Parameshvara Samhita · Chapter 13
// śrīḥ //
trayodaśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
śayanasthe jagannāthe cāturmāsyasya madhyataḥ/
pavitrārohaṇaṃ proktaṃ tvayā matimatāṃ vara!
kiṃ devaśayanaṃ nāma; kiṃ devaḥ svapsyatītyasau/
devaḥ kimarthaṃ svapiti; kiṃ vidhānaṃ tathā vada
ke mantrāḥ ; ke ca niyamāḥ ; vratānyasya kriyā tu kā/
kiṃ grāhyaṃ ; kiṃ ca moktavyaṃ supte deve janārdane
śāṇḍilyaḥ ---
śrūyatāmabhidhāsyāmi guhyādguhyataraṃ tava/
purā tapaḥ prabhāvena toṣito yoganidrayā
"mamāṅgaṃ mānayasve" ti prārthito jagatāṃpatiḥ/
nirīkṣya cātmano dehe ruddhaṃ lakṣmyā uraḥsthalam
śaṅkhacakrāsiśārṅgādyairbāhavaḥ suvibhūṣitāḥ/
adhonābherniruddhaṃ ca vainateyena pakṣiṇā
makuṭena śiro ruddhaṃ kuṇḍalābhyāṃ śravoyugam/
tato dadau susantuṣṭo netrayoḥ sthānamādarāt
"caturo vārṣikān māsān vāsaṃ prītā gamiṣyasi/"
yoganidrāpi tadvākyaṃ śrutvā hṛṣṭatanūruhā
cakāra locanāvāsamatyarthaṃ śārṅgadhanvanaḥ/
dvādaśyāṃ śuklapakṣasya āṣāḍhasya dvijādhipa!
tadādau kaumudākhyasya yāvanmāsasya taddinam/
devaḥ sarveśvarastāṃ tu mānayannayanasthitām
yoganidrāṃ mahānidrāṃ śeṣāhiśayane svapan/
kṣīrodatoyabīcyagraiḥ dhautapādaḥ samāhitaḥ
lakṣmīkarāmbujaślakṣṇamṛjyamānapadadvayaḥ/
pravṛtte tauhine kāle prabuddhyati janārdanaḥ
vāsudevo jagannāthaḥ kriyārthaṃ svecchayā dvija!/
sevamāno'pi tāṃ nidrāṃ jaḍatāṃ na vrajet prabhuḥ
yathā prākṛtikaḥ suptaḥ kaścinmalinamānasaḥ/
akartā sarvakāryāṇāṃ yoganidrāvaśīkṛtaḥ
na tādṛktve jagaddhāturaprameyaḥ sanātanaḥ/
yataḥ prabuddhaḥsarvajño nityo'jaḥ parameśvaraḥ
tasya nidrādayo doṣāḥ satataṃ yānti vaśyatām/
nidrādidoṣarahite prasupte hyacyute'male
nivartante kriyāḥ sarvāścāturvarṇyasya sarvaśaḥ/
vivāhavratabandhādicūḍāsaṃskāradīkṣaṇam
yajño gṛhapraveśādigodānārcāpratiṣṭhanam/
puṇyāni yāni karmāṇi varjayeddakṣiṇāyane
asaṅkrāntaṃ tu yanmāsaṃ divye pitrye ca varjayet/
malimlucamaśaucaṃ ca sūryasaṅkrāntivarjitam
naimittikān māsi māsi tathā saṃvatsarotsavān/
viśeṣayāgasaṃyuktān sarvasaṃpūraṇādṛte
nānyannaimittikaṃ kāmyaṃ kāryaṃ māsacatuṣṭaye/
abīṣṭavratamāśritya netavyaṃ taccatuṣṭayam
bhagavadbhaktiniṣṇātaiḥ kāryaṃ yaccāparaṃ śrṛṇu/
viṣṇorāyatanasyāgre kuryācchayanamandiram
ṣaṭkarādādito yāvaccaturdaśakarāvadhi/
stambhayuktaṃ sudhāliptaṃ nānārāgaiḥ surañjitam
ūrdhvaṃ tathā bhittigaṇaṃ pūrayeccitranirmitaiḥ/
brahnarudrendracandrārkabimbaiścānyaistu vai budhaiḥ
aṣṭayonigatairvipra! sarvaiścopanatasthitaiḥ/
brahnarṣisiddhamanujairbhaktaiścānyaistathā'suraiḥ
apsarobhiśca vividhaistuvadbaddhāñjalīyakaiḥ/
sammukhe devadevasya sarvābharaṇabhūṣitaiḥ
evaṃ tu śayanāgāraṃ kṛtvā vastrādibhūṣitam/
brahnasthānaṃ samāśritya tasmin kuryāttato dvija!
ekadvicaturaṣṭābhiḥ svakīyaistu karaiḥ sthalām/
koṇeṣu tatsamairdaṇḍaiḥ śubhairyajñatarūdbhavaiḥ
suślakṣṇairvedikā kāryā caturbhistoraṇānvitā/
vitānakaṃ tadūrdhve tu madhye paṅkajabhūṣitam
pralambipuṣpamālābhirghaṇṭācāmaradarpaṇaiḥ/
bhūṣayedbudbudādyaiśca suvarṇarajatodbhavaiḥ
muktendranīlavaiḍūryapajharāgavicitritaiḥ/
sitādivastrabhedena patākābhistathā dhvajaiḥ
khagendratālamakaraṛśyasaṃjñaiḥ samucchritaiḥ/
pūrvādidikṣu saṃyuktaiḥ koṇe pūrṇaghaṭairyutam
bījairgandhaistvagelādyaiḥ pūritaiḥ pātrasañcayaiḥ/
rājadbhiḥ satphalopetairvividhaiḥ parito vṛtām
vicitrapuṣpaprakarāṃ candanādyanulepitām/
vicitravastrasañchannāṃ kuryādvediṃ jagadguroḥ
ityevaṃ śayanāgāraṃ saṃpādyādau manoharam/
hemaratnavicitrāṅgaṃ śayanaṃ lakṣaṇānvitam
suparṇatālamakaraṛśyairdiksthairvibhūṣitam/
makarāsyasamāyuktaṃ vyāghrāṅghrisadṛśāṅghrikam
yadvā garbhagṛhe viṣṇormūlamūrtestu dakṣiṇe/
śayanaṃ kalpayedvipra! svagṛhe vā'nukalpane
evaṃ purā samāpādya yathā vittānurūpataḥ/
saṃgṛhya sarvasaṃbhārān daśamyāṃ dvijasattama!
saṃkalpya pūrvavidhinā pūrvoktaṃ yāgamaṇḍapam/
praviśeddeśikendrākhya ekādaśyāṃ niśāmukhe
pūrvavat pūjanaṃ kuryāt kalaśe maṇḍale kṣitau/
saṃpraviśya tataḥ prāgvanmūlamūrtau tu pūjanam
kuryāt snapanayogyāyāṃ yātrāmūrtāvato'nyathā/
vahnau santarpayenmantraṃ samidbhiḥ saptabhiḥ kramāt
yāgamaṇḍapamāsādya jāgareṇa nayenniśām/
brāhne muhūrte saṃprāpte utthāya śayanāttataḥ
snātaḥ kṛtābhigamano nityaṃ nirvartya pūrayet/
pūrvoktamaṇḍalaṃ vipra! rajobhirvividhaistataḥ
kumbhamaṇḍalayoḥ pūrvaṃ samārādhya yathākramam/
tato naimittikaṃ bimbaṃ paścime maṇḍapasya tu
saṃsthāpya saṃyajet samyagbhogairvyaktaiḥ kramoditaiḥ/
aṣṭāṣṭasaṃkhyāsaṃkhyātairvividhairaupacanārikaiḥ
sāṃsparśikaistato brahnan! hṛdayaṅgamasaṃjñakaiḥ/
evamiṣṭvā tu homāntaṃ saviśeṣaṃ vidhānataḥ
indrādilokapālānāṃ baliṃ dadyāddvijottama!/
tato visṛjya mantreśaṃ kumbhamaṇḍalakuṇḍagam
viṣvaksenaṃ yajet sāṅgaṃ bhogairmaṇḍalamadhyataḥ/
tatastāṃ bhagavadvyaktiṃ prāsādāntaḥ praveśayet
utsavoktavidhānena sarvālaṅkārasaṃyutam/
saṃpraveśya prevadyātha mūlamūrtiṃ mahāmate!
arghyeṇa gandhapuṣpābhyāṃ dhūpena suśubhena ca/
prapūjyāvāhya śayyārthamūrtau vai mūlamūrtitaḥ
tāṃ samānīya yāgārthamaṇḍape snāpayet kramāt/
alahkṛtāmalaṅkārairnū purāntaiḥ samujjvalaiḥ
śrīkhaṇḍaśaśibāhlīkaviliptāṃ puṣpaveṣṭitām/
prāvṛtāṃ netravastreṇa mṛṣṭadhūpaiḥ sudhūpitām
pūjayedvibhavenaiva bhogapūgaistu pāvanaiḥ/
yadvāhyanumato vipra! deśiko guruṇā mune!
pūrvameva yajenmūrtimenāṃ snapanapūrvakam/
tato niśāmukhe prāpte deśikaḥ sādhakaiḥ saha
yānenābhimatenaiva pradakṣiṇacatuṣṭayam/
prāsādaṃ saṃparikramya sarvāṇyāvaraṇāni vā
saha caikāyanairviprairdvijendraiḥ pāñcakālikaiḥ/
siddhāntaniṣṭhaistatkarmaniratairbhagavanmayaiḥ
maṅgalāni prayuñjānaiḥ puṣpākṣatakarairdvija!/
kṛtvā dvārsthārcanaṃ sārghyaiḥ puṣpagandhānulepanaiḥ
"lakṣmīnivāseśa! vibho! bhogaparyaṅkaśāyana!/
mamāśu pāpanicayaṃ vighnajālaṃ vināśaya"
paṭhanmantramimaṃ samyak praṇababrahnaṃsayutam/
praviśecchayanāgāraṃ hṛdi mantramanusmaran
tataḥ śayanadeśe tu paścime hemaviṣṭare/
niveśya prāṅmukhīṃ mūrtiṃ, yadā garbhagṛhe tadā
niveśya dvārābhimukhīṃ svayaṃ samupaviśya tu/
pañcagavyena cābhyukṣya tataḥ śayyāsthalaṃ dvija!
kuṅkumāgarukarpūrerupalipya ca candanaiḥ/
tasmin madhye śubhaṃ kuryāt svastikaṃ sūkṣmalakṣaṇam
śuklāruṇaistathā pītairdhātubhiścāsitairmune!/
caturvidhena rajasā kuryādratnodbhavena vā
mūrdhopathānasaṃyuktaṃ masūrakabarānvitam/
gagḍopadhānasaṃyuktaṃ caraṇādhārasaṃyutam
jyotsnāvitānasadṛśapracchādanapaṭānvitam/
sudhūpitaṃ ca śayanaṃ saṃsthāpya ca tathopari
prāguttaraśiraśśubhraṃ prākchirastvathavā dvija!/
mūlabimbe śayanage sthāpyaṃ tadanurūpataḥ
taddakṣiṇe'tha digbhāge deśaṃ samavalambya vai/
tasmin śubhatare brahnan! śayane śaśivāsite
kṣīrodārṇavamadyasthaṃ sahasraphaṇamaulinam/
himakundendudhavalaṃ nāgarājaṃ mahāmate!
praṇavena svanāmnā ca varṇāntena sabindunā/
ghyātvārcayitvā stutvā ca namaskṛtvā prasādya ca
niveśya tasmiṃstāṃ mūrtiṃ kevalāṃ vā śriyā saha/
svabījaṃ mantrapūtaṃ (varṇaṃ) tu "oṃ lakṣmīpataye namaḥ"
samudīrya dhiyācārya aṅgopāṅgakrameṇa tu/
dvādaśākṣaravarṇaistu svanāmapadasaṃyutaiḥ
datvā gandhāni mālyaṃ ca dhūpaṃ śavyāsthitaṃ prabhum/
pūjayet pūrvavidhinā bhogaiḥ sarvairyathoditaiḥ
tatastvabhinavaṃ kuṇḍaṃ saṃskṛtyābhyantare dvija!/
tejastasmin samāhūya mantreṇānena vinyaset
"(oṃ) hutāśanāgaccha vibho! kuṇḍe'smin havyavāhana!/
sannidhānaṃ ghaṭe cāsmin kuru māsacatuṣṭayam"
tataścāvāhya deveśaṃ tarpayet pūrvavat kramāt/
homaṃ samāpya saṃpūjya hyarghyādyeḥ saṃpaṭhedidam
"supte tvayi jagannāthe jagat suptaṃ bhavedidam/
prabuddheda tvayi budhyeta jagat sarvaṃ carācaram"
śāyayitvopari sitaṃ dukūlaṃ dhūpadhūpitam/
datvopari samabhyarcya puṣpadhūpavilepanaiḥ
sarvasatvopasaṃhārāṃ cintāśaktiṃ ca vinyaset/
dakṣiṇe tvabhimānākyamūrtiṃ tu camarodyatām
(evaṃ jñānaniśāṃ vāme tālavṛntakarodyatām/)
uttamāṅgapade nidrāṃ karasaṃvāhane ratām
padāravindadeśasthāṃ lālayantīṃ karāmbujaiḥ/
ādāya caraṇau divyau sākṣācchrīṃ nidhisaṃśritām
ānandaṃ brahnaṇo rūpaṃ tasyai devo'didevatā/
tadantaḥ smaraṇānandajātavismayalocanām
svanāmapadamantraistāḥ sampūjyāḥ praṇavādibhiḥ/
rājatī kāñcanī mūrtistāmrajā rītijā'thavā
pūrvā pūrvā praśastā syācchayanotthānakarmaṇi/
yadi kuryādviparyāsaṃ rājā rāṣṭraṃ vinaśyati
darbhamañjarije kūrce sarvābhāve tadā'caret/
evaṃ hi devaśayanaṃ pratiṣṭhāpya dvijottama!
tasyaivāgre svayaṃ vācā gṛhṇīyānniyamānnaraḥ/
caturo vārṣikān māsān devasyotthāpanāvadhi
strī vā naro vā tadbhakto dharmārthī sudṛḍhavrataḥ/
gṛhṇīyānniyamānetān dantadhāvanapūrvakam
teṣāṃ phalāni vakṣyāmi tatkartṝṇāṃ pṛthak pṛthak/
madhusvaro bhavedvipra! puruṣo guḍavarjanāt
labheta santatiṃ dīrghāṃ tailasevāvivarjanāt/
abhyahgavarjanādbrahnan! sundarāṅgaḥ prajāyate
kaṭutailaparityāgācchakrāvāsamāvāpnuyāt/
pradhūkatailatyāgena saubhāgyamatulaṃ labhet
puṣpādibhogatyāgena svarge vidyādharo bhavet/
yogābhyāsī bhavedyastu sa brahnapadamāpnuyāt
kastūrīkuṅkumakṣodacandanādyanulepanam/
yo varjayet sa vairūpyaṃ daurgandhyaṃ na tu vāpnuyāt
tāmbūlavarjanādbhogī raktakaṇṭhaśca jāyate/
ghṛtatyāgāt sa lāvaṇyaṃ sarvasnigdhatanurbhavet
phalatyāgācca matimān vahuputraśca jāyate/
pādābhyahgaparityāgācchirobhyaṅgavivarjanāt
dīptimān dīptakaraṇaḥ sākṣāddravyapatirbhavet/
dadhidugdhatakraniyamādgolokaṃ labhate naraḥ
indrātithitvamāpnoti sthālīpākavivarjanāt/
labhate santatiṃ dīrghāmapi pavkamabhakṣayan
bhūmau prastaraśāyī ca viṣṇoranucaro bhavet/
sadā muniḥ sadā yogī madhumāṃsasya varjanāt
evamādiparityāgāddharmī syāddharmanandanaḥ/
ekāntaropavāsena brahnaloke mahīyate
dhāraṇānnakharomāṇāṃ gaṅgāsnānaṃ dine dine/
maunavratī bhavedyastu tasyājñā tulitā bhavet
dviṣaṭkākṣaraniṣṇātaḥ prāpnuyāt paramaṃ padam/
namo nārāyaṇāyeti japannāmaśataṃ phalam
pādābhivandanādviṣṇorlabhedgodānajaṃ phalam/
viṣṇupādāmbusaṃsparśāt kṛtakṛtyo bhavennaraḥ
viṣṇorāyatane kuryādupalepanamārjane/
kalpasthāyī bhavedvipra! sa naro nātra saṃśayaḥ
pradakṣiṇaśataṃ yastu karoti stutipāṭhakaḥ/
haṃsayuktavimānena sa ca viṣṇupuraṃ vrajet
gītavādyakaro viṣṇorgāndharvaṃ lokamāpnuyāt/
kṛtvā pradakṣiṇaṃ divyaṃ sthānamapsarasāṃ vrajet
nityaṃ śāstravinodena lokān yastu prabodhayet/
sa vyāsarūpī viṣṇvagre ante viṣṇupuraṃ vrajet
puṣpamālākulāṃ pūjāṃ kṛtvā viṣṇoḥpuraṃ vrajet/
prātaḥsnāyī naro yastu narakaṃ sa na gacchati
bhojanaṃ varjayedyastu sa snānaṃ pauṣkaraṃ labhet/
tīrthāmbunā hareḥsnānānnirmalaṃ dehamāpnuyāt
pañcagavyāśanādvipra! cāndrāyaṇaphalaṃ labhet/
parṇeṣu yo naro bhuṅkte kurukṣetraphalaṃ labhet
śilāyāṃ bhojanānnityaṃ snānaṃ prāyāgajaṃ labhet/
yāmadvayāśanatyāgānna rogaiḥ paribhūyate
evamādivratairdevastuṣṭimāpnoti toṣitaḥ/
yasmin deśe tu tadbhakto yo māsāṃścaturaḥ kṣipet
vratairanekairniyamairmahadbhiḥ śreṣṭhamānasaḥ/
kalpasthāyī viṣṇuloke saṃvasennātra saṃśayaḥ
caturo vārṣikān māsānniyamo yena yatkṛte/
kathayitvā dvijendrebhyo bhuktebhyastaṃ sa dakṣiṇām
datvā visarjayedviprāṃstato bhuñjīta ca svayam/
yannaktaṃ caturo māsān pravṛttiṃ tasya vā'caret
evaṃ ya ācaredvidvān so'nantaṃ dharmamāpnuyāt/
yasya viṣṇoḥ samāpyeta cāturmāsyavrataṃ dvija!
sa bhavet kṛtakṛtyastu na punarmānuṣo bhavet/
tadante janma cāsādya śucīnāṃ śrīmatā gṛhe
śāstramekāyanaṃ jñātvā samyak kṛtvā tadudbhavam/
trayodaśavidhaṃ karma bhagavantaṃ samāpnuyāt
evaṃ saṃkalpya niyamānanyān vai śāstracoditān/
kāryātra pratyahaṃ pūjā mārjanaṃ copalepanam
mṛdā dhātuvikārairvā sugandhaiścandanādikaiḥ/
pradānaṃ dhūpadīpānāṃ vyajanenānilotthitiḥ
śaśicandanasaṃmiśraṃ śītalodakasat kriyā/
kadalīphalakalhāraiḥ pajhotpalavimiśritaiḥ
svedaśāntiṃ samāpādya paunaḥ punyena pūjanam/
veṇuvīṇāsamopetāṃ gītiṃ ca madhurasvanām
evaṃ māsadvaye yāte yāte megharave'mbarāt/
brahnan! bhādrapade māsi dvādaśyāṃ hi niśāmukhe
īṣat prabodhamāśritya devadevo hyadhokṣajaḥ/
sthityarthamamarāṇāṃ ca parivartanamācaret
dakṣiṇenāṅgasaṅgena tyaktvā cottānaśāyinīm/
yoganidrāṃ samāśritya prakurvan prabhavāpyayau
vāyucakrāntarasthasya jagadbījacayasya ca/
mukhendumaṇḍalāccātha apohyācchādanāmbaram
āste cāśvayuje caiva dvādaśyāṃ parameśvaraḥ/
santyajya śayanaṃ divyaṃ niśāyāṃ kārtikasya tu
utthāyāmaranāthastu samākramya patatrirāṭ/
niśśeṣabhuvanagrāmavīdhīnāṃ doṣaśāntaye
vicaratyaprameyātmā nandayaṃstu surādikān/
saṃharṣayan jagatyasmin sukṛtāṃ dharmapaddhatim
evaṃ bhaktajanaiḥ kāryaṃ tasya tacceṣṭitaṃ mahat/
vividhairutsavairdānairjapajāgaraṇastavaiḥ
nṛttagītasamopetairvilāsairhāsyasaṃyutaiḥ/
krīḍamānaiḥ sumanasaiḥ prayataiḥ praṇatairvibhoḥ
ekadeśasthitairvipra! ananaymanasaiḥ sadā/
viśeṣayāgapūrvaṃ tu parivartanamācaret
tadvat prabhātavelāyāmāsanaṃ ca vidhīyate/
prabodhanaṃ tataḥ kuryācchayanasthasya vai vibhoḥ
dvādaśyāṃ śuklapakṣasya kārtike māsi vai dvija!/
daśamyāṃ vidhivat kṛtvā saṃkalpaṃ pūrvavadbudhaḥ
nimantraṇaṃ dvijātīnāmekādaśyāṃ tathaiva ca/
pūrvavate pūjanaṃ kṛtvā catuḥsthānasthitasya vai
rātrau prajāgaraṃ kuryāt sahāyaiḥ saha deśikaḥ/
puṇyākhyānakathābhistu stotrapūrvaistu gītakaiḥ
savādyairmadhurairnṛttairapahāsaistu harṣadaiḥ/
jayaśabdairnamaskāraiḥ karatālasamanvitaiḥ
sopavāsaḥ śuciḥ snātvā samārādhya paraṃ prabhum/
bhogaiḥ ṣaḍrasapūrṇaistu supūrṇairaupacārikaiḥ
arghyairvilepanairmālyairmṛṣṭadhūpasamanvitaiḥ/
brāhne muhūrte dvādaśyāṃ mantramūrtiṃ prabodhayet
"prabuddha! tvaṃ jagannātha! prabuddha! parameśvara!/
prabuddha! puṇḍarīkākṣa! bhaktānāmanukampayā
tvayi prabuddhe deveśa! tavāgre parameśvara!/
laukikānīha yajñāni tāni nirvartayāmyaham
agrataḥ sarvayajñānāṃ tvaṃ prabhurnāmataḥ sadā/
nāpareṣu jagannātha! pūjiteṣu sureṣu ca
mayi yajñasamāptiḥ syāt tvayi santarpite'nale/
sarve devānalamukhāḥ sa cāgnistvanmukhe kṛtaḥ / 140 //
brahnā svayaṃ brahnaloke svarge svarganivāsinaḥ/
sātvikā mānuṣe loke nāgādyāśca rasātale
tvayi prabodhayantyete svārthasaṃsiddhaye sadā/
tyaja yogamayīṃ nidrāṃ kṛpāṃ kuru sanātana!"
`bodhaśca māmanirbodha' iti mantramudāharan/
`uttiṣṭha brahnaṇaspate udutyaṃ jātavedasam'
`idaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padam/'
`samūḍhamasya pām̐ sure svāhā'
jitaṃtenoccayā vācā samastavyastayogataḥ/
śaṅkhadhvanisamopetaiḥ dundubhīpaṭahasvanaiḥ
vandibṛndotthitoccābhirnānāvāgbhirmahāmate!/
mahājayajayārāvaiḥ punaḥpunarudīritaiḥ
pravodhalakṣaṇaiḥ stotrairutthāpya śayanāttataḥ/
arghyagandhādinābhyarcya praviśedyāgamaṇḍapam
saṃpūryābhimataṃ rāgairmaṇḍalaṃ cādhivāsitam/
kumbhamaṇḍalayoḥ pūrvaṃ pūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ
paścādutsavamūrtiṃ ca yajenmaṇḍalapaścime/
mahāsnapanapūrvaistu bhogaiḥ pūrṇairyathocitaiḥ
homaṃ tu vidhivat kṛtvā toṣayet parito dvija!/
ekāyanīyaśākhotthaiḥ sākṣāttatpratipādakaiḥ
divyairbalādikairmantrairvyāpakaiḥ praṇavānvitaiḥ/
ṛgyajussāmasaṃbhūtairmantraiḥ stotraiḥ pṛthagvidhaiḥ
gītakairvividhairnṛttairvādyaistantryādibhistadā/
evaṃ pravṛtte gītādye yāyācchyyāniketanam
prabodhitaṃ tu vidhivat snāpayet pūrvavat prabhum/
saṃpūjya ca tathā bhaktyā krameṇa ca mahāmune!
mahāvibhūtisaṃbhāraiḥ puṣpadhūpānulepanaiḥ/
naivedyairvividhairvipra! stotravāditrapūrvakaiḥ
agnau santarpayet paścāt saviśeṣaṃ yathāvidhi/
paścādutsavamūrtiṃ tāṃ pūjitāṃ yāgamaṇḍapāt
samānīya rathādyeṣu yānetvabhimatercite/
sthāpya prāsādapūrvaṃ vā bhrāmayedgrāmapūrvakam
vakrādhiṣṭhānapūrvaṃ vā saṃsthāpya bhrāmayeddvija!/
gaṇikā bhagavadbhaktaiḥ saha nāgarikairjanaiḥ
parivrāḍbrahnacāribhiḥ japastutiparāyaṇaiḥ/
dvijendrapramukhairvṛttasaṃyuktaistatparāyaṇaiḥ
śvetāmbaradharaiḥ sarvairdhvajottarakaraiḥ śubhaiḥ/
vālavyajanahastaiśca patākodyatapāṇibhiḥ
pajhotpalakaraiścānyairdvijairvetralatākaraiḥ/
lājasiddhārthakakarairanyairakṣatapāṇibhiḥ
susugandhatayācchinnadhūpapātrakaraistathā/
phalapuṣpakaraiścānyaistathā pūrṇaghaṭodyataiḥ
anyaiḥ kalaśahastaiśca gadācakradharaiḥ sadā/
śaṅkhātapatrahastaiśca daṇḍalāṅgaladhāribhiḥ
ṛṅbhantroddhoṣaṇaparairjapastutiparaistathā/
prayatnāddevatāsībhirnṛttagītādi cotsavam
kārayet sarvato vīthīrvādyairanyaiḥ pṛthagvidhaiḥ/
pradahet surabhiṃ dhūpaṃ pṛthak sājyaṃ ca guggulum
arthinaścārthanicayaistarpaṇīyāśca śaktitaḥ/
devīyabrahnayānasya bhramamāṇasya vai dvija!
alpamātraṃ tu yo dadyāt pañcakālaparāyaṇe/
dānaṃ sahasraguṇitaṃ vistāraṃ yāti tatra tat
puṣpamūlādinaivedyaiḥ phalamūlairdhanaistathā/
brahnayānagataṃ devaṃ yaḥ pūjayati bhaktitaḥ
taddānaṃ lakṣaguṇitaṃ vistāraṃ nātra saṃśayaḥ/
sarṣapākṣatapuṣpāṇi agrataḥ pṛṣṭhato vibhoḥ
kṣeptavyāni dvijaśreṣṭha! ūrdhve ca kakubaṣṭake/
evaṃ vidhaṃ brahnarathaṃ veṣṇavaṃ vighnanāśanam
grāme pure vā nagare bhrāmyate yatra kutnacit/
vipāpo'sau bhaveddeśo na durbhikṣabhayaṃ bhavet
nākālamṛtyunā kiñcit prāpyate vidhinā tathā/
ītayopadravādyāśca parsamaṃ yānti sarvadā
naśyanti taskarāstatra nādharmaḥ saṃpravartate/
dharmayukto bhavedrājā janā dharmaparāstathā
bhavanti sukhinaḥ sarve duḥkhaśokavivarjitāḥ/
evaṃ pradakṣiṇīkṛtya kṣiptvā puṣpāñjaliṃ tataḥ
avatārya rathānmantraṃ cakrādhiṣṭhānapūrvakam/
yaṣṭavyamarghyagandhādyairmudrāṃ baddhvā japettataḥ
tarpaṇīyamathājyādyairdadyāt pūrṇāhutiṃ śubhām/
arghyadhūpapradhānādyaiḥ kṣamayet puruṣottamam
tato yāgagṛhaṃ nītvā praṇipatya muhurmuhuḥ/
tataḥ śayanamūrtestu gatvaivaṃ sannidhiṃ guruḥ
catuḥ pradakṣiṇīkṛtya aṣṭāṅgena namet kṣitau/
toṣayitvā jagannāthaṃ brahnayānādiṣu dvija!
saṃsthāpya bhrāmayedbhaktyā prāsādaṃ sāmprataṃ kramāt/
praviśya garbhagehaṃ tu dvāradeśe sthitaḥ prabhum
arghyapādyādibhiḥ pūjya ninayedantaraṃ tataḥ/
mūlamūrtiṃ praṇamyātha arghyagandhādibhiryajet
visarjayettu tanmūrtau mantraṃ śayanamūrtigam/
paścādutsavamūrtiṃ tāṃ pūjitāṃ yāgamaṇḍapāt
pradakṣiṇakrameṇaaiva garbhagehaṃ praveśayet/
mūlamūrtigataṃ devamarghyādyaiḥ saṃprapūjya ca
stutvā vijñāpya tadbhūyo guṇātītamadhokṣajam/
"anenotsavayogena yāgapūjādikena ca
nirvartitena bhagavaṃstvaṃ mama prīyatāmiti/"
tato visarjayitvā tu kumbhamaṇḍalamadhyagam
kṛtvā yāgaṃ gaṇeśasya kuryāttasya visarjanam/
anukalpe tu devasya paribhramaṇakarmaṇaḥ
prāgeva devadeveśaṃ kumṇamaṇḍalakuṇḍagam/
visarjayitvā tatpaścāt paribhramaṇamācaret
yadvā vighneśayāgaṃ ca tathaiva tu samācaret/
prāgeva mukhyakāle tu kṛtvā śayanagaṃ vibhum
tato visarjayeddevaṃ kumbhamaṇḍalakuṇḍagam/
yānapātraṃ tathā cchtraṃ pratipādya sadakṣiṇam
śayanaṃ svagurorvipra! dvijānāṃ tadasannidhau/
devadevasya devasya mūlamūrtigatasya ca
kṛtvā jānudvayaṃ bhūmau baddhāñjaliridaṃ paṭhet/
"deva! sarveśvarānāde! karmaṇānena cākhilām
śubhāṃ gatiṃ jano yātu prītiṃ ca paramāṃ bhaja/"
iti vijñāpya devasya bāhnaṇān prīṇayettataḥ
vividhairannapānādyairyathāśakti dvijottama!/
bandhubhṛtyasamopetamanuyāgamathācaret
anena vidhinā kuryācchayanasthasya bodhanam/
yadā tu mūlamūrtau tu catuḥsthānārcanaṃ bhavet
tadāpyutsavamūrtau syāt pūjitāyāṃ tadutsavam/
kuryācchayanamūrtau ca śayanaṃ śāstrakovidaḥ
yātrāvyakterabhāve tu mūlabimbe'rcanaṃ bhavet/
tadā snapanabimbe tu tadīyasnapanaṃ bhavet
tadā śayanamūrtau syādutvo dvijasattama!/
tadabhāve tu tat karma darbhamañcarije hitam
viṣṭare viṣṭaraṃ kalpya rakṣārthaṃ kiñcidūnataḥ/
tadā mantreśakumbhesyācchastrakumbhe tadutsavam
athavā cakrarājasya viṣṭare vā samācaret/
abhāve snapanavyakterdarpaṇe snapanaṃ bhavet
tadabhāve nivedyaiva prakṣipet kalaśān kramāt/
ityevamuktaṃ devasya śayanaṃ ca prabodhanam
yaduktamevāmakhilaṃ yathākālamasaṃbhavāt/
asvātantryādasāmarthyādvittābhāvāttu vā dvija!
drādaśīṣvakhilāsvevaṃ kuryāt saṃvatsarāntare/
parīte tu śayānāṃ tu cāturmāsye tu saṃyame
bhaktairnirvahaṇīyaṃ tu tulābhogāvasānakam/
pūrvoktavidhinā śayyāṃ yo viṣṇoḥ parikalpayet
so'cirāllabhate lakṣmīṃ saubhāgyamatulaṃ tathā/
putradārakuṭumbeṣu kadācit kenacit saha
viyogaṃ nāpnuyāt kiñcidyoṣidvā puruṣastathā/
atulaṃ puṇyamāpnoti dīrghamāyuśca vindati
rogācca mucyate rogī bhīto mucyeta vai bhayāt/
ajayyaḥ sarvaśatrūṇāṃ pūjya sarvajanasya ca
bhuktvā bhogāṃstu vividhān viṣṇuloke mahīyate/
śeṣaśayyāgataṃ viṣṇuṃ yaḥ pūjayati bhaktitaḥ
vibhavenātha bhaktyā vā tasya tupyati keśavaḥ/
tasmin kāle tu ye kicittatra tiṣṭhanti mānavāḥ
yāti pāpaṃ kṣayaṃ teṣāmante svargaṃ vrajanti ca/
idaṃ śayyāvidhānaṃ tu śrṛṇuyādyastu vaiṣṇavaḥ
trividhasya tu pāpasya kṣayastasya tu vai kṣaṇāt/
anena vidhinā yastu kuryādviṣṇoḥ prabodhanam
sakāmānakhilān prāpya dīrghamāyuśca vindati/
vidhinānena yaḥ kuryāt pratisaṃvatsaraṃ dvija!
prabodhanaṃ tu devasya sa vai janmani janmani/
sukhaprabuddho bhavati sarvadoṣavivarjitaḥ
sarveṣāṃ bāndhavādīnāṃ vandanīyastvasau naraḥ/
viṣṇorbhaktiparo brahnan! sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam
dugdhābdhibhogiśayane bhagavānanato
yasmin dine svapiti vātha vibudhyate vā/
tasminnananyamanasāmupavāsabhājāṃ
puṃsāṃ dadāti sugatiṃ garuḍāṃsasaṃsthaḥ
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe khāpaśayanotthāpanotsavabidhirnāma trayodaśo'dhyāyaḥ //
*****************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0