Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 14

14.1

// śrīḥ //
caturdaśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
snapanānāṃ vidhiṃ brahnan! samākhyāhi savistaram/
yajhjñānāt sakalāḥ pūrṇāḥ nityanaimittikāḥ kriyāḥ

14.2

śāṇḍilya :---
śrṛṇuvatsa! mahābuddhe! sāvadhānena cetasā/
vidhānaṃ snapanānāṃ tu bahubhedavinirmitam

14.3

prāsādasyāgrataḥ kuryānmaṇḍapaṃ tu tadarthataḥ/
prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇe'pi vā

14.4

tṛtīyāvaraṇe vāpi caturthe pañcame'thavā/
āgneyyāṃ dakṣiṇasyāṃ vā nairṛtyāṃ paścime tu vā

14.5

vāyavyāmuttarasyāṃ vā aiśānyāṃ vā yathā ruci/
kuryānmānādikaṃ sarvaṃ yāgamaṇḍapavad‌dvija!

14.6

vinā yāgasthalānmadye vediṃ cāpi tadūrdhvataḥ/
adhivāsaśca kumbhānāṃ sthāpanaṃ snapanaṃ tathā

14.7

yujyatevai yathaikasyāṃ tathābhyūhya samācaret/
ācāryāṃścaturo vipra! ṣaḍaṣṭau dvādaśāpi vā

14.8

yajamānastu varayecchāstrajñān guruṇā saha/
pravīṇāṃśca, bahutve tu tatsaṃkhyāniyatiḥ kṛtā

14.9

teṣāṃ yathoktasaṃkhyānāmabhijñānāmasannidhau/
tādṛśān varayedviprāṃścatustridyekameva vā

14.10

sādhakāṃścaturaḥ ṣaḍ‌vā hyaṣṭau dvādaśa ṣoḍaśa/
varayecchāstrakuśalān pravīṇānuktakarmasu

14.11

evaṃ sarveṣu yāgeṣu nityanaimittikātmasu/
ācāryāṇāṃ sādhakānāṃ saṃkhyāniyama īritaḥ

14.12

saṃkhyāhīnaṃ na gṛṇḍīyādāpadyāpi kadācana/
mohena yadi gṛṇḍīyādbhayaṃ syādrājarāṣṭrayoḥ

14.13

prāṅ‌mukhe maṇḍape bhāge tṛtīye paścime sthite/
madhyasūtraṃ samāśritya snānapīṭhaṃ prakalpayet

14.14

prāggataṃ pratyagāsye tu, saumyāsye dakṣiṇāgatam/
tadāsye cottarāsaṃsthaṃ yathā lakṣaṇalakṣitam

14.15

yadā snapanabimbādau bimbe snapanamācaret/
evaṃ tadā prakurvīta maṇḍapaṃ dvijasattama!

14.16

mūlabimbe yadā kuryāttadagre maṇḍapaṃ tadā/
tadānīṃ na tu kurvīta snānapīṭhaṃ dvijottama!

14.17

saptame pañcame vāpi pūrve snapanavāsare(rāt)/
tṛtīye vā muniśreṣṭha! tasminnahani vā dvija!

14.18

aṅ‌kurānarpayitvā tu tataḥ snapanamārabhet/
yadā pūrvadine kuryāt kumbhānāmadhivāsanam

14.19

tadānīṃ pūrvarātrau tu kuryāt kautukabandhanam/
pūrvedyurvighnite paścāttasminnahani vācaret

14.20

yadā karmadine vipra! kuryāt kumbhādhivāsanam/
tadānīṃ tu dine tasmin kuryāt kautukabandhanam

14.21

tataḥ prabhāta ācāryaḥ kṛtasnānaḥ prasannadhīḥ/
praviśya maṇḍapaṃ sārdhaṃ paricaryāparairjanaiḥ

14.22

śalākāsahitairdarbhaiḥ sahadevīvimiśritaiḥ/
mārjayet sarvato vipra! prāṅ‌mukho vā vāpyudaṅ‌mukhaḥ

14.23

ālepayedgomayena pūrvādīśānapaścimam/
nūtanenāmbareṇaiva gālitena jalena tu

14.24

prokṣayet sarvadigvipra! pañcagavyakuśāmbubhiḥ/
eko dvau bahavo vāpi deśikāḥ snapane smṛtāḥ

14.25

navasūtradharāḥ sarve sarvālaṅkārasaṃyutāḥ/
navavastrottarīyāśca soṣṇīṣā gurusambhatāḥ

14.26

niyamasthāstu bahavastathaiva paricārakāḥ/
yadyadyogyaṃ bhavedbrahnan! snapane yatra yatra tu

14.27

tat samastaṃ samāhṛtya maṇḍape saṃpraveśya ca/
snapanaṃ prārabhet paścāddeśikaḥ śāstrapāragaḥ

14.28

snapanaṃ dvividhaṃ viddhi parāparavibhedataḥ/
paraṃ tu daśadhā proktaṃ pradhānādivibhedataḥ

14.29

pradhānaṃ prathamaṃ viddhi dvitīyaṃ tu paraṃ smṛtam/
tṛtīyaṃ parasūkṣmaṃ syāt parasthūlaṃ caturthakam

14.30

pañcamaṃ syāt sūkṣmaparaṃ sūkṣmasūkṣmaṃ tu ṣaṣṭhakam/
sūkṣmasthūlaṃ saptamaṃ syāt sthūlaṃ syāt paramaṣṭamam

14.31

sthūlasūkṣmaṃ tu navamaṃ sthūlasthūlaṃ taduttaram/
caturdhā tvaparaṃ viddhi hyekaikaṃ navadhā sthitam

14.32

uttamottamapūrveṇa bhedena dvijasattama!/
parāparavibhedānāmeṣāṃ sādhāraṇaṃ sthitam

14.33

anantakalaśaṃ nāmnā snapanaṃ sarvapūrakam/
eṣāṃ pradhānapūrvāṇāṃ sūtrapātapurassaram

14.34

sarvamuddhāraparyantaṃ krameṇa śrṛṇu sattama!/
lohajaṃ dārujaṃ vāpi mṛṇmayaṃ vā suśobhanam

14.35

maṇḍapeśānadigbhāge saṃsthāpya jalabhājanam/
vediṃ prakṣālya toyena vastraiḥ saṃveṣṭya nūtanaiḥ

14.36

sūtrapātaṃ tataḥ kuryāt kumbhasaṃkhyānurūpataḥ/
yathoktamānavistīrṇakṣetramaṇḍapamadhyataḥ

14.37

maṇḍapasya tu viprendva! prāgbhāgamavalambya vā/
svīkṛtya paścāt prāk pratyak dadyāt sūtracatuṣṭayam

14.38

dakṣiṇottaragaṃ sūtrapañcakaṃ viniveśayet/
evaṃ kṛte bhavantyatra padāni dvādaśa dvija!

14.39

ekaikasya tu vistāraṃ tālaṃ prādeśabheva vā/
hastaṃ vā'ratnimātraṃ vā maṇḍapasyānurūpataḥ

14.40

sahattvasya ca kumbhānāmevaṃ sarvatra cordhvataḥ/
piṣṭacūrṇairalaṅ‌kṛtya caturdikṣu samantataḥ

14.41

koṣṭheṣu pīṭhikāṃ kuryāttaṇḍulaivrīhibhistu vā/
tāsāṃ hi pratikoṣṭhaṃ tu kuryādāḍhakasaṃmitaiḥ

14.42

ardhāthikaistribhiḥ praśthairathavā kevalaistribhiḥ/
ardhottareṇa vā vipra! kuryāt prasthadvayena vā

14.43

yadvā prasthadvayenaiva prasthenārdhottareṇa vā/
prasthena vā tadardhena tatpādenāthavā dvija!

14.44

turyāśrāmathavā vṛttāṃ kṛtvaivaṃ pīṭhikāṃ tataḥ/
sauvarṇā rājatā grāhyāstamrā vā bhedavarjitāḥ

14.45

śrlakṣṇā na suṣirāḥ kumbhā caturviṃśāṅ‌gulonnatāḥ/
vistṛtermadhyatastadvattadgalaṃ tryaṅ‌gulonnatam

14.46

tatamaṅ‌guliṣaṭ‌kena tatrāsyaṃ tryaṅ‌gulaṃ smatam/
mekhalā parito jñeyā tryaṅ‌gulā dvijasattama!

14.47

yadvā tadardhamānaṃ tu sarvamucchrāyapūrvakam/
yadvottamottamā vipra! droṇamānodapūrakāḥ

14.48

tadaṣṭamāṃśato nyūnāḥ kramāt prasthadvayābadhi/
adhamādhamakumbhāstu prasthamātrodapūrakāḥ

14.49

evaṃ lakṣaṇayuktāstu kāryā vittānurūpataḥ/
cakrādhāroparisthāstu vitatāḥ kamaṭho(lo)darāḥ

14.50

pāñcajanyavaligrīvāḥ śatapatramukhānanāḥ/
ūrdhvādhaḥ (rdhvataḥ) kaumudīmālāmaṇḍalālaṃkatṛtā dvija!

14.51

makārānanaśeṣābhiḥ (hi ?) amṛtāmbuprabāhakāḥ/
nadīsamudra(?)śrīvṛkṣanānāmālyeḥ pariṣkatāḥ

14.52

cakrādhārādhibhiryadvā rahitāḥ satyasaṃbhave/
mṛṇmayā vānukalpe tu bhedaśchidravivarjitāḥ

14.53

pavkavimbaphalākārāḥ kālavṛttairvivarjitāḥ/
na dvitaptāḥ sutaptāśca hyekavarṇāstu susvanāḥ

14.54

saṃgṛhya kṣālayet samyak śuddhatoyaiśca sarvataḥ/
sūtreṇa veṣṭayedyatnādaṅ‌gulāṅ‌gulamantaram

14.55

paścime kalaśasthānāt kalaśānadhivāsayet/
śālibhiḥ sthaṇḍilaṃ kṛtvā kevale sthaṇḍile tu vā

14.56

pūrvāgrānuttarāgrāṃśca kuśāṃstatra paristaret/
tāreṇa tatra kalaśān nyasya puṣpeṇa pūjya ca

14.57

adhomukhāṃstu tāneva nyasya paṅ‌ktikrameṇa tu/
kuśānupari saṃstīrya prāṅ‌mukhaṃ parameṣṭhinā

14.58

darbhamudrāṃ pradarśyātha gandhatoyena sarvataḥ/
saṃprokṣya "puṃsā" "viśvena" vikiredakṣatāni ca

14.59

"nivṛtyā" conmukhīkṛtya, sarveṇa munipuḍgava!/
pṛthaguddhṛtya kalaśān, svasthāneṣu kramānnyaset

14.60

kumbhanyāsādi sarvaṃ tu dviṣaṭkārṇena vācaret/
nirīkṣaṇādisaṃśuddhān kṛtvā sahṛdayena tu

14.61

dvādaśākṣaramantreṇa mantrayet tān sakṛt sakṛt/
tenaiva pūjayet paścādarghyasrakacandanādinā

14.62

tadāharaṇohamaṃ tu yathāśakti samācaret/
pūrṇāntamatha saṃpūrya kramād‌dravyairnibodha tat

14.63

paṅ‌ktitraye paścimādi pūrvāntaṃ ca catuścatuḥ/
tatra dakṣiṇadik‌paṅ‌ktau kalaśe paścime sthite

14.64

dhātrīphalodakaṃ caiva lodhratoyamanantaram/
raktacandanatoyaṃ ca rajanīnīramuttamam

14.65

tatastu madhyapaṅ‌ktau tu tathaiva viniveśayet/
granthipallavavāryeva tatastu tagarodakam

14.66

priyaṅ‌guvāri tadanu māṃsījalamataḥ param/
tathaivottarapaṅ‌ktau tu bhavedetaccatuṣṭayam

14.67

siddhārthakodakaṃ caiva sarvauṣadhijalaṃ tataḥ/
sarvaratnodakaṃ caiva śuddhodakamataḥ param

14.68

nyaset, kūrcaṃ kuśaṃ dārbhamudagraṃ ṣoḍaśāṅ‌gulam/
aṅ‌gulaṃ granthimānaṃ tu mūlaṃ vai dvādaśāṅ‌gulam

14.69

śeṣamagraṃ bijānīyādityetat kūrcalakṣaṇam/
adhavārthāṅ‌gulo granthiragraṃ vai vdyaṅ‌gulaṃ bhavet

14.70

mūlaṃ kuryāttu viprendra! dvādaśāṅgulasaṃmitam/
brāhnaṇasya caturdarbhaṃ tridarbhaṃ kṣatriyasya tu

14.71

dvidarbhaṃ tu viśāṃ kurcaṃ strīśūdrāṇāṃ tathā bhavet/
sarveṣāmathavā kūrcaṃ catussaptakṛtaṃ tu vā

14.72

mūlamantreṇa tadanu pūjayed d‌dvādaśātmanā/
arghyālabhanapuṣpaiśca dhūpena munipuhgava!

14.73

apidhāya krameṇaiva vidhānaiḥ sūtraveṣṭitaiḥ/
pratikumbhaṃ tu vasanaiverṣṭayed‌vibhave sati

14.74

ācchādya navavastreṇa sarvataḥ prāgudaṅ‌mukhaḥ/
pūrvavat pūjayitvā tu tato homaṃ samārabhet

14.75

aṣṭottaraśataṃ hutvā samidādīn pṛthak pṛthak/
pūrṇāhutiṃ tato huttatvā kalaśānabhimantrayet

14.76

mūlamantreṇa sarveṣāṃ mnapanaṃ vihitaṃ dvija!/
antarāntarayogena kumbhaiḥ śuddhodapūritaiḥ

14.77

snapanaṃ cārghyadānaṃ ca dravyāṇāṃ tu samācaret/
dravyanyāsakrameṇaiva taduddhāraḥ prakīrtitaḥ

14.78

pradhānametat kathitaṃ dviṣaṭ‌kakalaśātmakam/
sarveṣāṃ kāraṇamidaṃ kāryāṇyanyāni sattama!

14.79

ambunā pañcagavyena kṣīreṇa tadanantaram/
dadnā dhṛtena madhunā sarvauṣadhijalena tu

14.80

bījāmbuphalatoyaṃ ca gandhapuṣpāmbunā tataḥ/
hemaratnodakenātha pūritaṃ tu yathākramam

14.81

kalaśānāṃ dviṣaṭ‌kaṃ yat parametadudāthṛtam/
paccagavyadadhikṣīraghṛtamadhvikṣuvāriṇā

14.82

sarvauṣadhīgandharatnaphalapuṣpajalaistathā/
kevalenodakenāpi krameṇa paripūritam

14.83

dviṣaṭ‌kametat kumbhānāṃ parasūkṣmamudāhṛtam/
payodadhighṛtakṣaudraiḥ sarvagandhodakena ca

14.84

sarvauṣadhijalenāpi patrapuṣpaphalāmbubhiḥ/
bījāmbunā hemaratnajalenaikīkṛtena ca

14.85

miśraiḥ puṇyasarittoyaiḥ paripūrṇaṃ krameṇa tu/
parasthūlamimidaṃ viddhi kalaśaṃ dvādaśātmakam

14.86

sūtrapātādikaṃ cānyat tritaye'smin pradhānavat/
pañcadhā bhājite kṣetne bhāgāḥ syuḥ pañcaviṃśatiḥ

14.87

bahiḥ prāgādiyogena kalaśānāṃ dviraṣṭake/
kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ caivamadhuvai rasamaikṣavam

14.88

dhātrīphalādidaśakaṃ sarvauṣadhyantameva hi/
patrodakaṃ tataḥ paścāt tadantaḥ kalaśāṣṭake

14.89

prāgādipuṣpatoyaṃ phalabījodake tvatha/
gandhodakaṃ ca tadanu hemaratnajale tathā

14.90

puṇyatartsarettoyaṃ, madye śuddhodakam nyasate/
dravyanyāsakrameṇaiva taduddhāra udāhṛtaḥ

14.91

evaṃ kramād dravyayuktakalaśairdvijasattama!/
snapanaṃ pañcaviṃśadbhi retat sūkṣmaparaṃ smṛtam

14.92

pañcaviṃśatikoṣṭhāni kalpayitvā tu pūrvavat/
madhye śuddhodakaṃ nyasya bahirindrādiyogataḥ

14.93

pūrvaṃ kṣīrāmbhasā pūrṇaṃ paraṃ śuddhena vāriṇā/
tṛtīyaṃ ratnatoyena hematoyena cāparam

14.94

gandhasaṃmiśritaṃ cānyat phalapuṣpodakānvitam/
śālibījāmbhasā pūrṇabhaṣṭamaṃ parikīrtitam

14.95

kumbhāṣṭakaṃ tu tadbāhyadigaṣṭakasamāśritam/
dhātrīphalodakaṃ pūrve pathyātoyaṃ tato'pare

14.96

galūcīkṣodamanmasmin vibhītakajalaṃ pare/
kumārīvkathitaṃ toyaṃ vyāghrīsalilameva ca

14.97

nāgarodakamanyasmin tathānyasmin madhūdakam/
vihito'tra samuddhāro dravyanyāsakrameṇa tu

14.98

satyādyaiḥ pañcabhirmantraistribhiḥ siṃhādibhiḥ kramāt/
antarāvaraṇasthānāṃ kalaśānāṃ mahāmate!

14.99

ekaikaṃ saptadhāmantrya prāgādau, tadbahiḥ sthitān/
kalaśāṃścakramantreṇa hṛdādyenābhimantrayet

14.100

gāyatryāntargatairvipra! kalaśaiḥ snāpayet kramāt/
dvitīyāvaraṇasthaistu upacārā "hṛdā" mune!

14.101

kevalenodakenātha astrajaptena secayet/
yadvā prāguditenaiva vartmanā sarvamācaret

14.102

daśabhiḥ saptabhi- kumbhaiḥ sūkṣmasūkṣmamidaṃ smṛtam/
caturhastaṃ trihastaṃ vā kṣetraṃ sārdhadvihastakam

14.103

dvihastaṃ vā samāpādya tadardhaṃ tu dvidhā bhavet/
ekena karṇikāṃ kuryād‌dvitayena dviraṣṭakam

14.104

dalānāṃ tu, tato brahnan! karṇikopari vinyaset/
kalaśānāṃ catuṣkaṃ tu dik‌catuṣkasamāśritam

14.105

pūrvaṃ tu puṣpatoyena gandhodena tataḥ param/
svarṇodenāparaṃ cānyat sarvaratnajalena tu

14.106

pūrvapatrāt samārabhya yāvadīśānagocaram/
ṣoḍaśānyān pratiṣṭhāpya tatraiva kalaśānmune!

14.107

prathamaṃ pañcagavyena kevalena tu pūrayet/
gomūtreṇa dvitīyaṃ tu tṛtīyaṃ gomayāmbunā

14.108

tretāgnibhūtinā vipra! caturthaṃ sodakena tu/
gajagovṛṣabhaśrṛṅgavalmīkākyamṛdā param

14.109

śālikṣetrānnadīmadhyāt pajhaṣaṇḍācca parvatāt/
mṛdbhiḥ ṣaṣṭhaṃ tu kalaśaṃ pūraṇīyaṃ tato dvija!

14.110

saptamaṃ sarṣapāmbhobhiḥ sarvauṣadhibhiraṣṭamam/
kṣīreṇa navamaṃ viddhi dadhnā daśamamucyate

14.111

ghṛtena caikādaśamaṃ madhunā dvādaśaṃ dvija!/
sarvaistrayodaśaṃ bījaiḥ phalaiḥ sarvaiścaturdaśam

14.112

samastadhānyairaparaṃ sarvagandhaistu ṣoḍaśam/
dalasthān pūrvamud‌dhṛtya dravyanyāsakrameṇa tu

14.113

paścāttu karṇikāsaṃsthāṃstathaiva tu sumuddharet/
hṛdābhimantritaṃ kṛtvā ekaikaṃ kalaśaṃ purā

14.114

snāpayenmūlamantraiṇa ekaikena tataḥ kramāt/
iti viṃśatibhiḥ kumbhairanvitaṃ dvijasattama!

14.115

sūkṣmasthūlamidaṃ proktaṃ tato'nyacchṛṇu vistṛtam/
prāk‌pratyagāyataṃ sūtrapañcakaṃ viniveśya ca

14.116

dakṣiṇottarasūtrānāmekādaśa vinikṣipet/
evaṃ kṛte tu koṣṭhāni catvāriṃśadbhavanti hi

14.117

tatra paścimadik‌paṅ‌kterārabhya kramayogataḥ/
dakṣiṇāduttarāntaṃ ca kalaśānāṃ catuścatuḥ

14.119

vinyasya pūrayettāṃstu kramād‌dravyairnibodha tat/
pādyārghyācamanīyārthadravyaiḥ pūrvoditaistrayam / 118 //
nagādādyantamadhyebhyo nadīmṛttīrasaṃbhavā/
hradādvalmīkaśikharādūgajadantakṣatīkṛtāt

14.120

halotthā govṛṣaśrṛṅgaśālīnāṃ tu samudbhavā/
tathā ca pajhaṣaṇḍotthā tvekasmin gomayaṃ pare

14.121

vanadāhasamudbhataṃ tathaiva ca mahānasāt/
tretāgnibhasma tvapare viniveśya ghaṭāntare

14.122

anyasmin pañcagavyaṃ tu kuśodakasamanvitam/
saghṛtaṃ tailakumbhaṃ tu camasīvāripūritam

14.123

palāśakhadirāśvatthaśamīlohitacandanam/
kaṣāyodakamanyasmin pare tu triphalodakam

14.124

vacā śatāvarī `kanyā' `vyāghrī' `siṃhī' `kṛtāñjaliḥ'/
golomī siṃhalomī ca kuṣṭhaṃ bhūmyañjanaṃ tathā

14.125

mahāgaruḍavegā ca kalaśe'nyatra sattama!/
mahānīlā galūcī ca sahadevī śatāvarī

14.126

viṣṇukrāntā ca kārkoṭā sāṃhā vahniśikhāpare/
yaṣṭī varāhakarṇī cāpyanyasmin gajapippalī

14.127

śrīphalādyāni cānyasmin pāvanāni phalāni ca/
dadhikṣīrājyakumbhāṃśca dvau madhvikṣurasānvitau

14.128

mūlānyambhoruhāṇāṃ ca tānyanyasmin ghaṭe nyaset/
drumāṇāṃ pāvanānāṃ tu sakṣīrāṇāṃ viśeṣataḥ

14.129

patrapuṣpaphalopetamekasmin mañjarīgaṇam/
jātyādikamathaikasmin kausumīyaṃ latācayam

14.130

rocanārajanīyugmaṃ bālamoṭātha pajhakam/
iti pañcakamanyasmin darbhadūrvāṅ‌kurāṇi ca

14.131

sāsyaṃ śālyaṅ‌kuracayaṃ kalaśe hyapare tu vai/
sidadhārthakān sitādyāṃstu priyaṅ‌guṃ gandhasaṃjñakam

14.132

aparasmin nyaset kumbhe saha vai nāgakesaraiḥ/
grāmyāścoṣadhayaḥ sapta saptāraṇyā ghaṭadvaye

14.133

bāh‌līkaṃ candanaṃ caiva rasaṃ karpūrameva ca/
catuṣkametadapare tvanyasmin dhātavaḥ śubhāḥ

14.134

tāmrajāmbūnadādyāstu pare ratnacayaṃ mahat/
nyased‌vidrumajālaṃ ca dvaye muktāphalāni ca

14.135

arghyodakamakamathaikasminnadītīrthodakaṃ dvaye/
sarvauṣadhighaṭaṃ caiva suśītāmbhoghaṭaṃ tataḥ

14.136

sugandhapuṣpakalaśaṃ catvāriṃśat tvamī smṛtāḥ/
dravyanyāsakramoddhāra idaṃ sthūlaṃ paraṃ smṛtam

14.137

śītāmbupūritānāṃ ca ghaṭānāṃ kevalaṃ dvija!/
catvāriṃśat samāyuktaṃ sthūlasūkṣmaṃ prakāśitam

14.138

gandhodakena pūrṇānāṃ catvāriṃśadbhireva ca/
samanvitaṃ ghaṭānāṃ tu sthūlasthūlaṃ prakīrtitam

14.139

sūtrapātavidhānaṃ ca kumbhanyāsakramaṃ tataḥ/
uddhāraṃ cānayoḥ kuryāt sthūlādyasadṛśaṃ dvija!

14.140

bhaktiśraddhāvaśāccāpi vibhavānuguṇaṃ tu vā/
trividhaṃ sthūlabhedaṃ tu dviguṇaṃ tu samācaret

14.141

anukalpe tadardhaṃ vā pādamaṣṭāṃśameva vā/
catuṣṭayaṃ vā kumbhānāṃ pratyekaṃ vā dvayaṃ dvayam

14.142

ekaikaṃ vāpi viprendra! sarvadravyamayaṃ ghaṭam/
navānāṃ paripūrṇānāmuktādanyadapekṣitam

14.143

kuryādabhyūhya tat sarvaṃ pradhānoditavartmanā/
evaṃ tu daśadhā vipra! parabhedāḥ prakāśitāḥ

14.144

aparasya vibhedāṃstu krameṇa śrṛṇu sattama!/
caturaśrīkṛte kṣetre hyekatriṃśadvibhājite

14.145

koṣṭhakānāṃ navaśatamekapaṣṭistathaiva ca/
madhye paṅ‌ktitrayaṃ sthāpya mārjayettadbahirdvayam

14.146

vīthyarthaṃ tadbahirbhūyaḥ sthāpya paṅ‌ktitrayaṃ punaḥ/
dvayaṃ vimṛjya vīthyarthaṃ sthāpayet saptakaṃ punaḥ

14.147

vibhajya vā triṇavadhā hyekaikaṃ vimṛjed‌dvija!/
vīthyarthaṃ saṃkaṭe deśe kalaśānāṃ tu pūrvavat

14.148

krameṇa teṣu koṣṭheṣu kalaśān pūrvavannyaset/
ghṛtamuṣṇodakaṃ caiva ratnavāri phalodakam

14.149

lohāmbho mārjanāmbhaśca gandhāmbho'kṣatavāri ca/
yavodakamatheśāntaṃ madhyādārabhya madhyame

14.150

pādyamarghya tathācāmaṃ pañcagavyaṃ krameṇa tu/
dvicatuṣkeṇa saṃvītanakānāṃ tu madhyame

14.151

aindrādyuttaraparyantaṃ vidik‌sthānāṃ tu madhyame/
dadhi kṣīraṃ madhu tathā kaṣāyaṃ vahnidik‌kramāt

14.152

evaṃ saptadaśa proktaḥ pradhānadravyasaṃyutāḥ/
śeṣāścānye catuṣṣaṣṭiḥ śuddhodakasamanvitāḥ

14.153

ityekāśītikalaśā madhyataḥ saṃsthitā dvija!/
tatastvekonapañcāśatkalaśāstaddigaṣṭake

14.154

tatra madhyamakumbheṣu dik‌sthitānāṃ ca secayet/
gulodakaṃ cekṣurasaṃ nālikerarasaṃ tathā

14.155

`śāntivāri' muniśreṣṭha! pūrvadik‌kramayogataḥ/
vidik‌sthabrahnakumbheṣu secayenmaḍgalodakam

14.156

āgneyādīśaparyantaṃ śiṣṭamanyacchatatrayam/
asītiyuktaṃ kumbhānāṃ tathaiva caturuttaram

14.157

sugandhaiḥ śītalaistoyaiḥ saṃpūrṇaṃ dvijasattama!/
pascānmadhyasthanavake madhyādīśānapaścimam

14.158

vāsudevādvarāhāntaṃ mūrtīnāṃ navakaṃ yajet/
arghyālabhanamālyaiśca dhūpena ca yathākramam

14.160

tadvahirnavakānāṃ tu brahnakumbheṣu pūjayet/
keśavādvāmanāntaṃ ca dvicatuḥ pūrvadik‌kramāt // 159 /
tata ekonapañcāśat kalaśānāṃ mahāmate!/
pūjayedbrahnakumbheṣu śrīdharādyaṃ catuṣṭayam

14.161

pūrvādyuttaraparyantaṃ vahnyādīśānapaścimam/
narādyaṃ kṛṣṇaparyantaṃ catuṣkaṃ pūjayed‌dvija!

14.162

prāgvat kūrcāni saṃnyasya cakrikābhiḥ pidhāya ca/
tata ācchādayedvarstrainūtanaistu pṛthak pṛthak

14.163

tata ūrdhvaṃ yajeddevaṃ vāsudevaṃ jagatpatim/
pādyamarghyaṃ tathācāmaṃ pañcagavyaṃ, ghṛtaṃ, dadhi

14.164

payo, madhu, kaṣāyaṃ ca, uṣṇāmbhaḥ phalapāri ca/
mārjanāmbho, 'kṣatāmbhaśca, ratnāmbho, lohavāri ca

14.165

gandhāmbhaśca, yavāmbhaśca, gulodekṣurasau, tathā/
nālikerarasaṃ, cāpi śāntitoyaṃ, ca maṅgalam

14.166

krameṇānena viprendra! hyācaret snapanaṃ vibhoḥ/
mūlamantreṇa sarveṣāṃ snapanaṃ vihitaṃ dvija!

14.167

athavā pādyapūrvaṃ tu gandhatoyāvasānakam/
ṛgbhiḥ puruṣasūktasya, tathedaṃ viṣṇurityṛcā

14.168

yavāmbho, gulatoyādyaṃ catuṣkaṃ śāntipaścimam/
tvaṃ viṣṇuriti mantreṇa, viṣṇornukamiti dvija!

14.169

snāpayenmaṅgalādyena toyena munipuṅgava!/
yenābhiṣiñceddeveśaṃ pradhānakalaśena tu

14.170

tacchuddhavārikalaśaistanmantreṇābhiṣecayet/
pratidravyaṃ tu vastreṇa hyarghyālabhanamālyakaiḥ

14.171

dhūyena ca samabhyarcya tatastenābhiṣecayet/
yadvārghyaṃ pādyamācāmaṃ gandhasragdhūpadīpakam

14.172

dadyādyathākramaṃ sarvaṃ, kevalaṃ cārdhyameva vā/
yuktaṃ śatacatuṣkeṇa saptatyā ca trayeṇa ca

14.173

kumbhānāṃ snapanaṃ hyetaduttamotamamucyate/
hīnamaṣṭāṣṭasaṃkhyātairantaśśuddhodavāribhiḥ

14.174

kalaśaiḥ snapanaṃ yattu tat syāduttamamadhyamam/
tathā paṅ‌kticatuṣkaṃ tu hīnaṃ syāt pūrvaniścitāt

14.175

yadetat snapanaṃ yuktamekāśītyā ca madhyataḥ/
dikṣu caikonapañcāśaccatuṣkena vidikṣu ca

14.176

brāhnadaivikabhāgasthaiḥ kalaśairanvitaṃ dvija!/
śeṣaiḥṣaṣṭayuttaraśatasaṃkhyātaiḥ śuddhavāribhiḥ

14.177

vihīnaṃ kalaśairvipra! tadbhaveduttamādhamam/
śatadvayena kumbhānāṃ caturdiksaṃsthitena ca

14.178

caturhīnena vai vipra! hyekāśītyā ca madhyataḥ/
saṃyuktaṃ snapanaṃ prāgvat tadbhavenmadhyamottamam

14.179

aṣṭāṣṭaparisaṅkhyātairantaḥ śuddhodavāribhiḥ/
kalaśairyad bhaveddhīnaṃ tat syānmadyamamadhyamam

14.180

ekāśītyā ca kumbhānāṃ madhyatastu samanvitam/
dikṣu caikonapañcāśanmadhyasthanavasaṃyutam

14.181

śeṣaiḥ śuddhodakalaśairvihīnaṃ madhyamādhamam/
paṅ‌ktīnāmaṣṭakenātra hīnaṃ kṣetraṃ tu kalpayet

14.182

ekāśītyā ca kumbhānāṃ kevalaṃ pūrvavad dvija!/
adhamottamametattu snapanaṃ parikīrtitam

14.183

dvātriṃśadbhistu kalśaiḥ sauṇasthaiḥ śuddhavāribhiḥ/
vihīnaṃ snapanaṃ yattad‌ bhaveda dhamamadhyamam

14.184

yaccatuṣṣaṣṭikalaśairvihīnaṃ sarvadik‌sthitaiḥ/
śuddhodakairdvijaśreṣṭha! tadbhaveda dhamādhamam

14.186

navadhā saptadhā vātra kṣetraṃ kṛtvā tu pīḍayet/
dvayaṃ catuṣkaṃ vā śiṣṭaṃ, kumbhānāṃ sthāpanārthataḥ / 185 //
ityuktamādyaṃ navadhā, dvitīyaṃ śrṛṇu sattama!/
caturaśrīkṛte kṣetre hyaṣṭādaśavibhājite

14.187

yadvā ṣoḍaśadhā vipra! paṅ‌ktiṣaṭ‌kaṃ tu madhyataḥ/
saṃsthāpya tadbahirvīthyai mārjayed‌dvitayaṃ dvija!

14.188

ekaikaṃ vāpi tadbāhye sthāpayettu catuṣṭayam/
pūrvavatteṣu kalaśān nyasya dravyāṇi nikṣipet

14.189

madhye kumbhacatuṣke tu sarvaratnajalaṃ tataḥ/
dvitaye mauktikaṃ prācyāmekasmin vahnidiggate

14.190

vajraṃ yāmyadvaye vipra! gomedakamanantare/
ekasminnindranīlaṃ tu puṣyarāgaṃ tato dvaye

14.191

paścimasthe tu vāyavye hyekasmin brahnarāgakam/
candrakāntaṃ dvaye saumye hyekasmin vidrumaṃ pare

14.192

dvitīyāvaraṇe prācyāmājyaṃ kumbhadvaye dvija!/
kumbha āgneyakoṇasthe hyekasmignaupamānikam

14.193

kṣīraṃ dvaye dakṣiṇasthe nairṛtyāṃ mārjanaṃ tathā/
dadhi dvaye paścimasthe gandho vāyavyakoṇage

14.195

saumyadvaye mākṣikaṃ syāt kaṣāyaṃ ceśakoṇage/
gandhodakena saṃpūrṇaṃ kumbhānāṃ śiṣṭamaṣṭakam / 194 //
evaṃ madhyasthitāḥ kumbhāḥ ṣaṭ‌triṃśatsaṃkhyayā dvija!/
caturviṃśattu kalaśāḥ pratidikkaṃ tu tadbahiḥ

14.196

vidik‌sthitāstu pratyekaṃ kalaśāḥ ṣoḍaśa dvija!/
pūrvadik‌saṃsthitānāṃ tu kumbhānāṃ madhyame sthite

14.197

catuṣke'rghya, tathā pādyaṃ dakṣiṇe paścime tathā/
ācāmaṃ, saumyamadhyasthacatuṣke pañcagavyakam

14.198

vahnidikkalaśānāṃ tu catuṣke madhyasaṃsthite/
tailaṃ, gulodaṃ nirṛtau, vāyusaṃsthe tilodakam

14.199

akṣataṃ tvīśadik‌saṃsthe, hyaṣṭāviśottaraṃ śatam/
avaśiṣṭaṃ tu kumbhānāṃ pūrṇaṃ gandhodakena tu

14.200

arghyādisarvaratnāntamuddhārakrama iṣyate/
arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ pañcagavyaṃ tataḥ param

14.201

tailaṃ gulodakaṃ caiba tilodaṃ cākṣatodakam/
ājyaṃ tathā caupamānyaṃ kṣīraṃ mārjanameva ca

14.202

dadhi gandhaṃ mākṣikāni kaṣāyaṃ mauktikaṃ tathā/
vajrādisarvaratnāntamaṣṭakaṃ kramaśo dvija!

14.203

śatadvayena kumbhānāṃ caturnyūnena saṃyutam/
etat snapanamākhyātamuttamottamasaṃjñitam

14.204

caturaśrīkṛte kṣetre caturdaśavibhājite/
koṣṭhakānāṃ bhavatyatra caturnyūnaṃ śatadvayam

14.205

madhye paṅ‌kticatuṣkaṃ tu saṃsthāpya parimārjayet/
ekaikaṃ vīthaye bāhye sthāpayecca catuṣṭayam

14.206

tatrāpi koṣṭhakānāṃ tu kalaśasthāpanārthataḥ/
saṃśthāpyāṣṭottaraśataṃ śeṣāṇi parimārjayet

14.207

pūrvavatteṣu kalaśān nyasya dravyāṇi nikṣipet/
vinyasedratnanicayaṃ madhye kumbhacatuṣṭayam

14.208

prāṅbhadhyasūtrāddakṣiṇataḥ kalaśe mauktikaṃ dvija!/
etaddakṣiṇataḥ saṃśthe vajragomedake kramāt

14.209

indranīlaṃ puṣyarāgaṃ paścimasthe dvaye tathā/
brahnarāgaṃ candrakāntaṃ somadik‌sthe dvaye dvija!

14.210

prāṅbhadhyasūtrottarato vidrumaṃ kalaśe dvija!/
evaṃ dviṣaṭ‌kaṃ kumbhānāṃ madhyataḥ ; taddigaṣṭake

14.211

pratidikkalaśānāṃ tu dviṣaṭ‌kaṃ dvijasattama!/
teṣāṃ madhyasthite kumbhe catuṣke prāgdigāditaḥ

14.212

arghyaṃ tailaṃ tathā pādyaṃ gulāmbvācamanīyakam/
tilodakaṃ pañcagavyamakṣataṃ tvīśapaścimam

14.213

śeṣāḥ kumbhāścatuṣṣaṣṭiḥ pūrṇā gandhodakena tu/
arghyādisarvaratnāntamuddhārakrama iṣyate

14.214

evamaṣṭottaraśataiḥ kumbhairuttamadhyamam/
caturaśrīkṛte kṣetre trayodaśavibhājite

14.215

paṅ‌ktīnāṃ pañcamaṃ madye saṃsthāpya parimārjayet/
ekaikaṃ vīthaye bāhye sthāpayet tritayaṃ punaḥ

14.216

madhyame ratnakumbhaṃ tat prāgādīśāvasānakam/
muktāphalaṃ tathā vajraṃ gomedakendranīlakau

14.217

puṣyarāgo brahnarāgaścandrakāntaśca vidrumaḥ/
tadbahiḥ prākakrameṇaiva dhṛtaṃ caivopamānikam

14.218

kṣīraṃ mārjanatoyaṃ ca dadhi gandhaṃ ca mākṣikam/
kaṣāyamaṣṭau śiṣṭāśca gandhāmbhaḥ paripūritāḥ

14.219

evaṃ madhyasthitā vipra! kalaśāḥ pañcaviṃśatiḥ/
aṣṭakaṃ navakānāṃ tu tadbahistu digaṣṭake

14.220

teṣāṃ madhye kramādardhyaṃ tailaṃ pādyaṃ gulodakam/
ācāmaṃ tilatoyaṃ ca pañcagavyaṃ tathākṣatam

14.221

prāgāśādīśadiṅ‌niṣṭhaṃ śiṣṭamaṣṭāṣṭakaṃ dvija!/
pūritaṃ gandhatoyena hyevaṃ kumbhasamanvitam

14.222

navatyā saptādhikayā tadbhaveduttamādhamam/
tripañcadhā kṛte kṣetre bhāgānāṃ tu bhavanti hi

14.223

śatadvayaṃ tathā pañcaviṃśatirmunipuṅgava!/
paṅ‌ktīnāṃ pañcakaṃ madhye tadbahirvimṛjed‌dvayam

14.224

vīthyarthaṃ tadbahirbhūyaḥ sthāpayet tritayaṃ dvija!/
tanmadhye ratnakalaśaṃ dik‌sthite tu catuṣṭaye

14.225

ratnāṣṭakaṃ mauktikādi dvandvaśaḥ pūrvadikkramāt/
prāgādīśānaparyantaṃ tadbahiḥ kalaśāṣṭake

14.226

ghṛtapūrvakaṣāyāntadravyāṇāmaṣṭakaṃ dvija!/
aindrādinavakānāṃ tu hyaṣṭānāṃ dvija! madhyame

14.227

arghyādyakṣataparyantaṃ kramādīśānapaścimam/
śeṣāḥ kumbhāscatuṣṣaṣṭirgandhodakasamanvitāḥ

14.228

pañcāśītighaṭopetametat syānmadhyamottamam/
madhyame ratnatoyaṃ tu tadbahiḥ kalaśāṣṭakam

14.229

muktādidruvyasaṃyuktaṃ pūrvavannavakādbahiḥ/
ityekāśītikalaśairbhavenmadhyamamadhyamam

14.230

saptadhā bhājite kṣetre catvāriṃśannavottaram/
koṣṭhakāni bhavantyatra kalaśān vinyasettataḥ

14.231

pūrvavad‌dravyasaṃyuktāḥ kalaśāḥ pañcaviṃśatiḥ/
capurviṃśatiśeṣāstu śuddhodakasamanvitāḥ

14.232

evamekonapañcāśatkalaśairmadhyamādhamam/
ratnādikakaṣāyāntā yuktāḥ saptottarā daśa

14.233

aṣṭau gandhodasaṃyuktā etat syādadhamottamam/
śuddhodāṣṭakahīnaṃ tadbhavedadhamamadhyamam

14.234

ratnādividramāntena dravyasaṅ‌ghena saṃyutam/
navakaṃ kalaśānāṃ yat tadbhavedadhamādhamam

14.235

evaṃ dvitīyabhedāstu kīrtitāḥ ; tṛtīyaṃ śrṛṇu/
kṣetraṃ tu saptadhā kṛtvā prāgvadāpādya saṃsthitam

14.236

udaṅ‌mukhasthito būtvā praṇavaṃ bandhayettataḥ/
tanmudrāṃ vinyaset kumbhe jitantākhyena madhyataḥ

14.237

daivike'ṣṭākṣaraiḥ kumbhān prāṅ‌mukhaḥprāgdigāditaḥ/
mānuṣāṃstu dviṣaṭ‌kena ṣoḍaśaprāgudaḍ‌mukhaḥ

14.238

phaṭ‌kāraiḥ paitṛkān vipra! nyaset pratyagudaṅ‌mukhaḥ/
tanmudrāṃ bandhayitvā tu madhyāduttarapaścimam

14.239

kumbhānāṃ pañcake vipra! pādyārghyācamanānyapi/
pañcagavyaṃ ghṛtaṃ cāpi pañcopaniṣadaiḥ kramāt

14.240

vidikkumbhacatuṣke tu vahnyādīśānapaścimam/
dadhi kṣīraṃ madhu tathā hyuṣṇāmbhomūrtivācakaiḥ

14.241

caturbhiḥ kalaśairvipra! tadvahirdik‌catuṣṭaye/
kaṣāyaṃ mārjanāmbhaśca phalāmbhaḥ parimārjanam

14.242

āgneyādīśaparyantaṃ kalaśānāṃ catuṣṭaye/
ratnodaṃ sarvalohāmbhaḥ kuśāmbhaḥ saktuvāri ca

14.243

kṣipet krameṇa viprendra! varṇairaṣṭākṣaroditaiḥ/
śuddhāmbhasāntarālasthaṃ pūritaṃ kalaśāṣṭakam

14.244

prāgagnimadhyādārabhya īśaprāṅbhadhyapaścimam/
praṇavākhyena mantreṇa kevalena tato vahiḥ

14.245

dikkumbhānāṃ catuṣke tu gandhāmbhaḥ puṣpavāri ca/
aupamānikasaṃjñaṃ ca tathācāmalakodakam

14.246

āgneyādikrameṇaiva kalaśānāṃ catuṣṭaye/
akṣatāmbhastilāmbhaśca yavāmbhastaṇḍulodakam

14.247

dviṣaṭ‌kamantreṇa tato viṣṇugāyatriyā dvija!/
śeṣāḥ ṣoḍaśa śuddhāmbhaḥ paripūrṇāḥ krabheṇa tu

14.248

evaṃ saṃpūrayitvā tu praṇamyāñjalimudrayā/
vāsudevādiyāgādyaṃ sarvaṃ kṛtvā tu pūrvavat

14.249

dravyanyāsakrameṇaiva samuddhāraḥ prakīrtitaḥ/
mūlamantreṇa vai dadyāt sarvaṃ yadvā dvijottama!

14.250

idaṃ viṣṇvākhyataḥ pādyamarghyamāpo vahantviti/
āpaḥ punantvityācāmaṃ gāyatryā pañcagavyakam

14.251

dhṛtaṃ dadyāttato vipra! ghṛtaṃ śukramasīti ca/
dadhikrā iti mantreṇa dadhi dadyāttataḥ param

14.252

kṣīramāpyāyayasveti padhuvāteti vai madhu/
ādityaḥ śukramityevamuṣṇāmbho munipuṅgava!

14.253

tataḥ kaṣāyatoyaṃ tu śadasaspatimityṛcā/
śannodevīrityanena dadyādvai mārjanaṃ tataḥ

14.254

gaṇānāmiti mantreṇa dadyāccaiva phalodakam/
tvaṃ viṣṇuriti mantreṇa dadyāttu parimārjanam

14.255

agna āyāhivītaye iti ratnodakaṃ tataḥ/
iṣetveti ca lohāmbhastvagnimīke kuśodakam

14.256

kimitta iti mantreṇa dadyāt saktūdakaṃ tataḥ/
dadyācchuddhodakānyaṣṭāvāpo asmāniti kramāt

14.257

aṣṭau gandhodakādīni mānastokyā nivedayet/
śeṣān puruṣasūktena ṣoḍaśa pratyṛcaṃ kramāt

14.258

evamekonapañcāśatkalaśairuttamottamam/
bahiḥṣoḍaśa śuddhodairhīnamuttamamadhyamam

14.259

tatrastheḥ koṇakalaśairhīnaṃ syāduttamādhamam/
antaḥ śuddhodakasthāne sthitaṃ gandhodakāṣṭakam

14.260

vihīnaṃ sarvakalaśairbahirāvaraṇasthitaiḥ/
tadantaḥ pañcaviṃśadbhiranvitaṃ madhyamottamam

14.261

mānuṣe dik‌catuṣkena hīnaṃ madhyamamadhyamam/
tatrasthaiḥ sarvakalaśairhīnaṃ syānmadhyamādhamam

14.262

navakaṃ kalaśānāṃ yattadbhavedadhamottamam/
tṛtīyamevaṃ kathitaṃ caturthaṃ śrṛṇu sattama!

14.263

madhyasthitaikakumbhena tadbhavedadhamādhamam/
tṛtīyamevaṃ kathitaṃ caturthaṃ śrṛṇu sattama!

14.264

saptabhakte sthitā bhāgāścatvāriṃśannavottaram/
ghṛtamuṣṇodakaṃ caiva ratnavāri phalodakam

14.265

lohāmbho mārjanāmbhaśca gandhāmbho'kṣatavāri ca/
yavodakamatheśāntaṃ madhyādārabya madhyame

14.266

pādyamarghyaṃ tathā''cāmaṃ pañcagavyaṃ tathā dadhi/
payo madhu kaṣāyaṃ ca digvidikṣu ca tadbahiḥ

14.267

gulodakaṃ cekṣurasaṃ nālikerarasaṃ tathā/
śāntivāri caturdikṣu pūrvādikramayogataḥ

14.268

vidikkumbhacatuṣkeṣu vinyasenmaṅgalodakam/
śeṣā bhāgāścaturviśacchūnyāḥ syurdvijasattama!

14.269

mantrārcanaṃ tathoddhāro yathā cādyottamottame/
uttamottamametaddhi snapanaṃ parikīrtitam

14.270

pañcabhāgīkṛte sthāne kalaśāḥ pañcaviṃśatiḥ/
mūlamantreṇa kalaśān vinyasya prokṣayettataḥ

14.271

dravyāṇi nikṣipettena prāṅ‌mukhaḥ prayato vaśī/
brāhnaṃ tu madhyamaṃ kumbhaṃ snānatoyena pūrayet

14.272

tatastu mānuṣe bhāge prāgādye dik‌catuṣṭaye/
pādyamarghyaṃ tathā''cāmaṃ pañcagavyaṃ tathaiva ca

14.273

ghṛtaṃ dadhi tathā kṣīraṃ madhu cāgneyapūrvakam/
indrāgnimadhyādārabya tadīśāntarapaścimam

14.274

uṣṇodakaṃ kaṣāyaṃ ca mārjanaṃ ca phalodakam/
tilāmbu ratnatoyaṃ ca lohatoyaṃ kuśodakam

14.275

tatastu daivike bhāge pūrvavaddikcatuṣṭaye/
gandhodakaṃ ca puṣpāmbha aupamānyāmalodake

14.276

āgneyādīśaparyantamakṣatāmbhastathaiva ca/
nālikerarasaṃ cekṣurasaṃ vai taṇḍulodakam

14.277

evaṃ ca pañcaviṃśadbhiḥ kumbhairuttamamadhyamam/
pādyaṃ ca madhyame bhāge prāgādīśānapaścimam

14.278

arghyamācamanaṃ cāpi pañcagavyaṃ ghṛta dadhi/
kṣīraṃ madhūṣṇatoyaṃ ca antarāleṣu vai kramāt

14.279

kaṣāyaṃ mārjanāmbhaśca phalāmbhaḥ parimārjanam/
ratnāmbho lohatoyaṃ ca kuśāmbhaścoṣṇatoyakam

14.280

tatastu daivike bhāge prāgādīśānapaścimam/
gandhāmbhaḥ puṣvatoyaṃ ca aupamānyāmalāmbunī

14.281

akṣatāmbhastilodaṃ ca yavodaṃ taṇḍulodakam/
vihitaśca samuddhāraḥ pādyāttaṇḍulapaścimāḥ

14.282

evaṃ tu pañcaviṃśadbhiḥ snapanaṃ cottamādhamam/
saptabhakte sthale prāgvaddhṛtācchāntyambu paścimam

14.283

kalaśairekaviṃśadbhiḥ snapanaṃ madhyamottamam/
tridhā vibhakte koṣṭhānāṃ navakaṃ tatra sattama!

14.284

madhyādīśānaparyantaṃ dhṛtaṃ dadhi payo madhu/
tathodvartanacūrṇaṃ ca tataḥ koṇacatuṣṭaye

14.285

uṣṇodakaṃ ca gandhāmbhaḥ puṣpāmbho maṅgalodakam/
dravyanyāsakrameṇaiva samuddhāraḥ prakīrtitaḥ

14.286

evaṃ tu navabhiḥ kumbhairbhavenmadhyamamadhyamam/
ghṛtaṃ payo dadhi madhu gandhahemāmbunī tathā

14.287

ratnāmbhaścoṣadhīvāri śālicūrṇāni ca kramāt/
madhyamādīśadiṅ‌niṣṭhametat syānmadhyamādhamam

14.288

madhyame dik‌catuṣke tu pañcaganyaistu pañcakam/
āgneyādīśaparyantaṃ kalaśānāṃ catuṣṭayam

14.289

śuddhāmbhasā tu saṃpūrṇametat syādadhamottamam/
madhye ratnajalaṃ dikṣu kumbhānāṃ tu catuṣṭayam

14.290

muktādiratnasaṃyuktaṃ dvandvayogena sattama!/
evaṃ tu pañcabhiḥ kumbhairbhavedadhamamadhyam

14.291

sarvaratrajalaṃ madhye digdvaye pūrvapaścime/
dvau kumbhau tatra pūrvasmin mauktikādicatuṣṭayam

14.292

catuṣkaṃ puṣparāgādi hyanyasmin dvijasattama!/
evaṃ kumbhatrayeṇaiva snapanaṃ tvadhamādhamam

14.293

evaṃ hyaparabhedāstu ṣaṭ‌triṃśat saṃprakāśitāḥ/
kumbhādhivāsapūrvaṃ tu sarvaṃ pūrvavadācaret

14.294

ājyasya daivataṃ devo vāsudevaḥ paraḥ smṛtaḥ/
uṣṇāmbhasaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumno ratnabāriṇaḥ

14.295

phalāmbhaso'niruddhastu bhagavān daivataṃ dvija!/
nārāyaṇastu mantrātmā lohatoyasya daivatam

14.296

mārjanasya hayagrīvo viṣṇuḥ syādgandhavāriṇaḥ/
nṛsiṃho'kṣatatoyasya varāho yavavāriṇaḥ

14.297

pādyasya keśavo devo'rghyasya nārāyaṇaḥ smṛtaḥ/
deva ācamanīyasya mādhavastvadhidevatā

14.298

govindaḥ pañcagavyasya viṣṇustu dadhidaivatam/
madhusūdanasaṃjñastu payaso devatā smṛtā

14.299

trivikramākhyo madhunaḥ kaṣāyasya ca vāmanaḥ/
bhagavān śrīdharākhyastu gulatoyasya devatā

14.300

devadevo hṛṣīkeśa ikṣusārasya daivatam/
dāmodaro'dhidaivaṃ tu nālikerāmbhaso dvija!

14.301

pajhanābhastu bhagavān śāntitoyasya devatā/
naro nārāyaṇaścaiva hariḥ kṛṣṇastathaiva ca

14.302

āgneyādīśaparyantaṃ devatā maṅgalāmbhasaḥ/
parimārjanasaṃjñe tu śaṅkhaḥ syādadhitaivatam

14.303

kuśodakasya pajhaṃ syādgadā syāt saktuno dvija!/
vanamālā puṣpatoye cakraṃ syādaupamānike

14.305

kirīṭamadhidaivaṃ tu bhavedāmalakāmbhasaḥ/
kaustubhastilatoyasya śrīvatsastaṇḍulāmbhasaḥ / 304 //
ekāśītisthitānāṃ tu śuddhodānāṃ tu devatā/
kāntyādyunnatiparyantamaṣṭakaṃ pratidik‌kramāt

14.306

bahirekonapañcāśacchuddhatoyeṣu ca kramāt/
svadhādigāyatryantāstu śaktayo hyadhidevatāḥ

14.307

aṣṭāvaṣṭau tu pūrvādidikṣvaganyādividikṣu ca/
anyeṣāṃ snapanānāṃ tu sarveṣāṃ dvijasattama!

14.308

maryādā caiva hṛṣṭiśca śuddhodeṣvadhidevatā/
kalaśānāṃ tu garuḍaḥ, śeṣaḥ sūtrasya daivatam

14.309

kūrcānāṃ tu paraṃ brahna, cakrikānāṃ tu cakrarāṭ/
vāsasāṃ vāsudevastu, sarveṣāṃ ca sa eva vā

14.310

mārjanaṃ prokṣaṇaṃ caiva śakṛtā cānulepanam/
sūtrapātamalaṅkāraṃ piṣṭacūrṇaiḥ samantataḥ

14.311

dvādaśākṣaramantreṇa kārayet pañca mantravit/
pañcopaniṣadā mantrī kalaśānadhivāsayet

14.312

viṣṇugāyatriyā tatra koṣṭheṣu kalaśān nyaset/
tatra dravyādhidevānāṃ vācakaiḥ pūrayet kramāt

14.313

kūrcāṃstu prakṣipetteṣu dviṣaṭ‌kabrahnavidyayā/
tattad‌dravyādhidevāṃstu tattad‌dravyeṣu pūjayet

14.314

cakrikāḥ sthāpayet paścāccakramantreṇa sādhakaḥ/
vāsobhiśchādayet paścād‌dviṣaṭ‌kārṇena mantravit

14.315

vastrāpanayanaṃ, kuryānmūlamantreṇa mantravit/
praṇavena tu sūtrāṇi cchittvā tenābhivandya ca

14.316

uddhtya, viṣṇugāyatryā dadyāddhaste gurostathā/
yasmin yasminna mantro'tra vihitaḥ karmaṇi dvija!

14.317

dvādaśākṣaramantraṇa tattat‌ kuryādvicakṣaṇaḥ/
athavā sarvakarmāṇi dvādaśākṣaravidyayā

14.318

pūrvoktaḥ parabhedānāṃ snapanānāṃ mahāmate!/
arghyādidravyanicayaḥ, itareṣāṃ tu kathyate

14.319

viṣṇuparṇī ca dūrvā ca pajhaṃ śyāmākameva ca/
etāni pādyasyāṅgāni catvāri dvijapuṅgava!

14.320

gandhapuṣpe'kṣataphale yavasiddhārthakaṃ tilam/
kuśāgramarghyasyāṅgāni hyetānyaṣṭau bhavanti hi

14.321

lavaṅgajātitakkolamaṅgamācamanīyake/
śakṛdrasaṃ ca gomūtraṃ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ tathā

14.322

aṅgāni pañcagavyasya pañcaitāni ca sarvataḥ/
śamyodumbarabilvānāṃ palāśavaṭayostathā

14.323

khadirāśvatthayoścāpi vikaṅkatatarostathā/
tvak‌sāraṃ tu kaṣāyaṃ syāt sarvapāpāpanodanam

14.324

kuṣṭhaṃ māṃsī haridre dve murāśaileyacampakāḥ/
vacākaccoramustāśca `sarvauṣadhyaḥ' prakīrtitāḥ

14.325

palāśabilvavakulakadambāmraśirīṣajāḥ/
nyagrodhāśvatthajāścāpi pallavāḥ `patravāriṇaḥ'

14.326

ketakīmallikā jātinandyāvartotpalodbhavāḥ/
pajhacampakakundotthāḥ kusumāḥ `puṣpavāriṇaḥ'

14.327

kadalīvilvacūtāśca panasaṃ mātulaṅgakam/
nālikeraṃ cāmalakaṃ bījapūraṃ `phalāmbhasaḥ'

14.328

aṅgānyetāni viprāṣṭau phalāni kathitāni vai/
yavagodhūmakatrīhiśālimudgapriyaṅ‌gukāḥ

14.329

māṣanīvārakau cāṅgaṃ kathitaṃ `bījavāriṇaḥ'/
bāh‌līkaṃ candanaṃ caiva karpūramagaruṃ tathā

14.330

gandhāṅgāni ca catvāri, tvathavā munipuṅgava!/
candanaṃ kuṅ‌kumaṃ māṃsī hariberaṃ mutaṃ tathā

14.331

uśīraṃ kuṣṭhamagaru `gandhāmbho' 'ṅgaṃ tu cāṣṭakam/
sūryakāntaṃ pajharāgamindrakāntaṃ tathaiva ca

14.332

vaiḍūryaṃ cāpyayaskāntamindranīlapravālakau/
garuḍaṃ puṣyarāgaṃ ca sphaṭikabrahnarāgakau

14.333

vajraṃ mauktikamaṅgāni `ratnodasya', athavā dvija!/
maṇimuktāphalaṃ vajraṃ pravālaṃ puṣyakaṃ tathā

14.334

ratnodakāṅgānyetāni pañca vai kathitāni te/
aparasnapanānāṃ tu dvitīyaṃ navakaṃ vinā

14.335

tatra muktāphalaṃ vajraṃ gomedakendranīlakau/
puṣyarāgaṃ brahnarāgaṃ candrakāntaṃ ca vidrumam

14.336

ratnāmbhaso'ṣṭāvaṅgāni hyamūni ghaditāni vai/
sahadevī śirīṣaṃ ca rajanī sūryavartinī

14.337

sadābhadrā kuśāgrāṇi mārjanāṅgāni ṣaḍ‌ dvija!/
ruk‌maṃ rūpyaṃ ca tāmraṃ cāpyayastrapukameva ca

14.338

ahgāni kathitānyeva pañca vai `lohavāriṇaḥ'/
tilasiddhārthanīvārayavaveṇuyavāni ca

14.339

tulasīpatrayuktāni `śāntambho' 'ṅgāni caiva ṣaṭ/
indravallyaṅkuraṃ pajhamaśvatthāṅ‌kurameva ca

14.340

ekapajhaṃ ca catvāryaṅgāni `maṅgalavāriṇaḥ'/
nadyāṃ taṭāke valmīke parvate caiva mṛttikā

14.341

`parimārjanavastūni' kathitāni dvijottama!/
śaṅkhaṃ cakraṃ ca kūrmaṃ ca vainateyaṃ tathaiva ca

14.342

kuryāt pratikṛtiṃ lohairaupamānikamucyate/
śuddhodakalaśāḥ sarve candanaikāṅgasaṃyutāḥ

14.343

athavānantakalaśaṃ nāmnā sakalapūrakam/
yadetasya vidhānaṃ tva krameṇa śrṛṇu vistṛtam

14.344

pūrvavanmaṇḍapaṃ kuryāccatvāriṃśatkarāyatam/
dvātriṃśatkaravistāraṃ caturdvārādisaṃyutam

14.345

dhvajādyairapyalaṃkāraiḥ pūrvavat suvibhūṣitam/
āpādyā vā prapāmātraṃ yathābhimatadeśagam

14.346

yāgārthamaṇḍapaṃ prāgvat kalpayet tatsamīpataḥ/
ukte dine'ṅ‌kurāropaṃ kṛtvā karmadināt purā

14.347

tadarthān sarvasaṃbhārān saṃbhṛtya susamāhitaḥ/
deśikendrastu pūrvedyuḥ susnātaśca kṛtāhnikaḥ

14.348

bhūṣaṇairvividhairvastrairnūtanaiśca vibhūṣitaḥ/
sitoṣṇīṣottarīyaśca citrairmālyairalaṃkṛtaḥ

14.349

caturbhiraṣṭabhirvā(cā!) ryaistādṛśairapi sādhakaiḥ/
tatsaṃkhyaiḥ śāstrakuśalaiḥ kañcukādivibhūṣitaiḥ

14.350

anyaiśca susitairvastraiḥ sthagitānananāsikaiḥ/
tattatprayogakuśalairanekaiḥ paricārakaiḥ

14.351

prāpte'parāṅṇasamaye kṛtvā dvārsthārcanaṃ viśet/
yāgārthamaṇḍapaṃ tatra devaṃ kumbhādike yajet

14.352

tatraiva vā yajedbimbaṃ bahnau santarpya pūrvavat/
tato'nujñāṃ samādāya krameṇa munipuṅgava!

14.353

anukalpavidhāne tu prāsādaṃ saṃpraviśya ca/
mūlabimbaṃ tu saṃpūjya arghyālabhanamālyakaiḥ

14.354

dhūpena ca tato'nujñāṃ samādāyārabhet tataḥ/
dvārsthābhyarcanapūrvaṃ tu viśet snapanamaṇḍapam

14.355

prokṣayet pañcagavyena dviṣaṭ‌kārṇena sarvataḥ/
nānāvidhāni puṣpāṇi vikiret sarvadik tathā

14.356

siddhārthakāṃśca bījāni tato maṇḍapamadhyataḥ/
sārdhadvāviṃśatikaraṃ bhajet kṣetraṃ tu pañcadhā

14.357

ekaikaṃ navadhā bhūyaścacatvāriṃśacca pañca ca/
paṅ‌ktayaścāpi koṣṭhānāṃ pañcaviṃśottaraṃ bhavet

14.358

dvisahasraṃ, tato madhye kalaśasthāpanārthataḥ/
ekāśīti ca koṣṭhāni saṃsthāpya parimārjayet

14.359

paritovīthaye paṅ‌ktidvitayaṃ, tadbahiḥ punaḥ/
pūrvādidik‌catuṣke tu ekāśītipadāni ca

14.360

kalpayet pārśvato vīthyai punaḥ paṅ‌ktidvayaṃ bhavet/
caturṣu koṇeṣvekonapañcāśatkoṣṭhakāni tu

14.361

kalpayettatra cāpyekāśītimadhyānusārataḥ/
madhyato navakaṃ sthāpya paṅ‌ktyaikāṃ lopayet pari

14.362

bahiḥ paṅ‌ktidvaye dikṣu ṣaṭ‌kaṃ ṣaṭ‌kaṃ vidikṣu ca/
catuścatuśca saṃsthāpya śeṣāṇi parimārjayet

14.363

tadbahiḥ parito vīthyai lumpet paṅ‌ktidvayaṃ tataḥ/
koṇāni kalpayedyatnāt padaṣoḍaśakāni tu

14.364

tatpārśve lopayet paṅ‌ktimekaikāṃ dik‌catuṣṭaye/
paṅ‌ktidvayena dvārāṇāmantarbhāgāstrayo bahiḥ

14.365

pañcapārśve tu śobhārthaṃ caturatarbahirdvayam/
tadantaḥ paṅ‌ktitritaye tnayastriṃśatpadāni tu

14.366

vīṃthyā sahaikatāṃ nītvā hyekaikaṃ sthāpayedbahiḥ/
dvārāṇāmapi koṇānāṃ madhye ṣoḍaśasaṃkhyayā

14.367

paccaviṃśatikoṣṭhāni sthāpayitvā tu pārśvataḥ/
anyayonyaṃ lopayet paṅ‌ktimekaikāṃ tu mahāmune!

14.368

evamāpādya kumbhānāṃ padāni sthāpanārthataḥ/
tataḥ sugandharajasā sitena susamā dvija!

14.369

aṅguṣṭhavistarotsedhā ṛjvī rekhāstu kalpayet/
vikīrya koṣṭheṣu rajaḥ paścād‌dvārāṇi pūrayet

14.370

tenaiva śobhāṃ pītena vicitraiḥ kusumānvitaiḥ/
latābṛndairmuniśreṣṭha! vīthīḥ sarvatra bhūṣayet

14.371

tataḥ saṃgṛhya kalaśān pūrvalakṣaṇalakṣitān/
aṣṭottaraśataṃ kṛtvā mūlamantreṇa vai ghṛtam

14.372

gāyatryā vā tato dvārā catuṣke pūrvadikkramāt/
dvau dvau saṃsthāpya kalaśau kumudādīn prapūjya ca

14.373

puṣpairabhyarcya koṣṭhāni vicitrairmantnamantnitaiḥ/
sarvadhānyaiḥ prayatnena kalpayitvā tu pīṭhikāḥ

14.374

tāsu dvau dvau kuśāgrau ca nikṣipenmūlamantrataḥ/
sūtreṇa veṣṭhitān kṛtvā kalaśān pūrvavad‌dvija!

14.375

gāyatryā kṣālayitvā tān, koṣṭheṣu nyasya `tārataḥ'/
adhomukhān nyaset pṛṣṭhe parameṣṭhyātmanā kuśān

14.376

tataḥ saṃprokṣayet `puṃsā' pañcagavyena tān kuśaiḥ/
`viśvena' vikiret sarvānakṣatāṃśca tadūrdhvataḥ

14.377

uttānaye `nnivṛtyā' tān kramādyatnena vai tataḥ/
gālitena tu toyena sugandhaiścandanādikaiḥ

14.378

vāsitena tu tān‌ vipra! sarveṇāpūrayet kramāt/
madhyaikāśītimaghyasthanavake madhyakumbhake

14.379

sūryakāntaṃ pajharāgaṃ vaiḍūryaṃ candrakāntakam/
ayaskāntamindranīlaṃ pravālaṃ gāruḍaṃ tathā

14.380

puṣyarāgaṃ sphāṭikaṃ ca brahnarāgaṃ ca mecakam/
vajraṃ ca rajataṃ caiva mauktikaṃ tāmrameva ca

14.381

sarvāṇyetāni nikṣipya tadbahirnavakāṣṭake/
pūrvādīśānaparyantaṃ madhyakumbheṣu vai kramāt

14.382

dravyāṇi ṣoḍaśaitāni dvandvayogena vinyaset/
dvisaptati ca (ka) saṃkhyeṣu nyaseccheṣeṣu mauktikam

14.383

pūrvaikāśītimadhyasthanavake madhyagocare/
kadalīpanasāmrāṇāṃ kṣīrikābadarākhyayoḥ

14.384

mātulaṅgakesarayoḥ ha (bha) vyajambīrayorapi/
phalāni nikṣipet paścāttadbahirnavakāṣṭake

14.386

prāgādīśānaparyantaṃ mātulaṅgaṃ ca dāḍimam/
nāraṅgaṃ cāpi jambīraṃ takkolaṃ badarīṃ tathā

14.387

kṣudrapūrvaṃ ca panasaṃ kadalīmocake tathā/
kramād‌dvandvaprayogeṇa madyakummeṣu vinyaset

14.388

navakāṣṭakakummeṣu badarāṇi vinikṣipet/
uśīra kuṅ‌kumaṃ caiva māṃsī malayajaṃ tathā

14.389

muraṃ ca hariberaṃ ca kuṣṭhaṃ cāgarumeva ca/
ekāśītipade yāmye viśvānyetāni nikṣipet

14.390

madhye madhyasthakalaśe pūrvādikramayogataḥ/
śeṣeṣu madhyakumbheṣu nyasedekaikajaṃ phalam

14.391

vinikṣipenmalayajameteṣāmaṣṭakeṣu ca/
samudravāpīkūpānāṃ taṭākānāṃ hradasya ca

14.392

vṛṣṭīnadīhimānāṃ ca toyāni pratipādayet/
vāruṇe madhyame kumbhe ekaikaṃ śeṣamadhyame

14.393

śeṣeṣu cāṣṭavargyeṣu śuddhodāni vinikṣipet/
yavagodhūmakabrīhiśālimudgapriyaṅ‌gukān

14.394

māṣanīvārakau vāpi navake madhyame ghaṭe/
śeṣeṣu dhānyamekaikaṃ madyakumbheṣu ca kramāt

14.395

aṣṭakeṣu ca siddhāni toyāni pratipādayet/
āgneyaikonapañcāśannavake pūrayed‌ghṛtam

14.396

ṣaṭ‌keṣvaindrādiyogena gomūtraṃ gomayaṃ tathā/
kṣīraṃ dadhi vinikṣipya koṇeṣūṣṇodakaṃ nyaset

14.397

nairṛte madhyanavake tailaṃ vinyasya tadbaṣiḥ/
śeṣeṣu catvāriṃśatsu kalaśeṣu gulodakam

14.398

vāyavyanavake madhye nyaset tailaṃ tu sārṣapam/
kalaśeṣu ca śeṣeṣu vinyasedaikṣavaṃ rasam

14.399

īśānaikonapañcāśannavake madhu vinyaset/
śeṣeṣu nālikerāmbhaḥ tatkṣīraṃ vāpi vinyaset

14.400

aindrādipañcaviṃśatsu prathame madhyame ghaṭe/
kṣetratīrthābdhiśailebhyaḥ sūkarākhyabilādgajāt

14.401

valmīkādvṛṣaśṛṅgācca mṛdamādāya pūrayet/
śeṣeṣvaṣṭasu caikaikaṃ, ṣoḍase gandhavāri ca

14.402

sahadevī vacā caiva śatamūlī śatāvarī/
kumārī ca galūcī ca siṃhī vyāgrī tathaiva ca

14.403

dvitīye madhyame kumbhe vinyasya, bahiraṣṭake/
ekaikaṃ prāk‌krameṇaiva, ṣoḍaśe pūrvavadbhavet

14.404

nyagrodhodumbarāśvatthajambūbilvapalāśajaiḥ/
śirīṣamadhukotthaiśca tvagrasairmadhyamaṃ ghaṭam

14.405

tṛtīye pūrayitvāṣṭau vyastaiḥ ṣoḍaśapūrvavat/
palāśabilvavakulakadambāmraśirīṣajān

14.406

nyagrodhāśvatthajān kṣiptvā caturthe pallavān ghaṭe/
madhyame'ṣṭāsu ca vyastān prāgvat ṣoḍaśa vinyaset

14.407

mallikājātivakulanandyāvartapriyaṅ‌gujaiḥ/
pajhacampakakundaiśca puṣpairāpūrya madhyamam

14.408

kalaśaṃ pañcamavyastairaṣṭau śeṣāṃstu pūrvavat/
siddhārthaṃ sarṣapaṃ māṣaṃ rocanāṃ gosamudbhavām

14.409

indrayavaṃ veṇuyavaṃ śamīśyāmākabījake/
ṣaṣṭhe madhyasthite kumbhe nyasedaṣṭāsu ca kramāt

14.410

vyastāni tāni dravyāṇi prāgvat śeṣāṃstu ṣoḍaśa/
tilaṃ vanatilaṃ caiva jīrakaṃ kṛṣṇajīrakam

14.411

atasīṃ śatapuṣpāṃ ca kuṭhāracchinnameva ca/
ṛṣibījaṃ ca vinyasya madhyakumbhe tu saptame

14.412

ekaikaṃ bahiraṣṭāsu prāgvat ṣoḍaśasu dvija!/
ṣaṣṭiśyāmākaśālīnāṃ nīvārasya ca taṇḍulam

14.413

dūrvākuśendravallīnāmaṅ‌kurān pippalasya ca/
nyasenmadhyeṣṭame'ṣṭāsu vyastānanyeṣu pūrvavat

14.414

kuśodīcyekṣukāśānāmuśīraśarapuṅkhayoḥ/
agarvapāmā rgayośca mūlāni navame nyaset

14.415

kumbhe madhyasthiteḥ 'ṣṭāsu vyastānanyeṣu pūrvavat/
tulasyāḥ kṛṣṇatulasyāśca granthiveṇorapicchadāḥ

14.416

bhṛṅgarājasya bilvasya śamyāḥ ketaki, jātayoḥ/
daśame madhyame'ṣṭāsu vyastān śeṣeṣu pūrvavat

14.417

mustānagaramustākhyakande kuvalayasya ca/
kumudotpalayoścāpi śītalīyakakandakam

14.418

kalhārasya kaśerośca kande ekādaśe kṣipet/
madhye kummeṣu caitāni kramādanyeṣu pūrvavat

14.419

mudgamāṣakaniṣpāvaśimbavrīhiyavāṅ‌kurān/
āḍhakānāṃ kulutthānāmaṅ‌kurān dvādaśe kṣipet

14.420

madhyakumbhe'ṣṭake vyastān prāgvat ṣoḍaśasu dvija!/
śaṅkhāpuṣpī sadābhadrā viṣṇukrāntyekaphajhayoḥ

14.421

balāyāḥ kharamañjaryāḥ sahāyāśca tathaiva ca/
aṅ‌kurān sahadevyāśca yadhye kumbhe trayodaśe

14.422

vinyasyāṣṭāsu ca vyastānanyeṣu prāgvadācaret/
śvetārkaṃ brahnadaṇḍīṃ ca tathā brahnasuvarcalām

14.423

saraktāṃ ca viraktāṃ ca pṛśniparṇīṃ sthirāṃ tathā/
paraṇḍaṃ cāpi vinyasya madhye kumbhe caturdaśe

14.424

aṣṭāsu tāni vyastāni prāgvadanyeṣu vinyaset/
surabhīṃ pajhakiñjalkaṃ nāgakesarameva ca

14.425

patramelātvacaṃ caiva latāṃ kastūrikāṃ tathā/
jātīphalaṃ ca vai pañca daśamai madhyasaṃsthite

14.426

kumbhe nyasyāṣṭake vyastaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret/
suvarṇaṃ rajataṃ tābhramāyasaṃ trapu sīsakam

14.427

āraṃ kāṃsyaṃ ca vinyasya ṣoḍaśe madhyasaṃsthite/
kalaśe'ṣṭāsu ca vyastaṃ prāgvat ṣoḍaśasu dvija!

14.428

evaṃ dravyāṇi vinyasya krameṇa susamāhitaḥ/
tata āgneyakoṇe tu devasyārādhanārthataḥ

14.429

arghyāderdravyanicayaṃ madhuparkaṃ ca vinyaset/
tato nirṛtikoṇe tu saridrāśālipiṣṭake

14.430

dūrvāmaśvatthapatraṃ ca siddhārthaṃ ca tathākṣatam/
mālyāni pūrvakumbhaṃ ca nyasennīrājanārthataḥ

14.431

tathācodvartanārthaṃ ca cūrṇaṃ godhūmaśālijam/
rajanīcūrṇasaṃmiśramīṣat pajhakabhāvitam

14.432

camaṣīṃ ca khaliṃ caiva tathā ca munipuṅgava!/
candanaṃ mukhalepārthaṃ ghṛṣṭakarpūrabhāvitam

14.433

campakairmuramāṃsībhyāṃ hariberaiḥ samanvitam/
piṣṭamāmalakaṃ caiva śiraḥ snānārthakaṃ nyaset

14.434

pṛthak‌ pṛthak‌ ca pātreṣu tato vāyavyakoṇake/
dhautavastraṃ karaṇḍaṃ ca puṣpamālyādibhājanam

14.435

tata īśānakoṇe tu śalākānyāyasāni tu/
āyasā gulikāścaiva tathā sandaṃśanaṃ dvija!

14.436

anyadyadupayogi syāt sthāpayet tadyathāruci/
etaduktaṃ samastaṃ vā yathābhimatakoṇagam

14.437

madhyaikāśītimadhyasthanavake madhyasaṃsthite/
kumbhe yajedvāsudevaṃ tataḥ prāgādiyogataḥ

14.438

dik‌sthānāṃ navakānāṃ tu madhyeṣu prabhavakramāt/
caturo vāsudevādīn vidik‌sthānāṃ tu madhyataḥ

14.439

īśādivahniparyantaṃ tānevāpyayayogataḥ/
madhyaṃ śuddhadkakummeṣu satyaṃ sarveṣu pūjayet

14.440

bahirdiṅ‌navakānāṃ tu śuddhodeṣu ca dik‌kramāt/
suparṇaṃ garuḍaṃ caiva tārkṣyaṃ tu vihageśvaram

14.441

vahnyādīśānaparyantaṃ navakānāṃ catuṣṭaye/
śuddhodeṣu ca tāneva krameṇa paripūjayet

14.442

ekāśītiṣu dik‌stheṣu pūrvādikramayogataḥ/
madhyakumbheṣu ṣaṭ‌triṃsaśatsaṃkhyāteṣu yathākramam

14.443

pajhanābhādayo vipra! devā vedavidantimāḥ/
pūjyā navakayuktyā tu madhyādiśānapaścimam

14.444

madhye śuddhodakumbheṣu yajet kalkikasvarūpiṇam/
vahirnavakaśuddhodakalaśeṣu yajet prabhum

14.445

pātālaśayanākhyaṃ tu, paścādagnidigāditaḥ/
caturṣu koṇeṣvekonapañcāśannavakeṣu ca

14.446

madhyeṣu keśavādīnāṃ kramāt trikacatuṣṭaye/
ādyān, dik‌stheṣu kumbheṣu dvidīyāṃstu caturṣvapi

14.447

vidik‌stheṣu tṛtīyāṃśca ṣaṭ‌kaṃ ṣoḍaśake kramāt/
cakrādivajraparyantamastraṣoḍaśakaṃ yajet

14.448

koṇastheṣu catuṣkeṣu nyasecchaktiṃ tataḥparam/
aindrī dakṣiṇataḥ pañcaviṃśatau prathame yajet

14.449

sarvasampatpradāṃ lakṣmīṃ madhyakumbheṣu tadbahi/
aṣṭāsa puṣṭi tadbāhya kānti ṣoḍaśake dvija!

14.450

emādyeṣu cānyeṣu pañcaviṃśatiṣu krāma/
prabhādīnā ca śaktīnāṃ triy triyayaṃ yajet

14.451

tatrāpi pañcadaśame bahiḥ ṣoḍaśake nyaset/
kirīṭa, manti me pañcaviṃśatau tritayaṃ yajet

14.452

śrīvatsakaustubhaṃ cāpi vanamālāṃ tathaiva ca/
vāsudevādimantraistu vanamālāntimaiḥ kramāt

14.453

aṣṭāviṃśatisaṃkhyaṃ tu hutvājyaṃ tu (vā) yathāruci/
pūrṇān datvā tataḥ kumbhān saṃpātavidhinā stṛśet

14.454

pidhāya cakrikābhistu sarvānuktakrameṇa tu/
vāsobhiśchādayet paścānnūtanaistu paṛthak pṛthak

14.455

bhūyaḥ pūrṇāhutiṃ datvā dikṣu bhūtabaliṃ haret/
mṛdādisarvaratnāntamuddhārakrama iṣyate

14.456

pūrvaṃ viṣṇornukamiti mantreṇa ca mahāmate!/
pūrvādīśānaparyantaṃ mṛtkumbhairabhiṣicya ca

14.457

sarvamṛtkalaśenaiva madhyasthena tato bahiḥ/
kumbhaiḥ ṣoḍaśabhirvipra! prāgādikramayogataḥ

14.458

evameva kramaḥ sarvapañcaviṃśatiṣu dvija!/
"pratadviṣṇuri" tyanena mūlādbhirabhiṣecayet

14.459

"pratatte viṣṇuvāsa" iti kaṣāyairanvitāmbubhiḥ/
yasya "tripūrṇe" tyetena kalaśaiḥ pallavānvitaiḥ

14.460

"tadasye" ti ca mantreṇa puṣpairāpūritairghaṭaiḥ/
"tāvā"miti ca mantreṇa siddhārthādisamanvitaiḥ

14.461

"pravaḥ pāntami" tyetena tilādyanvitavāribhiḥ/
"paro mātre" timantreṇa ṣaṣṭyādidravyavāribhiḥ

14.462

"na te viṣṇo" rityanena kuśamūlānvitāmbubhiḥ/
"irāvatī" ti mantreṇa tulasyādijalaistataḥ

14.463

"ato deve" ti mantreṇa mustākandādisaṃyutaiḥ/
"idaṃ viṣṇuri" tyanena mudgādyaṅ‌kurapūritaiḥ

14.464

"trīṇi pade" ti mantreṇa śaṅkhapuṣpādivāribhiḥ/
"viṣṇoḥ karmāṇī" tyanena śvetārkādyambubhistataḥ

14.465

"tadviṣṇo" riti mantreṇa surabhyādijalaistataḥ/
"tadviprāsa" ityanena snāpayellohavāribhiḥ

14.466

prāgekāśītikalaśaiḥ snāpayet kramayogataḥ/
pūrvādimadhyaparyantanavake snapanakramaḥ

14.467

aindreṇa navakenādāvuruyajñāya ityṛcā/
"indrāviṣṇū dṛṃhite" ti vahnidik‌saṃsthitena ca

14.468

"iyaṃ manīṣe" ti yāmyena navakenābhiṣecayet/
"vaṣaṭ‌ te viṣṇuvāse" ti nairṛtena tataḥ param

14.469

" tisrovāca" ityanena vāruṇena mahāmate!/
"yovardha oṣadhi" mantreṇa vāyavyanavakena tu

14.470

"starīratvadabhavatī" ti saumyena navakena tu/
īśānadik‌sthitenaiva yasmin viśveti cetyṛcā

14.471

" idaṃ vacaḥ parjanyāye" ti snāpayenmaghyamena tu/
yāmyekāśītikalaśaistataḥ saṃsnāpayedvibhum

14.472

"sahasraśīrṣaṃ deva" miti mantrapurassaraiḥ/
"santataṃ sirābhi" ritiparyantaiśca krameṇa tu

14.473

aṣṭamantrairmuniśreṣṭha! prāgādinavakāṣṭakaiḥ/
etaireva samastaistu snāpayenmadhyamena tu

14.474

ekāśītyā tu vāruṇyā kalaśairabhiṣecayet/
"samudrajyeṣṭhā" ityanena pūrvādinavakena tu

14.475

vāpīkūpataṭākābdhirhradavṛṣṭisamudbhavaiḥ/
"yā āpo divyā" iti mantreṇaivābhiṣecayet

14.476

nadyambhasā snāpanīta "yāsāṃ rāje" tyṛcā tataḥ/
"yāsu rāje" ti mantreṇa himatoyena vai tataḥ

14.477

samudrajyeṣṭhapūrvaistu caturbhirmadhyamena tu/
tato'bhiṣiñcet saumyaikāśītikumbhaiḥ krameṇa tu

14.478

"yadimā" iti mantreṇa śākreṇa navakena tu/
"yasyauṣadhi" rityetena vahnidik‌saṃsthitena tu

14.479

"sākaṃ yakṣme" ti yāmyena "anyāvo" iti nairṛte/
"yāḥ phalinī" ti mantreṇa vāruṇyāṃ navakena tu

14.480

"muñcatu mā śapayyā" diti vāyudiṅ‌navakena tu/
"āpaḥ punantvitya" nena somadik‌saṃsthitena tu

14.481

"oṣadhīḥ somarājñī" ti mantraiṇaiśānakena tu/
"yā oṣadhīssomarājñī viṣṭhitā" iti madhyataḥ

14.482

tato'gnyekonapañcāśatkalaśairabhiṣecayet/
gāyatryā caindraṣaṭ‌kena "gandhadvāre" ti yāmyataḥ

14.483

"payasvatīroṣadhaya" iti ṣaṭ‌kena paścime/
"dadhikrāv‌ṇa" ityṛcā saumyaṣaṭakena tatparam

14.484

samyaka sravanti saritaḥ sūktenaiva ghṛtena ca/
nairṛtaikonapañcāśatkalaśairabhiṣecayet

14.485

"tejosī" tyādiyajuṣā tailena snāpayettataḥ/
dvādaśākṣaramantreṇa prāk‌krameṇa guḍodakeḥ

14.486

"tejasītyādi" mantreṇa vāyau tailestu sārṣapeḥ/
dvādaśārṇākhyamantreṇa sarvairikṣurasaistataḥ

14.487

madhuvātādibhirmantraiḥ kalaśairmadhupūritaiḥ/
pūrvoditena mantreṇa nālikerajalaiḥ kramāt

14.488

tenevoṣṇajalaiḥ paścādvah‌nyādīśānapaścimam/
sutaptāyoguḍakṣepāt sañjātoṣṇaistadaiva tu

14.489

udvartayettayo devaṃ "drapadā" dīti mantrataḥ/
śirasyāmalakaṃ dadyā "nmānastoke" ti mantrataḥ

14.490

prakṣālya śuddhatoyaiśca bahubhiśca sugandhibhiḥ/
madhyaikāśītikalaśaistataḥ saṃsnāpayet kramāt

14.491

"sahasraśīrṣe" tyanayā ṛcaindrīnavakairghaṭaiḥ/
aṣṭābhiraṣṭadik‌saṃsthairmaghyamena dvitīyayā

14.492

dvābhyāṃ dvābhyāṃ tathā ṛghbhāṃ kramānnavakasaptakaiḥ/
pauruṣeṇa tu sūktena samastena śanaiḥ śanaiḥ

14.493

snāpayeddevadeveśaṃ madhyasthanavakena tu/
yadvā "sarvasya vaśina" mityādyairmanubhiḥ kramāt

14.494

mahopaniṣadantasthaiḥ dik‌sthitaiḥ kalaśāṣṭakaiḥ/
"eka eva nārāyaṇa" iti madhyagatena tu

14.495

yadvā dviṣaṭ‌kamantreṇa sarvakumbhaiḥ krameṇa tu /
mṛdādi sarvaratnāntaṃ snāpayed‌dvijasattama!

14.496

uddhāra evaṃ kathitaḥ śrṛṇu karmakramaṃ dvija!/
prabhāte tu kṛtasnānaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ

14.497

deśikendrastathānyaiśca deśikaiśca samanvitaḥ/
prāsādaṃ saṃpraviśyātha nityaṃ nirvartya pūrvavat

14.498

yāgamaṇḍapamāsādya rajobhiḥ pūrya maṇḍalam/
kumbhamaṇḍalayoriṣṭvā prāsādaṃ saṃpraviśya ca

14.499

tatastvarghyādibhirbhogaiḥ mūlabimvaṃ tu pūjayet/
tasmāt snapanabimbe tu samāvāhya tathaiva ca

14.500

iṣṭvālaṃkṛtya vividhairvastrairmālyaiśca bhūṣaṇaiḥ/
śibikādau samāropya sarvālaṅkārasaṃyutam

14.501

pūrvoktavartmanā vipra! ninayet snānamaṇḍapam/
snānapīṭhe samāropya pūrvoditavidhānataḥ

14.502

yathākramaṃ samabhyarcya yāvadātmanivedanam/
tatastu devadevasya kuryāt kautukabandhanam

14.503

devasya purataḥ kuryācchakṛtā maṇḍalaṃ śubham/
piṣṭacūrṇairalaṃkṛtya nyaset koṇeṣu pālikāḥ

14.504

vrīhibhiḥ pīṭhikāṃ kṛtvā tadūrdhvaṃ viniveśayet/
haimaṃ vā rājataṃ pātraṃ pūritaṃ śālitaṇḍulaiḥ

14.505

svārimānaistadardhairvā tāmbūlaiśca vibhūṣitam/
tadūrdhve vinyaset sūtraṃ paṭṭajaṃ tu caturguṇam

14.506

mantrayitvāstramantreṇa saṃpūjya kusumairapi/
tat pātraṃ śirasi sthāpya paricaryāparasya ca

14.507

śiṣyasya maṇḍapaṃ paścāccatuṣkuryāt pradakṣiṇam/
sarvamaṅgalasaṃyuktaṃ prāsādābhyantare yadi

14.508

prathamāvaraṇe vāpi dvitīyāvaraṇe'thavā/
pradakṣiṇacatuṣkaṃ tu kuryādvā saṃkaṭe dvayam

14.509

devasyāgre tu tatpātramādhārasyopari nyaset/
kṛtvā puṇyāhaghoṣaṃ tu devamarghyādibhiryajet

14.510

tataḥ pratisaraṃ ceṣṭvā gandyadhūpādhivāsitam/
kautukaṃ devadevasya bandhayeddakṣiṇe kare

14.511

saṃpūjyārgyādibhirbhūyastāmbūlaistoṣayed‌dvijān/
dīkṣitān vaiṣṇavāṃścāpi deśikendrapurassarān

14.512

ācāryaḥ svayamādadyāttadardhaṃ taṇḍulādikam/
evaṃ sarveṣu yāgeṣu kāryaṃ kautukabandhanam

14.513

kumbhānāṃ vihitaṃ karma na kṛtaṃ yadi va purā/
kayā tvanupapatyā tu tadā tat sarvamācaret

14.514

snānāsanoditairbhogaiḥ mukhalepāntimaiḥ kramāt/
pūjayitvā tataḥ kumbhaiḥ snāpayeduktavartmanā

14.515

sarveṣāmapi kumbhānāṃ snānaśeṣaṃ tu pūrayet/
ghaṭāntaraṃ tu dravyāṇāmantarāntarayogataḥ

14.516

śuddhāmbhasā snāpayitvā vastreṇārghyādibhiryajet/
evaṃ susnāpya vidhivadrajanīcūrṇapūritaiḥ

14.517

kautukoktena mārgeṇa purastādadhivāsitaiḥ/
pañcaviṃśatibhiḥ kumbhairnavabhiḥ pañcabhistu vā

14.518

ekena vāpi taccūrṇaṃ dviṣaṭ‌kabrahnavidyayā/
pradadyānmūrghnidevasya bhūyaścārghyādibhiryajet

14.519

sarvāṅgaṃ parimṛjyātha bhaktānāṃ mūrghni dāpayet/
viṣvak‌senasya datvā tu tanmantreṇa tato dvija!

14.520

sahasradhārāsnapanamācarecchaddhavāribhiḥ/
savandanādikaṃ datvā tataḥ pīṭhāttataḥ prabhum

14.521

alaṅkārāsanaṃ nītvā āsanādikramādyajet/
bhogaiḥ sāṃsparśikaiḥ prāgvadvividhairaupacārikaiḥ

14.522

hṛdayaṅgamasaṃjñaiśca vicitraiśca manoharaiḥ/
evaṃ dvijapradānāntaṃ homāntaṃ vā prapūjya ca

14.523

śibikādau samāropya pūrvavat saṃpraveśayet/
pradakṣiṇakrameṇaiva prāsādābhyantaraṃ tataḥ

14.524

tatrāvaropya tadbimbaṃ svasthāne sanniveśya ca/
iṣṭvācārghyādibhirbhogaiḥ mūlabimbaṃ tathaiva ca

14.525

samārpya ca kṛtaṃ karma kuryāccaiva visarjanam/
tataścautsavabimbaṃ tadvicitrairvasanaistathā

14.526

tataścotsavabimbaṃ tadvicitrairvasanaistathā/
anekairbhūṣaṇai ramyairmālyaiśca susugandhibhiḥ

14.527

alaṃkṛtya samāropya śibikāṃ saṃpraveśayet/
āsthānamaṇḍapaṃ samyagutsavoditavartmanā

14.528

tatrāvaropya yānācca sauvarṇe vitate śubhe/
bhadrāsane'thavā vipra! vicitrāstaraṇānvite

14.529

yathākramoditenaiva vartmanā saṃprapūjayet/
sāṃsparśādikairbhogairvividhaistu viśeṣataḥ

14.530

mahāhavirnivedyātha kṛtvā sarvaṃ krameṇa tu/
dvijapradānaparyantamagnau santarpayet kramāt

14.531

samarpaṇādikaṃ sarvaṃ kṛtvā devaṃ jagatpatim/
samāropya ca yānādau sarvamaṅgalasaṃyutam

14.532

praveśayettu prāsādaṃ yānāderavaropya ca/
svasthāne sanniveśyātha arghyagandhādibhiryajet

14.533

mūlabimbaṃ tathābhyarcya kṛtaṃ karma samarpayet/
snānaśeṣeṇa toyena kumbhasthena krameṇa tu

14.534

dvārasthān sakalān devāṃstathā cāvaraṇasthitān/
balidānakrameṇaiva saṃprokṣya paripūjya ca

14.535

baliṃ ca datvā śeṣeṇa gaṇeśamabhiṣicya ca/
pūjayedarghyagandhādyairathavā hyanukalpake

14.536

pūjāvasāne devasya snapanavyaktigasya tu/
prokṣaṇaṃ devatānāṃ ca gaṇeśasyābhiṣecanam

14.537

ācaret kramayogena, yajamānastato dvija!/
ācāryān sādhakāṃścaiva toṣayed‌vividhairdhanaiḥ

14.538

anyāṃśca vaiṣṇavān sarvān yathāśakti ca toṣayet/
anivāritamannādyaṃ sārvajanyaṃ tu kārayet

14.539

evameva hi sarveṣu snapaneṣu kriyākramaḥ/
prokṣaṇaṃ parivārāṇāṃ balidānaṃ ca varjayet

14.540

mahāhavirvidhānaṃ ca vibhave sati kalpayet/
pradhānādikrameṇaiva snapanānāṃ tu pañcakam

14.541

kuryānnityavidhau vipra! tathā naimittike'pi ca/
tatastu sūkṣmasūkṣmādisthūlasthūlāntapañcakam

14.542

cāturātmyādidevānāṃ kāryaṃ sthāpanakarmaṇi/
ayane viṣuve caiva grahaṇe soprasūryayoḥ

14.543

snapanaṃ mukhyakalpe tu kuryādādyottamottamam/
anukalpe tu tanmadhyaṃ, tannyūnādi catuṣṭayam

14.544

ayanadvayamadhyasthasaṃkrāntidvicatuṣṭaye/
āvṛttikramayogena kalpayenmunipuḍgava!

14.545

utsavārambhadivase tadante ca samārabhet/
adhamottamasaṃjñaṃ tu tanmadhyaṃ vānukalpake

14.546

mahāhavirvidhāne tu tannyūnaṃ tu samācaret/
deśakālānurūpeṇa dvitīyaṃ navakaṃ tu vā

14.547

tṛtīyaṃ vā caturthaṃ vā kalpayettu yathākramam/
prāyaścitteṣu kāryeṣu sarvāṇyetāni kalpayet

14.548

teṣu snapanabhedaṃ tu vakṣyāmyupari vistṛtam/
snapanānāṃ vidhānaṃ tu divyaśāstroktavartmanā/
yathāvat kathitaṃ samyakkimanyacchrotumicchasi

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe snapanavidhānaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ //
**************

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc