Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 15

15.1

// śrīḥ //
pañcadaśo'dhyāyaḥ
sanaka :---
svayaṃ vyaktavimānasya prādurbhāvaprasaṅgataḥ/
pratiṣṭhā sūcitā brahnan! vistareṇādya me vada

15.2

śāṇ‍ḍilya :---
śrūyatāmabhidhāsyāmi yadarthaṃ coditastvayā/
pauṣkarākhye mahāśāstre proktā bhagavatā svayam

15.3

pratiṣṭhā vāsudevena pauṣkarasya mahātmanā/
suvistareṇa sarvatra prakīrṇā bahudhā sthitā

15.4

sarvatra sāramud‌dhṛtya tatprasādādvadāmi te/
ādyavedodbhavairdivyaiḥ sākṣāt sadbrahnavācakaiḥ

15.5

mantrairbalādikairyoktā pratiṣṭhā tatpadapradā/
siddhāntoktena mantreṇa sāṅgenaiva balādikaiḥ

15.6

sthāpanā yā tu sā proktā bhogamokṣaphalapradā/
sāṅgena mūlamantreṇa jñānadhyānānvitena ca

15.7

pratiṣṭhā vihitā brahnan! mantrasiddhiphalapradā/
ekāyanākhyavedoktairmantrairanyaistrayīmayaiḥ

15.8

siddhāntoktena mantreṇa, sāṅgena kriyate ca yā/
sā sārdhamaihikairbhogai, raṇimādiphalapradā

15.9

divyairbalādikairmantraiḥ saha cānyaistrayīmayaiḥ/
sa tu ṣāḍ‌guṇyaphaladā saha sajñaphalairbhavet

15.10

saha ṛk‌sāmapūrvaistu mantraiḥ svavyāptisaṃyutaiḥ/
sāṅgena mūlamantreṇa sthāpanā yā mahāmate!

15.11

sā sarvabhogadā cānte tathā mantraphalapradā/
kevalaiḥ śrutimantraistu yathāvasaralakṣaṇaiḥ

15.12

dhāraṇā bhagavadadhyānamantranyāsena vai saha/
deśikendreṇa yā kāryā bhaktānāṃ parameśvare

15.13

sāmānyā sā parijñeyā yajñavat sarva(svarga)bhogadā/
kālakramādakāmānāṃ sarvāḥ paraphalapradāḥ

15.14

iti mantravibhedena saptadhā parikīrtitā/
dvijendro bhagavadyājī tadbhaktastanmanāḥ sadā

15.15

nirdvandvo nityasattvastho dviṣaṭ‌kādhyātmacintakaḥ/
vettā yo vyūhapūrvasya vyaktasya paramātmanaḥ

15.16

balādidivyamantreṣu yasya niṣṭā parā sthitā/
sanyāsaṃ karmaṇāṃ yastu karotyadhyakṣataḥ kramāt

15.17

nityasiddhe tadākāre tatparatve ca sarvadā/
yasyāsti saktirhṛdaye tasyāsau sannidhiṃ bhajet

15.18

mantrarūpī jagannāthaḥ paramātmācyutaḥ prabhuḥ/
atastena pratiṣṭhānaṃ kṛtaṃ mukhyādhikāriṇā

15.19

viddhi tanmukhyakalpaṃ tu pratiṣṭhoktaphalapradam/
prāk‌ trayīdharmaniṣṭho yaḥ prāptadīkṣo jitendriyaḥ

15.20

mantrajñaḥ karmakuśalaḥ pañcarātrārthatatvavit/
sthāpanaṃ yat kṛtaṃ tena hyanukalpaṃ ca viddhi tat

15.21

parātparasvarūpasya parasya caturātmanaḥ/
śāntoditādivyūhānāṃ keśavādyakhilasya ca

15.22

tathā vibhavamūrtīnāmekākārasvarūpiṇaḥ/
tathā ca sarvajagatāmekabījātmakasya ca

15.23

sadoditasvarūpasya vāsudevasya vai vibhoḥ/
trayāṇāmacyutādīnāṃ tadbhedānāṃ tathaiva ca

15.24

śāntoditasvarūpasya parasya caturātmanaḥ/
yā tu sandhānarūpā sā "pratiṣṭheti" prakīrtitā

15.25

pīṭhabrahnaśilājñānastambasya caturātmanaḥ/
caturdigvīkṣamāṇasya yā tu sandhānalakṣaṇā

15.26

boddhavyā "supratiṣṭhā" ca digvyūhaparipūrikā/
dhṛtiśaktiḥ svarūpeṇa tvamūrtenāvyayātmanā

15.27

sthitaye prakriyārthaṃ ca "brahnapāṣāṇatāṃ" gatā/
sarvabrahnaśilāniṣṭhamākṣiterdvijasattama!

15.28

vyāptamāmūlataścaiva tenāmūrtena vai purā/
dravyamūrtiramūrtā ca gṛhītā stambalakṣaṇā

15.29

anugrahārthaṃ varṇānāṃ sthityarthaṃ dikkramasya ca/
adhordhvābhyāṃ vibhāgārthaṃ siddhaye punareva hi

15.30

tātvasya viśavpīṭhasya jaḍatvavinivṛttaye/
samyak saṃvittilābhārthaṃ tatvānāṃ bhinnarūpiṇām

15.31

yuktiḥ parigṛhītā ca cāturātmyaikalakṣaṇā/
ekasyācyutabījasya bhinneṣu prativastuṣu

15.32

saṃsthi sthitiracchinnā sā "pratiṣṭhānta" eva hi/
jñānastambāvibhaktānāmeteṣāṃ caturātmanām

15.33

caturdigvīkṣamāṇānāṃ sthāpanā yā samīritā/
ekadigvīkṣitānāṃ ca sthāpitānāṃ ca paṅ‌ktitaḥ

15.34

sā ca "pratiṣṭhā" vijñeyā pūrvavad‌dvijasattama!/
bhinnānāṃ vyūhamūrtīnāṃ keśavādyakhilasya ca

15.35

prādurbhāvasamūhasya dvyādikasya ca yad‌dvija!/
ekasmin viśvapīṭhe tu sthitirekasya cecchayā

15.36

pratiṣṭhākhyaṃ "viśeṣaṃ tu sthāpanaṃ" samudāhṛtam/
cicchakteranuviddhaṃ ca avyaktaṃ tatvavigraham

15.37

divyamūrtau calākhye tu nityamekātmatādhiyā/
bimbasaṃskārakāle tu adhivāsābhidhe dvija!

15.38

acalatvena sanmantraiścalabhāvena vā punaḥ/
sāṅgaṃ salāñchanaṃ caiva kāmāccābhimatāttu vai

15.39

ārādhanārthaṃ hṛdayānnyastaṃ taddhṛdaye punaḥ/
samāharet kṛtārthatvānnityaṃ kālāntareṇa vā

15.40

subodhapariṇāmena satvenā''nirmalena ca/
kālasattā iyattākhyā paricchedavaśāt smṛtā

15.41

tamā "sthāpanasaṃsthaṃ ca viśeṣaṃ" samudīritam/
saṃpanne brahnapāṣāṇasaṃskāre paiṭhike'pi ca

15.42

udvartanābhyañjanena mṛdbhūtīrgomayādinā/
śilpidoṣopaśamane snānamātre kṛte sati

15.43

niṣpanne netradāne tu snāne saṃpādite pare/
utthāpya mūrtipādyaistu guruṇā vahubhirbalāt

15.44

niveśanamamantraṃ yadvidhivat sāmprataṃ kṛtam/
tṛtīyaṃ vajralepena nityamekātmatā dvija!

15.45

prāpte lagnodaye mantranyāsamāraṇāttu vai/
cicchakteranusandhānāt tat "sthitasthāpanaṃ" tathā

15.46

prāsādāntarabhittīnāṃ likhitaṃ vāmbarādike/
sid‌dhyarthaṃ sādhakendraistu siddhikālāvadhiṃ tu vai

15.47

carabimbasya yanmantranyāsaṃ vai sāsanasya ca/
nityamārādhanārthaṃ tu karmārcāyāmapi dvija!

15.48

tadapi pracalākhyaṃ tu sthitasthāpanameva ca/
kṣmābhaṅgairjalapūrvaistu doṣairyā cātidūṣitā

15.49

ud‌dhṛtya yojitānyatra sthāne tu śubhalakṣaṇe/
samyak saṃsthāpanādbhūyaḥ "saṃsthāpana" mudāhṛtam

15.50

vidyutprapātapūrvaistu doṣairyā cātidūṣitā/
tadutthāne kṛte śaśvannirdoṣe cāsane sati

15.51

tatsamā lakṣaṇāḍhyā ca pratimādyā mahāmate!/
anyasmin vā nave pīṭhe vidhivat pariyojitā

15.52

boddhavyaṃ tadviśeṣaṃ ca "sthāpanotthāpanaṃ" tu vai/
ādimūrtyādibhedena calācalavibhāgataḥ

15.53

pratiṣṭhādiviśeṣāstu aṣṭadhā parikīrtitāḥ/
ādimūrtyādimūrtīnāṃ bhogaparyaṅkaśāyinām

15.54

yā tu pīṭhe muniśreṣṭha! vidhivat pariyojanā/
"saṃsthāpanā" ca vijñeyā, tathā "cā''sthāpanā"

15.55

āsīnānāṃ sthitānāṃ tu sthāpanā samudīritā/ [bhavet//
"prasthāpanā" suparṇasthamūrtīnāṃ parikīrtitā

15.56

śayanādivibhedena caturdhā parikīrtitā/
bhūyaśca dvividhaṃ viddhi beraikatvabahutvataḥ

15.57

śilayā maṇinā vāpi lauhairvāpi kṛtā tu yā/
nityādisakalasnānaviṣayā, rahitā sadā

15.58

karmārcayāpi devībhiḥ sthitāpyāsīnatāṃ gatā/
sthāpyate kevalā mūrtiḥ "ekaberaṃ" tu viddhi tat

15.59

mṛddārujaṃ tu yadbimbaṃ karmārcādisamanvitam/
nityādisarvasnānārthaṃ śaktibhiḥ sahitaṃ na vā

15.60

maṇivajrādiśailotthaṃ nimittasnapanakṣamam/
sadā tu nityasnānārthaṃ karmārcāsahitaṃ tu yat

15.61

bṛhadbimbaṃ tu lakṣmyādisahitaṃ rahitaṃ tu vā/
nityanaimittikādyuktasakalasnapanakṣamam

15.62

lakṣmyādibhiḥ samopetaṃ yadbimbaṃ śaktibhiḥ sadā/
tadetattrividhaṃ viddhi "bahuberaṃ" mahāmate!

15.63

yattu citramayaṃ bimbaṃ bhittikāṣṭhāmbarāśrayam/
karmabimbasamopetaṃ nityādisnānakarmaṇi

15.64

yaccāpi mṛṇmayaṃ bimbaṃ trividhaṃ cāpi citrajam/
nityanaimittikasnāne darpaṇādisamanvitam

15.65

karmabimbānvaye yogyaṃ vibhavecchānusārataḥ/
etaccaturvidhaṃ viddhi "bahuberaviśeṣakam"

15.66

bahuberaṃ yathāyogaṃ sthitamāsīnameva vā/
śayānaṃ yānagaṃ vāpi bhavedicchānurūpataḥ

15.67

bahuberādibhedāstu pañcadhā parikīrtitāḥ/
anyāni karmabimbāni yātrābimbapurassaram

15.68

tattatkarmaviśeṣārthaṃ bahuberaikabairayoḥ/
dvayośca kalpanīyāni vibhavasyānurūpataḥ

15.69

sādhāraṃ sarvamūrtīnāṃ prati (adhi)ṣṭhānakramaṃ śrṛṇu/
yathoktalakṣaṇopetaṃ prāsāda bimbasaṃyutam

15.70

yathābhimatadigvaktraṃ niścayīkṛtya vai purā/
bhūbhāge sati vai kuryāttadagre yāgamaṇḍapam

15.71

dik‌traye tadabhāvāttu tadabhāvādvidikṣu vā/
yathābhimatadeśeṣu saumyayāmyadigāyatam

15.72

ānuguṇya, ''yaśuddhaṃ ca śubhaṃ nirbādhamucchritam/
tripañcāśatkarāyāmaṃ ṣoḍaśāṅgulasaṃmitam

15.73

dvisaptakaravistāraṃ vibhavecchānusārataḥ/
hastadvādaśavistīrṇaṃ ṣaṭ‌catvāriṃśadāyatam

15.74

dvicatuṣkāṅ‌gulairyuktamaṣṭatriṃśatkarāyatam/
vistṛtaṃ daśabhirhastairathavā dvijasattama!

15.75

catustriṃśatkaraṃ sārdhamāyāmaṃ navavistṛtam/
dviraṣṭāṅgulasaṃyuktaṃ triṃśatkarasamāyatam

15.76

vistṛtaṃ cāṣṭabhirhastairevaṃ pañcavidhaṃ bhavet/
saptaṣaṭ‌pañcahastaṃ ca tathā sārdhaṃ catuṣkaram

15.77

caturhastaṃ bhavet pīṭhaṃ kramānmaṇḍapapañcake/
maṇḍape maṇḍape kuryāt pārthivaṃ pīṭhapañcakam

15.78

svavistṛteḥ ṣaṃḍaśena sarveṣāṃ parivarjya ca/
antarālāni viprendra! taducchrāyamathācaret

15.79

caturviṃśatimāṃśena svena svena mahāmate!/
śiṣṭhaṃ ca parito vīthiḥ syādebāṃ pīṭhakalpanā

15.80

tadvistārocchritāṃstambhān sthāpayet koṇadeśataḥ/
tanmānena samāropyāḥ stambhānāṃ śirasopari

15.81

racanārahitāścānye daṇḍāstiryak‌prasāritāḥ/
sarvaṃ sthalāṃgaṇaṃ brahnan! caturdik‌toraṇānvitam

15.82

pīṭhāt tṛtīyabhāgena vistṛtaṃ toraṇaṃ bhavet/
vistārāt triguṇenaiva sarveṣāmunnatiḥ smṛtā

15.83

sacakragaruḍāḥ sarve tricatuḥpañcasaṃkhyayā/
svāntarālapramāṇena sastambhāstoraṇākhilāḥ

15.84

viniveśyāḥ kṣitau khātvā sarve caiva sulakṣaṇāḥ/
caturaśrāstvadhobhāge tvaṣṭāśrā madhyabhāgataḥ

15.85

vartulāścordhvabhāgāśca samāṃśena vibhājitāḥ/
kṛtvaivaṃ bhagavadyāgamaṇḍapaṃ sarvakarmaṇaām

15.86

udagdik‌pīṭhataścordhve dhiṣṇyaṃ kuryāt kajāṅkitam/
vartulaṃ caturaśraṃ tu prakāśākhyaṃ sulakṣaṇam

15.87

śaṅkhacakragadāpajhairaṅkitaṃ mekhalāvanau/
dravyāṇāmadhivāsārthaṃ tatsamīpasthitaṃ tu yat

15.88

madhyame maṇḍalaṃ pīṭhe mantrāstrakalaśārcanam/
caturthaṃ snānakumbhānāṃ soṣadhīnāṃ niveśane

15.89

tasminnanyatra śayanaṃ, pañcamaṃ snapanāsanam/
bhadrapīṭhasamāyuktaṃ snānadravyasamanvitam

15.90

pūritaṃ vālukābhiśca kartavyaṃ tu dvijā'thavā/
sadvāraṃ sagavākṣaṃ ca sakavāṭaṃ hi sārgalam

15.91

kṛtvaivamadhivāsārthaṃ prākāraṃ sālayaṃ mahat/
prāsādakṣetramānaṃ tu santyajya paritastataḥ

15.92

samekhalaṃ sapīṭhaṃ tu dikṣu kuṇḍāṣṭakaṃ likhet/
anukalpe tu vā kuryāt prācyāṃ diṅbhaṇḍapādbahiḥ

15.93

tatpāścātye tu vā bhāge sapīṭhāḥ sahatoraṇāḥ/
sastaṃbhā vā pṛthak‌pīṭhā viviktāśca parasparam

15.94

cāturātmyādidevānāṃ brahnan! sthāpanakarmaṇi/
saṃsthitiṃ śrṛṇu kuṇḍānāṃ vividhāṃ digvidikṣu ca

15.95

mahāvibhavasaubhāgya āyurārogyavṛddhaye/
siddhaye sarvakarmāṇāṃ (!) vighnānāṃ vinivṛttaye

15.96

vyatyayādaphalaṃ viddhi muktaye samatānagha!/
gadādvandvadvayopetaṃ prāgdik‌turyāśrameva vā

15.97

cakraṃ dakṣiṇadigvipra! śaṅkhaṃ pratyak‌pradeśataḥ/
pajhamuttaradigbhāge yathābhimatapallavam

15.98

āgneyyāṃ tu samāpādya kuṇḍamaśvatthapatravat/
vimuktakamalaṃ kuryāt trikoṇaṃ pūrvavattataḥ

15.99

homārthaṃ yā tu dikkuṇḍamaṣṭāśraṃ vāyave pade/
dhiṣṇyaṃ śrīvatsasaṃjñaṃ tat, ardhendusadṛśākṛti

15.100

aiśānyāṃ tu samālikhya lakṣaṇenopalakṣitam/
ato'paraṃ sanniveśamekāgramavadhāraya

15.101

dhiṣṇyaṃ pūrvapade vṛttamāgneyyāṃ kaustubhākṛti/
cakraṃ dakṣiṇādigbhāge śārṅgākāraṃ tu yātudik

15.102

āpyāṃ gadākṛtiṃ prāgvanmālākhyaṃ vāyave pade/
udagdikkamalākāraṃ śrīvatsākāramīśadik

15.103

vistāraṃ śama (ya) mānaṃ tu sarveṣāṃ vihitaṃ tu vai/
dvādaśāṃśaṃ parityajya oṣṭhārthaṃ ca tato bahiḥ

15.104

susamaṃ mekhalābandhaṃ kuryāt tadvistṛteḥ samam/
śama(ya?)dvayaṃ bhavet sarvaṃ yathā mekhalayā saha

15.105

madhyadeśe tu vṛttaṃ ca turyāśraṃ vā sulakṣaṇam/
prāsādakṣetrabhūmervai tamevaiśapade bahiḥ

15.106

saṃpādyamānaṃ yuktaṃ vā tarpaṇe sarvakarmaṇām/
vāstvaṅgavibudhānāṃ ca lokeśānāṃ mahāmate!

15.107

vighneśadvārapālānāṃ kṣetreśasya tathā kṣiteḥ/
kṛtvaivaṃ bhūṣayet prāgvat sakuṇḍaṃ yāgamaṇḍapam

15.108

caturaśraṃ caturdvāraṃ darbhamālāntarīkṛtam/
anyatra tadalābhe tu yathābhimatadiṅ‌mukham

15.109

caturdaśakarāccaiva yāvattriṃśatkarāvadhi/
ṣaṭ‌karāntaṃ punastasmādbimbamānavyapekṣayā

15.110

kāryā madhye sthalā teṣāṃ dvisaptāṃśaistato'ṣṭabhiḥ/
samantabhadrā suślakṣṇā citā pkeṣṭakādibhiḥ

15.111

tālonnataiḥ samārabhya sāmānye'smin hi karmaṇi/
unnatāṅ‌gulavṛd‌dhyā tu, nīcā tad‌dhrāsataḥ kramāt

15.112

dvitriraṣṭāṃśakairmadhye sarvāsāṃ maṇḍalaṃ bhavet/
caturaśraṃ caturdvāraṃ cakrāmburuhabhūṣitam

15.113

dakṣiṇe śayanaṃ, saumye kuṇḍaṃ, agnestu pūrvavat/
samekhalaṃ dvihastaṃ ca cakrapajhāṅkitaṃ śubham

15.114

tadadhaścaturaśraṃ prāk gadāmekhalikānvitam/
tathā dakṣiṇadigbhāge kuryādvai cakracihnitam

15.115

vartulaṃ paścime saumye kamalāṅkaṃ manoharam/
śaṅkhāṅkaṃ sarvakoṇeṣu mānameṣāṃ yathordhvage

15.116

sarve daśāntahastānāṃ caturṇāmekamekhalā/
maṇḍapānāṃ tu kintvatra ūrdhvagaṃ sarvamekhalam

15.117

tato'dhaḥ saṃsthitāḥ sarve ekakuṇḍāstu maṇḍapāḥ/
teṣāṃ samekhalaṃ cādye dvāviṃśatyaṅ‌gulaṃ bhavet

15.118

hrāsādaṅ‌gulayugmasya yāvadvai ṣoḍaśāṅ‌gulam/
syāt ṣaṭ‌kare gṛhe kuṇ‍ḍaṃ kuryādvai vā mekhalādhikā

15.119

aṣṭahastocchritaṃ pūrvaṃ tatordhakaravardhitam/
trayodaśakarādīnāṃ caturṇāṃ hrāsayet tataḥ

15.120

aṣṭakaṃ tvaṅ‌gulānāṃ tu saptapañcacatuḥkramāt/
na hrāsaḥ ṣaṭ‌karāntānāṃ nyūnānāmucchriterbhavet

15.121

evaṃ snānagṛhāṇāṃ tu vistāraśconnataiḥ saha/
kintu vai vālukāpīṭhairmadhyataścopaśobhitaḥ

15.122

dvicaturbhirdvihastāṃśairvistṛtāḥ prāgvadunnatāḥ/
snānīyā agragohādvā diktraye'bhimeta śubhe

15.123

ardhamānasamaṃ mukhyāt supīṭhaṃ śayanānvitam/
dṛgdānabhavanaṃ kuryānmaṅgalyakalaśaiḥ saha

15.124

sarveṣāṃ karmabhūbhāgaṃ koṇastambhairvibhūṣitam/
sunetrairveṣṭitaṃ kuryāccakrādyaiḥ pūrvavadyutam

15.125

susthiraṃ dṛḍhapādaṃ ca snānāmbhograhaṇakṣamam/
ardhena vālukāpīṭhāddīrghamādyakrameṇa tu

15.126

vardhitaṃ cārdhahastena hrāsitaṃ caturaṅ‌gulaiḥ/
svadairghyādardhavistīrṇaṃ kṛtvaivaṃ sapraṇālakam

15.127

tena tadvālukāpīṭhaṃ bhūṣayenmadhyagena tu/
yāgāgārasya vai dikṣu dvārārthaṃ tatra cāntare

15.128

śamārdhaṃ vṛddhiyogena hrāso'nyatra kalādikaḥ/
toraṇāni bahiḥ kuryād‌dṛḍhaiḥ kāṣṭhaiḥ supūjitaiḥ

15.129

pañcahastāni cārdhena vardhitāni kareṇa tu/
na hrāsamācarettepāmanyatra karaṇe sati

15.130

daśamāt pañcahastānāmṛte bhūmau praveśayet/
śamārdhaṃ vardhitānāṃ ca dve dve saṃvardhayet kale

15.131

dairghyāt praveśaśiṣṭāttu tribhāgena tadantaram/
sarvaṃ cakradhvajaṃ kāryaṃ vastrasraṅbhañjarīyutam

15.132

sudhādyairvarṇakaiḥ pītaiścandanādyaistu lepitam/
bhinnāṅgametadakhilaṃ yathaikasmin hi yujyate

15.133

karma, yāgagṛhe śaśvadvibhūtervāvanervinā/
pañcatriṃśatkaraṃ kṣetraṃ svaturyāṃśena vistṛtam

15.134

tanmadhye tu caturhastaṃ cā''pādyaṃ sthalasaptakam/
sthalānāṃ vyavadhānaṃ tu kuryādvai tālasaṃmitam

15.135

ekāpāyena vai kuryādvihastāntasthalāṅgaṇam/
krameṇāṣṭāṅgulānmānādvyaṅgulaṃ dvyaṅgulaṃ vinā

15.136

sthalānāṃ saṃkaṭānāṃ ca vyavadhānaṃ dvigolakam/
evameva samucchrāyaḥ sarvāsāṃ parikīrtitaḥ

15.137

parito vihitaṃ vīthermānamatra svapīṭhajam/
evaṃ vā saṅkaṭe kuryādādyoktānmaṇḍapadvayāt

15.138

madhye maṇḍalapīṭhaṃ tu, tasya dakṣiṇadigbhavet/
samīpe śayanaṃ, sthānakumbhānāṃ sthāpanāyanam

15.139

evaṃ hi vāmanikaṭe bhogānāṃ mantratarpaṇam/
ṛgyajuḥ sāmapūrvāṇāṃ śrutīnāṃ havanaṃ pare

15.140

dṛgdānaśayanaṃ sthāne hyanyasmin śayane hitam/
vyavasāyārthasampattī deśakālau tu tajjñatām

15.141

jñātvā samācaret sarvaṃ na nyūnaṃ nādhikaṃ tu vā/
yadyuktamaviruddhaṃ ca vyāpakaṃ samprayojanam

15.142

tattadabhyūhya sarvatra kuryāllobhadhiyā vinā/
yato yathoktaṃ devānāṃ niṣpadyati hi vā na vā

15.143

ato yathoktena vinā nāvasīdati buddhimān/
yathoktakaraṇe cchidrapūraṇaṃ paramaṃ smṛtam

15.144

bhāvabhaktisametaṃ ca śraddhāpūtaṃ puroditam/
prāsādasyāṣṭadigvyoma mūrtipānāṃ yathoditam

15.145

sthaṇḍileṣvatha kuṇḍeṣu, tādarthyenāthavā svayam/
svakuṇḍe havanaṃ kuryāccaturvedamatho'pare

15.146

samastaṃ mūrtipīyaṃ vā svayameva samācaret/
sāmagrīvirahādyogyamūrtipānāmabhāvataḥ

15.147

evaṃ tvabhinava kṛtvā yāgārthaṃ maṇḍapaṃ dvija!/
pūrvoditairalaṅkārairalaṃkṛtya pṛthagvidhaiḥ

15.148

sitaraktādibhedena prāgādau tu dhvajāṣṭakam/
niveśya madhye vedyāṃ tu punarapyayavattathā

15.149

yāgamaṇḍapanirmāṇe bhūyo vidhyantaraṃ śrṛṇu/
prāgvā hyudagvā prāsādāt triṃśaddhastairdvijāyatam

15.150

dvyadhikairmaṇḍapaṃ kuryādanyad dvādaśabhiḥ karaiḥ/
syāt turyaśrāyataṃ madhye vedīnāṃ tatra pañcakam

15.151

paritaḥ pañcahastaṃ ca haste haste'nrīkṛtam/
pradakṣiṇagaṇopetaṃ vitānādyairvibhūṣitam

15.152

vedyāmuttaradik‌sthāyāṃ kuryāt kuṇḍaṃ salakṣaṇam/
homopakaraṇaṃ sarvaṃ tatropari niveśya ca

15.153

tatoparāyāṃ vedyāṃ tu netre unmīlayed‌dvija!/
maṇḍalaṃ madhyamāyāṃ tu vedyāmapyekapaṅkajam

15.154

prastārya citraṃ śayanaṃ caturthyāṃ munisattama!/
snānakarma tataḥ kuryāt pañcamāyāṃ tu dakṣiṇe

15.155

maṇḍapasya caturdikṣu kuryāt kuṇḍacatuṣṭayam/
prāsādasyāpi paritaḥ kuryāt kuṇḍacatuṣṭayam

15.156

tadarthān sarvasaṃbhārān saṃbhṛtya susamāhitaḥ/
dine karmadināt pūrve saptame pañcabhe'pi vā

15.157

aṅ‌kurānarpayitvā tu tataḥ karma samārabhet/
pradhānadivasāt pūrvadine deśikasattamaḥ

15.158

snātaḥ śuklāmbaraḥ sragvī kṛtanyāsaḥ suśāntadhīḥ/
kṛtāhniko'dhivāsārthaṃ sarvālaṅkārabhūṣitaḥ

15.159

sarvasādhanasaṃyuktaṃ tvarghyapādyasamanvitam/
maṅgalyakumbhamādāya dhyāyamāno'cyutaṃ hṛdi

15.160

saha caikāyanairvipraiḥ sadāgamaparāyaṇaiḥ/
tathā ṛṅbhayapūrvaistu āmūlādbhagavanmayaiḥ

15.161

bherīpaṭahavāditraśaṅkhaśabdādikaiḥ saha/
ṛgyajussāmapūrvaiśca praśastāḥ saṃpaṭhan śrutīḥ

15.162

dvārapālārcanaṃ kṛtvā yāgāgāraṃ praviśya ca/
saṃsmṛtya svāsane vyāptimarcayitvopaviśya ca

15.163

madhyapīṭhasamīpe tu prāṅ‌mukhaḥ paścime pade/
agre maṅgalyakalaśamādhārasyopari nyaset

15.164

viprān ṛṅbhayapūrvāṃśca upaveśya ca pūrvavat/
pūrvoktastvadhikairyukto dravyairdravyagaṇaḥ śubhaḥ

15.165

yaśca yatropayogyastu tatra taṃ saṃpraveśayet/
mantrāṇāmupadeṣṭā cāpyanukūlo mahāmatiḥ

15.166

yoktavyaḥ karmadakṣastu sarveṣvavasareṣu ca/
dakṣiṇe hyātmano vipra! ekacittaḥ samāhitaḥ

15.167

svayaṃ vastvanusandhāya havanārcanakarmaṇām/
āste hyutpattipūrvāṇāṃ nyāsāntānāmananyadhīḥ

15.168

karaśud‌dhyādi sarvaṃ tu cakrādinyāsapaścimam/
sarvaṃ krameṇa kṛtvā tu puṇyāhaṃ vācayet tataḥ

15.169

oṅkārādyaṃ pavitrāntaṃ mantrāṇāṃ prākcatuṣṭayam/
pāṭhayecca sapuṇyāhaṃ gāyatrītritayānvitam

15.170

tataścātmānuvādaṃ ca ātmavyūhaṃ tathaiva ca/
viṣṇusūktaṃ śākunaṃ ca śivasaṃkalpameva ca

15.171

śrīsūktaṃ cāpi śaṃśūktaṃ bhadrasūktaṃ yathaiva ca/
adbhirityādikaṃ yacca prītimantrāvasānakam

15.172

puṇyāhaṃ svasti ṛddhiṃ ca saṃvācya saha mūrtipaiḥ/
prokṣayecchatadhāreṇa "sthānānī" tyādikena ca

15.173

evaṃ sarveṣu yāgeṣu bhavet puṇyāhavācanam/
yāgaṃ puroktavidhinā tristhānasya kramādyajet

15.174

bhagavantaṃ jagadyoniṃ bimbamadhye dvijottama!/
kuryāt satoraṇānāṃ ca dhvajānāṃ sthāpanaṃ tataḥ

15.175

satyādikaṃ catuṣkaṃ tu, madhye vedyā dhvajāṣṭakam/
prabhavāpyayayogena yajet prāgādiyogataḥ

15.176

"uta devā avahitā" ṛṅbhayān pāṭhayettataḥ/
prāgādidikcatuṣkeṣu toraṇānāṃ catuṣṭaye

15.177

suśobhanaṃ subhadraṃ ca sugandhaṃ ca yajet kramāt/
suhotraṃ ca tataścakraṃ vihageśvarasaṃyutam

15.178

upariṣṭānmuniśreṣṭha! pūjayet pratitoraṇam/
eteṣāmathavā pūrvaṃ bhaved dvārsthaiḥ sahārcanam

15.179

pāṭhayed‌dvārapālīyaṃ sāma sāmavidastataḥ/
athorghyapuṣpabhṛnmūrtidharairyāyāt sāmavṛtaḥ

15.180

yatra tiṣṭhati viśveśaḥ pīṭhabrahnaśilānvitaḥ/
tatrāvalokanaṃ teṣāṃ kuryāt santāḍanādikam

15.181

cakrāstramantritaiḥ snānakalaśaiḥ snapayettataḥ/
siddhārthakaistathā pañcagavyamṛdabhūtivāriṇā

15.182

valmīkamṛjjalenātha cakrāṅkauṣadhivāriṇā/
saṃkṣobhyābhyarcya codvartya kṣālayedastravāriṇā

15.183

tamarghyeṇārcayitvā ca tatastanmantritān kare/
siddhārthakān dakṣiṇe tu badhvāgre pāṭhayedṛcam

15.184

"rakṣohaṇaṃ" tathā sarvānnayet pratisare maṇīn/
sarvatra veṣṭitaṃ kṛtvā samāropya rathottame

15.185

karmārambhaṃ ca paṭhataḥ tasya dakṣiṇadiṅ‌nyaset/
ṛksāmapūrvān vāme tu brāhnaṇāṃśca catuścatuḥ

15.186

purato'straṃ smaranaṃ yāyāt svayaṃ vighnāṃstu sūdayan/
sanṛttagītavāditrastutimaṅgalapāṭhakaiḥ

15.187

idaṃ viṣṇurvicakrama iti ṛṅbhayaiḥ saha pāṭhakaiḥ/
ekāyanāṃstadante tu "oṃ namo brahnaṇe" tu yat

15.188

tathaiva śākunaṃ sūktaṃ śrīsūktena samanvitam/
svarṇādinārthinaḥ śaktyā tarpayaṃstānniveśayet

15.189

yāgabhūmiṃ tato bimbamavaropya rathādikāt/
niṣaṇṇaṃ dṛḍhakāṣṭhotthatoraṇe sanniveśya ca

15.190

snānabhūmau tataḥ kuryādastreṇājyatilāhutīḥ/
yadvā pūrvaṃ samānīya pīṭhaṃ brahnaśilānvitam

15.191

bhūmiṣṭhe bhadrapīṭhe tu vedikāyāṃ niveśya ca/
tato bibhbaṃ samānīya sthāpayet piṇḍikopari

15.192

sthāpyamāne bṛhadbimbe viśeṣaḥ kathyate śrṛṇu/
pūrvavat karmaśālāyāṃ saṃsthāpyākāraśuddhaye

15.193

saṃsnāpya vidhinā kṛtvā nayanonmīlanaṃ tataḥ/
snapanaṃ bṛhādāpādya kevalaṃ vā bahūdakaiḥ

15.194

snānakarmaśilādīnāmīṣat kṛtvā tu sārcanam/
utthāpya mūrtipādyaistu bahubhistu rathasthitam

15.195

samānīya tato yatnāt prāsādābhyantaraṃ tu vai/
yathāvadratnavinyāsapūrvaṃ pīṭhe niveśya ca

15.196

bṛhadbimbaṃ, tataḥ kuryāt karma bimbe'khilaṃ tu vai/
sannirodhastu mantrāṇāṃ tatra laghnedaye smṛtaḥ

15.197

ābṛhatsnapanātpūrvaṃ yatkiñcadapi tatra tat/
nirvartanīyaṃ pūrṇāntaṃ bud‌vaivaṃ prāṅbhahāmate!

15.198

tathā kāryaṃ śubho yena mūhūrto nāvasīdati/
evaṃ hi citrapūrvāṇāmanyeṣāṃ muni (dvija) sattama!

15.199

saratnabrahnapāṣāṇavarjitānāṃ samāpayet/
snānādyaṃ karmabimbe tu tatsamamīpe'tha darpaṇe

15.200

karmabimbaṃ vinā teṣāṃ prasvāpādyapi viṣṭare/
kuryāt praveśapūrvaṃ tu sarvamutsavapaścimam

15.201

śaktibhiḥ karmabimbaiśca garuḍādyairyadā saha/
samācaret pratiṣṭhānaṃ mūlabimbena vai saha

15.202

tadānīṃ tāni bimbāni yāgabhūmau praveśayet/
evaṃ praveśya tadbimbaṃ deśikaḥ susamāhitaḥ

15.203

maṇḍalāgramathāsādya tatra bimbaṃ nivedayet/
"bhagavan bhūtabhavyeśa! tvayyevārādhanāya ca

15.204

idaṃ bimbaṃ kariṣyāmi saṃskṛtya rajanīkṣaye/
evaṃ nivedya snānārthaṃ kalaśān sthāpayet pṛthak

15.205

athavā karmadivasāt tṛtīye vāsare purā/
karmabhūmeḥ samānīya brahna (bimba) pīṭhaśilānvitam

15.206

yāgabhūmau tu saṃsthāpya kalaśe maṇḍalakṣitau/
vahnau ca devadeveśamiṣṭvā pūrvoktavartmanā

15.207

yimbādisarvadravyāṇāmadhivāsaṃ yathāsthitam/
kalpayitvā tu devasya kṛtvā bimbanivedanam

15.208

apare'hani saṃprāpte snapanaṃ prārabhed‌guruḥ/
yadvā tṛtīyadivase prāgvadiṣṭvā krameṇa tu

15.209

tristhānasthaṃ jagannāthaṃ karmaśālāṃ praviśya ca/
prāpte'parāṅnasamaye bimbamākāraśuddhaye

15.210

saṃsnāpya vidhinā paścādbigvaṃ toye'dhivāsya ca/
aparasmin dine prāpte deśikastu kṛtāhnikaḥ

15.211

jalādutthāpya tadbimbaṃ yāgabhūmau praveśayet/
sanakaḥ ---
jalādhivāsanaṃ karma yathāvadvadatāṃvara!

15.212

śrotukāmasya me samyak samākhyāhi suvistaram/
śāṇḍilyaḥ ---
vakṣye jalādhivāsīyaṃ vidhānamavadhāraya

15.213

prāsādasya viśud‌dhyarthaṃ bimbaśud‌dhyarthameva ca/
mānonmāṇapramāṇānāmūnādhikyopaśāntaye

15.214

jagadāpyāyanārthaṃ ca sarvasampūrṇasiddhaye/
pratiṣṭhārthakriyārambhāt pūrvameva śubhe dine

15.215

pañcagavyādinā snānaṃ pūjāhomau tathā japam/
samācaret svamantrasya yatnaivaṃ na kṛtaṃ purā

15.216

hetunā kenacittatra jalavāsaṃ samācaret/
nadīṣu dīrghikāyāṃ vā taṭāke nirjhare hrade

15.217

saṃbhave sati kurvīta jalavāsaṃ yathāvidhi/
asaṃbhave jaladroṇyāṃ kaṭāhe dhātunirmite

15.218

yathāsaṃbhavamanyasmin pātre vā mṛṇmayādike/
alpatoye śmaśānānte lavaṇodapariplute

15.219

kaṭuke ca kaṣāye ca tikte phenaiśca dūṣite/
caityavṛkṣasamīpe ca nīcāvāsasamīpake

15.220

varṇāntare yute svalpe ūṣare śauvalānvite/
evamādiṣu duṣṭeṣu jalavāsaṃ na kārayet

15.221

ekatripañcarātraṃ vā jalamadye'dhivāsayet/
deśakālānurūpeṇa sadyo vā jalavāsanam

15.222

pratiṣṭhādivasāt pūrvaṃ tṛtīye pañcasaptame/
dine'parāṅṇasamaye karmaśālāṃ praviśya ca

15.223

astramantreṇa saṃprokṣya bimbaṃ santāḍayettataḥ/
siddhārthakestilairdīrghairastramantrābhimantritaiḥ

15.224

sasnāpyākāraśud‌dhyarthaṃ ṣaḍibhaḥ siddhārthakādikeḥ/
vastrābharaṇapuṣpādyairalaṃkṛtya ca bhūṣaṇaiḥ

15.225

pūrvavat kautukaṃ bad‌dhvā samāropya rathādike/
pūrvavacchrutighoṣaiśca śaṅkhabheryādikaiḥ saha

15.226

vividhairnṛttageyaiśca tathānyairmaṅgalaiḥ saha/
grāmaṃ vā nagaraṃ vāpi prāsādaṃ ca pradakṣiṇam

15.227

bhrāmayitvā jaloddeśamānayenmūrtipaiḥ saha/
prapāyāṃ tu jalābhyarṇe avaropya rathādikāt

15.228

viṣṭare viniveśyātha prāṅ‌mukhaṃ vāpyudaṅ‌mukham/
maṇḍapaṃ jalamadhye tu vātavṛṣṭikṣamaṃ śubham

15.229

catuḥ stambhasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam/
vitānadhvajasaṃyuktaṃ veṣṭitaṃ darbhamālayā

15.230

vicitraiśca phalairyuktaṃ drumāṅgaiḥ pāvanaistathā/
muktādāmasamāyuktaṃ sragdāmabhiralaṃkṛtam

15.231

koṇapradīpasaṃyuktaṃ cāmarairupaśobhitam/
puraiva kārayitvā tu kuryāt puṇyāhaghoṣaṇam

15.232

prāgvacchuddhimapāṃ kṛtvā tanmadhye vinyasettataḥ/
pratimānuguṇaṃ bhadrapīṭhamāstaraṇānvitam

15.233

sopadhānaṃ tadūrdhve tu kalpayenmāntramāsanam/
anantaṃ kalpayitvordhve arghyagandhādinārcayet

15.234

dviṣaṭ‌kārṇena bimbasya arghyaṃ pādyaṃ tathaiva ca/
ācāmaṃ vāsitaṃ gandhamupavītottarīyake

15.235

bhūṣaṇāni ca mālyāni dīpaṃ dhūpaṃ yathākramam/
datvā kṛtvā ghṛtāropaṃ saṃsmaret saṃhṛtikramam

15.236

saṃhārasya kramaṃ vakṣye samākarṇaya sāṃpratam/
ātmānaṃ sarvagaṃ dhyātvā sarvajñaṃ viṣṇumavyayam

15.237

kuryādbhāvānvito viṣṇoradhivāsanamuttamam/
praṇavena samāropya jīvamarcābhimāninam

15.238

utkramyātmaikatāṃ kṛtvā svasmin sarveśvare harau/
saṃśoṣya marutā pṛthvīṃ dagdhvā bījānvitāgninā

15.239

adbhiḥ saṃplāvya tāṃ vāyuśuṣkāṃ vahnau vilāpya ca/
saṃhṛtya vāyunā vahniṃ vāyumākāśatāṃ nayet

15.240

ādhyātmikādhidevaistu karaṇairviṣayaiḥ saha/
tanmātrāsaṃsthitānyevaṃ kramāt saṃhṛtya deśikaḥ

15.241

nabho manasi saṃhṛtya mano'haṅkati tatpunaḥ/
mahatyātmani taṃ cāpi nayedavyākṛtaikatām

15.242

śāntānante pare vyomni niṣkale jñānavigrahe/
taṃ dhyāyet paramānande saṃsthitaṃ śāntavigraham

15.243

yasminnavyākṛtaṃ līnaṃ svasthaṃ yat svasvarūpakam/
vāsudevo'pi vijñeyaḥ sarvātmā sarvakṛt‌ prabhuḥ

15.244

tasminneva tusaṃhṛtya pṛthivyādīni deśikaḥ/
evaṃ dhyātvā yathānyāyaṃ bimbaṃ vastreṇa veṣṭayet

15.245

sthagayitvāṃśukairdivyairdarbhaiḥ sarvaiḥ sragādibhiḥ/
ācāryo mūrtipairmantrān vyāpakāṃścaturopi ca

15.246

paṭhadbhiḥ śākunaṃ sūktaṃ tathā cānyaistrayīmayaiḥ/
āmnāyoddhoṣaṇaparaiḥ sārdhamādāya tīrataḥ

15.247

tadbimbaṃ jalamadhye tu pīṭhordhve śāyayet svayam/
ambhasyeti ca mantreṇa prāṅ‌mūrdhānamudaṅ‌mukham

15.248

dundubhīrvividhākārā nādayitvā diśo daśa/
jayaśabdaiśca gītādyaiḥ sapuṇyāhapurassaram

15.249

ātmanyāsaṃ kramāt kṛtvā diśostreṇāvabadhniyāt/
avalokya ca netreṇa kavacenāvakuṇṭhayet

15.250

lokapālān bahirdhyātvā sthānādasmāt samantataḥ/
tīradeśamatha prāpya kumbhaṃ sūtreṇa veṣṭayet

15.251

veṣṭitaṃ navavastrābhyāṃ sāpidhānaṃ sapallavam/
saṃsthāpya taddakṣiṇataḥ karakaṃ ca tathaiva hi

15.252

indrādīśānaparyantaṃ kalaśān parito nyaset/
savastrān sāpidhānāṃśca sahiraṇyān sakūrcakān

15.253

kumbhe viśākhayūpaṃ tu karake ca sudarśanam/
āvāhyārghyādinābhyarcya indrādīn kalaśāṣṭake

15.254

bimbasya śirasoddeśe kumbhaṃ ca karakaṃ nyaset/
arcitaṃ paritaścāṣṭau kalaśān vinyaset kramāt

15.255

koṇeṣu pālikā nyastvā (!) anirvāṇaiśca dīpakaiḥ/
darśayeccakramudrāṃ ca rakṣāmudrāṃ tathaiva ca

15.256

ata ūrdhvaṃ na vai kuryād‌grāmyadharmaṃ tu tajjale/
dārulohaśilotthānāṃ bimbānāṃ jalavāsanam

15.257

sākṣādbhavettadanyatra bhavecchāyādhivāsanam/
vidhānaṃ tatra vakṣyāmi yathā tadavadhāraya

15.258

snānamākāraśud‌dhyarthaṃ d‌rpaṇe tu samācaret/
anyacca sakalaṃ vipra! prāgvadbimbe samācaret

15.259

agrato devabimbasya chāyādhivasanārthataḥ/
jaladroṇīṃ kaṭāhaṃ vā sthāpayellohanirmitam

15.260

mṛṇmayaṃ dārujaṃ vāpi bhājanaṃ dhānyasañcaye/
pūrayedgandhatoyena śuddhasphaṭikavarcasā

15.261

pūrvavadviṣṭaraṃ kṛtvā darbhamañjarijaṃ śubham/
aṣṭāviṃśatidarbhotthaṃ kūrcaṃ kṛtvā dvijottama!

15.262

deśikendro vidhānena tatrāvāhya jagad‌gurum/
arghyagandhādinābhyarcya smṛtvā vai saṃhṛtikramam

15.263

viṣṭaraṃ jalamadhye tu prāṅ‌mūrdhānaṃ tu śāyayet/
cakramudrāṃ pradarśyātha kumbhādīn pūrvavannyaset

15.264

śaktīnāmapi viprendra! pūrvavadviṣṭaraṃ bhavet/
athavā tu tribhirdarbhaiḥ kūrcaṃ kuryādvidhānataḥ

15.265

chāyādhivāsamātraṃ tu tāsāmapi pṛthak pṛthak/
sarbāṅgaṃ navavastreṇa pratimāyāḥ samantataḥ

15.266

jhādayitvā samantācca siddhārthān vikiret kṣitau/
rakṣohaṇeti mantreṇa rakṣāṃ kuryāt samantataḥ

15.267

anuktamatra yat kiñcit prāgvattat sarvamācaret/
mṛṇmaye bhittisaṃsthe ca bimbe chāyādhivāsanam

15.268

antaḥ praviśya prāsāde deśikendraḥ samācaret/
anyeṣāṃ yāgagehasya prāgvat kṛtvā tu maṇṭapam

15.269

kuṭīṃ vā tatra kurvīta chāyādhivasanaṃ guruḥ/
dārulohaśilotthānāṃ bimbānāṃ vibhave tadā

15.270

jaladroṇyādike pātre toyādhivasanaṃ caret/
tadāpi jalavāsaṃ tu ācarenmaṇṭapāntare

15.271

yadvā snānārthakaṃ klṛptamaṇḍape vā samācaret/
athavā yāgasadane snānabhūmau tu tadbhavet

15.272

evaṃ jalavādhivāsaṃ tu kṛtvā vai deśikottamaḥ/
upayogyaṃ pratiṣṭhāyā yadyad‌dravyamupārjitam

15.273

tat sarvaṃ samupāhṛtya prāsādaṃ śodhayettataḥ/
mārjanālepanādyaiśca tato yāganiketane

15.274

akṛtaṃ yadalaṅkāraṃ kārayet sakalaṃ tu tat/
nāstikān bhinnamaryādān devabrāhnaṇanindakān

15.275

pāparogayutānanyān ninditān piśunāṃstathā/
pāṣaṇḍino hīnavṛttīn pratilomān samatsarān

15.276

lubdhān mūrkhānaviduṣo balānnirvāsayettataḥ/
karmāhādvāsare vipra! aparāhṇe guruḥ svayam

15.277

jalādhivāsadeśaṃ tu saṃprāpya saha mūrtipaiḥ/
utthāpya bimbamudakāt kumbhaṃ ca kalaśānapi

15.278

udbāsya devatāstatsthāstadbimbaṃ tīraviṣṭare/
prāṅ‌mukhaṃ samavasthāpya vāribhiḥ kṣālayettataḥ

15.279

lohajaṃ cedviśud‌dhyarthaṃ titriṇīphalavāriṇā/
prāgvat sṛṣṭikramaṃ kṛtvā vidhānena mahāmate!

15.280

vastrābharaṇapuṣpādyairaṅ‌kṛtya manoharaiḥ/
yānamāropya tadbimbaṃ śaṅkhabheryādisaṃyutam

15.281

grāmaṃ pradakṣiṇīkṛtya hyālayaṃ vā samānayet/
yāgagehaṃ tu yānāderavaropya niveśayet

15.282

sthāne pūrvodite paścādārabhet snapanaṃ guruḥ/
lekhyādau saṃpraviśyātha prāsādaṃ mūrtipaiḥ saha

15.283

prāk cādhivāsitaṃ kūrcaṃ jalāttasmāt samuddharet/
bimbācca vastrābharaṇamālyānyapanayet tataḥ

15.284

pīṭhe tu snānakumbhānāṃ sthāpanārthaṃ tu kalpite/
pūrvoditaṃ sthūlaparaṃ snapanaṃ sthāpayed‌dvija!

15.285

pūrvādipaścimāśāntaṃ pṛthak snapanamaṇḍapam/
vihitaṃ yatna, tatraiva devadevasya vāmataḥ

15.286

yātudhānapadaṃ yāvadagnikoṇādito nyaset/
snapanaṃ sthūlaparākhyaṃ, sthūlasūkṣmaṃ tu pṛṣṭhataḥ

15.287

īśakoṇāt samārabhya yāvadāgneyagocaram/
devasya dakṣiṇe pārśve īśānādvāyupaścimam

15.288

sthūlasthūlābhidhaṃ snānaṃ sthāpayet kramayogataḥ/
adhivāsadine kuryāt snānaṃ sthūlaparābhidham

15.289

pratiṣṭhādivase kuryāt snapanaṃ sthūlasūkṣmakam/
caturthe divase snapanaṃ sthūlasthūlābhidhaṃ bhavet

15.290

tadā tattaddine tattat snapanaṃ snāpayed‌guruḥ/
evaṃ hi snānakalaśān kramāt saṃsthāpya pūrvavat

15.291

tadarpaṇāvasāne'tha śayanaṃ kalyayed‌dvidhā/
nayanonmīlanārthaṃ tu śayanaṃ kalpayet purā

15.292

dvādaśākṣaramantreṇa pīṭhaṃ saṃprokṣayettataḥ/
prāgagrānudagagrān vā darbhānāstīrya puṣkalān

15.293

pañcabhāramitān śālīnathavā cārdhasaṃmitān/
vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā kambalānupari nyaset

15.294

upadhānāni citrāṇi śayanāṅgāni kalpayet/
maṅgalyakumbhān saṃsthāpya digaṣṭakasamāśritān

15.295

tato bimbādhivāsārthaṃ śayanaṃ parikalpayet/
tadardhaṃ vedikaurdhve tu kuryāt svastikamaṇḍalam

15.296

rajasā kusumairvātha caturvarmaairmahojvalaiḥ/
prāgagrānudagagrāṃśca darbhān saṃstīrya tatparam

15.297

pañcabhārapramāṇena śālīṃstatra vinikṣipet/
tadardhaṃ taṇḍulaṃ śuddhaṃ tadardhaṃ tu tilaṃ tathā

15.298

uparyupari nikṣiṣya lājānūrdhve tu vinyaset/
kāṣṭhajaṃ sudṛḍhaṃ snigdhaṃ caturgātrasamanvitam

15.299

catuṣpādasamāyuktaṃ caturaśrāyataṃ tatam/
khaṭ‌vāsaṃjñitapayaṅkaṃ tadūrdhve sthāpayettataḥ

15.300

dukūlaṃ mṛdutalpaṃ ca vinyaset soparicchadam/
kevalaṃ talpamātraṃ vā vinyasedathavā dvija!

15.301

khaṭ‌vātūle vivarjyātha lājordhve ratnakambale/
nyasedabhinavaṃ paścādvastraṃ kārpāsajaṃ navam

15.302

kṣaumavastraṃ nyasenmadhye citravastraṃ tatopari/
śiropadhānasaṃyuktaṃ pādagaṇḍūkasaṃyutam

15.303

sarvānabhinavān śubhrān sakapolopadhānakān/
sugandhadhūpitān vastrān kusumāmodasaṃmitān

15.304

indrādīśānaparyantaṃ kalaśān sūtraveṣṭitān/
toyapūrṇān samān snigdhān sāpidhānān savastrakān

15.305

suratnapallavairyuktān dhānyarāśiṣu nikṣipet/
śaṅkhacakragadāpajhadhvajaiścendrādiṣu kramāt

15.306

śrīvatsaṃ garuḍaṃ kūrmaṃ sauvarṇaṃ teṣu nikṣipet/
madhye madhye ca kumbhānāṃ dhānyordhve maṅgalān nyaset

15.307

vastrairācchāditāstadvannyaset koṇeṣu pālikāḥ/
evaṃ śayanayugmaṃ tu prakalpya tadadho yajet

15.308

sarvādhāramanantaṃ tu tadūrghve sarvagaṃ prabhum/
prabhavāpyayayogena yajet prāgādiyogataḥ

15.309

pāṭhayet sarpasāmādisaṃjñāṃ jñānabalātmikām/
hutvā śatāṣṭasaṃkhyaṃ tu mūlaṃ tadanukalpayet

15.310

maṇḍalaṃ pāvanai rāgaiḥ sitādyairmāṅgalīyakaiḥ/
tadūnādhikaśāntyarthaṃ hutvā kuṇḍagaṇaṃ tataḥ

15.311

saṃskuryāt pratikuṇḍasya nikaṭe kumbhamadhyagam/
prabhavāpyayayogena cāturātmyaṃ tu saṃyajet

15.312

hradādi yadvā dikstheṣu vidikstheṣu tadastrapam/
dattvā tadarthaṃ pūrṇāṃ tu "pūrṇātpūrṇaṃ ca pāṭhayet

15.313

ekāyanān yajurmayānāśrāvitamanantaram/
evaṃ sarvaṃ samāpādya prayāyād‌bimbasannidhim

15.314

vimbamarghyādinābhyarcya guruḥ snapanamārabhet/
athāstramantreṇa purā maṅgalyakalaśāmbhasā

15.315

saṃsecya bimbaṃ tadanu snāpayettanmṛdambhasā/
pāṭhayettatra "kūśmāṇḍān" balamantrānanantaram

15.316

tato gomayakummena "iha gāvaḥ" prapāṭhayet/
bhūtistamati nantreṇa pāṭhyanānena bhūtinā

15.317

pañcagavyena tadanu pāṭhaye "cchāvkaraṃ" tataḥ/
pūrvavacca tato'bhyarcya vidhivaccamasāmvunā

15.318

kṣālayitvā jalaiḥ śuddhairabhiṣicya tato'rcayet/
śilpadoṣavināśārthaṃ snānametadudāhṛtam

15.319

paridhāya tato vipra! vāsasī adharottare/
nayanonmīlanārthaṃ tu śayanaṃ yat prakalpitam

15.320

tatra pūrvaśiraskaṃ ca bimbaṃ prasvāpayed‌dvija!/
tataḥ samantādbimbaṃ tu chādayet kamvalādibhiḥ

15.321

sauvarṇaṃ rājanaṃ caiva pātramāḍhakapūraṇam/
dhānyarāśau nidhāyāgre pūrayeta yathākramam

15.322

madhunā sarpiṣā caiva tatastu madhupātrake/
arkamaṇḍalamadhyasthaṃ mārtāṇḍāyutasannibham

15.323

dhyātvā mantreśamabhyarcya tadanyasmin bhahāmate!/
candramaṇḍalamadhyasthaṃ dhenumudrāsamanvitam

15.324

mantrai vai saurabhīyaṃ ca sphuradinduśataprabham/
tadantarastha mantreśaṃ himācalanibhaṃ smaret

15.325

tatsrutairamṛtaughaiśca śaśijairdhenujairapi/
subhāvitaṃ smaredbimbaṃ madhuvāteti mantrataḥ

15.326

ghṛtādi mantrayet paścādvastreṇācchādayettu tat/
aṣṭāṅ‌gulā ca sauvarṇī śalākā rājatī tathā

15.327

kevalā vāpi sauvarṇī śalākā syādvijottama!/
aṣṭadhānyāni paritaḥ pātreṣu viniveśayet

15.328

gāḥ kanyakāḥ śubhākārā bhūṣaṇaiścāpi bhūṣitāḥ/
ānīya sthāpayet pārśve brahnaghoṣeṇa ghoṣeyet

15.329

svayaṃ śalākāṃ sauvarṇīṃ kṛtvā netrābhimantritām/
madhvaktāṃ ca tayā netraṃ dakṣiṇaṃ tvīṣadullikhet

15.330

saṃsmaran paramaṃ jyotirnetramantreṇa deśikaḥ/
ājyāktayā tayā vāpi rājatyā vāmamullikhet

15.331

tanmantritena śasstreṇa śilpī snāto'valokitaḥ/
yathāvat prakaṭīkuryādvidhidṛṣṭena vartmanā

15.332

vāruṇaṃ pāṭhayet sāma saha "cāndreṇa" sāmagān/
pūrayenmadhusarpirbhyāṃ netrayugmaṃ krameṇa tu

15.333

vauṣaḍantena mūlena tenaiva juhuyāttataḥ/
tanmurdhni śaśibimbaṃ tu dhyeya tāpādiśāntaye

15.334

siñcantamamṛtaughaṃ tu "hṛdā" dyantena secayet/
vyapohyācchādanapaṭaṃ darśayenmadhusarpiṣī

15.335

aṣṭadhānyāni gāścaiva kanyakāḥ purataḥ sthitāḥ/
madhvājye ca śalāke ca pradadyācchilpine dvija!

15.336

aṣṭadhānyāni gāścaiva śayyopakaraṇaṃ tathā/
pradadyāddeśikendrāya sādhakaḥ siddhilālasaḥ

15.337

yadvā madhvādisakalamācāryāya nivedayet/
yathāśakti tathānyeṣāṃ mūrtipānāṃ ca dakṣiṇāḥ

15.338

mṛṇmaye mūlabimbe tu bhittisthe'tha praviśya tu/
prāsādaṃ tatra kurvīta nayanonmīlanakriyām

15.339

evaṃ śriyādiśaktīnāṃ nayanonmīlanaṃ bhavet/
evaṃ netre samunmīlya bimbasya tu tataḥ param

15.340

dahanāpyāyane kuryāda "streṇa, hṛdayena" ca/
āmūrdhno dvādaśārṇaṃ tu mūrtyarthaṃ pūrvavannyaset

15.341

snānārthataḥ purā klṛpte pīṭhe bimbaṃ nayettataḥ/
vyāptisattāsamāyukte saṃskṛte prokṣaṇādinā

15.342

ādhārādikramopete samālabdhe supūjite/
pīṭhe'vatārya saṃveṣṭya vāsasī hyadharottare

15.343

atha kramoditaiḥ kumbhaiḥ dviṣaṭ‌kāvartitairhṛdā/
snāpayet pāṭhayedviprāno ṣadhīnāmiti śrutim

15.344

"yā oṣadhaya" ityādi ṛgvedāṃstadanantaram/
evaṃ daśāvaśiṣṭāntaiḥ secite kalaśaiḥ sati

15.345

tataḥ kumbhacatuṣke tu caturbhirmūrtidhārakaiḥ/
ṛksāmapūrvairvidhivat snapanīyaṃ tu pāṭhayet

15.346

"uduttamaṃ" hi ṛgvedān pāṭhayedadraviṇaṃ yajuḥ/
tatastu vāruṇaṃ sāma sāmajño'tharvaṇastataḥ

15.347

ayaṃ te varuṇaśceti, pavitraṃ te--tato ṛcam/
vasoḥ pavitraṃ--hi yajuḥ pāṭhayet sumahāṃstataḥ

15.348

pavitraṃ te--hi yat‌ sāma saṃyojyaikāyanāṃstataḥ/
mūrtipān samudāyena pāvamānīścatuṣṭayam

15.349

tadante paramaṃ mantraṃ vyūhīyaṃ bhagavāniti/
pavitramantraṃ tadanu--idaṃ viṣṇurvicakrame

15.350

tato vibhavamantraistu sarvaiḥ saṃmantritena ca/
kumbhena secayitvā tu, vyūhamantraiḥ pareṇa tu

15.351

snāpayitvārcayitvā ca juhuyāt sādhikaṃ śatam/
yathāvat praṇavenātha vyāptiṃ kṛtvā ca pāṭhayet

15.352

"māpragāme" ti ṛgvedān, agne nāyuryajurmayān/
prāṇāpānaṃ hi yat sāma tataḥ prāṇāya bai namaḥ

15.353

yātavyeti paraṃ mantraṃ viprānekāyanāṃstataḥ/
dhyānayukto dhiyā samyak paṭhedārādhakastataḥ

15.354

"āvāhayāmyamarabṛndanatāṅ‌ghriyugmaṃ
lakṣmīpatiṃ bhuvanakāraṇamaprameyam/
ādyaṃ sanātanatanuṃ praṇavāsanasthaṃ
pūrṇendubhāskarahutāśasahasradīptim

15.355

"dhyeyaṃ paraṃ sakalatatvavidāṃ ca vedyaṃ
vārāhakāpilanṛkesarisaumyamūrtim/
śrīvatsakaustubhamahāmaṇibhūṣitāṅgaṃ
kaumodakīkamalaśaṅkarathāṅgahastam

15.356

"sarvatrago'si bhagavan! kila yadyapi tvāṃ
āvāhayāmi hi yathā vyajanena vāyum/
gūḍho yathaiva dahano madhanādupaiti
āvāhito'pi hi tathā tvamupaiṣi cārcām

15.357

"mālādharācyuta! vibho! paramārthamūrte!
sarvajñanātha! parameśvara! sarvaśakte!/
āgaccha me kuru dayāṃ pratimāṃ bhajasva
pūjāṃ gṛhāṇa madanugrahakāmyayādya"

15.358

tato vimṛjya vastreṇa bhogaiḥ pūrveditairyajet/
arghyādyairdakṣiṇāntaistu pāṭhayedṛṅbhayāṃstataḥ

15.359

arcāmi teti mantraṃ vai sāmagāṃścārcata tviti/
(oṃ)bhagavāniti tajjñāṃstu agnau santarpayettaḥ

15.360

svakuṇḍe deśikendrastu samidhāṃ saptakaṃ hunet/
paścācchatāṣṭasaṃkhyaṃ ca sājyaistu tilataṇḍulaiḥ

15.361

tarpayitvā tu pūrṇāntamud‌dhṛtyāgnikaṇaṃ tataḥ/
dik‌kuṇḍeṣu vinikṣipya saṃskṛteṣu puraiva hi

15.362

tathaiva ca vidik‌stheṣu uddhṛtyābhyarcya vai kramāt/
tataḥ prabhavayogena caturdikṣu niveśayet

15.363

caturo vāsudevādināmnā ekāyanān dvijān/
svābhiḥ svābhirasaṃkhyaṃ ca taiḥ kāryamabhidhādibhiḥ

15.364

samitsaptakapūrvaistu sājyaistu tilataṇḍulaiḥ/
evamapyayayogena vāyvādīśāvasānakam

15.365

ṛgvedādyāṃstu caturaḥ saṃskṛtyādau tathā nyaset/
athavā vinyasettāṃstu īśādvāyupadāvadhi

15.366

tairapyacyutaliṅgaistu svaśākhoktaiśca pāvanaiḥ/
havanaṃ vidhivat kāryaṃ bhaktiyuktena cetasā

15.367

evaṃ krameṇa kuṇḍāṃstu sarvān hutvā tato guruḥ/
dvārsthādīnāṃ puroktānāṃ dik‌patīnāṃ samācaret

15.368

havanaṃ vidhivat kuṇḍe tadarthaṃ pūrvanirmite/
stutvā jitaṃtvāmantreṇa sāmajñān pāṭhayet punaḥ

15.369

saha gāyatrisāmnā tu yadrathantarasaṃjñakam/
prajapya dvādaśārṇaṃ tu mudrāṃ badhvā praṇamya ca

15.370

aṣṭāṅgenātha vijñāpyo bhagavān bhūtabhāvanaḥ/
"mūrtibhedena rūpeṇa anenaiva hi sāmpratam

15.371

lokānajñātatatvāṃstu samāhrādaya nāgarān/
yenāntaḥ saṃpraviṣṭena īṣatkālavaśāttu vai

15.372

janmāntarasahasrotthānmokṣamāyānti kilbiṣāt"/
evamarthyo hi bhagavān lokānugrahakṛt prabhuḥ

15.373

datvārghyagandhasragdhūpadīpanaivedyameva ca/
nivedyācamanaṃ cārghyaṃ kuryānnīrājanaṃ tataḥ

15.374

puṇyāhajayaghoṣeṇa vedadhvaniyutena ca/
śaṅkhavāditranirghoṣapaṭahairgītibhiḥ saha

15.375

karāvaṅ‌ghrigatau kṛtvā devadevasya deśikaḥ/
pāṭhayedṛṅbhayaṃ mantraṃ "utiṣṭheti" tataḥ saha

15.376

yātropakaraṇairmantraṃ kṛtvā brahnarathe sthire/
suyantriteti kṣīrājyadadhyodanasamanvite

15.377

subhikṣakṣemaśāntyarthaṃ paramānnaphalairyute/
pāṭhayedasya vāmīyamṛṅbhayaṃ tadanantaram

15.378

tanmayān valamantraṃ tu "daśārdhe" ti mahāmate!/
svayamādyantasaṃruddhaṃ hṛdā tu kavacaṃ japet

15.379

bhrāmayedbalidānaṃ ca kriyamāṇaṃ tu sarvadik/
(ratna) pajhakāñcanavajrāṇāṃ pūrvavat kṣepamācaret

15.380

divyādyāyatanānāṃ ca kāryā pūjā yathocitā/
pañcarātravidāṃ caiva yatīnāṃ brahnacāriṇām

15.381

ṣaṭ‌karmaniratānāṃ ca dānaṃ dīnajaneṣvapi/
rathasthe mantrabimbe tu yāvatpadaśataṃ vrajet

15.382

tadrathaṃ tūryaghoṣeṇa tāvat kratuśataṃ phalam/
āpnotyārādhakaḥ śaśvat sakāmo niyatavrataḥ

15.383

tatastoraṇadeśasthaṃ rathaṃ kṛtvā'rcayet prabhum/
pādyārghyapuṣpadhūpaiśca namaskṛtya ca pāṭhayet

15.384

uttiṣṭheti dviṣaṭ‌kārṇaṃ sajitaṃtaṃ--tu cākhilam/
saṃpaṭhan pauruṣaṃ sūktaṃ yāgaveśma praveśayet

15.385

śayyāyāṃ prāk‌śirobimbaṃ śāyayeddhṛdayena tu/
deśiko mūrtipaiḥ sārdhaṃ yātrāhomaṃ samā yet

15.386

tatastacchirasoddeśe cakrākārasthite ghaṭe/
pūrvoktalakṣaṇe netramastrasaṃpuṭitaṃ yajet

15.387

pūjayenmaḍgalānyaṣṭau prāgādau tu svanāmabhiḥ/
aṣṭāsu tatra kumbheṣu puraiva sthāpiteṣu ca

15.388

vāsudevādayaḥ pūjyāḥ prabhāvāpyayayogataḥ/
hradādi yadvā dikstheṣu vidikstheṣu tadastrapam

15.389

yadvā prācyāṃ tu vārāho nārasiṃhastu dakṣiṇe/
pratīcyāṃ śrīdharo devo hayavaktrastathottare

15.390

āgneyyāṃ bhārgavo rāmo nairṛte rāma eva ca/
vāyavye vāmanaścāpi viṣṇurīśānagocare

15.391

svanāmnā pūjayitvaitānarghyagandhādibhistataḥ/
pūjayitvārghyapuṣpādyaiḥ śayanasthaṃ vibhuṃ tataḥ

15.392

varmaṇācchādanapaṭaṃ datvā dhūpādhivāsitam/
mūlena śayanasthasya kuryādāpyāyanaṃ tataḥ

15.393

devāṅ‌ghrinikaṭoddeśe upaviṣṭastu deśikaḥ/
mantraviddevabimbasya mantranyāsaṃ samācaret

15.394

lekhyādau mantrabimbe tu prāsādasthe dvijottama!/
utsavaṃ karmabimbe tu viṣṭare vā prakalpya tu

15.395

prasvāpya śayane prāgvat prāsādaṃ saṃpraviśya ca/
mantranyāsādikaṃ kuryādvakṣyamāṇavidhānataḥ

15.396

suvistṛtaṃ tadvidhānamidānīvadhāraya/
pīṭhe puṣpāñcaliṃ kṛtvā gandhayuktaṃ ca sākṣatam

15.397

āmūrdhnaścaraṇāntaṃ tu dvādaśārṇaṃ tu vinyaset/
aṅgopāhgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu

15.398

hṛdi mūrdhni śikhāyāṃ tu skandhayoḥ karamadhyataḥ/
netrayorudare pṛṣṭhadeśe bāhudvaye tataḥ

15.399

ūrubhyāṃ jānuyugme'tha pādayostadanantaram/
devasya dakṣiṇe haste cakraṃ śaṅkhaṃ tu vāmataḥ

15.400

vāmahaste gadākhaḍagau hyathavā dakṣavāmayoḥ/
kramāllāñchanamantrāṃstu cakrādīn lāñchanān nyaset

15.401

kirīṭaṃ śirasoddeśe śrīvatsaṃ ca galādadhaḥ/
vakṣaso'vāmabhāge tu vinyasettadanantaram

15.402

kaustubhaṃ hṛdaye nyasya vanamālāṃ ca kaṇṭhataḥ/
śriyaṃ dakṣiṇabhāge tu puṣṭimuttarato nyaset

15.403

ūrumūle vainateyamathedānīṃ nibodha me/
?Bcaturmujasya devasya cakrāderviniveśanam

15.404

mukhyadakṣiṇahaste'bjaṃ gadāṃ vāmakare nyaset/
apare dakṣiṇe cakraṃ śaṅkhaṃ vāmakare pare

15.405

anyān lāñchanamantrāstu yathāyogaṃ tu vinyaset/
anyeṣu ṣaḍ‌bhujādyeṣu mukhyadakṣāditaḥ kramāt

15.406

sarvān lāñchanamantrāṃstu yathāsthānagatān nyaset/
saṃsthāpya bhagavanmūrtirdhatte cakrādilāñchanam

15.407

haste yena krameṇaiva lāñchanāni nyasettathā/
mantrān kirīṭapūrvāṃśca prāgvat sarvatra vinyaset

15.408

pādādidvādaśāṅgeṣu tato dāmodarādikān/
tacchaktikāṃstathā mantrān prāgvadvyāpakalakṣaṇān

15.409

aiśvareṇātha bījena yathāvasthena bhāvayet/
pādāditanmayenaiva tadvanmantravareṇa tu

15.410

prāgvadapyayayuktyā tu hyāntarjyotirmayātmanā/
vibhunā vāk‌svarūpeṇa tadevātha paraṃ padam

15.411

suśāntaṃ sarvagaṃ bud‌dhvā nistarahgamivodadhim/
vidyāṅgadāmityādyaṃ yatu pāṭhayet pāñcarātrikān

15.412

dehasānyāsikaṃ mantraṃ dhāraṇākhyamanantaram/
jīmūtasyeti ṛghvedān nāsadāsīti pāṭhayet

15.413

krameṇānena hutvā tu pādārdhaśatasaṃkhyayā/
tilānāṃ ca tathā mantrairājyasyaibhirmahāmate!

15.414

datvā pūrṇāhutiṃ prāgvadupasaṃhāralakṣaṇām/
tatastat pararma brahna h‌yuditaṃ pūrvavat smaret

15.415

sarvaśaktimayenaiva svabhāvena svakena tu/
ojobalātmanā yadvad‌gandho dravyātmanā tu vai

15.416

bījaṃ tarusvarūpeṇa samudro bud‌budātmanā/
evamavyapadeśyā yā śaktiḥ sve śaktidarpaṇe

15.417

sthitamādāya viśveśaṃ svātantryācca mahāmate!/
mantrarūpāṃ tanuṃ dhatte samyagārādhanāya ca

15.418

nānātvamupayātasya prasaraṃ tasya ca svayam/
niṣprabhatvaṃ prayātasya cidbījanicayasya ca

15.419

āviṣkṛtasya bhedenāpyamūrtena valiyasā/
ajñānagahanenaiva nityānityāmalātmanā

15.420

smṛtvaivaṃ mūlamantraṃ tu bimvahṛtpajhagaṃ smaret/
ṣaṭ‌chaktikiraṇopetaṃ taistad‌dravyamayīṃ tanum

15.421

saṃsmaret saṃharantaṃ ca prāguktenaiva vartmanā/
svarūpamamalaṃ bhūyaḥ smarenmūrtyātmanā tu tat

15.422

nayantaṃ pūrvavidhināpyevaṃ sa parameśvaraḥ/
mantrātmanā svatantratvamūpayāto yadā tadā

15.423

"sahasraśirasaṃ deva" miti sarvāṃstu codayet/
pāṭhayedbrāhnaṇān--dhātaryadhyakṣeti ca mantrapam

15.424

yo viśvataścakṣuriti, yātavyo bhavatīti ca/
dvāsuparṇeti tadanu, ato deveti vai tataḥ

15.425

ṛṅbhayān pauruṣaṃ sūkta tataḥ paratamāṃ tviti/
śāśvatā ca tataḥ kālakaleti samudāharet

15.426

eṣā buddhiḥ saptadheti "atredānīṃ" ca pāṭhayet/
evaṃ mantrānusandhānaṃ kathitaṃ ca parābhidham

15.427

sūkṣmasaṃjñaṃ muniśreṣṭha! vidhyantaramathocyate/
vaibhavaṃ devatācakraṃ vyūhākhyaṃ tadanantaram

15.428

sūkṣmaṃ cāpi muniśreṣṭha! pādayorhṛdi mūrdhani/
prapūjya puṣpadhūpādyairmudrābhiḥ praṇamedatha

15.429

gatvā kuṇḍasamīpaṃ tu vyāpāreṣvakhileṣu ca/
homaṃ kuryādyathāśakti tilādyaiḥ śatapūrvakam

15.430

smṛtvaikaikaṃ tu vai karma kartā mantroditena ca/
hṛnmantreṇa samūlena dattvā pūrṇāhutiṃ tataḥ

15.431

āprabhātācca tat kālaṃ karmaṇāṃ pūraṇāya ca/
tataḥ śāntyudakaṃ mūrghni homānte cātmano dvija!

15.432

datvā tu bimbaśirasi mūlenodakameva tat/
japaṃ ca karmamantrāṇāṃ yathāśakti samācaret

15.433

bhūtānāṃ validāne ca kṛte kuṇḍeṣu mūrtipāḥ/
svaiḥ svairmantraiḥ sahasraṃ vā śataṃ vāṣṭa tu homayet

15.434

taiśca śāntyudakaṃ mūrdhni bibhbe vai dāpayed‌guruḥ/
athādhivāsanaṃ kuryādvidhidṛṣṭena karmaṇā

15.435

dhyānākhyaṃ niṣkalaṃ śuddhaṃ yena sannihitaḥ sadā/
mantro hyarcāgato vipra! syāt paṭastho'thavā mune!

15.436

na copasaṃhṛto yāvad‌guruṇā tatvavedinā/
prāk‌sarvamupasaṃhṛtya saṃhārakramayogataḥ

15.437

svarūpe vikṛte śuddhe gururāste dvijottama!/
svahṛdraśmimaye pajhe sthitiṃ kṛtvā purātmanaḥ

15.438

evamevāvināśaṃ ca nirastāvayavaṃ yathā/
bodhavijñānadehaṃ ca bimbaṃ saṃbhāvya vai tathā

15.439

dvau suṣumnātmakau mārgau prajvaladbhāskarākṛtī/
hṛtpajhagolakāccaiva ekadeśasamutthitau

15.440

maṇiprabheva cordhvādho vyāpakatvena saṃsthitau/
yathātmani tathā deve tathā''tmani vibhāvya ca

15.441

tato yāyāddakṣiṇena ghrāṇānvayapathā mune!/
svadehāddhṛdayaṃ devaṃ vāmamārgeṇa saṃviśet

15.442

yathātmanā''tmā hṛdaye hyanubhūto hyanūpamaḥ/
tathā tad‌dhṛdayāntasthaṃ smaredvijñānagolakam

15.443

dṛṣṭvā svaraśmikhacitamānandāpūritaṃ mahat/
gamāgamaikaniṣṭhaṃ tu śakto brahnaṇyathātmani

15.444

devadehasthitenaiva vijñānena sahaikatā/
niṣpādyā yāvadaspandakālamānaṃ svadehakam

15.445

paraṃ yadātmanā vipra! kevalenānubhūyate/
spandapravartitenātha kālenaikātmanā dvidhā

15.446

yathā''tmani tathā deve niṣkrāmedatha sādhakaḥ/
devaṃ dakṣiṇamārgeṇa viśedvāmena cātmanaḥ

15.447

hṛdayaṃ bhāsurākāra jñānāmṛtapariplutam/
yogo'yaṃ muniśārdūla! bimbasya dravyajasya ca

15.448

āpādānmūrdhaparyantaṃ nāḍībṛndasya vyañjakaḥ/
yena sarveśitā vipra! bimbasyāsya prajāyate

15.449

taṃ yogamadhunā vacmi ekāgramavadhāraya/
hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaḥ sādhako vṛttivarjitaḥ

15.450

mantroccāraprayogeṇa prāgvat padamanāmayam/
yāyādūrdhvapravāheṇa, tasmājjñeyaḥ pravartate

15.451

avyucchinno'vyathe'kṣubdho svecchayā kṣobhameti ca/
yathā sannataro dīpo hnakampaḥ kampameti ca

15.452

kośakāro yathā tantuṃ gṛhītvā saṃpravartate/
vijñānaśaktimālambya evambhūto hṛdambujam

15.453

svakīyamāyayā, ''cāryaḥ pūrvavat saṃviśettataḥ!/
devasya hṛdayāmbhojaṃ vilokya saha tena vai

15.454

bhāvayitvātha vijñānaṃ bodhaśaktyā tato vrajet/
tad‌dvādaśāntamāgatya jñeyākhyaṃ na ca nāsikam

15.455

tatpādāt pūrvayuktyā tu daivaṃ hṛdayamāśrayet/
tato vai devahṛdayāt praviśya hṛdayaṃ svakam

15.456

madhyamārgeṇa hṛdayādetya svaṃ netragolakam/
evaṃ deve'nusandhāya nirīkṣya ca parasparam

15.457

devālokena vātmānamanuviddhaṃ ca saṃsmaret/
ātmālokena deveśaṃ bhinnaṃ sarvatra bhāvayet

15.458

etadīśvarasandhānaṃ bhinnamekātmalakṣaṇam/
sarvaiśvaryapradaṃ viddhi sarvadā pratimāsu vai

15.459

atha śabdānusandhānamekekādbhatadarśanam/
vakṣyāmi yena vai mantro bimbenaikātmatāṃ vraṃjet

15.460

niṣkampabodhasāmānyarūpo bhūtvā punaḥ svayam/
ye śabdajanitā bhāvāḥ sūkṣmaiḥ sūkṣmatarā'khilāḥ

15.461

sāmānyabodhaśabdena tān paśyannekatāṃ gatān/
saṅkalpapūrvaṃ sarvotthaśabdamātreṇa varjitān

15.462

sa cābhimukhamāyāti saṅkalpādutthitasya ca/
śabdarūpapadārthasya śabdasya paramaujasaḥ

15.463

saṅkalpapadavīrūḍhaḥ sphuratyantasthitaḥ sphuṭam/
padārthopari yaḥ śabdo madhyamaṃ vid‌dhi tanmune!

15.464

hṛtpajhakarṇikāsaṃsthaḥ prayatnapadavīṣu ca/
vidyāsu karaṇotthāsu yaścābhivyaktimeti ca

15.465

vācyavācakarūpeṇa sa śabdaḥ sthūla ucyate/
atisthūlaparatvena sa ca vāgviṣaye punaḥ

15.466

dṛśyādṛśyeṣu bhāveṣu abhivyaktiṃ prayāti ca/
sa hi sthūlataraḥ śabdo vyavahāre'khile sthitaḥ

15.467

tasmācchamdamayo deha iti cetasi vai purā/
niṣkampaṃ sādhakaḥ kṛtvā bimbaṃ bhāvyaṃ tadātmakam

15.468

śabdasaṃhārayogena sabimbaṃ brahnasaṃyutam/
niṣkampayogayuktātmā yo guruḥ saṃpraviśyati

15.469

pūrvoktakramayogena śabdabrahna hyanāgatam/
paśyet pariṇataṃ vipra! kramādviśvātmanā tu vai

15.470

tena saṃsthāpitaṃ bimbaṃ bhuktimuktiphalapradam/
evaṃ śabdānusandhānaṃ kṛtvā bimbasya sattama!

15.471

tato vai mantrasandhānamārabheta prayatnataḥ/
aśabdadehaḥ śabdātmā nityoditamanāmayam

15.472

svahṛtpajhasthitaṃ mantrairvyāptiṃ tathākhilaiḥ/
mantrātmānaṃ jagannāthaṃ bimbahṛtpajhamadhyagam

15.473

sphurattārakarūpaṃ ca mantrairvyāptiṃ tathākhilaiḥ/
mantrātmānaṃ jagannāthaṃ bimbahṛtpajhamadhyagam

15.474

saṃsmaret sṛṣṭisaṃhārau kurvantaṃ sādhakottamaḥ/
paraḥ sa eva voddhavyaḥ susūkṣmaḥ sa ca niṣkalaḥ

15.475

sakalaṃ caiva boddhavyamubhayātmakamityapi/
vijñānarajanīmadhye jñeyaṃ nidrārasāsthitam

15.476

tatvagrāmaprabhāte'tha saṃbhogamiva sodaye/
prabuddhaṃ saṃsmareddevamavatīrṇaṃ parāt padāt

15.477

sarvādhvabhogapīṭhaṃ tattenākrāntaṃ ca bhāvayet/
bhogabhūsaṃsthitaṃ devaṃ sthitimantaṃ vibhāvya ca

15.478

sthitirādhāraśaktirvai vibhormantrātmakasya ca/
tasmādbrahnaśilāpīṭhaṃ bimbamekīkṛtaṃ smaret

15.479

nānādhivāsayogena pūjayettadanantaram/
mantranyāsaṃ purā kṛtvā tridhā pūrvakrameṇa tu

15.480

hastanyāsaṃ vinā vipra! layayuktyānu cākhilam/
kathitaṃ sūkṣmasandhānaṃ sthūlaṃ vidhyantaraṃ śrṛṇu

15.481

saṃskṛtaṃ devadevasya tvarcādehaṃ sulakṣaṇam/
saṃsmarecca susaṃpūrṇaṃ maṇiratnamayairvinā

15.482

svadehavadupādeyairnāḍīvyūhaiḥ savāyavaiḥ/
dhātubhiḥ somasūryāgnisahajñānādikairguṇaiḥ

15.483

guṇakāraṇataḥ kṣmāntaṃ yadanyattatvasaṃgraham/
dravyamāśritya vai bimbaṃ vartate yadasanmahat

15.484

tatra hṛtkamalākāśe mantraṃ ratnaprabhojjvalam/
brahnabhāvanayā nyastaṃ yacchati prātimaṃ phalam

15.485

śraddhāparāṇaāṃ kartṝṇāṃ phalato'bhyeti ca sthirām/
pratipattiṃ parāṃ brāhnīmākāraṃ prati sarvadā

15.486

prāpnoti yadvaśādante jñānamātmaprakāśakam/
uktametattu sakalamākarṇaya suvistṛtam

15.487

pūrvavaddhāraṇābhistu saṃhārakramayogataḥ/
tadvimbamupasaṃhṛtya svarūpe'vikṛte pare

15.488

tataḥ krameṇa vai sṛṣṭvā bimbaṃ jyotirmayaṃ smaret/
evaṃ pūrvoditaṃ dhyātvā nāḍībṛndasya vyañjakam

15.489

tatastāsāṃ tu nāḍīnāṃ dhyāyedvyaktiṃ suvistṛtām/
dvāsaptatisahasraṃ tu nāḍayaḥ parikīrtitāḥ

15.490

daśapradhānāstāsāṃ tu vāyavaśca tathā daśa/
iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tathā parā

15.491

gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī/
alambusā kuhūścaiva kauśikī daśamā smṛtā

15.492

prāṇāpānasamānāśca vyānodānau tathaiva ca/
nāgaḥ kūrmaśca kṛkaraḥ devadatto dhanaṃjayaḥ

15.493

ānīya tritayaṃ kuryāddaive pūrakakumbhakau/
pūrake nāḍikāḥ sarvāḥ pūryante nātra saṃśayaḥ

15.494

tato hṛdayapajhaṃ ca vikāsamupayāsyati/
kumbhakena niruddhaṃ tadbhavedūrdhvamukhaṃ dvija!

15.495

savāyūnāṃ ca nāḍīnāṃ sthitiṃ smṛtvā tataḥ param/
rasalohitamāṃsānāṃ medomajjāsthināṃ tathā

15.496

dhātūnāṃ śukladhātvantaṃ smṛtvāntaḥ saṃsthiti kramāt/
smṛtvā hṛdayapajhe tu somasūryāgnimaṇḍalān

15.497

āpādāt brahnarandhrāntaṃ sarvibaṃbeṣu sattama!/
prakṛtīnāṃ ca tatvānāṃ kuryāt samyaṅ‌niveśanam

15.498

āpādādbrahnarandhrāntamavyaktāntaṃ krameṇa tu/
kṣityādikānāṃ pādāntamavyaktaṃ vā dharāntikam

15.499

mūrdhni bhrūmadhyaparyantaṃ pradhānaṃ bhāvayed‌dvija!/
sindūrapuñjasaṃkāśāṃ tālumadhye dhiyaṃ smaret

15.500

sitenduraśmivarṇābhaṃ khadyotamiva khecaram/
tālumūle tvahaṃkāraṃ kusumbharasasannibham

15.501

saṃsmarenmānasaṃ tatvaṃ tālukaṇṭhāntare dvija!/
rājopaladyutimuṣaṃ kadambakusumopamam

15.502

kaṇṭhād‌dhṛtpajhaparyantaṃ smaret pañcapade same/
śrotrādīnatha vai pañca prasphurattārakojjvalān

15.503

pajhasthānācca nābhyantaṃ prāgvat pañcapadāntare/
vāgādīn vai sthitān pañca krameṇa viniveśayet

15.504

ānābhervastiśīrṣāntaṃ susame padapañcake/
śabdatanmātrapūrvāṇi gandhamātrāvasānataḥ

15.505

svaiḥ svairguṇaiśca yuktāni bhāsvajjyotiḥ prabhāṇi tu/
ūrumūle tathā madhye sandhideśe tatastvadhaḥ

15.506

daṇḍe marmāvasāne tu sarvasmiṃścaraṇe kramāt/
khaṃ vāyvaganyudakakṣmāntaṃ cintayed‌bhūtapañcakam

15.507

nīrūpāñjanavarṇaṃ tu saṃsmaredvyomagolakam/
vāyavyaṃ nīlapītaṃ ca taijasaṃ madhupiṅgalam

15.508

muktāphalanibhaṃ cāpyaṃ raktapītaṃ tu pārthivam/
athavā tatvavinyāsamevameva samācaret

15.509

prakṛtiṃ hṛdaye nyastvā dhīmanomamatāṃ tathā/
kaṇṭahṛnnābhiṣu nyastvā tanmātraṃ śabdasaṃjñitam

15.510

svabhūtayuktaṃ śirasi tāloḥ kaṇṭhāntakaṃ tathā/
sparśākhyaṃ vāyunā sārdhaṃ rūpākhyaṃ vahninā saṅa

15.511

kaṇṭhāt prabhṛti nābhyantaṃ rasākhyena jalaṃ saha/
nābherjānvantaraṃ yāvajjānoḥ pādāntakaṃ nyaset

15.512

dharāṃ gandhena tatpaścāt sve sve sthāne tu vinyaset/
bud‌dhyakṣāṇi krameṇaiva tathā karmendriyāṇyapi

15.513

yadvā pradhānamāmūrdhno yāvadvakṣaḥsthalaṃ nyaset/
nābhau buddhimahaṅkāraṃ kaṭimūlāśritaṃ smaret

15.514

ūrubhyāṃ śabdatanmātraṃ sparśākhyaṃ sparśākhyaṃ sandhideśagam/
jaṅ‌ghābhyāṃ rūpatanmātraṃ gulphayo rasasaṃjñitam

15.515

pādābhyāṃ gandhasaṃjñaṃ tu svabījadhyānasaṃyutam/
athavā saptadhā tatvaklṛptau sthānakramaṃ śraṛṇu

15.516

gulphajānukaṭīvakṣaḥkaṇṭhabhrūkāvaṭāvadhi/
bud‌dhyantānāṃ dharādīnāṃ kramādavanisaptakam

15.517

āpādanābhideśaṃ vā mahābhūtairdharādikaiḥ/
vyāptaṃ caturbhirvāyvantaistadūrdhvaṃ nabhasā punaḥ

15.518

pūritaṃ hṛdayāntaṃ ca taduddeśācchikhāvadhi/
vibhāvyaṃ manasā vyāptaṃ tadūrdhve dvādaśāntakam

15.519

pradhānāparaparyāyaṃ buddhitatvaṃ tu vinyaset/
atha dvedhā tatvaklṛptau vidhānamavadhāraya

15.520

āmūrdhno nābhiparyantaṃ pradhānaṃ paribhāvayet/
ānābheḥ pādaparyantaṃ smarettanmātrakaṃ gaṇam

15.521

yadvā vyaktau pradhānaṃ tu vyāpakaṃ devarūpadhṛk/
sarvatatvamayaṃ mantraṃ tasya vā kevalaṃ hṛdi

15.522

prādhānikaṃ yojanīyamabhinnaṃ tatvakāraṇam/
evamicchānurūpeṇa tatvavinyāsamācaret

15.523

jñānādiguṇaṣaṭ‌kaṃ ca hṛdayādiṣu vinyaset/
prāgvadīśvarasandhānamācarenmunipuṅgava!

15.524

tataḥ śabdānusandhānaṃ prāguktaṃ tu samācaret/
tathaiva varṇabhedena sthānabhede ca vinyaset

15.525

kadambakusumākāra makāraṃ vinaysed‌dvija!/
śikhāyāṃ, śikhāroddeśe ākāraṃ kuṅkamaprabham

15.526

taptacāmīkarākāramikāraṃ mukhamaṇ‍ḍale/
īkāraṃ kaṇṭhadeśe tu kundendusadṛśaprabham

15.527

ukāraṃ jatrubhāge tu śuddhasphaṭikavarcasam/
ūkāraṃ vakṣasi tathā sindūrasadṛśākṛtim

15.528

ṛkāraṃ hṛdaye nyasyecchuklavarṇaṃ mahāprabham/
ṛkāraṃ jāṭhare bhāge lākṣārasasamadyutim

15.529

lṛkāraṃ nābhibhāge tu taptakāñcanasannibham/
lṛkāraṃ liḍgadeśasthaṃ vinyasedasitaprabham

15.530

ekāraṃ drutahemābhamūruyugmaṃ samāśritam/
aikāraṃ jānuyugme tu sandhyājaladasannibham

15.531

okāraṃ jaṅ‌ghayostadvacchuklavarṇaṃ dvijottama!/
aukāraṃ raktavarṇaṃ ca gulphadvayagataṃ tathā

15.532

aṅgāraṃ pādayorbrahnannayaskāntasamaprabham/
aḥ kāraṃ caraṇāṅ‌guṣṭhe pajharāgasamaprabham

15.533

kakāraṃ tu lalāṭasthaṃ raktavarṇaṃ tu vinyaset/
khakāraṃ pītalanibhaṃ bhruvormadhyamadeśagam

15.534

gakāraṃ nāsikāyāṃ tu tuṣārasadṛśākṛtim/
ghakāraṃ sitavarṇaṃ tu daśanasthānasaṃśritam

15.535

ṅakāraṃ cibukoddeśe śaradgaganasannibham/
cakāraṃ raktavarṇaṃ ca kṛkāṭīgocare nyaset

15.536

chakāraṃ pṛṣṭhabhāge tu jvalitānalasannibham/
jakāraṃ kaṭideśasthaṃ kāñcanādrisamaprabham

15.537

jhakāramūrumūle tu śuddhasphaṭikasannibham/
ñakāraṃ pādagulphāgre pajharāgasamaprabham

15.538

ṭakāraṃ bhrūyugagataṃ tuṣārasadṛśākṛtim/
ṭhakāraṃ netrayorbrahnan! raktavarṇaṃ mahāpramam

15.539

ḍakāraṃ gaṇḍayoścaiva pītavarṇaṃ mahādyutim/
ḍhakāraṃ hanuyugmasthamindranīlasamaprabham

15.540

ṇakāraṃ kucayugme tu haritālasamadyutim/
takāraṃ śravasoryugme pravālopalasannibham

15.541

thakāraṃ skandhayugale campakaprasavākṛtim/
dakāraṃ bhujayormadhye jvalitānalasannibham

15.542

dhakāraṃ tu prakoṣṭasthaṃ khadyotacayadīdhitim/
nakāraṃ karayornyasya pajhapatrasamadyutim

15.543

pakāraṃ romakūpasthaṃ palājñadalasannibham/
phakāraṃ kakṣabhāgasthaṃ sandhyābhrasadṛśaprabham

15.544

bakāraṃ pārśvayugme tu pūrṇacandrasamaprabham/
bhakāraṃ sak‌thideśasthaṃ nīlāñjanacayopamam

15.545

makāraṃ piṇḍikāsaṃśthaṃ śaradghaganasannibham/
yakāraṃ pāñcajanye tu dhūmravarṇaṃ ca vinyaset

15.546

rakāraṃ ca sahasrāre raktapaṅkajasannibham/
lakāraṃ ca gadāyāṃ vai saudāminisamaprabham

15.547

vakāramaravinde tu śāradābhrasamaprabham/
śakāraṃ śoṇite nyasya amṛtābhāsavigraham

15.548

ṣakāramasthinicaye śaśaśoṇitasannibham/
sakāraṃ māṃsadeśe tu himakundasamaprabham

15.549

hakāraṃ prāṇadeśasthaṃ śuddhasphaṭikavigraham/
kṣakāraṃ sarvatovyāptaṃ sūryavaiśvānaraprabham

15.550

athavā mātṛkānyāsamevameva samācaret/
akāraṃ tālau vinyasya mukhe cākārameva ca

15.551

iṅa locanayornyasya uū śravaṇayostathā/
ṛṛ nāsāpuṭe caiva lṛlṛ gaṇḍadvaye tathā

15.552

eai daśanapaṅ‌ktau ca o au oṣṭhagatau smaret/
aṃ ityeva lalāṭe tu visargaṃ rasane tathā

15.553

yakāraṃ tvaggataṃ nyasya rephaṃ cakṣuṣi vinyaset/
lakāraṃ nāsikāyāṃ tu vakāraṃ daśanāgrataḥ

15.554

śrotre śakāraṃ vinyasya ṣakāramudare tathā/
sakāraṃ kaṭideśe tu hakāraṃ hṛdaye tathā

15.555

kṣakāraṃ nābhideśe tu vinyasedadvijasattama!/
pavargo bāhurekastu tavargastu dvitīyakaḥ

15.556

ṭavargaśca cavargaśca jaṅ‌ghādvayamudāhṛtam/
kavargoṅ‌gulayaḥ sarvā vijñātavyā dvijottama!

15.557

evaṃ hi varṇasandhānaṃ kṛtvā caiva tataḥ param/
āmūrdhnaścaraṇāntaṃ ca vinyased‌dvādaśākṣaram

15.558

aṅgopāṅgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu/
cakrādivainateyāntaṃ prāgvannyastvā krameṇa tu

15.559

sarvān lāñchanamantrāṃstu tato dāmodarādikān/
tacchaktikāṃstathā mantrān pūrvavadviniveśayet

15.560

upasaṃhṛtipūrvāntaṃ sarvaṃ kṛtvā krameṇa tu/
tatastatparamaṃ brahna hṛdisthaṃ pūrvavat smaret

15.561

tatastu mantrasandhānaṃ kṛtvā pūrvoktavartmanā/
sahasraśirasaṃ daivamityādīn pāṭhayet kramāt

15.562

evaṃ sthūlānusandhānametatte kathitaṃ mayā/
eṣu prokteṣu viprendra! sandhāneṣu parādiṣu

15.563

sandhānamekaṃ kṛtvā tu gururicchānurūpataḥ/
tato'rcayitvā deveśaṃ śayane bimbavṛttikam

15.564

sāṃsparśikairāsanādyairvividhairaupacārikaiḥ/
hṛdayaṅgamasaṃjñaiśca madhuparkādibhirdvija!

15.565

paramānnādibhiścānnaiḥ pavitraiḥ pānakaistathā/
anyaiśca vividhairbhogairyathā cānukrameṇa tu

15.566

sarvaṃ tu saṃpradānāntaṃ kṛtvā paścāttu maṇḍale/
sannidhīkṛtya saṃpūjya mahatā vibhavena tu

15.567

agnau santarpayet sāṅgaṃ samitsaptakapūrvakam/
juhuyurmūrtipāścāpi sve sve kuṇ‍ḍe yathākramam

15.568

prāgādidikṣu kuṇḍeṣu krameṇa samidhaḥ smṛtāḥ/
palāśavakṣakhadirabimvodumbarabhūruhām

15.569

āgneyādividikṣu syuḥ pippalaplakṣasaṃbhavāḥ/
nyagrodhaprabhavāścaiva kāśmaryaprabhavāstathā

15.570

palāśasamidho'nyatra bhūyasāṃ parikalpane/
uktābhāve tu sarvatra pālāśyaḥ samidho matāḥ

15.571

catasro dhenavaḥ sthāpyā dakṣiṇasyāmudaṅ‌mukhāḥ/
gaṅgāsarasvatīgodāyamunārūpadhāriṇī

15.572

dugdhaistadīyaiḥ śrapaṇaṃ carūṇāmāhutīstathā/
śrapayet payasā pūrve śālitaṇḍulamāḍhakam

15.573

kṛsarairdakṣiṇāgnau tu pāścātye gulamiśritam/
udīcyāgnau haridrānnaṃ śuddhānnamitarāgniṣu

15.574

pratyekaṃ śatamaṣṭau ca homāḥ syuḥ samidādibhiḥ/
tadardhaṃ vātha pādaṃ vā deśakālānurūpataḥ

15.575

tilaśāliyavāveṇurhomavījānyanukramāt/
tilairitarakuṇḍeṣu tairvā sarvatra kalpayet

15.576

svamūrtikumbhānmantreṇa jalamud‌dhṛtya bhājane/
bimbamūrdhni kramāddeyaṃ sarvairekāyanādikaiḥ

15.577

caturdarbhakṛtanaiva kūrcena tu tato dvija!/
palāśakhadirāśvatthabilvaśākhābhirambubhiḥ

15.578

siñceyurmūrtipāḥ samyagvedikākalaśaiḥ sthitaiḥ/
ācāryaḥ koṇadeśasthaistoyairvetasaśākhayā

15.579

santarpayitvā tadanu mantraṃ saparivārakam/
ājyādinā prabhūtena datvā pūrṇāhutiṃ tataḥ

15.580

dīkṣāvidhikrameṇaivaṃ sakalāṃ tatvapaddhatim/
saṃśodhya parabhāgasthastvācāryaḥ susamāhitaḥ

15.581

bhagavantaṃ kṛte tvevaṃ bimbasthaṃ śrāvayet kramāt/
manasā suviśuddhena idaṃ mantramupasthitaḥ

15.582

"tvayā sannihitenātra bhavitavyamadhokṣaja!/
matpūrvāṇāṃ hi bhaktānāṃ siddhihetornirañjana!"

15.583

tataḥ sa bhagavānmantraḥ prabuddhaḥ kamalekṣaṇaḥ/
bimbamutthāpayan dhyāyedācāryeṇa tu saṃmukham

15.584

kṛtvā tu pādapatanaṃ aṣṭāṅgena tu sādhakaḥ/
bimbātmanā prayātānāṃ kṣmādīnāmaṅgarūpiṇām

15.585

āpādane'pi pūrṇārthaṃ piṇḍībhūtārthameva ca/
ārambhādeva jātānāṃ chidrāṇāṃ śamane tu vai

15.586

āpyāyanārthaṃ mantrāṇāṃ dravyairhomaṃ samācaret/
dviṣaṭ‌kenāhutīnāṃ ca ekaikena caturhṛdā

15.587

ācāṅ‌ghrerjānuparyantaṃ spṛṣṭvājyaṃ homayet purā/
ānābhijānudeśācca tathaiva juhuyāddadhi

15.588

nābherākaṇṭhataḥ kṣīrāmāmūrdhnaḥ kaṇṭhato madhu/
saṃmiśraya juhuyāt sarvaṃ spṛṣṭvā dehaṃ tu cākhilam

15.589

datvā ghṛtena vai paścāt pūrṇāṃ mūlena tatparam/
saṃskṛtya bimbavat pīṭhaṃ bhinnaṃ brahnaśilāṃ tathā

15.590

prāṇābhimānadevaṃ vā yasya yo vihitastu vai/
veṣṭhayitvāmbaraiścitraiscakramantreṇa vai tataḥ

15.591

kāryo brahnaśilāhomaḥ śatāṣṭādhikasaṃkhyayā/
gāyatrībhistadardhaṃ ca bah‌vṛcādyaiḥ pṛthak pṛthak

15.592

ajasya nābhāvityādimantrairekāyanaistataḥ/
adhvādi bhūtamūrtiṃ tu bhogyaṃ vāpyapṛthak sthitam

15.593

devatānāṃ tvadhiṣṭhānaṃ pīṭhaṃ kṛtvā tu buddhigam/
hotavyaṃ praṇavenaiva svayaṃ vyāhṛtibhistataḥ

15.594

aparairbalamantreṇa praṇavāntena "lāṅgalin"/
tato havanamantreṇa tarpaṇīyaṃ tadeva hi

15.595

svanāmnā praṇavenaiva svāhāntenāparaistathā/
saṃrodhastarpitānāṃ ca kāryaḥ pūrṇāntameva hi

15.596

sāmmasā viṣṭareṇaiva bhāvena sajapena tu/
sarvaiḥ svakasya devasya svakīyāsu ca mūrtiṣu

15.597

śabdātmikāsu mūrtāsu tadvacchutimayasya ca/
prāsādasyātha paritaḥ kuṇḍeṣvaṣṭāsu ca kramāt

15.598

kuṇḍasaṃskārapūrvaṃ tu sarvaṃ kṛtvā tu mūrtipaiḥ/
havanaṃ vidhivat kuryād‌dravyaiḥ pūrvoditaiḥ kramāt

15.599

kṛtvaivaṃ ca tadā dikṣu mūrtipān viniveśya ca/
pārśvadeśe tu kuṇḍānāṃ tarpayet pāyasena tu

15.600

dakṣiṇāṃ ca yathāśakti dadyāddhemādikīṃ tataḥ/
gṛhītvā dakṣiṇāṃ, mantraḥ prīṇanīyastu taistataḥ

15.601

bimvasya nikaṭe sthitvā imaṃ mantramudīrayet/
prāpte lagnodaye vipra! sanniroddhya jagad‌gurum

15.602

"kṣaṇaṃ kṣamasva bhagavan! sarvajña! karuṇātmaka!
niveśayāmi te yāvat prāsāde brahnapīṭhikām"

15.603

atha nidrāyamāṇaṃ tu devaṃ stutvāvakuṇṭhya ca/
arcayitvā namaskṛtya tatra sarvān praveśayet

15.604

viprānekāyanān vāpi tathā vai b‌havṛcādikān/
svasvaśākhotthitān mantrān pāṭhayet kramayogataḥ

15.605

stutipāṭhakapūrvāṃśca nṛttagītaparāyaṇān/
vīṇāveṇumṛdaṅgādīnitarāṃśca praveśayet

15.606

vidik‌sthān praṇave jāpe mūrtipāṃstu nivedayet/
diksthitān mūrtipān vipra! dvādaśārṇe nivedayet

15.607

rakṣāmudrāṃ tataḥ kṛtvā darśayet sarvadikṣvatha/
śāyayeddarbhaśayyāyāṃ yajamānamupoṣitam

15.608

sthaṇḍile svapnasid‌dhyarthaṃ prākaśiraskaṃ tato dvija!/
evaṃ kṛtvādhivāsaṃ tu jāgareṇa nayed‌guruḥ

15.609

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtvā snānādikāḥ kriyāḥ/
pratiṣṭhāmārabhet paścāddeśikaḥ śāstravittamaḥ

15.610

prabuddhaṃ yajamānaṃ tu svapnaṃ pṛcchecchubhāśubham/
tatrāśubhopaśāntyarthaṃ tadānīṃ juhuyād‌guruḥ

15.611

śataṃ sahasraṃ sāṣṭaṃ vā yathāśaktyathavā dvija!/
madhvājyakṣīrasaṃmiśrān saphalāṃśca tilānapi

15.612

astrasaṃpuṭitenaiva nāmnā svāhānvitena ca/
doṣaṃ jahi jahītyeva padaṃ nāmānasānakam

15.613

kevalenāthavājyena siṃhamantreṇa homayet/
evaṃ duḥsvapnaśāntiṃ tu kṛtvā sthāpanamācaret

15.614

prāsādaṃ darbhaśākhābhirbahirantaśca mārjayet/
vikīrya sākṣataṃ puṣpaṃ gugguluṃ dhūpayet punaḥ

15.615

sahamūrtidharairvipra! śilpibhiścātha deśikaḥ/
sārghyapuṣpākṣatakaraḥ prāsādāntaṃ vrajettataḥ

15.616

hanyāt siddhāryakaistatsthān vighnānastrābhimantritaiḥ/
prāṅbhadhye vidhinānena śvabhraṃ vā sāmprataṃ khanet

15.617

tadarthaṃ garbhagehaṃ tu sūtrapātairvibhājayet/
tadvidhānaṃ muniśreṣṭha! yathāvadavadhāraya

15.618

prāsāda ekadvāre tu garbhamānaṃ viniścitam/
dvārāt paścimabhittyaṃtaṃ dakṣiṇottaramāyatam

15.619

saptadhā vibhajet samyak, paiśācaḥ prathamaḥ smṛtaḥ/
dvitīyo mānuṣo bhāgastṛtīyo devasaṃjñitaḥ

15.620

vrāhnaścaturtho vijñeyaḥ kramādanye trayastathā/
devamānuṣapaiśācā vijñeyā dvijasattama!

15.621

athavā navadhā kuryāddakṣiṇottaramāyatam/
paiśācaḥ prathamo bhāgo dvitīyo mānuṣaḥ smṛtaḥ

15.622

tṛtīyaśca caturthaśca bhāgau daivikasaṃjñakau/
brāhnastu pañcamo bhāgo veditavyastataḥ param

15.623

daivamānuṣapaiśācāścatvāro'nye krameṇa tu/
prāsāde tu caturdvāre caturdikṣu samaiḥ padaiḥ

15.624

vibhajet saptadhā madhye bhāgaḥ syādbrāhnasaṃjñitaḥ/
divyamānuṣapaiśācāḥ kramāt paṅ‌ktikrameṇa tu

15.625

athavā cāṣṭadhā kṛtvā madhye brāhnaṃ catuṣpadam/
divyādisaṃjñitaṃ vipra! kramāt paṅ‌titrayaṃ bhavet

15.626

athavā navadhā garbhaṃ vibhajet sarvadik‌padaiḥ/
madhyamaṃ tu bhavedbrāhnaṃ divyaṃ paṅaktidvayena vā

15.627

divyabrāhnaṃ bhavet paṅ‌ktyā paṅ‌ktyā daivikasaṃjñitam/
mānuṣaṃ tadbahiḥ paṅ‌ktyā paiśācaṃ tadbahirbhavet

15.628

yadvā dviraṣṭadhā bhaṅ‌ktvā brāhnamadhye catuṣpadam/
divyabrāhnaṃ bahiḥ paṅaktyā divyaṃ paṅ‌ktitrayeṇa ca

15.629

paṅ‌ktidvayaṃ mānuṣaṃ syāt paiśācaṃ paṅ‌ktijaṃ bhavet/
ekadvāre'pi bhavane evaṃ vā parito srajet

15.630

caturdvīre'pi bhavane brāhnākhye madhyame pade/
caturdigvīkṣamāṇasya sthāpanaṃ caturātmanaḥ

15.631

prāsāda ekadvāre tu ekaberaṃ dvijottama!/
brāhnadaivikabhāgābhyāṃ daivamānuṣayostu vā

15.632

brāhne vā daivike vātha tasmin divyāśrite tu vā/
mānuṣāśritadaive vā sthāpayet phalabhedataḥ

15.633

caturdvāre tu bhavane bahuberaṃ niveśayet/
vibudhabrahnabhāgābhyāṃ divyamānuṣayostu vā

15.634

brāhnādimānuṣānteṣu triṣu bhāgeṣu vā dvija!/
brāhnāśrite tu divye vā tasmin vā mānuṣāśrite

15.635

sapīṭhabimbamānānāṃ bṛhatvasyānurūpataḥ/
caturdvāre tu bhavane brāhna eva bhavet sadā

15.636

brāhnādimānuṣānteṣu triṣu bhāgeṣu cottamam/
śayanaṃ, brāhnadivyābyāṃ madhyamaṃ, tvadhamaṃ smṛtam

15.637

divyamānuṣabhāgābhyāmevaṃ viddhi tridhā sthitam/
brāhne vā brāhnadivye vā divye vā brahnasaṃśrite

15.638

divyamānuṣayorvāpi divye vā mānuṣāśrite/
āsanaṃ vihitaṃ vipra! sthāne'pyevaṃ vidhīyate

15.639

yānagaṃ sthāpayed‌brāhne divyamānuṣayostu vā/
ekaberavidhāne tu tadagre bhāgayordvayoḥ

15.640

ārādhanārthato vediṃ sthāpayenmunipuṅgava!/
yadā cotsavabimbādibimbānāṃ saṃsthitistadā

15.641

agrapīṭhopagaṃ bhāgaṃ tṛtīyaṃ vā samaiḥ padaiḥ/
saptāṣṭanabadhā vāpi bhajedbhittidvayāntare

15.642

dviraṣṭadhā vā, madhye tu kramādbhāgatrayaṃ tyajet/
catuṣkaṃ tritayaṃ ṣaṭ‌kaṃ tataḥ śeṣeṣu dakṣiṇe

15.643

sthāpayedautsavaṃ bimbaṃ devīyuktaṃ tu vāmataḥ/
bhāgeṣu kramaśo vipra! tīrthabimbasamanvitam

15.644

bimbaṃ nityotsavārthaṃ ca tathā śayanakautukam/
nimittasnapanārthaṃ ca bimba taṃruṇakautukam

15.645

ārādhanārthaṃ devasya madhye bhāgadvayorapi/
snapane mūlabimbasya kriyamāṇe bahūdakaiḥ

15.646

yathā cautsavabimvādyāḥ snānīyajalabindubhiḥ/
na spṛśyate tathā teṣāṃ sthāpanaṃ tu samācaret

15.647

saṃkaṭe sati taddeśe bāhye tu mukhamaṇḍape/
sthāpayet sarvabimbāni tatrāpi sati saṃkaṭe

15.648

prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇe'pi vā/
sthānaṃ suvistṛtaṃ kṛtvā prāsādāgraṃ ca varjyadik

15.649

diktraye'bhimate kuryād vidikṣvabhimateṣu vā/
khalūrikāpradeśe vā sudeśe suparīkṣite

15.650

sthāpayedvidhinā yātrābimbaṃ devīsamanvitam/
anyāni sarvabimbāni bahi(rvai)rna sthāpayet vkacit

15.651

śāstrajño deśikendrastu bahuberavidhāvapi/
nimittasnapanādau tu yogye bṛhati sattama!

15.652

sthāpite mūlabimbe tu evameva samācaret/
vinā vai karmabimbaṃ ca bimbaṃ nityotsavārthataḥ

15.653

ubhayaṃ sthāpayennityaṃ prāsādābhyantare vkacit/
ayogye mūlabimbe tu sadā snapanakarmaṇi

15.654

yātrābimbādibimbāni sadā garbhagṛhāntare/
sarvāṇi sthāpanīyāni na bāhye tu kadācana

15.655

bahuberavidhau bhāge tadagre saptabhājite/
bhāgamekaṃ parityajya dakṣiṇe'tha padadvaye

15.656

sthāpayedautsavaṃ bimbaṃ caturthe snapanāspadam/
karmabimbaṃ ca tadvāme tīrthabimbādiyojanam

15.657

vediḥ sthāpyā tadanyasmin bhāge bhāgadvayo'pi vā/
paiśācamathavāpyagre tyaktvā bhāgadvayorapi

15.658

sthāpya bimbaṃ tadūrdhve tu karmabimbasya cāspadam/
tasya dakṣiṇapārśve tu yātrāmūrtiṃ tu vinyaset

15.659

vāmapārśve tato'nyeṣāṃ sthāpanaṃ vihitaṃ bhavet/
aṣṭadhā navadhā bhākte sthāpayetaṃ pañcame pade

15.660

karmabimbaṃ tu navame pade ṣoḍaśabhājite/
anyeṣāṃ sarvabimbānāṃ prāgvat sthāpanamācaret

15.661

mūlabimbe śayāne tu viśeṣaḥ kathyate śrṛṇu/
saptabhākte'grabhabhāge tu prāgvadbhittidvayāntare

15.662

dattvā dakṣiṇabhāge tu bhāgānāṃ tu catuṣṭayam/
sthāpayet pañcame vāpi caturthe karmakautukam

15.663

aṣṭhadhā navadhā bhākte ṣaṣṭhe vā pañcame'pi vā/
agre dviraṣṭadhā bhākte dvādaśaikādaśe tu vā

15.664

daśame navame vāpi sthāpayet karmakautukam/
dakṣiṇottarayoḥ prāgvadanyeṣāṃ nyasanaṃ bhavet

15.665

ārādhanārthato vediḥ sthāpanīyā tu pūrvavat/
paritaḥ saptadhā bhakte navadhāṣṭadviraṣṭadhā

15.666

mūlabimbāgrataḥ paṅ‌ktyā dvitīyāyāmathāpi vā/
sarveṣāṃ karmabimbānāṃ prāgvat sthāpanamācaret

15.667

sthāpanīyā ca viprendra! prāgvadarcanavedikā/
pīṭhoparyapi vā devaṃ yaṃ tvārādhayate sadā

15.668

madhye ratnopalaṃ pīṭhe nyastvordhve sthāpayettu tām/
devīsamanvitaṃ yatra sathāpanaṃ bhavati dvija!

15.669

mūlabimbasya pārśve tu pīṭhadeśaṃ visṛjya ca/
sapīṭhānāṃ tu devīnāṃ sthāpanaṃ tu samācaret

15.670

ekā savye dakṣiṇe vā, sthāpyā dve dakṣavāmayoḥ/
catasrastu krameṇaiva sthāpyā dakṣiṇavāmayoḥ

15.671

prāsāde calabimbaṃ tu sthāpyate yatra sattama!/
madhye vediṃ tu saṃsthāpya tadūrdhve sthāpayettu tat

15.672

yadvā divye mānuṣe vā pīṭhaṃ sthāpya tadūrdhvataḥ/
sanniveśya ca tadbimbaṃ pūjākāle hyupasthite

15.673

madhye bhadrāsanaṃ nyastvā tadūrdhve viniveśya ca/
tat‌ pūjayitvānudinaṃ bhūyaḥ pīṭhopari nyaset

15.674

svayaṃvyakte vimānādau sthāne siddhapratiṣṭhite/
munimukhyaistu tatraivaṃ viśeṣaṃ śrṛṇu sattama!

15.675

sapīṭhaṃ bhagavadbimbaṃ mūlākhyaṃ sthāpitaṃ purā/
deśe yāvati, taddeśadvārayorantaraṃ tu yat

15.676

tat tridhā susamaṃ kṛtvā ārabhya dvārapārśvataḥ/
paiśācaṃ mānuṣaṃ divyaṃ kramādbhāgatrayaṃ bhavet

15.677

dakṣabhitteḥ samārabhya divyabhāgaṃ bhajet samam/
saptadhā vāmabhittyantaṃ tato vai dakṣiṇāditaḥ

15.678

pañcame vā caturthe vā sthāpayet karmakautukam/
tasya dakṣiṇapārśve tu lakṣamīpuṣṭisamanvitam

15.679

sthāpayedautsavaṃ bimbaṃ vāmapārśve niyojayet/
anyāni sarvabimbāni yathāvat kramayogataḥ

15.680

dvārāt paścimabhityantaṃ yadvā kṛtvā tu saptadhā/
santyajya dvārapārśve tu bhājayed dvitayaṃ punaḥ

15.681

tṛtīyaṃ daivikaṃ sapta kṛtvā bhittidvayāntare/
karmabimbādibimbānāṃ pūrvavat sthāpanāspadam

15.682

tatrāpi śayane vipra! vidhānamavadhāraya/
pañcame ṣaṣṭhabhāge vā karmabimbaṃ niyojayet

15.683

anyeṣāṃ sarvabimbānāṃ pūrvavat sthāpanaṃ bhavet/
svayaṃvyakte caturdvāre paritaḥ saptadhā bhaje(ve)t

15.684

paiśācaṃ mānuṣaṃ tyaktvā tṛtīye daivike pade/
agrabhāge tu saumye vā īśvaraprāgvaśena tu

15.685

īśānadivyabhāge vā karmabimbaṃ niyojayet/
yatra prāsādagarbhe tu ekasmin nyasya pīṭhake

15.686

caturo vāsudevādyānathavā keśavādikān/
prādurbhāvasamūhaṃ vā paṅ‌ktirūpeṇa yojayet

15.687

divyakrameṇa tatrāyaṃ viśeṣaḥ kathyate śrṛṇu/
dvārādibhittiparyantaṃ dakṣiṇottaramāyate

15.688

vibhakte saptadhā garbhe brāhnādiṣu padeṣu ca/
sthāpayet paṅ‌ktirūpeṇa pūrvoktenaiva vartmanā

15.689

tatrāpi dakṣiṇāśādisthāpayeduttarāntimam/
yatra cāvṛtirūpeṇa sthāpayettatra saptadhā

15.690

vibhakte parito garbhe madhye brāhne niyojayet/
pradhānamūrtiṃ parito divye vā mānuṣe dvayoḥ

15.691

anyāśca sakalā mūrtīḥ sthāpayedāvṛtikramāt/
caturvyūhapratiṣṭhāyāṃ vāsudevaṃ tu madhyame

15.692

tadbahirdivyapaṅ‌ktau tu saṃkarṣaṇaṃ tu dakṣiṇe/
pradyumnaṃ paścime bhāge aniruddhaṃ tathottare

15.693

svasvakāraṇasaṃyuktaṃ mūrtyantaragatasya ca/
cāturātmyacatuṣkasya evameva niyojayet

15.694

cāturātmyeṣu navasu navamūrtimayeṣu ca/
ādye madhye vāsudevaṃ prāgādye dikcatuṣṭaye

15.695

vāsudevādicatvāraḥ sthāpanīyāḥ krameṇa tu/
pañcamūrtipratiṣṭhākhye dvitaye madhyame pade

15.696

vāsudevaṃ tato divye saṃsthāpyā dikcatuṣṭaye/
nārāyaṇāntāścatvāraḥ saṃkarṣaṇapurassarāḥ

15.697

evaṃ kramāt pratiṣṭhānamācaret saptake'pi ca/
navamūrtipratiṣṭhāyāṃ vāsudevaṃ tu madhyame

15.698

tadvahirdivyabhāgasthapadeṣvaṣṭāsu ca kramāt/
aṣṭau saṃkarṣaṇādyāśca varāhāntāśca mūrtayaḥ

15.699

keśavādipratiṣṭhāyāṃ bāsudevaṃ tu madhyame/
vibhajya divyabhāgaṃ tu dvādaśāroktavartmanā

15.700

prāgādi sthāpayeddevān keśavādyāṃstu dvādaśa/
yadvā mānuṣapaṅ‌ktau tu koṇabhāgacatuṣṭayam

15.701

saṃtyaktvā'nyeṣu bhāgeṣu prāgādi sthāpayet kramāt/
saṃkaṭe sati vai kuryāddivyamānuṣayorapi

15.702

ekabere samuditasthānabhedāt phalaṃ śrṛṇu/
brāhnabhāge tu mokṣaḥ syāddivye sthānābhivṛddhikṛta

15.703

bhogamokṣaphalāvāptirvrāhne divyasamāśrite/
divyabhāgaphalāvāptirmānuṣāśritadaivike

15.704

daivamānuṣabhāgācca tvaihikāmuṣmikaṃ phalam/
vibudhabrahnabhāgācca saihikaṃ tu guṇāṣṭakam

15.705

bahuberavidhāne tu phalabhedaṃ śrṛṇu dvija!/
jñānādiguṇaṣaṭ‌kasya prāptirbrahnapade bhavet

15.706

sarvakāmaphalaprāptirdaivike brahnasaṃśrite/
vibudhabrahnabhāge ca divyamānuṣayorapi

15.707

mānuṣāśritadivye ca pūrvamevoditaṃ phalam/
brāhnādimānuṣānteṣu bhāgeṣu sthāpane sati

15.708

sthānasya yajamānasya vṛddhiḥ syādrājarāṣṭrayoḥ/
karmārcāsthāpane vipra! phalabhedastu kathyate

15.709

brāhne saptavibhakte tu caturthe sthāpanaṃ bhavet/
mokṣadaṃ pañcame bhāge tatsāmīpyaphalapradam

15.710

aṣṭadhā pravibhakte tu pañcame tu guṇāṣṭakam/
sthāpanaṃ ṣaṣṭhabhāge tu tatsālokyaphalapradam

15.711

navadhā pravibhakte tu evameva bhavet phalam/
tasmin ṣoḍaśadhā bhakte navame guṇaṣaṭ‌kadam

15.712

daśame sthāpanaṃ vipra! dvādaśaikādaśepi ca/
viṇṇulokapadāvāsamacirāt saṃprayacchati

15.713

daivike saptabhakte tu caturthe sthāpanaṃ dvija!/
sadvivekaṃ ca dharmaṃ ca saumanasyaṃ prayacchati

15.714

sthāpanaṃ ṣaṣṭhabhāge tu puṣṭisaubhāgyavardhanam/
apamṛtyujayaṃ dadyādbalotsāhasamṛddhikṛt

15.715

vibhakte navadhā ta sminnevameva bhavet phalam/
dviraṣṭadhā vibhakte tu nabame sthāpanaṃ dvija!

15.716

divyabhogaphalāvāptiṃ prayacchatyacireṇa tu/
daśamaikādaśe bhāge dvādaśe ca niyojanam

15.717

dhanadhānyasamṛddhiṃ ca bhūmiprāptiṃ dadāti ca/
evaṃ tu parito bhakte brāhnabhāge niyojanam

15.718

śaśvat kaivalyaphaladaṃ agradivyapade tu tat/
bhogapradaṃ tathā caiva valotsāhasamṛddhikṛt

15.719

īśānadivyabhāge tu sthāpanaṃ saṃprayacchati/
āyurārogyamaiśvaryaṃ rājñāṃ vijayameva ca

15.720

sthānasya mahatīṃ vṛddhiṃ tathā janapadasya ca/
sthāpanaṃ saumyadivye tu bhogamokṣaphalapradam

15.721

divyabrahnākhyapaṅ‌ktau tu divyavat sthāpanaṃ bhavet/
yatra yatra pade proktaṃ bimbānāṃ sanniveśanam

15.722

tattatsamaṃ dvidhākṛtvā sthāpane hyamṛtāṃśake/
phalānyuktāni sidhyanti āgneye viparītakṛt

15.723

prāsādasyāntare vipra! yātrābimbasya yojanam/
sthānasya yajamānasya rājño janapadasya ca

15.724

dadāti mahatīṃ lakṣmīṃ tejaścāpi dine dine/
etadeva phalaṃ vipra! madhyamaṃ mukhamaṇḍape

15.725

prathamāvaraṇādau ca sthāne mandaphalaṃ bhavet/
evameva phalaṃ vipra! anyeṣāṃ sthāpane'pi ca

15.726

mūlabimbādibimbānāṃ sarveṣāṃ ca mahāmate!/
pramādād‌buddhipūrvādvā svaṃ svaṃ sthānaṃ yathoditam

15.727

parityajya tadanyasmin sthāne saṃsthāpite sati/
sthānaṃ ca yajamānaśca rājā rāṣṭraṃ vinaśyati

15.728

taddeśavāsinaḥ sarve janā vyādhyādipīḍitāḥ/
bhaveyuḥ syādanāvṛṣṭirdurbhikṣaṃ śatrupīḍanum

15.729

tasmāddhitaiṣī rāṣṭrasya svasya rājñastathaiva ca/
tathā yathoditasthānavyatyayaṃ na samācaret

15.730

pramādālasyapūrveṇa doṣeṇa sthāpane'pi ca/
vyatyayādacalaṃ bimbaṃ varjayitvā tu jaṅgamam

15.731

sve sve yathodite sthāne saṃsthāpya pariṃpūjayet/
viśeṣeṇa svayaṃvyakte siddhādyaiśca pratiṣṭhite

15.732

prāsāde calabimbaṃ tu sve sve sthāne niveśayet/
bhinne prekṣāvaśānmadhye sati bhūyaḥ samācaret

15.733

kṣālite'strāmbunā, lipte hṛdā vai candanādinā/
śvabre'dhoghaṭaruddhānāṃ mantrāṇāṃ ca nirodhanam

15.734

pūrvoktena vidhānena dhiyā sve sve'yane tathā/
kṛtvārcanaṃ yathoddiṣṭaṃ pūrṇāntaṃ tatra vinayset

15.735

bāhulyena tu ṣaṭ‌pañcacaturgolakasaṃmitām/
pīṭhādvinirgatāṃ kiñcid‌bhūtale susthirāṃ śilām

15.736

grastāṃ pīṭhena muktyarthaṃ navarandhrakṛtāṃ purā/
svamantreṇa tu tatrāpi pratiṣṭhāsīti pāṭhayet

15.737

prāgādau prābhavenātha pañcakaṃ pañcakaṃ nyaset/
śilāvaṭeṣu dravyāṇāṃ tatra vajraṃ ca hāṭakam

15.738

haritālamuśīraṃ ca brīhayo dakṣiṇe tvatha/
indranīlamayaścaiva kāsīsaṃ candanaṃ tilāḥ

15.739

muktāphalaṃ ca rajataṃ pāradaṃ cāpyadik tathā/
sahośīrāśca vai mudgāḥ pajharāgamathottare

15.740

kāṃsyaṃ ca rājapāṣāṇa rājendraṃ caṇakaiḥ saha/
viṃśakaṃ vinaysenmadhye pūrvameva tato bahiḥ

15.741

vidikṣvapyayayogena tvevamanyat pṛthak pṛthak/
lohaṃ vaiḍūryapūrvaṃ tu cakrāṅkaṃ cābhrakaṃ tathā

15.742

ṣāṣṭikaṃ tvīśadigvāyoḥ puṣyarāgo harītakā/
gairikaṃ śārikātraiva masūrāṇyatha yātudik

15.743

mahānīlaṃ ca vaṅgaṃ ca tathā pāṣāṇamākṣikam/
yabāḥ sāgarukāścaiva āgneyyāṃ sphaṭikaṃ tathā

15.744

tāmraṃ manaśśilā caiva godhūmāḥ śaṅkhapuṣpikāḥ/
madhye sarvāṇi tadanu tato gartagaṇaṃ tu tat

15.745

lepairācchāditaṃ kṛtvā sāṅgaṃ mantraṃ pade pade/
pūjayitvā yajurvedāṃścamaṣaṭ‌kāṃśca pāṭhayet

15.746

tadūrdhve vinyaset pīṭhaṃ tacchvabhre viniveśya ca/
aṣṭalohamayaṃ cakraṃ tadūrdhve tu mahāmate!

15.747

dvādaśākhyāviśeṣokta ādhāro yasya yaḥ svakaḥ/
haimaṃ tadūrdhve kamalaṃ tajjaṃ vā tāmrarameva vā

15.748

yathākramasthitaṃ hyetat pañcakaṃ caturātmani/
nyasedanantaṃ cakrasya mīnakūrmau tu tasya vai

15.749

kūrmānantau tu mīnasya mīnānantau tu tasya ca/
sarvasya vihitaṃ pajhaṃ tasyānantaṃ tu vinyaset

15.750

lakṣmyādīnāṃ ca śaktīnāṃ cakraṃ sthāpanakarmaṇi/
nyasya pūrṇāntikaṃ kṛtvā karmaṇyatra ca tarpaṇam

15.751

?Bmaṇ‍ḍape tu khageśasya evameva samācaret/
saha mūrtidharaiḥ prāgvat kāryā darbhodakakriyā

15.752

atha vidhyantaraṃ vakṣye samākarṇaya sāmpratam/
puraiva saṃskṛtāṃ vipra! nyasedbrahnaśilāṃ tataḥ

15.753

kiñcitpīṭhatalānnyūnāṃ samāṃ ślakṣṇāṃ dṛḍhāṃ dvija!/
kṛtvā navapadāṃ pūrvaṃ pajhaṃ tasyāḥ pade pade

15.754

vilikhya rekhayā samyak khanet sarveṣu karṇikām/
garbhamadhye śilāmānabāhuvyāyāmayoḥ khanet

15.755

tatpūrvasūtramārgeṇa saṃcālyottaradiṅ‌nayet/
śvabhraṃ tatrāpi madye tu śubhaṃ kuryāt ṣaḍaṅgulam

15.756

tasmiṃstu ratnasaṃpūrṇaṃ hemajaṃ vātha tābhrajam/
caturaṅgulamātraṃ tu kalaśaṃ kamburūpiṇam

15.757

hṛnmantreṇa tu saṃmantrya gāyatryā viniveśya ca/
sāpidhānaṃ tu taṃ kṛtvā sudhālepaṃ tathopari

15.758

datvā brahnaśilāṃ nyasyet prāṅnantraparibhāvitām/
vyāpakatvaṃ samālambya svayameva tathā guruḥ

15.759

tāṃ śilāṃ vyāpikāṃ dhyāyedādhārādheyavigrahām/
tatra sarvādhvaganyāsaṃ mūlamantreṇa bhāvayet

15.760

evaṃ tatsannidhiṃ kṛtvā paścāttadupari dvija!/
nyāsaṃ ratnādikaṃ kuryādyathā tadavadhāraya

15.761

haimamagniṃ, tathānantaṃ rājataṃ, hemajāṃ dharām/
aṣṭalohamayaṃ pajhaṃ madhye brahnaśilopari

15.762

prācyādau pajhagarbheṣu kramādīśānagocaram/
vajraṃ ca sūryakāntaṃ ca indranīlaṃ tathaiva ca

15.763

mahānīlaṃ muniśreṣṭha! muktāphalamataḥ param/
puṣyarāgaṃ tataścaiva pajharāgamataḥ param

15.764

aiśānye nyasya vaiḍūryaṃ madhyataḥ sphaṭikam nyaset/
prāgādau rajataṃ tāmraṃ trapu vaṅkaṃ ca rītikam

15.765

lohaṃ tathāyasaṃ kāṃsyaṃ madhye hemaṃ niveśya ca/
tālaṃ manaśśilāṃ, chinnapiṣṭakaṃ kuṣṭhameva ca

15.766

srotoñjanaṃ tu daradaṃ saurāṣṭrī hemagairike/
madye tu rājapāṣāṇaṃ pāradaṃ cāpi sarvataḥ

15.767

godhūmāṃśca yavān vanyān mudgamāṣāṃstathaiva ca/
caṇakān muniśārdūla! kulutthaṃ ca masūrakam

15.768

kramādaṣṭāsu vinyasya madhye siddhārthakāṃstilān/
hrīberaṃ rajanīṃ māṃsīṃ sahadevīṃ vacāṃ tathā

15.769

viṇṇukrāntāṃ balāṃ moṭāṃ śyāmākaṃ śaṅkhapuṣpikām/
prāgādau madyaparyantaṃ vinaysenmūlasantatim

15.770

ratnānāmapyalābhe tu śastaṃ muktāphalaṃ bhavet/
lohānāmapyabhāve tu suvarṇaṃ śasyate param

15.771

dhātūnāmapyalābhe tu haritālaṃ viśiṣyate/
alābhe sarvabījānāṃ śālibījaṃ praśaśyate

15.772

alābhe sarvavastūnāṃ hemaṃ sarvatra vinyaset/
tadabhāve tu rajataṃ nyasenmuktāphalāni vā

15.773

ghṛtena payasā cātha bhāvitena puraiva tu/
pradadyāllepanaṃ vipra! sarvagarteṣu caiva hi

15.774

ahataṃ susitaṃ paścāttatropari dukūlakam/
antaḥ ślakṣṇaṃ sudhālepaṃ datvā, pīṭhaṃ tu vinyaset

15.775

sandhāya pūrvavattacca śilayā brahnasattama!/
pīṭhaśvabhre'tha vinyasya sauvarṇaṃ gāruḍaṃ mahat

15.776

kṣīraṃ dadhighṛtaṃ lājānmadhupuṣpaphalāni ca/
sarvagandhāni viprendra! sarvauṣadhiyutāni ca

15.777

bhāvayet pūrvavat pīṭhaṃ dharmādyairakhilairyutam/
cidāsanamayīṃ vyāptiṃ punastatropari nyaset

15.778

hṛdā tu viṣṇugāyatryā ekaikamabhimantrya ca/
vinaysya kuryāddhavanaṃ yasmin yasmiṃstu karmaṇi

15.779

pīṭhanyāsāvadhiṃ yāvattataḥ pūrṇāṃ juhed‌guruḥ/
caturguṇitasūtreṇa veṣṭayeddevamandiram

15.780

cchādayennavavastreṇa tathā vai darbhamālayā/
tatastu mūrtipaiḥ sārdhaṃ praviśedyāgamaṇḍapam

15.781

pratīkṣellagnakālaṃ tu yāvat kālaṃ na yāti ca/
tāvadvinodairhomaiśca hāsyaiḥ pāṭhaiśca saṃkṣipet

15.782

prāpte lagnodaye vipra! śayanasthaṃ prabodhayet/
arghyālabhanamālyādyairarcayitvā tvimaṃ paṭhet

15.783

"mantrātman! rūpamātmīyamāgneyamupasaṃhara/
samāśrayasva saumyatvaṃ sthityarthaṃ parameśvara!

15.784

namastestu hṛṣīkeśa! uttiṣṭha parameśvara!/
madanugrahahetvarthaṃ pīṭhabhūmiṃ samākrama!"

15.785

ud‌dhṛtya hṛdayenātha tyaktanidraṃ ca mantrapam/
utthāpya mūrtimantreṇa sahamūrtidharairbalāt

15.786

kumbhaṃ samuddharet sāstraṃ svakuṇḍanikaṭe sthitam/
uddhareyurdiśāhomakartāro maḍgalaiḥ saha

15.787

aṣṭau vidyeśvarān kumbhānācāryaḥ purato vrajet/
śalākāmātrayā'cchinnadhārayā kumbhamudvahan

15.788

yadvā prakṣipamāṇastu ratnāṃśca vividhān bahūn/
nānāvidhaistu kusumairlājādyān miśritān bahūn

15.789

pratimāmudvahanto ye mūrtidhārāstvanantaram/
anye yathā na gaccheyurantarācāryabimbayoḥ

15.790

aṣṭakumbhadharāścānye ye ca maṅgaladhārakāḥ/
paritaste'pi gaccheyuḥ paṭhantaḥ "śākunaṃ" tathā

15.791

vāgyato yajamānastu kuśapāṇiḥ praṇāmavān/
teṣāṃ vai pṛṣṭhatastvanye gaccheyuḥ paricārakāḥ

15.792

toraṇena ca niṣkramya pradakṣiṇacatuṣṭayam/
kuryāt prāsādapīṭhasya dvārāgre sannirodhya ca

15.793

pādyārghyācamanaṃ datvā hṛnmantreṇa praveśayet/
śākhādyamaspṛśantaṃ ca pāṭhayettadvidastataḥ

15.794

catuścakreti tadanu puramekādaśeti yat/
varmābhimantritenātha dukūlena sitena ca

15.795

pādāmburuhanālaṃ prāk‌ śikhāmantreṇa veṣṭayet/
agnīṣomaau samīkṛtya praṇavādyantakena nu

15.796

mūlamantreṇa pīṭhordhve bimbaṃ saṃsthāpayet sthiram/
dvāramadhyaṃ na santyājyaṃ devasthāpanakarmaṇi

15.797

na tataścāgrataḥ sthāpyaṃ na pārśve na ca pṛṣṭhataḥ/
vāmato mārutaṃ paścāt santyajeddeśikottamaḥ

15.798

pratiṣṭhāliṅgaśabdau ca dvau mantrau pāṭhayet kramāt/
śāntaṃ brahnamayaṃ rūpaṃ svakaṃ samavalambya ca

15.799

yatrāpi kevale brāhne sthāpanaṃ samudīritam/
tatrāpi vāmataḥ kiñciddivyabhāgaṃ samāśrayet

15.800

yato hitārthaṃ sarveṣāṃ nirgataḥ ṣaḍ‌guṇātmanā/
ato brahnapadādīṣat devabhāge samānayet

15.801

mokṣādiphalasiddhīnāṃ prāptaye hyavicārataḥ/
karasthamatha moktavyaṃ kautukaṃ hṛdayena tuṃ

15.802

sarvāṅgamarghyaṃ mantreṇa datvā mūlamanusmaret/
hṛdāstraparijaptena vajrālepena vai tataḥ

15.804

bimbapīṭhaśilānāṃ cāpyekatvenā'caret sthitim/
oṅkāraṃ pūrvamuccārya guruḥ praṇatamastakaḥ / 803 //
"ārādhito'si bhagavan! sādhakānāṃ hitāya ca/
tvayāpyanugrahārthaṃ ca vastavyamiha sarvadā

15.805

tvaṃ tiṣṭhasi prabho! yatra tatra siddhirna dūrataḥ/
bhavedvai sādhakendrāṇāmityuktaṃ purā tvayā

15.806

tasmād‌dhruvaḥ sadā tuṣṭaḥ sānukampaḥ paro mahān/
sadāpyanugrahaparastiṣṭhasvācandratārakam"

15.807

evamuktā tato dadyādarghyaṃ śirasi pādayoḥ/
mūlabimbe muniśreṣṭha! mṛdādidravyanirmite

15.808

karmārcāyāṃ viṣṭare vā darbhamañjarije dvija!
pravodhanaṃ ca vai karma tathā prādakṣiṇakriyām

15.809

prāsāde sampraveśaṃ ca kṛtvānyat sarvamācaret/
mūlamimbe krameṇaiva deśikendraḥ samāhitaḥ

15.810

kuryāttato'nuvedhaṃ ca ādhārācca śikhāvadhi/
sāmarthyaśaktisūtreṇa aiśvareṇa krameṇa tu

15.811

sati yena vilupte'pi bimbādyairayanasya ca/
na jahāti ca mantraughastasya kālāntareṇa ca

15.812

aprabuddhaḥ prabuddho vā tasminnāyatane pumān/
niveśayati yo bimbamaparadravyajaṃ tu vai

15.813

tadvijñānānuviddhaṃ ca jāyate samanantaram/
evaṃ vidhasya sthānasya trailokye'smin sahāmate!

15.814

pratītyāyatanatvena bhavatyācandratārakī/
mūlamantraṃ tu vai dhyātvā saṃśāntabrahnalakṣaṇam

15.815

ādhārādidhvajāgrāntaṃ vyāptaṃ tenākhilaṃ smaret/
iti sāmānyasandhānaṃ kṛtvā'dhvavyāptimācaret

15.816

bhuvanādhvamayīṃ vyāptiṃ kuryāt prāsādapīṭhagām/
anuviddhāṃ padādhvādyairanyaiḥ sattāsvarūpakaiḥ

15.817

parasparaṃ hi sarvatra vyāpakaiḥ paralakṣaṇaiḥ/
bhūlokāṃśaṃ vinā brahnan! tathānyairujjhitaṃ hi tat

15.818

rajastamomahatvācca īṣat satvaguṇāttu vai/
satvaikaguṇarūpāṇāmanyeṣāmata eva hi

15.819

bhūrlokaśca pṛthak‌saṃsthaḥ padādyadhvagaṇasya ca/
kūrme brahnādisaṃjñāyāṃ śilāyāṃ ca padatrayam

15.820

nyastavyaṃ jāgradādyanyadratnanyāse kṛte sati/
turyabrahnasamopetaṃ mantrādhvā pratimāsane

15.821

nābhyantaṃ pādato nyasya tatvādhvā dvijasattama!/
ānābhermūrdhaparyantaṃ kalādhvā bhāvayettataḥ

15.822

tadbrahnarandhrakamale varṇabrahnapadakṣitau/
karṇikāyāṃ paraṃ brahna sāmānyaṃ śāśvataṃ vibhum

15.823

evaṃ kṛtvādhvakīṃ vyāptiṃ mūlamantraṃ tu bhāvayet/
sthūlasūkṣmaparatvena sthūlaṃ ṣoḍhā śilāntagam

15.824

piṃṇḍikāyāṃtathā sūkṣmaṃ tatparaṃ biṃbavigrahe/
vinyāsaṃ pīṭhamūle'tha devatānāṃ samācaret

15.825

bhavopakaraṇīyānāṃ etāsāṃ tu mahāmate!/
vinyāsaṃ mantrabimbe tu na kadācit samācaret

15.826

pīṭhordhve tu muniśreṣṭha! pratiṣṭheyaṃ vinaiva tu/
nyasedvibhavadevāṃstu hyuparyupari pūrvavat

15.827

ghaṭoddeśāt samārabya paramarcāgataṃ tataḥ/
evaṃ hi sarvadevānāṃ viniveśavaśāttu vai

15.828

cintāmaṇimayo nyāsaḥ kṛto bhavati siddhidaḥ/
tatvasaṃsthāpanaṃ kuryāt prakṛtisthāpanādanu

15.829

vijñānānandakallolairjñeyabhāsā yathā raveḥ/
anekāh‌lādajanitairādhārāttacchirovadhi

15.830

paśyenmantramayaṃ bimbamanekād‌bhutavigraham/
evaṃ sarvasamutpattisthānaṃ saṃkalpasiddhidam

15.831

bimbaṃ mantramayaṃ vṛkṣaṃ pratiṣṭhāpyāmalātmanā/
tadvijñānamayīṃ śākhāṃ pravarā yatinonnatām

15.832

anantagaganākrāntāṃ bhāvayet sādhako dvija!/
prasṛtena tu vai tasmādanaupamyāmṛtena tu

15.833

mantrabimbamayaṃ vṛkṣaṃ sarasaṃ bhāvayet sadā/
yathā bhaumena toyena gaganotthena nārada!

15.834

mandārapuṣpaviṭapastadvadeva hi nānyathā/
mantranyāsaṃ tataḥ kuryādbimbasya ca yathāvidhi

15.835

sṛṣṭisaṃsthitisaṃhāranyāsaṃ kuryāt trayaṃ vibhoḥ/
sthitepi ca tathāsīne śayāne yānage'pi ca

15.836

eteṣvapi ca sarveṣu kuryānnayāsatrayaṃ dvija!/
yadvā sthite sthitinyāsamāsīne sṛṣṭisaṃjñitam

15.837

śayāne saṃhṛtinyāsamācared‌ dvijasattama!/
aṅgopāṅgasthitiṃ kuryāt sthāneṣu hṛdayādiṣu

15.838

anyāni lāñchanādīni saṃsthāpyā garuḍāntimam/
tataḥ saṃpūjayettatra layayāgena cākhilam

15.839

pīṭhasthaṃ bhogayāgena mantracakraṃ yajet punaḥ/
pīṭhīyaṃ mantrasaṃghaṃ ca vilomenātha pūjayet

15.840

ādhāraśaktiparyantaṃ sṛṣṭinyāsena sattama!/
svanāmni svāmiśabdaṃ tu samāropya paraṃ tu vā

15.841

harikeśavapūrvaṃ tu tatastārasamanvitam/
prabrūyurmurtipādyā vaiḥ supratiṣṭhitamastviti

15.842

puṣpākṣatāñjaliṃ pūrṇaṃ kṣipamāṇāśca sarvataḥ/
sarve vadeyustatrasthāḥ supratiṣṭhitamastviti

15.843

"ātbā hārṣe" ti sahavai pratiṣṭhāsīti pāṭhayet/
viśvasya mitramityādi mantramekāyanān dvija!

15.844

oṃ namo'stu namaścāto ṛgvedādyaistu taiḥ saha/
oṃ namo brahnaṇe'bhīkṣṇaṃ jitaṃ te tyevameva hi

15.845

jayaśabdasamopetaṃ stotraṃ śrotramanoharam/
deśikaḥ saha sarvaistu vāgbhiruccābhiruccaret

15.846

jīvabhūtena caitena vibhunā mantramūrtinā/
pratiṣṭhitena viprendra! viddhi sarvaṃ pratiṣṭhitam

15.847

pūrvaṃ kṛtvādhivāsādi mūlabimbena vai saha/
sthāpayet karmabimbādīn sve sve sthāne yathodite

15.848

lakṣmyādīśca tathā śaktīḥ sthāpayettu vidhānataḥ/
prāsāde'pi ca pūrvokta lokādyaṃ sthāpayet kramāt

15.849

sthitepi tanmuhūrtāṃśe sthāpanīyaśca pakṣirāṭ/
snāto'nulipto mantreṇa svena yaḥ saṃskṛtaḥ purā

15.850

jñaśaktyā saha bimbena yasmādbhinneṣu vastuṣu/
bimbasannikaṭastheṣu athavānyatra sattama!

15.851

tatkālamaḍgabhāvatvaṃ vrajamāneṣu sarvadā/
havanāntaṃ ca niḥśeṣaṃ dhyānārcanapurassaram

15.852

svayamevānurūpeṇa karmasāmānyatāṃ vrajet/
tasmāttadyāgabhavanādutthāpyādāya bimbabat

15.853

devaṃ pradakṣiṇīkṛtya prāgvat saṃsthāpanāpade!/
ekasmin madyarandhre tu vajrādyaṃ pañcakaṃ nyaset

15.854

ekameva tadūrdhve'thāpyādhāro ya udīritaḥ/
prāgvanniveśanīyaśca tatpīṭhe'dhvā ca bhauvanaḥ

15.855

bhāvanīyaṃ śarīre ca viśeṣaṃ vijñaptilakṣaṇam/
pāṭhayedbrāhnaṇāṃstadvat suparṇosītimantrarāṭ

15.856

tamevāstrārcitaṃ kṛtvā tvatha prāk śāṅkare tataḥ/
someśānāntare vāpi aṅkaṇe vāpi tatpade

15.857

athavā mūrtipīṭhasthaṃ bhavanābhyantarepi ca/
khagoktena vidhānena viṣvaksenaṃ niveśya ca

15.858

dvārasthānakhilān devāṃstathā cāvaraṇasthitān/
pūrvoditān krameṇaiva sthāpayeddeśikottamaḥ

15.859

saṃprokṣya kumbhatoyena yāyāddevaniketanam/
kalaśaiḥ pṛṣṭhabhāgasthaiḥ snāpanīyastato vibhuḥ

15.860

sahamūrtidharaiḥ sarvairyathā cānukrameṇa tu/
sahāghamarṣaṇenaiva gāyatryāvartitena tu

15.861

prāgṛṅbhayastu, tadanu caturdhāvartitaiḥ svayam/
hṛdādyāvartitaiḥ ṣaḍbhiḥ yajurjñastena secayet

15.862

bhūyaḥ svayaṃ tathā kumbhaiḥ sāmavit snapayettataḥ/
ṣaḍbhiranyaiḥ svayaṃ paścāttenaivātharvaṇastataḥ

15.863

pavitrāvartitairevaṃ kalaśairantarāntarā/
saha vaikāyanīyaistu snapanīyamanantaram

15.864

caturmūrtimayairmantrairbahuśaḥ parimabhāvitaiḥ/
strāpayet kalaśenātha śeṣamādāya vai ghaṭam

15.865

tacchatāvartitaṃ kṛtvā samūlenādya mūrtinā/
sārghyaṃ vai devadevasya mūrdhni cotkīrya pāṭhayet

15.866

jitanta iti vai sarvāṃstataścāstrodakena tu/
prāsādaṃ śodhayitvā tu gatvā vai kumbhasannidhim

15.867

tatra saṃpūjya deveśaṃ pūrvoktena krameṇa tu/
maṇḍale pūjayitvātha prayāyādbimbasannidhim

15.868

tatra saṃpūjyeddevaṃ snānavarjaṃ viśeṣataḥ/
sāṃsparśikairāsanādyairvividhairaupacārikaiḥ

15.869

hṛdayaṅgamasaṃjñaiśca pāyasādyaiścaturvidhaiḥ/
annaiḥ prabūtairanyaistu bhakṣyabhojyādibhistathā

15.870

sampradānāvasānāntaṃ kramāt kṛtvā dvijottama!/
sadakṣiṇaṃ viśeṣeṇa gurau mūrtidhareṣu ca

15.871

samitsaptakapūrvaṃ tu vahnau santarpya vai kramāt/
devaṃ praṇamya vijñāpya karmaṇā manasā girā

15.872

"tvamarcāntargato deva! mayā yaccānalādiṣu/
nīto'si cābhimukhyaṃ tu kṣantavyaṃ tanmamācyuta!"

15.873

evaṃ praṇamya vijñāpya kṣāntvā niṣkramya saṃmukham/
āmūlād dhvajaparyantaṃ prāsādo yaḥ purā kṛtaḥ

15.874

devaṃ pradakṣiṇīkṛtya aṣṭāṅgena praṇamya ca/
gṛhītvā cārghyapātraṃ tu yāyāddevagṛhādbahiḥ

15.875

snānādinā samabhyarcya vāhanaṃ bhagavanmayam/
pūrvoditānāṃ dvārsthānāṃ dikpatīnāṃ tathaiva ca

15.876

pūrvavattu baliṃ dadyāt krameṇa ca tataḥ param/
prabhūtānāṃ ca bhūtānāṃ balidānaṃ samā(care)rabhet

15.877

gṛhṇantu bhagavadbhaktā bhūtāḥ prāsādabāhyagāḥ/
balīratra pavitrāśca, teṣāmanucarāśca ye

15.878

evaṃ kramādbaliṃ dattvā sarveṣāṃ pāṭhayettataḥ/
ṛgviddhiraṇyagarbheti yādevāstviti vai kramāt

15.879

sāmajñaścānnasāmāni saha dhenumayena ca/
sarveṣvāvaraṇeṣvevaṃ balyarthaṃ tu pradakṣiṇam

15.880

kṛtvā tu deśikaḥ paścādācamya bhavanaṃ viśet/
nyūnātiriktaśāntyarthaṃ pūrṇāntaṃ juhuyācchatam

15.881

hṛnmantreṇa tu sāstreṇa dattvā pūrṇāhutiṃ tataḥ/
japedādyantasaṃruddhaṃ cakramantreṇa tadbahiḥ

15.882

maṇḍale cāgratorcāyāḥ sarvacchidraprapūraṇe/
tataḥ saṃśrāvayeddevaṃ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ

15.883

prāsādadvāradeśastho bhūmau kṛtvā tu jānunī/
"tvacchaktyā preritenādya yadidaṃ vai mayā kṛtam

15.884

"
tena caivābhiṣektavyaḥ kartā kalaśavāriṇā/
dadyāddinacatuṣkaṃ tu homadānapurassaram

15.885

prārambhadinadānena havanenārcitena tu/
lokatrayaṃ tu bhūrādyaṃ tṛptimabhyeti cākhilam

15.886

caturbhirmahadādyaṃ tu ato dinacatuṣṭayam/
kalaśe maṇḍale'gnau ca prāgvat kuryāt samarcanam

15.887

bhūrādyaṃ satyalokāntaṃ saptakaṃ tṛptimeti ca/
saptakena dinānāṃ tu dānahomārcanādinā

15.888

prāpte'hani caturthe tu apanīya sragādikam/
kalaśānmaṇḍalādbimbāt tato yāgagṛhe'rcanam

15.889

homāvasānaṃ mantrasya kṛtvā pūrvaṃ yathā purā/
ācamya ca baliṃ datvā yāyāddevagṛhaṃ tataḥ

15.890

tatrāsanādikairiṣṭvā snānāntaiḥ pūrvavat prabhum/
apanītāmbaraiḥ kumbhairdhānyapīṭhopari sthitaiḥ

15.891

hṛnmantrapūjitairbhūyaḥ salilena prapūritaiḥ/
sahamūrtidharaiḥ prāgvadantarāntarayogataḥ

15.892

kāryaṃ vai snānakarmādi vidhidṛṣṭena karmaṇā/
nirodake'tha prāsāde punarārādhya pūrvavat

15.893

bhogairāsanapūrvaistu saṃpradānāntamacyutam/
mudrāṃ badhvā japenmantraṃ stutvā kṣāntvā bahirbrajet

15.894

śataṃ sahasraṃ sāṣṭaṃ vā juhuyānmantrarāṭ svayam/
sāṅgaṃ saparivāraṃ ca saṃhitoccārayuktitaḥ

15.895

mūrtipaiḥ praṇavādyābhirgāyatrībhiḥ śataṃ śatam/
ekāyanairabhijñābhiḥ svakīyābhiśca tatsamam

15.896

pradāpayettataḥ pūrṇāmṛgvedādyāṃstu mūrtipān/
ekāyanāṃstadante tu kramāttān pāṭhayettataḥ

15.897

pūrṇātpūrṇeti vā mantramādyāt pūrṇamasīti yat/
sanamaskena mantreṇa svayaṃ sāṅgena nikṣipet

15.898

balibhistu tataḥsarvān bhūtapūrvāṃ tu tarpayet/
praviśyācamya tadanu kṣāntvā devaṃ tu kumbhagam

15.899

pūrvavanmaṇḍalasthaṃ tu kuṇḍasthaṃ tadanantaram/
viṣvaksenaṃ yajet prāgvadiṣṭaśiṣṭaiḥ krameṇa tu

15.900

bhūṣayed‌gurupūrvāṃstu mūrtiṃpān kaṭakādikaiḥ/
gurorvā guruputrasya yāgadravyaṃ nivedayet

15.901

svayaṃ vātha pratiṣṭhānamācāryastvācared dvija!/
tato vibhajanīyaṃ tanmūrtipādiṣvanukramāt

15.902

evaṃ sarveṣu yāgeṣu kartavyaṃ deśikena tu/
siddherabhīpsitārthaṃ ca snāyādavabhṛthena ca

15.903

ityetat sādhakasyoktaṃ mantrārādhanakāṅkṣiṇaḥ/
mantramūrtipratiṣṭhānaṃ yatrasthaḥ siddhimāpnuyāt

15.904

sthāpane yajamānasya phalaṃ vakṣye samāsataḥ/
ādevālayabhūbhāgād dhvajāntāccāpi maṇḍapāt

15.905

sarvopakaraṇopetām sarveṣvāvaraṇeṣu ca/
samantāt paramāṇūnāṃ sarveṣāṃ dvijasattama!

15.906

yāvatī jāyate saṃkhyā tāvat kartā smāvaset/
bhogabhugviṣṇuloke ca yātyante paramaṃ padam

15.907

kartā vai brāhnaṇo vipra! sarvavidyādhipo bhavet/
kṣatriyo yajamānastu sarvadeśādhipo bhavet

15.908

vaiśyastu yajamānaḥ syāddhanadhānyasamṛddhimān/
śūdrastu yajamānaḥ syānmodate bandhubhiḥ saha

15.909

sa janmanā ca jñānena evameva bhavet striyaḥ/
putrārthī putramāpnoti rājyārthī rājyamāpnuyāt

15.910

yadyat kāmayate kartā tattat sarvaṃ samāpnuyāt/
akāmānāṃ tu bhaktānāṃ bhaktiravyabhicāriṇī

15.911

yaccāpi śāśvataṃ jñānaṃ bhavettaddharmaṇā saha/
svayaṃ kṛtānāṃ bimbānāṃ sthāpanaṃ saṃprakīrtitam

15.912

evaṃ bimbaṃ pratiṣṭhāpya prāsāde svagṛhe tu vā/
tataḥ prabhṛti tāmarcāṃ pūjayet prativāsaram

15.913

jīrṇoddhārāvadhiryāvattāvatkālaṃ vidhānataḥ/
pramādād‌buddhipūrvādvā pūjālopaṃ na kārayet

15.914

tattadbimbasya vihitaṃ karma vāpi na lopayet/
karmaṇāṃ snapanādīnāṃ yat karma vihitaṃ dvija!

15.915

yasmin vai karmabimbe tu tatraiva tu samācaret/
tattatkarmārthabimbe tu vibhave sahite sati

15.916

tattatkarmaviśeṣāṇāṃ vyatyayaṃ na samācaret/
asannidhāne teṣāṃ tu rāṣṭrabhaṅgādidoṣataḥ

15.917

taddeśakālānuguṇaṃ tatra sannihitaṃ bhavet/
yadyatkarmārthabimbaṃ tu tatra sarvaṃ samācaret

15.918

snapanadvitayaṃ caiva nityanaimittikātmakam/
nityotsavavidhānaṃ ca tathā naimittikotsavam

15.919

tīrthayātrāvidhānaṃ ca evaṃ karmāṇi pañca vai/
śayanotthāpanaṃ karma tadā kūrce samācaret

15.920

yadvā śobhārthabimbe tu pūjyamāne pratiṣṭhite/
evaṃ kathitamekasmin bimbe sannihite sati

15.921

bimbadvaye sannihite tattatkarmavibhedataḥ/
kṛtvā tadanyat sakalaṃ yathāyogaṃ samācaret

15.922

evamabhyūhya kartavyaṃ tattadvimbe prakāśite/
sarveṣu karmabimbeṣu tatra sannihiteṣu vai

15.923

tadā teṣāṃ tu bimbānāṃ vyatyayaṃ na samācaret/
tadā śobhārthabimbe tu prāpta utkṛṣṭalohaje

15.924

varṇaairmṛtsthāpite tatra khakuloddhāraṇāya ca/
aḍgabimboditaṃ karma na kadācit samācaret

15.925

yadyācaret pramādena rājā rāṣṭraṃ vinaśyati/
viśeṣeṇa svayaṃvyakte divye saiddhe'pi cārṣake

15.926

sthāne tu karmabimbānāṃ vyatyayaṃ na samācaret/
tāni bimbāni viprendra! yādṛśāni bhavanti hi

15.927

lakṣaṇaiśca pramāṇaiśca yuktāni rahitāni vā/
utkṛṣṭalohajātāni apakṛṣṭotthitāni vā

15.928

tādṛśāni bhavantyeva na kuryādanyathā budhaḥ/
na lakṣaṇāntaraṃ kuryānna pramāṇāntaraṃ tathā

15.929

na tu dravyāntaraṃ caiva na tu kuryāt kriyāntaram/
mantrāntaraṃ na yuñjīta sarvaṃ kuryādyathāpuram

15.930

kuryāccellakṣaṇādīnāṃ viparyāsaṃ mahāmate!/
rājño rāṣṭrasya nāśaḥ syāt tatrāpi sahasantateḥ

15.931

na kuryānmūlabimbe'pi lakṣaṇādiviparyayam/
tasmāt paurāṇike sthāne na viparyāsamācaret

15.932

evaṃ sthāne mānuṣe'pi lakṣaṇādiviparyayam/
jīrṇākhyasya vidheḥ pūrvaṃ na kadācit samācaret

15.933

svayaṃvyaktādike vāpi sthāne manujanirmite/
ajīrṇe nāṅgahīne vā dhāmni bimbe'thavā dvija!

15.934

prākasthitasyopamardena kuryāddhāmāntaraṃ na ca/
na tu bimbāntaraṃ kuryādvyāmohādyadi kalpayet

15.935

ātmahīno bhavet kartā rājā ca sahasantatiḥ/
mahadbhayaṃ bhavettasya rāṣṭrasya sanṛpasya ca

15.936

atha jīrṇavidhānaṃ tu samāsāt kathyate'dhunā/
manuṣyanirmite sthāne tāvajjīrṇavidhiṃ śrṛṇu

15.937

dhātumṛcchailadārūttho vastrādiṣvavatāritaḥ/
yo yo bhagavadākārastasya tasya mahāmune!

15.938

jīrṇatve vāṅgabhaṅge vā kṣate vā tatra tatra ca/
sandhānayogyaṃ sandheyamayogyaṃ tu parityajet

15.939

parityaktaṃ tu tadvimbaṃ dhātudravyodbhavaṃ vinā/
jalāśaye hyagādhe vā samudre vidhinā kṣipet

15.940

bhūmau vā nikhanedvipra! deśakālānurūpataḥ/
vidhivat pratipattau tu jātāyāmāditontyataḥ

15.941

aṅgabhaṅgādidoṣeṣu samyagbhūteṣu satsvapi/
sati sandhānayogyatve na kadācit parityajet

15.942

tasya tyāgo vināśaśca hyuparyupari bādhakṛt/
bimbādīnāṃ tu bṛhatāṃ parityāgo na yujyate

15.943

utkṛṣṭānāṃ hema tāratāmrajānāṃ viśeṣataḥ/
nocitaḥ syāt parityāgastasmāt sandhānamācaret

15.944

prayatnenāpyayogyatve parityāgaṃ samācaret/
dravyeṇa tajjātīyena kuryādbimbāntaraṃ tataḥ

15.945

dhātudravyamayodbhūtaiḥ pūrvalohairdvijottama!/
taistairamūrtatāṃ nītaistattajjātīyalohajaiḥ

15.946

tattajjātīyalohairvā samutkṛṣṭairmahāmate!/
athavā rājataṃ bimbaṃ haimaṃ cotkṛṣṭatāmrajam

15.947

saṃdadhyāttu prayatnena na kadācit parityajet/
hīnatāmramayaṃ yattadārakūṭamayaṃ tu tat

15.948

sandhānakaraṇāyogyaṃ tad‌dvayaṃ tu parityajet/
parityaktaṃ tu tadbimbaṃ kṣipet pūrveṇa vartmanā

15.949

tato bimbāntaraṃ kuryādrājataṃ vā suvarṇajam/
utkṛṣṭatattajjātīyadravyajaṃ vā mahāmate!

15.950

karmabimbeṣu sarveṣu hyevameva tu kārayet/
mṛtkāṣṭhopalaje bimbe tathā ratnamaye'pi ca

15.951

kenāpi hetunā bhagne kṛtvā bālagṛhādi tat/
tyaktvā tadanyat saṃpādya bimbasaṃsthāpanaṃ caret

15.952

divyasiddhādike sthāne viśeṣamavadhāraya/
mṛṇmaye mūlabimbe tu jīrṇe vātha jalādibhiḥ

15.953

hīnāṅge vā tadā kuryāt saṃdhānaṃ tu prayatnataḥ/
evaṃ varṇavihīnepi sandhānaṃ tu samācaret

15.954

mṛttikāśūlarajjvādīnna kadācit parityajet/
bimbe dhātumaye jīrṇe sandadhyāt svarṇapūrvakaiḥ

15.955

jīrṇe lohamaye bimbe sandadhyāt kāñcanena tu/
evaṃ ratnamaye bimbe sandhānaṃ ca samācaret

15.956

jīrṇaṃ tu yadyat tyājyaṃ syāt tattat tyaktvā tataḥ param/
sandadhyāttu tato vipra! na kuryādanyathā punaḥ

15.957

na bālagehaṃ tadbimbaṃ tat karmāpi samācaret/
nityanaimittikādyeṣu vartamāneṣu karmasu

15.958

prāguktaṃ sakalaṃ kuryādyathāvittānusārataḥ/
lakṣaṇādiṣvapi tathā na kuryādanyathā punaḥ

15.959

yeṣu vyakteṣu cihnāni nābhivyaktāni sattama!/
tānyapi svāni cihnāni lalāṭe vāṃsapaṭṭake

15.960

pṛṣṭhe vāpyaṅgapaṭṭe vā pāṇipādataleṣu vā/
mūrghni vā dadhate tasmāt tatra tatra nirīkṣayet

15.961

tasmādalakṣaṇā vyaktirvidyate na kadācana/
evaṃ tadīyā viprāśca kṣatriyā vaiśyajātayaḥ

15.962

maudgalyādyāstathānye ca na taccihnavivarjitāḥ/
bhaveyuḥ sarvathā tasmāccakraśaṅkhagadāmbujaiḥ

15.963

lohairanalasantaptaistattanmantrādhivāsitaiḥ/
pūjitairarghyagandhādyairaṅkitavyāḥ kṣaṇena tu

15.964

traividyā jñānasampannā yathoktācāraniṣṭhitāḥ/
viprādyāste'pi śūdrāśca yadaivaṃ kṛtalakṣaṇāḥ

15.965

tadā tu yogyā vijñeyāḥ samayaśravaṇādiṣu/
śāstroditāsu sarvāsu sāmagrīṣu mahāmate!

15.966

yāgopakaraṇānyevamarghyapātrādikānyapi/
saṃyojyāni yathāyogaṃ śaṅkhacakrādilakṣaṇaiḥ

15.967

tathā yānāsanādīni vibhoḥ sarvāṇi yatnataḥ/
svātmopakaraṇaṃ sarvamāsanādivivarjitam

15.968

aṅgulīyakaparyantaṃ bhūṣaṇaṃ kaṭakādikam/
uttamāṅgasamuddhāryaṃ sarvamuṣṇīṣapūrvakam

15.969

cakrādilāñchitaṃ kuryāt tadīyāśca gavādayaḥ/
viprādivallāñchitavyāstadīyā bhūruhādayaḥ

15.970

lāñchitavyā yathāyogaṃ cakraśaṅkhādilakṣaṇaiḥ/
ārādhakādyāḥ karmaṇyā evaṃ cakrādilāñchitāḥ

15.971

devatāntaracihnaistairakarmaṇyāstu lāñchitāḥ/
yatra vā bhagavanmūrtau lāñchanaṃ na pradṛśyate

15.972

tatrāpi lakṣaṇanyāsaṃ na kuryāt svecchayā dvija!/
yathāsthitaiva sā vyaktiḥ pūjyā vyāpakamantrataḥ

15.973

tadanye lāñchitavyāḥ syuḥ sarve pūrvamalāñchitāḥ/
iti samyak pratiṣṭhānaṃ devasya parikīrtitam

15.974

sthānasaṃrakṣaṇārthaṃ tu tasmin kāle'nyadā tu vā/
prāsādāgre'thavā vipra! prāṅkaṇe yatra kutracit

15.975

cakraṃ saṃsthāpayettatra amūrtaṃ śikharopari/
mūrtamaṅkaṇadeśe tu ṣoḍaśāṣṭabhujaṃ tu vā

15.976

amūrtaṃ dvādaśāraṃ tu aṣṭāraṃ ṣaḍaraṃ tu vā/
śaṅkhādīnyāyudhānyevaṃ vidadhyādaṅkaṇādike

15.977

dvitīyāvaraṇe vāpi tṛtīyāvaraṇe'pi vā/
cakrādibimbanirmāṇamuttaratra pravakṣyate

15.978

saha saṃsthāpane prāgvat karmabhedo na vidyate/
pṛthak saṃsthāpane kuryāt sarvakarma yathāvidhi

15.979

tattatsthāpanakāle tu tattatsaṃjñāmanuṃ japet/
vidyāṃ gadāmityādyaṃ yat pāṭhayettadvido janān

15.980

camūṣacchayena iti ca pnaviṣṇo iti tvṛcau/
pāṭhayedbahavṛcān paścācchākunaṃ sūktameva ca

15.981

dhṛtordhvapuṇḍraḥ kṛtacakre iti mantraṃ kaṭhān param/
pavitraṃ te vitatamityetān mantrān yajurmayān

15.982

āroheti ca sāmajñān pavitraṃ te agnirityapi/
ebhirvayamurukramasyetyātharvaṇān dvijān

15.983

ebhiḥ saṃsthāpya vidhivannavabhiḥ kalaśaistataḥ/
snapayedbrahnasūktasthairmantrairaṣṭābhireva ca

15.984

sarvasya vaśinaṃ devamiti prāk sthāpitena tu/
"bahirāvaraṇe nāstī" tyagnidiksaṃsthitena tu

15.985

yannābhipajhādabhavaditi yāmyasthitena tu/
dhṛtordhvapuṇḍra iti ca yātudhānagatena tu

15.986

dakṣiṇe tu bhuje vipra! iti paścimagena tu/
viṣṇunāktamaśrantīti vāyudiksaṃsthitena ca

15.987

puṃpradhāneśvaro viṣṇuriti somagatena vai/
imaṃ mahopaniṣadamitīśānagatena tu

15.988

mantrairetaiḥ samastaistu madhyakumbhena secayet/
prāsādāgrasthite cakre prokṣaṇaṃ tu samācaret

15.989

mahopaniṣadantasthānaṣṭau mantrān puroditān/
yadvā puruṣasūktaṃ tu sarvaśāntyai tato japet

15.990

atrānuktaṃ tu sakalaṃ pūrvoktaṃ tu samācaret/
samyaguktaṃ pratiṣṭhānaṃ kimanyacchrotumicchasi

15.991

sanakaḥ ---
kathitaṃ nityapūjādau tvayā nīrājanaṃ purā/
tadvidhānaṃ muniśreṣṭha! prabrūhi mama vistarāt

15.992

śāṇḍilyaḥ ---
nīrājanavidhānaṃ tu samākarṇaya sāmpratam/
nitye naimittike vipra! tathā kāmye'pi pūjane

15.993

antataḥ snānabhogānāṃ kuryānnīrājanaṃ vibhoḥ/
sarvadoṣapraśāntyarthaṃ sarvarakṣārthameva hi

15.994

alaṃkārāsanoktānāṃ bhogānāmantato'pi vā/
ubhayatrāpi vā kuryādvibhavecchānusārataḥ

15.995

yadvā pradoṣavelāyāṃ tat kuryāt prativāsaram/
sāyaṃ pūjāsamārambhāt pūrvameva dvijottama!

15.996

athavā pūjane kuryāddīpadānāt puraiva tu/
yadvā naivedyaparyante pūjāyāṃ tat samācaret

15.997

tadapi trividhaṃ proktaṃ sātvikādivibhedataḥ/
snānānte bhogayajñānte dvitayaṃ sātvikaṃ bhavet

15.998

sāyaṃkāle pratidinaṃ kuryādrājasasaṃjñitam/
pūjāyāṃ dīpadānāgre naivedyāntepi tāmasam

15.999

kuryāt prāsāda ekasmiṃsteṣāmekaṃ na tu trayam/
svayaṃvyakte tathānyaistu vibudhaisca pratiṣṭhite

15.1000

prāsāde munimukhyaiśca sātvikāśyaṃ samācaret/
brāhnaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ sthāpite rājasaṃ bhavet

15.1001

śūdraistu sthāpite strībhistāmasākhyaṃ samācaret/
eteṣāṃ sātvikādīnāṃ śrṛṇu samyag vidhiṃ kramāt

15.1002

snanānāvaśiṣṭatoyena saṃpūrṇaṃ kalaśaṃ dvija!/
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmrajaṃ mṛṇmayaṃ tu vā

15.1003

supiṣṭai rūrdhvato liptaṃ haridrāśālitaṇḍulaiḥ/
srajā cāśvatthapatreṇa yutaṃ vā kaṇṭhadeśataḥ

15.1004

taṃ kṛtvā vāmapāṇau tu aparasmiṃstu mallakam/
puṣpaprakarasaṃpūrṇaṃ dhūpapātrāgninā yutam

15.1005

dhūmāyamānaṃ siddhārthairdhūpadravyeṇa vā saha/
ekadhā devadevasya bhrāmayitvā tu mūrddhani

15.1006

dīkṣitena janenaiva paricaryāpareṇa tu/
śuddhayā yoṣitā vā tad‌ dvārabāhye visarjayet

15.1007

kalpayet snānanabhogānte etannīrājanaṃ sadā/
kṛtaṃ pūvoditairdravyaiḥ kumbhamāpūrya vāribhiḥ

15.1008

arghyapātrod‌dhṛtairyadvā kevalairgālitaiḥ punaḥ/
antaḥ siddhārthakān kṣiptvā kaṇṭhe kuryādalaṃkṛtim

15.1009

aśvatthapallavaiḥ sragbhiścandanenākṣatairapi/
anyatra rajanīpiṣṭairlepayet sarvato dvija!

15.1010

tadāsye mallakaṃ puṣpasaṃpūrṇaṃ tu niyojayet/
saṃskṛtāgnisamudbhūtān purā dīpān pradīpya tu

15.1011

vibhavecchānurūpeṇa caturviṃśādikān dvija!/
pākasthānāttu vai dīpāducchritāṃ caturaṅ‌gulaiḥ

15.1012

pradīpaṃ mallake kṛtvā sakumbhaṃ viniveśayet/
agrato devadevasya sadādhāroparisthitam

15.1013

tamarghyagandhasragdhūpairhṛnmantreṇa tu pūjayet/
kevalaṃ sārghyapuṣpeṇa sādhakastadanantaram

15.1014

dadyādācamanānte'rghyaṃ mantreśasyāthavā dvija!/
arghyālabhanamālyāni dhūpaṃ cāpyarghyameva vā

15.1015

dīpakumbhaṃ tu pāṇibhyāmuddhṛtaṃ paricāriṇā/
devasya dakṣiṇaṃ pādamārabhyetarapaścimam

15.1016

bhrāmayet sarvato'ṅgāni ekadhā vā dvidhā tridhā/
japan vai netramantraṃ tu hṛnmantraṃ vā yathāruci

15.1017

evaṃ kumbhaṃ paribhrāmya pūrvavattu visarjayet/
tatastu devadevasya dadyādarghyaṃ tu mūrddhani

15.1018

pākasthānāttadarthaṃ tu dīpa anīyate yadā/
tadānīṃ tadvidhānaṃ tu samākarṇaya sāmpratam

15.1019

dīkṣitāḥ suvinītāśca sustrātāḥ paricārakāḥ/
vadanaṃ nāsikārandhre sthagayitvāmbareṇa tu

15.1020

sitoṣṇīṣadharāḥ sarve sitacandanarūṣitāḥ/
sauvarṇāni ca pātrāṇi vitatāni yathāruci

15.1021

rājatānyatha tāmrāṇi ārakūṭamayāni vā/
kāṃsyāni vāpi saṃpādya yathā vittānusārataḥ

15.1022

ekatripañcasaptāpi navaikādaśa vā tathā/
dvi ṣaṭ‌ ṣoḍaśa vā yadvā caturviṃśatisaṃkhyayā

15.1023

pākālayaṃ samāsādya tatrāgneḥ saṃskṛtāt purā/
teṣāṃ madhye vartidīpān pātrāṇāṃ tu mahāmune!

15.1024

caturaṅ‌gulikotsedhān saghṛtān dīpayet punaḥ/
addhṛtya tāni pātrāṇi karaistu paricārakāḥ

15.1025

vaheyuḥ paṅ‌ktibandhena tadagre gaṇikājanāḥ/
gaccheyurbhagavadbhaktāḥ kurvanto nṛttagītake

15.1026

tadagre śaṅkhabheryādisamuddhoṣaṇatatparāḥ/
tadagre vetriṇo'spṛśyajanotsāraṇatatparāḥ

15.1027

gaccheyuḥ paritasteṣāṃ dīpikādhāriṇo janāḥ/
evaṃ kramāt samāsādya tiṣṭheyurdevasannidhau

15.1028

athānyo dīkṣito vipraḥ kumbhamāpādya pūrvavat/
samallakaṃ tadūrdhve tu teṣvekasmāt pradīpya tu

15.1029

pākasthānādāhṛteṣu pradīpaṃ viniveśya ca/
sadādhārasthitaṃ kuryāt tataḥ sādhakasattamaḥ

15.1030

kumbhaṃ prāgvat samabhyarcya deveśaṃ ca tataḥ param/
bhrāmayet pūrvavat kumbhaṃ tasmin kāle dvijottama!

15.1031

ṛgādyadhyayanaṃ kuryād‌dvijāḥ prāgādidikasthitāḥ/
sannidhau devadevasya nṛtyaṃ tu gaṇikāstadā

15.1032

maṅgalāni ca gītāni sarve gāyantu gāyakāḥ/
svareṇoccatareṇaiva stuvantu stotrapāṭhakāḥ

15.1033

bherīmṛdaṅgaśaṅkhādīn ghoṣayeṣuḥ samantataḥ/
evaṃ sarvatra vai kuryād‌ṛgādyadhyayanādikam

15.1034

kumbhamevaṃ paribhrāmya datvā taṃ paricāriṇaḥ/
haste'tha dīpapātrāṇi darśayeditarāṇi ca

15.1035

dṛṣṭvā samyak tato dadyādarghyaṃ devasya mūrdhani/
kumbhapūrvāṇi pātrāṇi vahantaḥ paricārakāḥ

15.1036

pradakṣiṇakramāt sārdhaṃ pūrvavadgaṇikādibhiḥ/
kṣipeyurdvārabāhye vā bāhyadvārasya bāhyataḥ

15.1037

athavā viniyuktāni tāni saṃgṛhya yoṣitaḥ/
susnātā dhautavasanā dvijātibhāvitātmanaḥ

15.1038

lalāṭe tilakaṃ datvā sarvālaṃkārabhūṣitāḥ/
kṣipeyuruditenaiva vartmanā dvijasattama!

15.1039

athavā viniyogāttu pūrvaṃ pākālayādapi/
yoṣito dīpapātrāṇi gṛhītvā proktavartmanā

15.1040

ānayeyurvibhoragre karturicchānurūpataḥ/
evaṃ nīrājanaṃ kuryādalaṃkārāsanāntataḥ

15.1041

athavā bhrāmayet kumbhaṃ dīpāṣṭakasamanvitam/
yadvā tatrāpi vai kumbhaṃ sāgnimallakasaṃyutam

15.1042

dhūmāyamānaṃ siddhārthairbrāmayeddīpavarjitam/
evaṃ nīrājanaṃ proktamekamūrterdvijottama!

15.1043

anekamūrtipūjāyāṃ mukhyamūrtyāditaḥ kramāt/
sarvāsāmapi mūrtīnāṃ datvārghyādyaṃ pṛthak pṛthak

15.1044

ekaikena tu kummena pratyekaṃ, athavā dvija/
sarvāsāmapi kumbhena prāgvannīrājanaṃ caret

15.1045

evaṃ nīrājanaṃ yena kṛtaṃ bhagavato vibhoḥ/
anutiṣṭhanti sāhāyyaṃ tasmin karmaṇi ye janāḥ

15.1046

rajastamovinirmuktā bhaveyuste na saṃśayaḥ/
ayogyajanasaṃspṛṣṭe kumbhe taṃ parihāya tu

15.1047

kumbhāntaraṃ samāpādya tena tattu samācaret/
dīpenaṣvekatamo dīpo yāyāduparatiṃ yadi

15.1048

pramādād‌vātavegādyaiḥ purastādvinivedanāt/
śrībhaṅgo jāyate paścādyadi vyādhyādipīḍanam

15.1049

tasmāt pradīpya sahasā mūlamaṣṭottaraṃ japet/
śaṅkhādyairnṛttagītābhyāṃ vinā nīrājanaṃ kṛtam

15.1050

yadi syānniṣphalaṃ tat syāt tasmāttaiḥ sārdhamācaret/
evaṃ nīrājanaṃ proktaṃ sātvikaṃ nāma nāmataḥ

15.1051

rājasaṃ nāma viprendra! nīrājanamathocyate/
prāgvat pātrāṇi sampādya yoṣitaḥ suvibhūṣitāḥ

15.1052

kacchabandhena saṃyuktāḥ paricārakapūrvakāḥ/
pākasthānaṃ samāsādya teṣu dīpān pradīpya tu

15.1053

karairud‌dhṛtya pātrāṇi nirgatāśca mahānasāt/
śreṇībandhāḥ samāsādya prāgvadgītādibhiḥ saha

15.1054

agrato devadevasya vinyaseyurmahītale/
ādhāreṣu tato'rghyādyaistāni pātrāṇi pūjayet

15.1055

mūlabimbādibimbānāṃ nyāsaṃ katvā vidhānataḥ/
arghyālabhanapuṣpādyairarghyapādyādibhistu vā

15.1056

sādhako devadevasya pūjāṃ kṛtvā krameṇa tu/
uddhṛtya dīpapātrāṇi pūjakaḥ susamāhitaḥ

15.1057

mūlamūrtestu vai pūrvamāpādānmūrdhapaścimam/
tridhā saṃbhrāmayetteṣāmekaikaṃ vā trayaṃ trayam

15.1058

anyāsāmapi mūrtīnāmevameva samācaret/
evaṃ nīrājanaṃ devyorlakṣmīpuṣṭyoḥ pṛthak pṛthak

15.1059

ṛgādyadhyayanādyaṃ tu pūrvavattu samācaret/
niveditāni viprendra! bhūyaḥ saṃgṛhya yoṣitaḥ

15.1060

kṣipeyuḥ prāgvidhānena balipīṭheṣu vā dvija!/
evaṃ nīrājanaṃ vipra! sāyaṃkāle samācaret

15.1061

yadvā pūrvoditaṃ kumbhaṃ vartidīpasamanvitam/
samatsyamāṃsabalibhiranvitaṃ bhrāmayet tadā

15.1062

yadvā kumbhaṃ paribhrāmya dīpamallakasaṃyutam/
tat paścādannapiṇḍānāṃ pañcānāṃ bhramaṇaṃ caret

15.1063

evaṃ nīrājanaṃ proktaṃ trividhaṃ rājasābhidham/
nīrājanaṃ tāmasākyamidānīmavadhāraya

15.1064

pākasthānaṃ samāsādya yoṣidvā paricārakaḥ/
pātramekaṃ samādāya pūrvoktadravyanirmitam

15.1065

annapiṇḍāni catvāri dūrvāmuṣṭicatuṣṭayam/
tasmin pātre caturdikṣu viniveśyāthavā dvija!

15.1066

pṛthak caturṣu pātreṣu tāni catvāri vinyaset/
prāguktavartmanāsādya devadevasya sannidhim

15.1067

ādhāropari vai pātraṃ vinyasettatra tatparam/
tat pātramarghyapuṣpeṇa hṛdā saṃpūjya sādhakaḥ

15.1068

arghyaṃ pādyaṃ tathā''cāmaṃ devasya vinivedya ca/
tatonnapiṇḍamaindrasthaṃ dūrvāmuṣṭiṃ tathaiva ca

15.1069

cakramantreṇa saṃbhrāmya devasya śirasopari/
tatpunardevadevasya prācyāṃ diśi vinikṣipet

15.1070

evaṃ dakṣiṇadik‌saṃsthaṃ bhrāmya dakṣiṇataḥ kṣipet/
pascimasthaṃ paribhrāmya paścimasyāṃ diśi kṣipet

15.1071

uttarasthaṃ paribrāmya uttarasyāṃ diśi kṣipet/
devasya tilakaṃ kuryāddīpapātrotthabhasmanā

15.1072

evaṃ nīrājanaṃ kuryāddīpadānāt puraiva tu/
hemādi dravyajaṃ pātraṃ ṣaḍviṃśāṅ‌gulavistṛtam

15.1073

kṛtvā suvṛttaṃ tanmadhye pajhaṃ kuryāt sakarṇikam/
patrāṣṭake karṇikāyāṃ dīpagartaṃ prakalpayet

15.1074

dīpān prajvālayettatra ṣaḍaṅ‌gulasamucchritān/
?Bsiddhārthadadhidūrvādibījaiśca paripūritam

15.1075

pūjitaṃ gandhapuṣpādyaiḥ pātramādāya sādhakaḥ/
triḥ pradakṣiṇamāvartyaṃ pāṇibhyāṃ devamūrdhani

15.1076

prākārāvaraṇādbāhya divā somadiśi kṣipet/
prāgannapiṇḍabhramaṇādante dhūpotthabhasmanā

15.1077

rakṣayā saṃpuṭīkuryādevaṃ nīrājanaṃ dvija!/
evaṃ nīrājanaṃ kuryānnivedyānte vibhoḥ sadā

15.1078

evaṃ nīrājanaṃ proktaṃ dvividhaṃ tāmasāhvayam/
gītanṛttādikaṃ sarvaṃ prāgvadatra samācaret

15.1079

kuryāt snānāvasāne'pi ṛgādyadhyayanādikam/
arghyādibhogairyajanaṃ varjayet tatra sarvadā

15.1080

sāyaṃkālaṃ vinānyatra nīrājanavidhau dvija!/
na kuryāddevadevasya mantranyāsaṃ kadācana

15.1081

nīrājanaṃ sātvikākhyaṃ pravṛttaṃ yatra tatra tu/
rājasaṃ tāmasaṃ vāpi na kadācit samācaret

15.1082

rājasaṃ tāmasaṃ vāpi pravṛttaṃ yatra tatra vai/
nīrājanaṃ sātvikākhyaṃ kuryādicchānurūpataḥ

15.1083

saṃpūrṇaṃ bhagavadyāgāt phalamicchan mahāmate!/
uktamārgaviparyāsaṃ na kadācit samācaret

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇ‍ḍe pratiṣṭhāvidhānaṃ nāma pañcadaśo'ghyāyaḥ //
************

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc