaṃ dvijottama!/
brāhnadaivikabhāgābhyāṃ daivamānuṣayostu vā
brāhne vā daivike vātha tasmin divyāśrite tu vā/
mānuṣāśritadaive vā sthāpayet phalabhedataḥ
caturdvāre tu bhavane bahuberaṃ niveśayet/
vibudhabrahnabhāgābhyāṃ divyamānuṣayostu vā
brāhnādimānuṣānteṣu triṣu bhāgeṣu vā dvija!/
brāhnāśrite tu divye vā tasmin vā mānuṣāśrite
sapīṭhabimbamānānāṃ bṛhatvasyānurūpataḥ/
caturdvāre tu bhavane brāhna eva bhavet sadā
brāhnādimānuṣānteṣu triṣu bhāgeṣu cottamam/
śayanaṃ, brāhnadivyābyāṃ madhyamaṃ, tvadhamaṃ smṛtam
divyamānuṣabhāgābhyāmevaṃ viddhi tridhā sthitam/
brāhne vā brāhnadivye vā divye vā brahnasaṃśrite
divyamānuṣayorvāpi divye vā mānuṣāśrite/
āsanaṃ vihitaṃ vipra! sthāne'pyevaṃ vidhīyate
yānagaṃ sthāpayedbrāhne divyamānuṣayostu vā/
ekaberavidhāne tu tadagre bhāgayordvayoḥ
ārādhanārthato vediṃ sthāpayenmunipuṅgava!/
yadā cotsavabimbādibimbānāṃ saṃsthitistadā
agrapīṭhopagaṃ bhāgaṃ tṛtīyaṃ vā samaiḥ padaiḥ/
saptāṣṭanabadhā vāpi bhajedbhittidvayāntare
dviraṣṭadhā vā, madhye tu kramādbhāgatrayaṃ tyajet/
catuṣkaṃ tritayaṃ ṣaṭkaṃ tataḥ śeṣeṣu dakṣiṇe
sthāpayedautsavaṃ bimbaṃ devīyuktaṃ tu vāmataḥ/
bhāgeṣu kramaśo vipra! tīrthabimbasamanvitam
bimbaṃ nityotsavārthaṃ ca tathā śayanakautukam/
nimittasnapanārthaṃ ca bimba taṃruṇakautukam
ārādhanārthaṃ devasya madhye bhāgadvayorapi/
snapane mūlabimbasya kriyamāṇe bahūdakaiḥ
yathā cautsavabimvādyāḥ snānīyajalabindubhiḥ/
na spṛśyate tathā teṣāṃ sthāpanaṃ tu samācaret
saṃkaṭe sati taddeśe bāhye tu mukhamaṇḍape/
sthāpayet sarvabimbāni tatrāpi sati saṃkaṭe
prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇe'pi vā/
sthānaṃ suvistṛtaṃ kṛtvā prāsādāgraṃ ca varjyadik
diktraye'bhimate kuryād vidikṣvabhimateṣu vā/
khalūrikāpradeśe vā sudeśe suparīkṣite
sthāpayedvidhinā yātrābimbaṃ devīsamanvitam/
anyāni sarvabimbāni bahi(rvai)rna sthāpayet vkacit
śāstrajño deśikendrastu bahuberavidhāvapi/
nimittasnapanādau tu yogye bṛhati sattama!
sthāpite mūlabimbe tu evameva samācaret/
vinā vai karmabimbaṃ ca bimbaṃ nityotsavārthataḥ
ubhayaṃ sthāpayennityaṃ prāsādābhyantare vkacit/
ayogye mūlabimbe tu sadā snapanakarmaṇi
yātrābimbādibimbāni sadā garbhagṛhāntare/
sarvāṇi sthāpanīyāni na bāhye tu kadācana
bahuberavidhau bhāge tadagre saptabhājite/
bhāgamekaṃ parityajya dakṣiṇe'tha padadvaye
sthāpayedautsavaṃ bimbaṃ caturthe snapanāspadam/
karmabimbaṃ ca tadvāme tīrthabimbādiyojanam
vediḥ sthāpyā tadanyasmin bhāge bhāgadvayo'pi vā/
paiśācamathavāpyagre tyaktvā bhāgadvayorapi
sthāpya bimbaṃ tadūrdhve tu karmabimbasya cāspadam/
tasya dakṣiṇapārśve tu yātrāmūrtiṃ tu vinyaset
vāmapārśve tato'nyeṣāṃ sthāpanaṃ vihitaṃ bhavet/
aṣṭadhā navadhā bhākte sthāpayetaṃ pañcame pade
karmabimbaṃ tu navame pade ṣoḍaśabhājite/
anyeṣāṃ sarvabimbānāṃ prāgvat sthāpanamācaret
mūlabimbe śayāne tu viśeṣaḥ kathyate śrṛṇu/
saptabhākte'grabhabhāge tu prāgvadbhittidvayāntare
dattvā dakṣiṇabhāge tu bhāgānāṃ tu catuṣṭayam/
sthāpayet pañcame vāpi caturthe karmakautukam
aṣṭhadhā navadhā bhākte ṣaṣṭhe vā pañcame'pi vā/
agre dviraṣṭadhā bhākte dvādaśaikādaśe tu vā
daśame navame vāpi sthāpayet karmakautukam/
dakṣiṇottarayoḥ prāgvadanyeṣāṃ nyasanaṃ bhavet
ārādhanārthato vediḥ sthāpanīyā tu pūrvavat/
paritaḥ saptadhā bhakte navadhāṣṭadviraṣṭadhā
mūlabimbāgrataḥ paṅktyā dvitīyāyāmathāpi vā/
sarveṣāṃ karmabimbānāṃ prāgvat sthāpanamācaret
sthāpanīyā ca viprendra! prāgvadarcanavedikā/
pīṭhoparyapi vā devaṃ yaṃ tvārādhayate sadā
madhye ratnopalaṃ pīṭhe nyastvordhve sthāpayettu tām/
devīsamanvitaṃ yatra sathāpanaṃ bhavati dvija!
mūlabimbasya pārśve tu pīṭhadeśaṃ visṛjya ca/
sapīṭhānāṃ tu devīnāṃ sthāpanaṃ tu samācaret
ekā savye dakṣiṇe vā, sthāpyā dve dakṣavāmayoḥ/
catasrastu krameṇaiva sthāpyā dakṣiṇavāmayoḥ
prāsāde calabimbaṃ tu sthāpyate yatra sattama!/
madhye vediṃ tu saṃsthāpya tadūrdhve sthāpayettu tat
yadvā divye mānuṣe vā pīṭhaṃ sthāpya tadūrdhvataḥ/
sanniveśya ca tadbimbaṃ pūjākāle hyupasthite
madhye bhadrāsanaṃ nyastvā tadūrdhve viniveśya ca/
tat pūjayitvānudinaṃ bhūyaḥ pīṭhopari nyaset
svayaṃvyakte vimānādau sthāne siddhapratiṣṭhite/
munimukhyaistu tatraivaṃ viśeṣaṃ śrṛṇu sattama!
sapīṭhaṃ bhagavadbimbaṃ mūlākhyaṃ sthāpitaṃ purā/
deśe yāvati, taddeśadvārayorantaraṃ tu yat
tat tridhā susamaṃ kṛtvā ārabhya dvārapārśvataḥ/
paiśācaṃ mānuṣaṃ divyaṃ kramādbhāgatrayaṃ bhavet
dakṣabhitteḥ samārabhya divyabhāgaṃ bhajet samam/
saptadhā vāmabhittyantaṃ tato vai dakṣiṇāditaḥ
pañcame vā caturthe vā sthāpayet karmakautukam/
tasya dakṣiṇapārśve tu lakṣamīpuṣṭisamanvitam
sthāpayedautsavaṃ bimbaṃ vāmapārśve niyojayet/
anyāni sarvabimbāni yathāvat kramayogataḥ
dvārāt paścimabhityantaṃ yadvā kṛtvā tu saptadhā/
santyajya dvārapārśve tu bhājayed dvitayaṃ punaḥ
tṛtīyaṃ daivikaṃ sapta kṛtvā bhittidvayāntare/
karmabimbādibimbānāṃ pūrvavat sthāpanāspadam
tatrāpi śayane vipra! vidhānamavadhāraya/
pañcame ṣaṣṭhabhāge vā karmabimbaṃ niyojayet
anyeṣāṃ sarvabimbānāṃ pūrvavat sthāpanaṃ bhavet/
svayaṃvyakte caturdvāre paritaḥ saptadhā bhaje(ve)t
paiśācaṃ mānuṣaṃ tyaktvā tṛtīye daivike pade/
agrabhāge tu saumye vā īśvaraprāgvaśena tu
īśānadivyabhāge vā karmabimbaṃ niyojayet/
yatra prāsādagarbhe tu ekasmin nyasya pīṭhake
caturo vāsudevādyānathavā keśavādikān/
prādurbhāvasamūhaṃ vā paṅktirūpeṇa yojayet
divyakrameṇa tatrāyaṃ viśeṣaḥ kathyate śrṛṇu/
dvārādibhittiparyantaṃ dakṣiṇottaramāyate
vibhakte saptadhā garbhe brāhnādiṣu padeṣu ca/
sthāpayet paṅktirūpeṇa pūrvoktenaiva vartmanā
tatrāpi dakṣiṇāśādisthāpayeduttarāntimam/
yatra cāvṛtirūpeṇa sthāpayettatra saptadhā
vibhakte parito garbhe madhye brāhne niyojayet/
pradhānamūrtiṃ parito divye vā mānuṣe dvayoḥ
anyāśca sakalā mūrtīḥ sthāpayedāvṛtikramāt/
caturvyūhapratiṣṭhāyāṃ vāsudevaṃ tu madhyame
tadbahirdivyapaṅktau tu saṃkarṣaṇaṃ tu dakṣiṇe/
pradyumnaṃ paścime bhāge aniruddhaṃ tathottare
svasvakāraṇasaṃyuktaṃ mūrtyantaragatasya ca/
cāturātmyacatuṣkasya evameva niyojayet
cāturātmyeṣu navasu navamūrtimayeṣu ca/
ādye madhye vāsudevaṃ prāgādye dikcatuṣṭaye
vāsudevādicatvāraḥ sthāpanīyāḥ krameṇa tu/
pañcamūrtipratiṣṭhākhye dvitaye madhyame pade
vāsudevaṃ tato divye saṃsthāpyā dikcatuṣṭaye/
nārāyaṇāntāścatvāraḥ saṃkarṣaṇapurassarāḥ
evaṃ kramāt pratiṣṭhānamācaret saptake'pi ca/
navamūrtipratiṣṭhāyāṃ vāsudevaṃ tu madhyame
tadvahirdivyabhāgasthapadeṣvaṣṭāsu ca kramāt/
aṣṭau saṃkarṣaṇādyāśca varāhāntāśca mūrtayaḥ
keśavādipratiṣṭhāyāṃ bāsudevaṃ tu madhyame/
vibhajya divyabhāgaṃ tu dvādaśāroktavartmanā
prāgādi sthāpayeddevān keśavādyāṃstu dvādaśa/
yadvā mānuṣapaṅktau tu koṇabhāgacatuṣṭayam
saṃtyaktvā'nyeṣu bhāgeṣu prāgādi sthāpayet kramāt/
saṃkaṭe sati vai kuryāddivyamānuṣayorapi
ekabere samuditasthānabhedāt phalaṃ śrṛṇu/
brāhnabhāge tu mokṣaḥ syāddivye sthānābhivṛddhikṛta
bhogamokṣaphalāvāptirvrāhne divyasamāśrite/
divyabhāgaphalāvāptirmānuṣāśritadaivike
daivamānuṣabhāgācca tvaihikāmuṣmikaṃ phalam/
vibudhabrahnabhāgācca saihikaṃ tu guṇāṣṭakam
bahuberavidhāne tu phalabhedaṃ śrṛṇu dvija!/
jñānādiguṇaṣaṭkasya prāptirbrahnapade bhavet
sarvakāmaphalaprāptirdaivike brahnasaṃśrite/
vibudhabrahnabhāge ca divyamānuṣayorapi
mānuṣāśritadivye ca pūrvamevoditaṃ phalam/
brāhnādimānuṣānteṣu bhāgeṣu sthāpane sati
sthānasya yajamānasya vṛddhiḥ syādrājarāṣṭrayoḥ/
karmārcāsthāpane vipra! phalabhedastu kathyate
brāhne saptavibhakte tu caturthe sthāpanaṃ bhavet/
mokṣadaṃ pañcame bhāge tatsāmīpyaphalapradam
aṣṭadhā pravibhakte tu pañcame tu guṇāṣṭakam/
sthāpanaṃ ṣaṣṭhabhāge tu tatsālokyaphalapradam
navadhā pravibhakte tu evameva bhavet phalam/
tasmin ṣoḍaśadhā bhakte navame guṇaṣaṭkadam
daśame sthāpanaṃ vipra! dvādaśaikādaśepi ca/
viṇṇulokapadāvāsamacirāt saṃprayacchati
daivike saptabhakte tu caturthe sthāpanaṃ dvija!/
sadvivekaṃ ca dharmaṃ ca saumanasyaṃ prayacchati
sthāpanaṃ ṣaṣṭhabhāge tu puṣṭisaubhāgyavardhanam/
apamṛtyujayaṃ dadyādbalotsāhasamṛddhikṛt
vibhakte navadhā ta sminnevameva bhavet phalam/
dviraṣṭadhā vibhakte tu nabame sthāpanaṃ dvija!
divyabhogaphalāvāptiṃ prayacchatyacireṇa tu/
daśamaikādaśe bhāge dvādaśe ca niyojanam
dhanadhānyasamṛddhiṃ ca bhūmiprāptiṃ dadāti ca/
evaṃ tu parito bhakte brāhnabhāge niyojanam
śaśvat kaivalyaphaladaṃ agradivyapade tu tat/
bhogapradaṃ tathā caiva valotsāhasamṛddhikṛt
īśānadivyabhāge tu sthāpanaṃ saṃprayacchati/
āyurārogyamaiśvaryaṃ rājñāṃ vijayameva ca
sthānasya mahatīṃ vṛddhiṃ tathā janapadasya ca/
sthāpanaṃ saumyadivye tu bhogamokṣaphalapradam
divyabrahnākhyapaṅktau tu divyavat sthāpanaṃ bhavet/
yatra yatra pade proktaṃ bimbānāṃ sanniveśanam
tattatsamaṃ dvidhākṛtvā sthāpane hyamṛtāṃśake/
phalānyuktāni sidhyanti āgneye viparītakṛt
prāsādasyāntare vipra! yātrābimbasya yojanam/
sthānasya yajamānasya rājño janapadasya ca
dadāti mahatīṃ lakṣmīṃ tejaścāpi dine dine/
etadeva phalaṃ vipra! madhyamaṃ mukhamaṇḍape
prathamāvaraṇādau ca sthāne mandaphalaṃ bhavet/
evameva phalaṃ vipra! anyeṣāṃ sthāpane'pi ca
mūlabimbādibimbānāṃ sarveṣāṃ ca mahāmate!/
pramādādbuddhipūrvādvā svaṃ svaṃ sthānaṃ yathoditam
parityajya tadanyasmin sthāne saṃsthāpite sati/
sthānaṃ ca yajamānaśca rājā rāṣṭraṃ vinaśyati
taddeśavāsinaḥ sarve janā vyādhyādipīḍitāḥ/
bhaveyuḥ syādanāvṛṣṭirdurbhikṣaṃ śatrupīḍanum
tasmāddhitaiṣī rāṣṭrasya svasya rājñastathaiva ca/
tathā yathoditasthānavyatyayaṃ na samācaret
pramādālasyapūrveṇa doṣeṇa sthāpane'pi ca/
vyatyayādacalaṃ bimbaṃ varjayitvā tu jaṅgamam
sve sve yathodite sthāne saṃsthāpya pariṃpūjayet/
viśeṣeṇa svayaṃvyakte siddhādyaiśca pratiṣṭhite
prāsāde calabimbaṃ tu sve sve sthāne niveśayet/
bhinne prekṣāvaśānmadhye sati bhūyaḥ samācaret
kṣālite'strāmbunā, lipte hṛdā vai candanādinā/
śvabre'dhoghaṭaruddhānāṃ mantrāṇāṃ ca nirodhanam
pūrvoktena vidhānena dhiyā sve sve'yane tathā/
kṛtvārcanaṃ yathoddiṣṭaṃ pūrṇāntaṃ tatra vinayset
bāhulyena tu ṣaṭpañcacaturgolakasaṃmitām/
pīṭhādvinirgatāṃ kiñcidbhūtale susthirāṃ śilām
grastāṃ pīṭhena muktyarthaṃ navarandhrakṛtāṃ purā/
svamantreṇa tu tatrāpi pratiṣṭhāsīti pāṭhayet
prāgādau prābhavenātha pañcakaṃ pañcakaṃ nyaset/
śilāvaṭeṣu dravyāṇāṃ tatra vajraṃ ca hāṭakam
haritālamuśīraṃ ca brīhayo dakṣiṇe tvatha/
indranīlamayaścaiva kāsīsaṃ candanaṃ tilāḥ
muktāphalaṃ ca rajataṃ pāradaṃ cāpyadik tathā/
sahośīrāśca vai mudgāḥ pajharāgamathottare
kāṃsyaṃ ca rājapāṣāṇa rājendraṃ caṇakaiḥ saha/
viṃśakaṃ vinaysenmadhye pūrvameva tato bahiḥ
vidikṣvapyayayogena tvevamanyat pṛthak pṛthak/
lohaṃ vaiḍūryapūrvaṃ tu cakrāṅkaṃ cābhrakaṃ tathā
ṣāṣṭikaṃ tvīśadigvāyoḥ puṣyarāgo harītakā/
gairikaṃ śārikātraiva masūrāṇyatha yātudik
mahānīlaṃ ca vaṅgaṃ ca tathā pāṣāṇamākṣikam/
yabāḥ sāgarukāścaiva āgneyyāṃ sphaṭikaṃ tathā
tāmraṃ manaśśilā caiva godhūmāḥ śaṅkhapuṣpikāḥ/
madhye sarvāṇi tadanu tato gartagaṇaṃ tu tat
lepairācchāditaṃ kṛtvā sāṅgaṃ mantraṃ pade pade/
pūjayitvā yajurvedāṃścamaṣaṭkāṃśca pāṭhayet
tadūrdhve vinyaset pīṭhaṃ tacchvabhre viniveśya ca/
aṣṭalohamayaṃ cakraṃ tadūrdhve tu mahāmate!
dvādaśākhyāviśeṣokta ādhāro yasya yaḥ svakaḥ/
haimaṃ tadūrdhve kamalaṃ tajjaṃ vā tāmrarameva vā
yathākramasthitaṃ hyetat pañcakaṃ caturātmani/
nyasedanantaṃ cakrasya mīnakūrmau tu tasya vai
kūrmānantau tu mīnasya mīnānantau tu tasya ca/
sarvasya vihitaṃ pajhaṃ tasyānantaṃ tu vinyaset
lakṣmyādīnāṃ ca śaktīnāṃ cakraṃ sthāpanakarmaṇi/
nyasya pūrṇāntikaṃ kṛtvā karmaṇyatra ca tarpaṇam
?Bmaṇḍape tu khageśasya evameva samācaret/
saha mūrtidharaiḥ prāgvat kāryā darbhodakakriyā
atha vidhyantaraṃ vakṣye samākarṇaya sāmpratam/
puraiva saṃskṛtāṃ vipra! nyasedbrahnaśilāṃ tataḥ
kiñcitpīṭhatalānnyūnāṃ samāṃ ślakṣṇāṃ dṛḍhāṃ dvija!/
kṛtvā navapadāṃ pūrvaṃ pajhaṃ tasyāḥ pade pade
vilikhya rekhayā samyak khanet sarveṣu karṇikām/
garbhamadhye śilāmānabāhuvyāyāmayoḥ khanet
tatpūrvasūtramārgeṇa saṃcālyottaradiṅnayet/
śvabhraṃ tatrāpi madye tu śubhaṃ kuryāt ṣaḍaṅgulam
tasmiṃstu ratnasaṃpūrṇaṃ hemajaṃ vātha tābhrajam/
caturaṅgulamātraṃ tu kalaśaṃ kamburūpiṇam
hṛnmantreṇa tu saṃmantrya gāyatryā viniveśya ca/
sāpidhānaṃ tu taṃ kṛtvā sudhālepaṃ tathopari
datvā brahnaśilāṃ nyasyet prāṅnantraparibhāvitām/
vyāpakatvaṃ samālambya svayameva tathā guruḥ
tāṃ śilāṃ vyāpikāṃ dhyāyedādhārādheyavigrahām/
tatra sarvādhvaganyāsaṃ mūlamantreṇa bhāvayet
evaṃ tatsannidhiṃ kṛtvā paścāttadupari dvija!/
nyāsaṃ ratnādikaṃ kuryādyathā tadavadhāraya
haimamagniṃ, tathānantaṃ rājataṃ, hemajāṃ dharām/
aṣṭalohamayaṃ pajhaṃ madhye brahnaśilopari
prācyādau pajhagarbheṣu kramādīśānagocaram/
vajraṃ ca sūryakāntaṃ ca indranīlaṃ tathaiva ca
mahānīlaṃ muniśreṣṭha! muktāphalamataḥ param/
puṣyarāgaṃ tataścaiva pajharāgamataḥ param
aiśānye nyasya vaiḍūryaṃ madhyataḥ sphaṭikam nyaset/
prāgādau rajataṃ tāmraṃ trapu vaṅkaṃ ca rītikam
lohaṃ tathāyasaṃ kāṃsyaṃ madhye hemaṃ niveśya ca/
tālaṃ manaśśilāṃ, chinnapiṣṭakaṃ kuṣṭhameva ca
srotoñjanaṃ tu daradaṃ saurāṣṭrī hemagairike/
madye tu rājapāṣāṇaṃ pāradaṃ cāpi sarvataḥ
godhūmāṃśca yavān vanyān mudgamāṣāṃstathaiva ca/
caṇakān muniśārdūla! kulutthaṃ ca masūrakam
kramādaṣṭāsu vinyasya madhye siddhārthakāṃstilān/
hrīberaṃ rajanīṃ māṃsīṃ sahadevīṃ vacāṃ tathā
viṇṇukrāntāṃ balāṃ moṭāṃ śyāmākaṃ śaṅkhapuṣpikām/
prāgādau madyaparyantaṃ vinaysenmūlasantatim
ratnānāmapyalābhe tu śastaṃ muktāphalaṃ bhavet/
lohānāmapyabhāve tu suvarṇaṃ śasyate param
dhātūnāmapyalābhe tu haritālaṃ viśiṣyate/
alābhe sarvabījānāṃ śālibījaṃ praśaśyate
alābhe sarvavastūnāṃ hemaṃ sarvatra vinyaset/
tadabhāve tu rajataṃ nyasenmuktāphalāni vā
ghṛtena payasā cātha bhāvitena puraiva tu/
pradadyāllepanaṃ vipra! sarvagarteṣu caiva hi
ahataṃ susitaṃ paścāttatropari dukūlakam/
antaḥ ślakṣṇaṃ sudhālepaṃ datvā, pīṭhaṃ tu vinyaset
sandhāya pūrvavattacca śilayā brahnasattama!/
pīṭhaśvabhre'tha vinyasya sauvarṇaṃ gāruḍaṃ mahat
kṣīraṃ dadhighṛtaṃ lājānmadhupuṣpaphalāni ca/
sarvagandhāni viprendra! sarvauṣadhiyutāni ca
bhāvayet pūrvavat pīṭhaṃ dharmādyairakhilairyutam/
cidāsanamayīṃ vyāptiṃ punastatropari nyaset
hṛdā tu viṣṇugāyatryā ekaikamabhimantrya ca/
vinaysya kuryāddhavanaṃ yasmin yasmiṃstu karmaṇi
pīṭhanyāsāvadhiṃ yāvattataḥ pūrṇāṃ juhedguruḥ/
caturguṇitasūtreṇa veṣṭayeddevamandiram
cchādayennavavastreṇa tathā vai darbhamālayā/
tatastu mūrtipaiḥ sārdhaṃ praviśedyāgamaṇḍapam
pratīkṣellagnakālaṃ tu yāvat kālaṃ na yāti ca/
tāvadvinodairhomaiśca hāsyaiḥ pāṭhaiśca saṃkṣipet
prāpte lagnodaye vipra! śayanasthaṃ prabodhayet/
arghyālabhanamālyādyairarcayitvā tvimaṃ paṭhet
"mantrātman! rūpamātmīyamāgneyamupasaṃhara/
samāśrayasva saumyatvaṃ sthityarthaṃ parameśvara!
namastestu hṛṣīkeśa! uttiṣṭha parameśvara!/
madanugrahahetvarthaṃ pīṭhabhūmiṃ samākrama!"
uddhṛtya hṛdayenātha tyaktanidraṃ ca mantrapam/
utthāpya mūrtimantreṇa sahamūrtidharairbalāt
kumbhaṃ samuddharet sāstraṃ svakuṇḍanikaṭe sthitam/
uddhareyurdiśāhomakartāro maḍgalaiḥ saha
aṣṭau vidyeśvarān kumbhānācāryaḥ purato vrajet/
śalākāmātrayā'cchinnadhārayā kumbhamudvahan
yadvā prakṣipamāṇastu ratnāṃśca vividhān bahūn/
nānāvidhaistu kusumairlājādyān miśritān bahūn
pratimāmudvahanto ye mūrtidhārāstvanantaram/
anye yathā na gaccheyurantarācāryabimbayoḥ
aṣṭakumbhadharāścānye ye ca maṅgaladhārakāḥ/
paritaste'pi gaccheyuḥ paṭhantaḥ "śākunaṃ" tathā
vāgyato yajamānastu kuśapāṇiḥ praṇāmavān/
teṣāṃ vai pṛṣṭhatastvanye gaccheyuḥ paricārakāḥ
toraṇena ca niṣkramya pradakṣiṇacatuṣṭayam/
kuryāt prāsādapīṭhasya dvārāgre sannirodhya ca
pādyārghyācamanaṃ datvā hṛnmantreṇa praveśayet/
śākhādyamaspṛśantaṃ ca pāṭhayettadvidastataḥ
catuścakreti tadanu puramekādaśeti yat/
varmābhimantritenātha dukūlena sitena ca
pādāmburuhanālaṃ prāk śikhāmantreṇa veṣṭayet/
agnīṣomaau samīkṛtya praṇavādyantakena nu
mūlamantreṇa pīṭhordhve bimbaṃ saṃsthāpayet sthiram/
dvāramadhyaṃ na santyājyaṃ devasthāpanakarmaṇi
na tataścāgrataḥ sthāpyaṃ na pārśve na ca pṛṣṭhataḥ/
vāmato mārutaṃ paścāt santyajeddeśikottamaḥ
pratiṣṭhāliṅgaśabdau ca dvau mantrau pāṭhayet kramāt/
śāntaṃ brahnamayaṃ rūpaṃ svakaṃ samavalambya ca
yatrāpi kevale brāhne sthāpanaṃ samudīritam/
tatrāpi vāmataḥ kiñciddivyabhāgaṃ samāśrayet
yato hitārthaṃ sarveṣāṃ nirgataḥ ṣaḍguṇātmanā/
ato brahnapadādīṣat devabhāge samānayet
mokṣādiphalasiddhīnāṃ prāptaye hyavicārataḥ/
karasthamatha moktavyaṃ kautukaṃ hṛdayena tuṃ
sarvāṅgamarghyaṃ mantreṇa datvā mūlamanusmaret/
hṛdāstraparijaptena vajrālepena vai tataḥ
bimbapīṭhaśilānāṃ cāpyekatvenā'caret sthitim/
oṅkāraṃ pūrvamuccārya guruḥ praṇatamastakaḥ / 803 //
"ārādhito'si bhagavan! sādhakānāṃ hitāya ca/
tvayāpyanugrahārthaṃ ca vastavyamiha sarvadā
tvaṃ tiṣṭhasi prabho! yatra tatra siddhirna dūrataḥ/
bhavedvai sādhakendrāṇāmityuktaṃ purā tvayā
tasmāddhruvaḥ sadā tuṣṭaḥ sānukampaḥ paro mahān/
sadāpyanugrahaparastiṣṭhasvācandratārakam"
evamuktā tato dadyādarghyaṃ śirasi pādayoḥ/
mūlabimbe muniśreṣṭha! mṛdādidravyanirmite
karmārcāyāṃ viṣṭare vā darbhamañjarije dvija!
pravodhanaṃ ca vai karma tathā prādakṣiṇakriyām
prāsāde sampraveśaṃ ca kṛtvānyat sarvamācaret/
mūlamimbe krameṇaiva deśikendraḥ samāhitaḥ
kuryāttato'nuvedhaṃ ca ādhārācca śikhāvadhi/
sāmarthyaśaktisūtreṇa aiśvareṇa krameṇa tu
sati yena vilupte'pi bimbādyairayanasya ca/
na jahāti ca mantraughastasya kālāntareṇa ca
aprabuddhaḥ prabuddho vā tasminnāyatane pumān/
niveśayati yo bimbamaparadravyajaṃ tu vai
tadvijñānānuviddhaṃ ca jāyate samanantaram/
evaṃ vidhasya sthānasya trailokye'smin sahāmate!
pratītyāyatanatvena bhavatyācandratārakī/
mūlamantraṃ tu vai dhyātvā saṃśāntabrahnalakṣaṇam
ādhārādidhvajāgrāntaṃ vyāptaṃ tenākhilaṃ smaret/
iti sāmānyasandhānaṃ kṛtvā'dhvavyāptimācaret
bhuvanādhvamayīṃ vyāptiṃ kuryāt prāsādapīṭhagām/
anuviddhāṃ padādhvādyairanyaiḥ sattāsvarūpakaiḥ
parasparaṃ hi sarvatra vyāpakaiḥ paralakṣaṇaiḥ/
bhūlokāṃśaṃ vinā brahnan! tathānyairujjhitaṃ hi tat
rajastamomahatvācca īṣat satvaguṇāttu vai/
satvaikaguṇarūpāṇāmanyeṣāmata eva hi
bhūrlokaśca pṛthaksaṃsthaḥ padādyadhvagaṇasya ca/
kūrme brahnādisaṃjñāyāṃ śilāyāṃ ca padatrayam
nyastavyaṃ jāgradādyanyadratnanyāse kṛte sati/
turyabrahnasamopetaṃ mantrādhvā pratimāsane
nābhyantaṃ pādato nyasya tatvādhvā dvijasattama!/
ānābhermūrdhaparyantaṃ kalādhvā bhāvayettataḥ
tadbrahnarandhrakamale varṇabrahnapadakṣitau/
karṇikāyāṃ paraṃ brahna sāmānyaṃ śāśvataṃ vibhum
evaṃ kṛtvādhvakīṃ vyāptiṃ mūlamantraṃ tu bhāvayet/
sthūlasūkṣmaparatvena sthūlaṃ ṣoḍhā śilāntagam
piṃṇḍikāyāṃtathā sūkṣmaṃ tatparaṃ biṃbavigrahe/
vinyāsaṃ pīṭhamūle'tha devatānāṃ samācaret
bhavopakaraṇīyānāṃ etāsāṃ tu mahāmate!/
vinyāsaṃ mantrabimbe tu na kadācit samācaret
pīṭhordhve tu muniśreṣṭha! pratiṣṭheyaṃ vinaiva tu/
nyasedvibhavadevāṃstu hyuparyupari pūrvavat
ghaṭoddeśāt samārabya paramarcāgataṃ tataḥ/
evaṃ hi sarvadevānāṃ viniveśavaśāttu vai
cintāmaṇimayo nyāsaḥ kṛto bhavati siddhidaḥ/
tatvasaṃsthāpanaṃ kuryāt prakṛtisthāpanādanu
vijñānānandakallolairjñeyabhāsā yathā raveḥ/
anekāhlādajanitairādhārāttacchirovadhi
paśyenmantramayaṃ bimbamanekādbhutavigraham/
evaṃ sarvasamutpattisthānaṃ saṃkalpasiddhidam
bimbaṃ mantramayaṃ vṛkṣaṃ pratiṣṭhāpyāmalātmanā/
tadvijñānamayīṃ śākhāṃ pravarā yatinonnatām
anantagaganākrāntāṃ bhāvayet sādhako dvija!/
prasṛtena tu vai tasmādanaupamyāmṛtena tu
mantrabimbamayaṃ vṛkṣaṃ sarasaṃ bhāvayet sadā/
yathā bhaumena toyena gaganotthena nārada!
mandārapuṣpaviṭapastadvadeva hi nānyathā/
mantranyāsaṃ tataḥ kuryādbimbasya ca yathāvidhi
sṛṣṭisaṃsthitisaṃhāranyāsaṃ kuryāt trayaṃ vibhoḥ/
sthitepi ca tathāsīne śayāne yānage'pi ca
eteṣvapi ca sarveṣu kuryānnayāsatrayaṃ dvija!/
yadvā sthite sthitinyāsamāsīne sṛṣṭisaṃjñitam
śayāne saṃhṛtinyāsamācared dvijasattama!/
aṅgopāṅgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu
anyāni lāñchanādīni saṃsthāpyā garuḍāntimam/
tataḥ saṃpūjayettatra layayāgena cākhilam
pīṭhasthaṃ bhogayāgena mantracakraṃ yajet punaḥ/
pīṭhīyaṃ mantrasaṃghaṃ ca vilomenātha pūjayet
ādhāraśaktiparyantaṃ sṛṣṭinyāsena sattama!/
svanāmni svāmiśabdaṃ tu samāropya paraṃ tu vā
harikeśavapūrvaṃ tu tatastārasamanvitam/
prabrūyurmurtipādyā vaiḥ supratiṣṭhitamastviti
puṣpākṣatāñjaliṃ pūrṇaṃ kṣipamāṇāśca sarvataḥ/
sarve vadeyustatrasthāḥ supratiṣṭhitamastviti
"ātbā hārṣe" ti sahavai pratiṣṭhāsīti pāṭhayet/
viśvasya mitramityādi mantramekāyanān dvija!
oṃ namo'stu namaścāto ṛgvedādyaistu taiḥ saha/
oṃ namo brahnaṇe'bhīkṣṇaṃ jitaṃ te tyevameva hi
jayaśabdasamopetaṃ stotraṃ śrotramanoharam/
deśikaḥ saha sarvaistu vāgbhiruccābhiruccaret
jīvabhūtena caitena vibhunā mantramūrtinā/
pratiṣṭhitena viprendra! viddhi sarvaṃ pratiṣṭhitam
pūrvaṃ kṛtvādhivāsādi mūlabimbena vai saha/
sthāpayet karmabimbādīn sve sve sthāne yathodite
lakṣmyādīśca tathā śaktīḥ sthāpayettu vidhānataḥ/
prāsāde'pi ca pūrvokta lokādyaṃ sthāpayet kramāt
sthitepi tanmuhūrtāṃśe sthāpanīyaśca pakṣirāṭ/
snāto'nulipto mantreṇa svena yaḥ saṃskṛtaḥ purā
jñaśaktyā saha bimbena yasmādbhinneṣu vastuṣu/
bimbasannikaṭastheṣu athavānyatra sattama!
tatkālamaḍgabhāvatvaṃ vrajamāneṣu sarvadā/
havanāntaṃ ca niḥśeṣaṃ dhyānārcanapurassaram
svayamevānurūpeṇa karmasāmānyatāṃ vrajet/
tasmāttadyāgabhavanādutthāpyādāya bimbabat
devaṃ pradakṣiṇīkṛtya prāgvat saṃsthāpanāpade!/
ekasmin madyarandhre tu vajrādyaṃ pañcakaṃ nyaset
ekameva tadūrdhve'thāpyādhāro ya udīritaḥ/
prāgvanniveśanīyaśca tatpīṭhe'dhvā ca bhauvanaḥ
bhāvanīyaṃ śarīre ca viśeṣaṃ vijñaptilakṣaṇam/
pāṭhayedbrāhnaṇāṃstadvat suparṇosītimantrarāṭ
tamevāstrārcitaṃ kṛtvā tvatha prāk śāṅkare tataḥ/
someśānāntare vāpi aṅkaṇe vāpi tatpade
athavā mūrtipīṭhasthaṃ bhavanābhyantarepi ca/
khagoktena vidhānena viṣvaksenaṃ niveśya ca
dvārasthānakhilān devāṃstathā cāvaraṇasthitān/
pūrvoditān krameṇaiva sthāpayeddeśikottamaḥ
saṃprokṣya kumbhatoyena yāyāddevaniketanam/
kalaśaiḥ pṛṣṭhabhāgasthaiḥ snāpanīyastato vibhuḥ
sahamūrtidharaiḥ sarvairyathā cānukrameṇa tu/
sahāghamarṣaṇenaiva gāyatryāvartitena tu
prāgṛṅbhayastu, tadanu caturdhāvartitaiḥ svayam/
hṛdādyāvartitaiḥ ṣaḍbhiḥ yajurjñastena secayet
bhūyaḥ svayaṃ tathā kumbhaiḥ sāmavit snapayettataḥ/
ṣaḍbhiranyaiḥ svayaṃ paścāttenaivātharvaṇastataḥ
pavitrāvartitairevaṃ kalaśairantarāntarā/
saha vaikāyanīyaistu snapanīyamanantaram
caturmūrtimayairmantrairbahuśaḥ parimabhāvitaiḥ/
strāpayet kalaśenātha śeṣamādāya vai ghaṭam
tacchatāvartitaṃ kṛtvā samūlenādya mūrtinā/
sārghyaṃ vai devadevasya mūrdhni cotkīrya pāṭhayet
jitanta iti vai sarvāṃstataścāstrodakena tu/
prāsādaṃ śodhayitvā tu gatvā vai kumbhasannidhim
tatra saṃpūjya deveśaṃ pūrvoktena krameṇa tu/
maṇḍale pūjayitvātha prayāyādbimbasannidhim
tatra saṃpūjyeddevaṃ snānavarjaṃ viśeṣataḥ/
sāṃsparśikairāsanādyairvividhairaupacārikaiḥ
hṛdayaṅgamasaṃjñaiśca pāyasādyaiścaturvidhaiḥ/
annaiḥ prabūtairanyaistu bhakṣyabhojyādibhistathā
sampradānāvasānāntaṃ kramāt kṛtvā dvijottama!/
sadakṣiṇaṃ viśeṣeṇa gurau mūrtidhareṣu ca
samitsaptakapūrvaṃ tu vahnau santarpya vai kramāt/
devaṃ praṇamya vijñāpya karmaṇā manasā girā
"tvamarcāntargato deva! mayā yaccānalādiṣu/
nīto'si cābhimukhyaṃ tu kṣantavyaṃ tanmamācyuta!"
evaṃ praṇamya vijñāpya kṣāntvā niṣkramya saṃmukham/
āmūlād dhvajaparyantaṃ prāsādo yaḥ purā kṛtaḥ
devaṃ pradakṣiṇīkṛtya aṣṭāṅgena praṇamya ca/
gṛhītvā cārghyapātraṃ tu yāyāddevagṛhādbahiḥ
snānādinā samabhyarcya vāhanaṃ bhagavanmayam/
pūrvoditānāṃ dvārsthānāṃ dikpatīnāṃ tathaiva ca
pūrvavattu baliṃ dadyāt krameṇa ca tataḥ param/
prabhūtānāṃ ca bhūtānāṃ balidānaṃ samā(care)rabhet
gṛhṇantu bhagavadbhaktā bhūtāḥ prāsādabāhyagāḥ/
balīratra pavitrāśca, teṣāmanucarāśca ye
evaṃ kramādbaliṃ dattvā sarveṣāṃ pāṭhayettataḥ/
ṛgviddhiraṇyagarbheti yādevāstviti vai kramāt
sāmajñaścānnasāmāni saha dhenumayena ca/
sarveṣvāvaraṇeṣvevaṃ balyarthaṃ tu pradakṣiṇam
kṛtvā tu deśikaḥ paścādācamya bhavanaṃ viśet/
nyūnātiriktaśāntyarthaṃ pūrṇāntaṃ juhuyācchatam
hṛnmantreṇa tu sāstreṇa dattvā pūrṇāhutiṃ tataḥ/
japedādyantasaṃruddhaṃ cakramantreṇa tadbahiḥ
maṇḍale cāgratorcāyāḥ sarvacchidraprapūraṇe/
tataḥ saṃśrāvayeddevaṃ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ
prāsādadvāradeśastho bhūmau kṛtvā tu jānunī/
"tvacchaktyā preritenādya yadidaṃ vai mayā kṛtam
"
tena caivābhiṣektavyaḥ kartā kalaśavāriṇā/
dadyāddinacatuṣkaṃ tu homadānapurassaram
prārambhadinadānena havanenārcitena tu/
lokatrayaṃ tu bhūrādyaṃ tṛptimabhyeti cākhilam
caturbhirmahadādyaṃ tu ato dinacatuṣṭayam/
kalaśe maṇḍale'gnau ca prāgvat kuryāt samarcanam
bhūrādyaṃ satyalokāntaṃ saptakaṃ tṛptimeti ca/
saptakena dinānāṃ tu dānahomārcanādinā
prāpte'hani caturthe tu apanīya sragādikam/
kalaśānmaṇḍalādbimbāt tato yāgagṛhe'rcanam
homāvasānaṃ mantrasya kṛtvā pūrvaṃ yathā purā/
ācamya ca baliṃ datvā yāyāddevagṛhaṃ tataḥ
tatrāsanādikairiṣṭvā snānāntaiḥ pūrvavat prabhum/
apanītāmbaraiḥ kumbhairdhānyapīṭhopari sthitaiḥ
hṛnmantrapūjitairbhūyaḥ salilena prapūritaiḥ/
sahamūrtidharaiḥ prāgvadantarāntarayogataḥ
kāryaṃ vai snānakarmādi vidhidṛṣṭena karmaṇā/
nirodake'tha prāsāde punarārādhya pūrvavat
bhogairāsanapūrvaistu saṃpradānāntamacyutam/
mudrāṃ badhvā japenmantraṃ stutvā kṣāntvā bahirbrajet
śataṃ sahasraṃ sāṣṭaṃ vā juhuyānmantrarāṭ svayam/
sāṅgaṃ saparivāraṃ ca saṃhitoccārayuktitaḥ
mūrtipaiḥ praṇavādyābhirgāyatrībhiḥ śataṃ śatam/
ekāyanairabhijñābhiḥ svakīyābhiśca tatsamam
pradāpayettataḥ pūrṇāmṛgvedādyāṃstu mūrtipān/
ekāyanāṃstadante tu kramāttān pāṭhayettataḥ
pūrṇātpūrṇeti vā mantramādyāt pūrṇamasīti yat/
sanamaskena mantreṇa svayaṃ sāṅgena nikṣipet
balibhistu tataḥsarvān bhūtapūrvāṃ tu tarpayet/
praviśyācamya tadanu kṣāntvā devaṃ tu kumbhagam
pūrvavanmaṇḍalasthaṃ tu kuṇḍasthaṃ tadanantaram/
viṣvaksenaṃ yajet prāgvadiṣṭaśiṣṭaiḥ krameṇa tu
bhūṣayedgurupūrvāṃstu mūrtiṃpān kaṭakādikaiḥ/
gurorvā guruputrasya yāgadravyaṃ nivedayet
svayaṃ vātha pratiṣṭhānamācāryastvācared dvija!/
tato vibhajanīyaṃ tanmūrtipādiṣvanukramāt
evaṃ sarveṣu yāgeṣu kartavyaṃ deśikena tu/
siddherabhīpsitārthaṃ ca snāyādavabhṛthena ca
ityetat sādhakasyoktaṃ mantrārādhanakāṅkṣiṇaḥ/
mantramūrtipratiṣṭhānaṃ yatrasthaḥ siddhimāpnuyāt
sthāpane yajamānasya phalaṃ vakṣye samāsataḥ/
ādevālayabhūbhāgād dhvajāntāccāpi maṇḍapāt
sarvopakaraṇopetām sarveṣvāvaraṇeṣu ca/
samantāt paramāṇūnāṃ sarveṣāṃ dvijasattama!
yāvatī jāyate saṃkhyā tāvat kartā smāvaset/
bhogabhugviṣṇuloke ca yātyante paramaṃ padam
kartā vai brāhnaṇo vipra! sarvavidyādhipo bhavet/
kṣatriyo yajamānastu sarvadeśādhipo bhavet
vaiśyastu yajamānaḥ syāddhanadhānyasamṛddhimān/
śūdrastu yajamānaḥ syānmodate bandhubhiḥ saha
sa janmanā ca jñānena evameva bhavet striyaḥ/
putrārthī putramāpnoti rājyārthī rājyamāpnuyāt
yadyat kāmayate kartā tattat sarvaṃ samāpnuyāt/
akāmānāṃ tu bhaktānāṃ bhaktiravyabhicāriṇī
yaccāpi śāśvataṃ jñānaṃ bhavettaddharmaṇā saha/
svayaṃ kṛtānāṃ bimbānāṃ sthāpanaṃ saṃprakīrtitam
evaṃ bimbaṃ pratiṣṭhāpya prāsāde svagṛhe tu vā/
tataḥ prabhṛti tāmarcāṃ pūjayet prativāsaram
jīrṇoddhārāvadhiryāvattāvatkālaṃ vidhānataḥ/
pramādādbuddhipūrvādvā pūjālopaṃ na kārayet
tattadbimbasya vihitaṃ karma vāpi na lopayet/
karmaṇāṃ snapanādīnāṃ yat karma vihitaṃ dvija!
yasmin vai karmabimbe tu tatraiva tu samācaret/
tattatkarmārthabimbe tu vibhave sahite sati
tattatkarmaviśeṣāṇāṃ vyatyayaṃ na samācaret/
asannidhāne teṣāṃ tu rāṣṭrabhaṅgādidoṣataḥ
taddeśakālānuguṇaṃ tatra sannihitaṃ bhavet/
yadyatkarmārthabimbaṃ tu tatra sarvaṃ samācaret
snapanadvitayaṃ caiva nityanaimittikātmakam/
nityotsavavidhānaṃ ca tathā naimittikotsavam
tīrthayātrāvidhānaṃ ca evaṃ karmāṇi pañca vai/
śayanotthāpanaṃ karma tadā kūrce samācaret
yadvā śobhārthabimbe tu pūjyamāne pratiṣṭhite/
evaṃ kathitamekasmin bimbe sannihite sati
bimbadvaye sannihite tattatkarmavibhedataḥ/
kṛtvā tadanyat sakalaṃ yathāyogaṃ samācaret
evamabhyūhya kartavyaṃ tattadvimbe prakāśite/
sarveṣu karmabimbeṣu tatra sannihiteṣu vai
tadā teṣāṃ tu bimbānāṃ vyatyayaṃ na samācaret/
tadā śobhārthabimbe tu prāpta utkṛṣṭalohaje
varṇaairmṛtsthāpite tatra khakuloddhāraṇāya ca/
aḍgabimboditaṃ karma na kadācit samācaret
yadyācaret pramādena rājā rāṣṭraṃ vinaśyati/
viśeṣeṇa svayaṃvyakte divye saiddhe'pi cārṣake
sthāne tu karmabimbānāṃ vyatyayaṃ na samācaret/
tāni bimbāni viprendra! yādṛśāni bhavanti hi
lakṣaṇaiśca pramāṇaiśca yuktāni rahitāni vā/
utkṛṣṭalohajātāni apakṛṣṭotthitāni vā
tādṛśāni bhavantyeva na kuryādanyathā budhaḥ/
na lakṣaṇāntaraṃ kuryānna pramāṇāntaraṃ tathā
na tu dravyāntaraṃ caiva na tu kuryāt kriyāntaram/
mantrāntaraṃ na yuñjīta sarvaṃ kuryādyathāpuram
kuryāccellakṣaṇādīnāṃ viparyāsaṃ mahāmate!/
rājño rāṣṭrasya nāśaḥ syāt tatrāpi sahasantateḥ
na kuryānmūlabimbe'pi lakṣaṇādiviparyayam/
tasmāt paurāṇike sthāne na viparyāsamācaret
evaṃ sthāne mānuṣe'pi lakṣaṇādiviparyayam/
jīrṇākhyasya vidheḥ pūrvaṃ na kadācit samācaret
svayaṃvyaktādike vāpi sthāne manujanirmite/
ajīrṇe nāṅgahīne vā dhāmni bimbe'thavā dvija!
prākasthitasyopamardena kuryāddhāmāntaraṃ na ca/
na tu bimbāntaraṃ kuryādvyāmohādyadi kalpayet
ātmahīno bhavet kartā rājā ca sahasantatiḥ/
mahadbhayaṃ bhavettasya rāṣṭrasya sanṛpasya ca
atha jīrṇavidhānaṃ tu samāsāt kathyate'dhunā/
manuṣyanirmite sthāne tāvajjīrṇavidhiṃ śrṛṇu
dhātumṛcchailadārūttho vastrādiṣvavatāritaḥ/
yo yo bhagavadākārastasya tasya mahāmune!
jīrṇatve vāṅgabhaṅge vā kṣate vā tatra tatra ca/
sandhānayogyaṃ sandheyamayogyaṃ tu parityajet
parityaktaṃ tu tadvimbaṃ dhātudravyodbhavaṃ vinā/
jalāśaye hyagādhe vā samudre vidhinā kṣipet
bhūmau vā nikhanedvipra! deśakālānurūpataḥ/
vidhivat pratipattau tu jātāyāmāditontyataḥ
aṅgabhaṅgādidoṣeṣu samyagbhūteṣu satsvapi/
sati sandhānayogyatve na kadācit parityajet
tasya tyāgo vināśaśca hyuparyupari bādhakṛt/
bimbādīnāṃ tu bṛhatāṃ parityāgo na yujyate
utkṛṣṭānāṃ hema tāratāmrajānāṃ viśeṣataḥ/
nocitaḥ syāt parityāgastasmāt sandhānamācaret
prayatnenāpyayogyatve parityāgaṃ samācaret/
dravyeṇa tajjātīyena kuryādbimbāntaraṃ tataḥ
dhātudravyamayodbhūtaiḥ pūrvalohairdvijottama!/
taistairamūrtatāṃ nītaistattajjātīyalohajaiḥ
tattajjātīyalohairvā samutkṛṣṭairmahāmate!/
athavā rājataṃ bimbaṃ haimaṃ cotkṛṣṭatāmrajam
saṃdadhyāttu prayatnena na kadācit parityajet/
hīnatāmramayaṃ yattadārakūṭamayaṃ tu tat
sandhānakaraṇāyogyaṃ taddvayaṃ tu parityajet/
parityaktaṃ tu tadbimbaṃ kṣipet pūrveṇa vartmanā
tato bimbāntaraṃ kuryādrājataṃ vā suvarṇajam/
utkṛṣṭatattajjātīyadravyajaṃ vā mahāmate!
karmabimbeṣu sarveṣu hyevameva tu kārayet/
mṛtkāṣṭhopalaje bimbe tathā ratnamaye'pi ca
kenāpi hetunā bhagne kṛtvā bālagṛhādi tat/
tyaktvā tadanyat saṃpādya bimbasaṃsthāpanaṃ caret
divyasiddhādike sthāne viśeṣamavadhāraya/
mṛṇmaye mūlabimbe tu jīrṇe vātha jalādibhiḥ
hīnāṅge vā tadā kuryāt saṃdhānaṃ tu prayatnataḥ/
evaṃ varṇavihīnepi sandhānaṃ tu samācaret
mṛttikāśūlarajjvādīnna kadācit parityajet/
bimbe dhātumaye jīrṇe sandadhyāt svarṇapūrvakaiḥ
jīrṇe lohamaye bimbe sandadhyāt kāñcanena tu/
evaṃ ratnamaye bimbe sandhānaṃ ca samācaret
jīrṇaṃ tu yadyat tyājyaṃ syāt tattat tyaktvā tataḥ param/
sandadhyāttu tato vipra! na kuryādanyathā punaḥ
na bālagehaṃ tadbimbaṃ tat karmāpi samācaret/
nityanaimittikādyeṣu vartamāneṣu karmasu
prāguktaṃ sakalaṃ kuryādyathāvittānusārataḥ/
lakṣaṇādiṣvapi tathā na kuryādanyathā punaḥ
yeṣu vyakteṣu cihnāni nābhivyaktāni sattama!/
tānyapi svāni cihnāni lalāṭe vāṃsapaṭṭake
pṛṣṭhe vāpyaṅgapaṭṭe vā pāṇipādataleṣu vā/
mūrghni vā dadhate tasmāt tatra tatra nirīkṣayet
tasmādalakṣaṇā vyaktirvidyate na kadācana/
evaṃ tadīyā viprāśca kṣatriyā vaiśyajātayaḥ
maudgalyādyāstathānye ca na taccihnavivarjitāḥ/
bhaveyuḥ sarvathā tasmāccakraśaṅkhagadāmbujaiḥ
lohairanalasantaptaistattanmantrādhivāsitaiḥ/
pūjitairarghyagandhādyairaṅkitavyāḥ kṣaṇena tu
traividyā jñānasampannā yathoktācāraniṣṭhitāḥ/
viprādyāste'pi śūdrāśca yadaivaṃ kṛtalakṣaṇāḥ
tadā tu yogyā vijñeyāḥ samayaśravaṇādiṣu/
śāstroditāsu sarvāsu sāmagrīṣu mahāmate!
yāgopakaraṇānyevamarghyapātrādikānyapi/
saṃyojyāni yathāyogaṃ śaṅkhacakrādilakṣaṇaiḥ
tathā yānāsanādīni vibhoḥ sarvāṇi yatnataḥ/
svātmopakaraṇaṃ sarvamāsanādivivarjitam
aṅgulīyakaparyantaṃ bhūṣaṇaṃ kaṭakādikam/
uttamāṅgasamuddhāryaṃ sarvamuṣṇīṣapūrvakam
cakrādilāñchitaṃ kuryāt tadīyāśca gavādayaḥ/
viprādivallāñchitavyāstadīyā bhūruhādayaḥ
lāñchitavyā yathāyogaṃ cakraśaṅkhādilakṣaṇaiḥ/
ārādhakādyāḥ karmaṇyā evaṃ cakrādilāñchitāḥ
devatāntaracihnaistairakarmaṇyāstu lāñchitāḥ/
yatra vā bhagavanmūrtau lāñchanaṃ na pradṛśyate
tatrāpi lakṣaṇanyāsaṃ na kuryāt svecchayā dvija!/
yathāsthitaiva sā vyaktiḥ pūjyā vyāpakamantrataḥ
tadanye lāñchitavyāḥ syuḥ sarve pūrvamalāñchitāḥ/
iti samyak pratiṣṭhānaṃ devasya parikīrtitam
sthānasaṃrakṣaṇārthaṃ tu tasmin kāle'nyadā tu vā/
prāsādāgre'thavā vipra! prāṅkaṇe yatra kutracit
cakraṃ saṃsthāpayettatra amūrtaṃ śikharopari/
mūrtamaṅkaṇadeśe tu ṣoḍaśāṣṭabhujaṃ tu vā
amūrtaṃ dvādaśāraṃ tu aṣṭāraṃ ṣaḍaraṃ tu vā/
śaṅkhādīnyāyudhānyevaṃ vidadhyādaṅkaṇādike
dvitīyāvaraṇe vāpi tṛtīyāvaraṇe'pi vā/
cakrādibimbanirmāṇamuttaratra pravakṣyate
saha saṃsthāpane prāgvat karmabhedo na vidyate/
pṛthak saṃsthāpane kuryāt sarvakarma yathāvidhi
tattatsthāpanakāle tu tattatsaṃjñāmanuṃ japet/
vidyāṃ gadāmityādyaṃ yat pāṭhayettadvido janān
camūṣacchayena iti ca pnaviṣṇo iti tvṛcau/
pāṭhayedbahavṛcān paścācchākunaṃ sūktameva ca
dhṛtordhvapuṇḍraḥ kṛtacakre iti mantraṃ kaṭhān param/
pavitraṃ te vitatamityetān mantrān yajurmayān
āroheti ca sāmajñān pavitraṃ te agnirityapi/
ebhirvayamurukramasyetyātharvaṇān dvijān
ebhiḥ saṃsthāpya vidhivannavabhiḥ kalaśaistataḥ/
snapayedbrahnasūktasthairmantrairaṣṭābhireva ca
sarvasya vaśinaṃ devamiti prāk sthāpitena tu/
"bahirāvaraṇe nāstī" tyagnidiksaṃsthitena tu
yannābhipajhādabhavaditi yāmyasthitena tu/
dhṛtordhvapuṇḍra iti ca yātudhānagatena tu
dakṣiṇe tu bhuje vipra! iti paścimagena tu/
viṣṇunāktamaśrantīti vāyudiksaṃsthitena ca
puṃpradhāneśvaro viṣṇuriti somagatena vai/
imaṃ mahopaniṣadamitīśānagatena tu
mantrairetaiḥ samastaistu madhyakumbhena secayet/
prāsādāgrasthite cakre prokṣaṇaṃ tu samācaret
mahopaniṣadantasthānaṣṭau mantrān puroditān/
yadvā puruṣasūktaṃ tu sarvaśāntyai tato japet
atrānuktaṃ tu sakalaṃ pūrvoktaṃ tu samācaret/
samyaguktaṃ pratiṣṭhānaṃ kimanyacchrotumicchasi
sanakaḥ ---
kathitaṃ nityapūjādau tvayā nīrājanaṃ purā/
tadvidhānaṃ muniśreṣṭha! prabrūhi mama vistarāt
śāṇḍilyaḥ ---
nīrājanavidhānaṃ tu samākarṇaya sāmpratam/
nitye naimittike vipra! tathā kāmye'pi pūjane
antataḥ snānabhogānāṃ kuryānnīrājanaṃ vibhoḥ/
sarvadoṣapraśāntyarthaṃ sarvarakṣārthameva hi
alaṃkārāsanoktānāṃ bhogānāmantato'pi vā/
ubhayatrāpi vā kuryādvibhavecchānusārataḥ
yadvā pradoṣavelāyāṃ tat kuryāt prativāsaram/
sāyaṃ pūjāsamārambhāt pūrvameva dvijottama!
athavā pūjane kuryāddīpadānāt puraiva tu/
yadvā naivedyaparyante pūjāyāṃ tat samācaret
tadapi trividhaṃ proktaṃ sātvikādivibhedataḥ/
snānānte bhogayajñānte dvitayaṃ sātvikaṃ bhavet
sāyaṃkāle pratidinaṃ kuryādrājasasaṃjñitam/
pūjāyāṃ dīpadānāgre naivedyāntepi tāmasam
kuryāt prāsāda ekasmiṃsteṣāmekaṃ na tu trayam/
svayaṃvyakte tathānyaistu vibudhaisca pratiṣṭhite
prāsāde munimukhyaiśca sātvikāśyaṃ samācaret/
brāhnaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ sthāpite rājasaṃ bhavet
śūdraistu sthāpite strībhistāmasākhyaṃ samācaret/
eteṣāṃ sātvikādīnāṃ śrṛṇu samyag vidhiṃ kramāt
snanānāvaśiṣṭatoyena saṃpūrṇaṃ kalaśaṃ dvija!/
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmrajaṃ mṛṇmayaṃ tu vā
supiṣṭai rūrdhvato liptaṃ haridrāśālitaṇḍulaiḥ/
srajā cāśvatthapatreṇa yutaṃ vā kaṇṭhadeśataḥ
taṃ kṛtvā vāmapāṇau tu aparasmiṃstu mallakam/
puṣpaprakarasaṃpūrṇaṃ dhūpapātrāgninā yutam
dhūmāyamānaṃ siddhārthairdhūpadravyeṇa vā saha/
ekadhā devadevasya bhrāmayitvā tu mūrddhani
dīkṣitena janenaiva paricaryāpareṇa tu/
śuddhayā yoṣitā vā tad dvārabāhye visarjayet
kalpayet snānanabhogānte etannīrājanaṃ sadā/
kṛtaṃ pūvoditairdravyaiḥ kumbhamāpūrya vāribhiḥ
arghyapātroddhṛtairyadvā kevalairgālitaiḥ punaḥ/
antaḥ siddhārthakān kṣiptvā kaṇṭhe kuryādalaṃkṛtim
aśvatthapallavaiḥ sragbhiścandanenākṣatairapi/
anyatra rajanīpiṣṭairlepayet sarvato dvija!
tadāsye mallakaṃ puṣpasaṃpūrṇaṃ tu niyojayet/
saṃskṛtāgnisamudbhūtān purā dīpān pradīpya tu
vibhavecchānurūpeṇa caturviṃśādikān dvija!/
pākasthānāttu vai dīpāducchritāṃ caturaṅgulaiḥ
pradīpaṃ mallake kṛtvā sakumbhaṃ viniveśayet/
agrato devadevasya sadādhāroparisthitam
tamarghyagandhasragdhūpairhṛnmantreṇa tu pūjayet/
kevalaṃ sārghyapuṣpeṇa sādhakastadanantaram
dadyādācamanānte'rghyaṃ mantreśasyāthavā dvija!/
arghyālabhanamālyāni dhūpaṃ cāpyarghyameva vā
dīpakumbhaṃ tu pāṇibhyāmuddhṛtaṃ paricāriṇā/
devasya dakṣiṇaṃ pādamārabhyetarapaścimam
bhrāmayet sarvato'ṅgāni ekadhā vā dvidhā tridhā/
japan vai netramantraṃ tu hṛnmantraṃ vā yathāruci
evaṃ kumbhaṃ paribhrāmya pūrvavattu visarjayet/
tatastu devadevasya dadyādarghyaṃ tu mūrddhani
pākasthānāttadarthaṃ tu dīpa anīyate yadā/
tadānīṃ tadvidhānaṃ tu samākarṇaya sāmpratam
dīkṣitāḥ suvinītāśca sustrātāḥ paricārakāḥ/
vadanaṃ nāsikārandhre sthagayitvāmbareṇa tu
sitoṣṇīṣadharāḥ sarve sitacandanarūṣitāḥ/
sauvarṇāni ca pātrāṇi vitatāni yathāruci
rājatānyatha tāmrāṇi ārakūṭamayāni vā/
kāṃsyāni vāpi saṃpādya yathā vittānusārataḥ
ekatripañcasaptāpi navaikādaśa vā tathā/
dvi ṣaṭ ṣoḍaśa vā yadvā caturviṃśatisaṃkhyayā
pākālayaṃ samāsādya tatrāgneḥ saṃskṛtāt purā/
teṣāṃ madhye vartidīpān pātrāṇāṃ tu mahāmune!
caturaṅgulikotsedhān saghṛtān dīpayet punaḥ/
addhṛtya tāni pātrāṇi karaistu paricārakāḥ
vaheyuḥ paṅktibandhena tadagre gaṇikājanāḥ/
gaccheyurbhagavadbhaktāḥ kurvanto nṛttagītake
tadagre śaṅkhabheryādisamuddhoṣaṇatatparāḥ/
tadagre vetriṇo'spṛśyajanotsāraṇatatparāḥ
gaccheyuḥ paritasteṣāṃ dīpikādhāriṇo janāḥ/
evaṃ kramāt samāsādya tiṣṭheyurdevasannidhau
athānyo dīkṣito vipraḥ kumbhamāpādya pūrvavat/
samallakaṃ tadūrdhve tu teṣvekasmāt pradīpya tu
pākasthānādāhṛteṣu pradīpaṃ viniveśya ca/
sadādhārasthitaṃ kuryāt tataḥ sādhakasattamaḥ
kumbhaṃ prāgvat samabhyarcya deveśaṃ ca tataḥ param/
bhrāmayet pūrvavat kumbhaṃ tasmin kāle dvijottama!
ṛgādyadhyayanaṃ kuryāddvijāḥ prāgādidikasthitāḥ/
sannidhau devadevasya nṛtyaṃ tu gaṇikāstadā
maṅgalāni ca gītāni sarve gāyantu gāyakāḥ/
svareṇoccatareṇaiva stuvantu stotrapāṭhakāḥ
bherīmṛdaṅgaśaṅkhādīn ghoṣayeṣuḥ samantataḥ/
evaṃ sarvatra vai kuryādṛgādyadhyayanādikam
kumbhamevaṃ paribhrāmya datvā taṃ paricāriṇaḥ/
haste'tha dīpapātrāṇi darśayeditarāṇi ca
dṛṣṭvā samyak tato dadyādarghyaṃ devasya mūrdhani/
kumbhapūrvāṇi pātrāṇi vahantaḥ paricārakāḥ
pradakṣiṇakramāt sārdhaṃ pūrvavadgaṇikādibhiḥ/
kṣipeyurdvārabāhye vā bāhyadvārasya bāhyataḥ
athavā viniyuktāni tāni saṃgṛhya yoṣitaḥ/
susnātā dhautavasanā dvijātibhāvitātmanaḥ
lalāṭe tilakaṃ datvā sarvālaṃkārabhūṣitāḥ/
kṣipeyuruditenaiva vartmanā dvijasattama!
athavā viniyogāttu pūrvaṃ pākālayādapi/
yoṣito dīpapātrāṇi gṛhītvā proktavartmanā
ānayeyurvibhoragre karturicchānurūpataḥ/
evaṃ nīrājanaṃ kuryādalaṃkārāsanāntataḥ
athavā bhrāmayet kumbhaṃ dīpāṣṭakasamanvitam/
yadvā tatrāpi vai kumbhaṃ sāgnimallakasaṃyutam
dhūmāyamānaṃ siddhārthairbrāmayeddīpavarjitam/
evaṃ nīrājanaṃ proktamekamūrterdvijottama!
anekamūrtipūjāyāṃ mukhyamūrtyāditaḥ kramāt/
sarvāsāmapi mūrtīnāṃ datvārghyādyaṃ pṛthak pṛthak
ekaikena tu kummena pratyekaṃ, athavā dvija/
sarvāsāmapi kumbhena prāgvannīrājanaṃ caret
evaṃ nīrājanaṃ yena kṛtaṃ bhagavato vibhoḥ/
anutiṣṭhanti sāhāyyaṃ tasmin karmaṇi ye janāḥ
rajastamovinirmuktā bhaveyuste na saṃśayaḥ/
ayogyajanasaṃspṛṣṭe kumbhe taṃ parihāya tu
kumbhāntaraṃ samāpādya tena tattu samācaret/
dīpenaṣvekatamo dīpo yāyāduparatiṃ yadi
pramādādvātavegādyaiḥ purastādvinivedanāt/
śrībhaṅgo jāyate paścādyadi vyādhyādipīḍanam
tasmāt pradīpya sahasā mūlamaṣṭottaraṃ japet/
śaṅkhādyairnṛttagītābhyāṃ vinā nīrājanaṃ kṛtam
yadi syānniṣphalaṃ tat syāt tasmāttaiḥ sārdhamācaret/
evaṃ nīrājanaṃ proktaṃ sātvikaṃ nāma nāmataḥ
rājasaṃ nāma viprendra! nīrājanamathocyate/
prāgvat pātrāṇi sampādya yoṣitaḥ suvibhūṣitāḥ
kacchabandhena saṃyuktāḥ paricārakapūrvakāḥ/
pākasthānaṃ samāsādya teṣu dīpān pradīpya tu
karairuddhṛtya pātrāṇi nirgatāśca mahānasāt/
śreṇībandhāḥ samāsādya prāgvadgītādibhiḥ saha
agrato devadevasya vinyaseyurmahītale/
ādhāreṣu tato'rghyādyaistāni pātrāṇi pūjayet
mūlabimbādibimbānāṃ nyāsaṃ katvā vidhānataḥ/
arghyālabhanapuṣpādyairarghyapādyādibhistu vā
sādhako devadevasya pūjāṃ kṛtvā krameṇa tu/
uddhṛtya dīpapātrāṇi pūjakaḥ susamāhitaḥ
mūlamūrtestu vai pūrvamāpādānmūrdhapaścimam/
tridhā saṃbhrāmayetteṣāmekaikaṃ vā trayaṃ trayam
anyāsāmapi mūrtīnāmevameva samācaret/
evaṃ nīrājanaṃ devyorlakṣmīpuṣṭyoḥ pṛthak pṛthak
ṛgādyadhyayanādyaṃ tu pūrvavattu samācaret/
niveditāni viprendra! bhūyaḥ saṃgṛhya yoṣitaḥ
kṣipeyuḥ prāgvidhānena balipīṭheṣu vā dvija!/
evaṃ nīrājanaṃ vipra! sāyaṃkāle samācaret
yadvā pūrvoditaṃ kumbhaṃ vartidīpasamanvitam/
samatsyamāṃsabalibhiranvitaṃ bhrāmayet tadā
yadvā kumbhaṃ paribhrāmya dīpamallakasaṃyutam/
tat paścādannapiṇḍānāṃ pañcānāṃ bhramaṇaṃ caret
evaṃ nīrājanaṃ proktaṃ trividhaṃ rājasābhidham/
nīrājanaṃ tāmasākyamidānīmavadhāraya
pākasthānaṃ samāsādya yoṣidvā paricārakaḥ/
pātramekaṃ samādāya pūrvoktadravyanirmitam
annapiṇḍāni catvāri dūrvāmuṣṭicatuṣṭayam/
tasmin pātre caturdikṣu viniveśyāthavā dvija!
pṛthak caturṣu pātreṣu tāni catvāri vinyaset/
prāguktavartmanāsādya devadevasya sannidhim
ādhāropari vai pātraṃ vinyasettatra tatparam/
tat pātramarghyapuṣpeṇa hṛdā saṃpūjya sādhakaḥ
arghyaṃ pādyaṃ tathā''cāmaṃ devasya vinivedya ca/
tatonnapiṇḍamaindrasthaṃ dūrvāmuṣṭiṃ tathaiva ca
cakramantreṇa saṃbhrāmya devasya śirasopari/
tatpunardevadevasya prācyāṃ diśi vinikṣipet
evaṃ dakṣiṇadiksaṃsthaṃ bhrāmya dakṣiṇataḥ kṣipet/
pascimasthaṃ paribhrāmya paścimasyāṃ diśi kṣipet
uttarasthaṃ paribrāmya uttarasyāṃ diśi kṣipet/
devasya tilakaṃ kuryāddīpapātrotthabhasmanā
evaṃ nīrājanaṃ kuryāddīpadānāt puraiva tu/
hemādi dravyajaṃ pātraṃ ṣaḍviṃśāṅgulavistṛtam
kṛtvā suvṛttaṃ tanmadhye pajhaṃ kuryāt sakarṇikam/
patrāṣṭake karṇikāyāṃ dīpagartaṃ prakalpayet
dīpān prajvālayettatra ṣaḍaṅgulasamucchritān/
?Bsiddhārthadadhidūrvādibījaiśca paripūritam
pūjitaṃ gandhapuṣpādyaiḥ pātramādāya sādhakaḥ/
triḥ pradakṣiṇamāvartyaṃ pāṇibhyāṃ devamūrdhani
prākārāvaraṇādbāhya divā somadiśi kṣipet/
prāgannapiṇḍabhramaṇādante dhūpotthabhasmanā
rakṣayā saṃpuṭīkuryādevaṃ nīrājanaṃ dvija!/
evaṃ nīrājanaṃ kuryānnivedyānte vibhoḥ sadā
evaṃ nīrājanaṃ proktaṃ dvividhaṃ tāmasāhvayam/
gītanṛttādikaṃ sarvaṃ prāgvadatra samācaret
kuryāt snānāvasāne'pi ṛgādyadhyayanādikam/
arghyādibhogairyajanaṃ varjayet tatra sarvadā
sāyaṃkālaṃ vinānyatra nīrājanavidhau dvija!/
na kuryāddevadevasya mantranyāsaṃ kadācana
nīrājanaṃ sātvikākhyaṃ pravṛttaṃ yatra tatra tu/
rājasaṃ tāmasaṃ vāpi na kadācit samācaret
rājasaṃ tāmasaṃ vāpi pravṛttaṃ yatra tatra vai/
nīrājanaṃ sātvikākhyaṃ kuryādicchānurūpataḥ
saṃpūrṇaṃ bhagavadyāgāt phalamicchan mahāmate!/
uktamārgaviparyāsaṃ na kadācit samācaret
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe pratiṣṭhāvidhānaṃ nāma pañcadaśo'ghyāyaḥ //
************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0