Language

ENहिગુ
Scripture Library

Parameshvara Samhita · Chapter 13

13.1

// śrīḥ //
trayodaśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
śayanasthe jagannāthe cāturmāsyasya madhyataḥ/
pavitrārohaṇaṃ proktaṃ tvayā matimatāṃ vara!

13.2

kiṃ devaśayanaṃ nāma; kiṃ devaḥ svapsyatītyasau/
devaḥ kimarthaṃ svapiti; kiṃ vidhānaṃ tathā vada

13.3

ke mantrāḥ ; ke ca niyamāḥ ; vratānyasya kriyā tu kā/
kiṃ grāhyaṃ ; kiṃ ca moktavyaṃ supte deve janārdane

13.4

śāṇḍilyaḥ ---
śrūyatāmabhidhāsyāmi guhyād‌guhyataraṃ tava/
purā tapaḥ prabhāvena toṣito yoganidrayā

13.5

"mamāṅgaṃ mānayasve" ti prārthito jagatāṃpatiḥ/
nirīkṣya cātmano dehe ruddhaṃ lakṣmyā uraḥsthalam

13.6

śaṅkhacakrāsiśārṅgādyairbāhavaḥ suvibhūṣitāḥ/
adhonābherniruddhaṃ ca vainateyena pakṣiṇā

13.7

makuṭena śiro ruddhaṃ kuṇḍalābhyāṃ śravoyugam/
tato dadau susantuṣṭo netrayoḥ sthānamādarāt

13.8

"caturo vārṣikān māsān vāsaṃ prītā gamiṣyasi/"
yoganidrāpi tadvākyaṃ śrutvā hṛṣṭatanūruhā

13.9

cakāra locanāvāsamatyarthaṃ śārṅgadhanvanaḥ/
dvādaśyāṃ śuklapakṣasya āṣāḍhasya dvijādhipa!

13.10

tadādau kaumudākhyasya yāvanmāsasya taddinam/
devaḥ sarveśvarastāṃ tu mānayannayanasthitām

13.11

yoganidrāṃ mahānidrāṃ śeṣāhiśayane svapan/
kṣīrodatoyabīcyagraiḥ dhautapādaḥ samāhitaḥ

13.12

lakṣmīkarāmbujaślakṣṇamṛjyamānapadadvayaḥ/
pravṛtte tauhine kāle prabuddhyati janārdanaḥ

13.13

vāsudevo jagannāthaḥ kriyārthaṃ svecchayā dvija!/
sevamāno'pi tāṃ nidrāṃ jaḍatāṃ na vrajet prabhuḥ

13.14

yathā prākṛtikaḥ suptaḥ kaścinmalinamānasaḥ/
akartā sarvakāryāṇāṃ yoganidrāvaśīkṛtaḥ

13.15

na tādṛk‌tve jagaddhāturaprameyaḥ sanātanaḥ/
yataḥ prabuddhaḥsarvajño nityo'jaḥ parameśvaraḥ

13.16

tasya nidrādayo doṣāḥ satataṃ yānti vaśyatām/
nidrādidoṣarahite prasupte hyacyute'male

13.17

nivartante kriyāḥ sarvāścāturvarṇyasya sarvaśaḥ/
vivāhavratabandhādicūḍāsaṃskāradīkṣaṇam

13.18

yajño gṛhapraveśādigodānārcāpratiṣṭhanam/
puṇyāni yāni karmāṇi varjayeddakṣiṇāyane

13.19

asaṅ‌krāntaṃ tu yanmāsaṃ divye pitrye ca varjayet/
malimlucamaśaucaṃ ca sūryasaṅ‌krāntivarjitam

13.20

naimittikān māsi māsi tathā saṃvatsarotsavān/
viśeṣayāgasaṃyuktān sarvasaṃpūraṇādṛte

13.21

nānyannaimittikaṃ kāmyaṃ kāryaṃ māsacatuṣṭaye/
abīṣṭavratamāśritya netavyaṃ taccatuṣṭayam

13.22

bhagavadbhaktiniṣṇātaiḥ kāryaṃ yaccāparaṃ śrṛṇu/
viṣṇorāyatanasyāgre kuryācchayanamandiram

13.23

ṣaṭ‌karādādito yāvaccaturdaśakarāvadhi/
stambhayuktaṃ sudhāliptaṃ nānārāgaiḥ surañjitam

13.24

ūrdhvaṃ tathā bhittigaṇaṃ pūrayeccitranirmitaiḥ/
brahnarudrendracandrārkabimbaiścānyaistu vai budhaiḥ

13.25

aṣṭayonigatairvipra! sarvaiścopanatasthitaiḥ/
brahnarṣisiddhamanujairbhaktaiścānyaistathā'suraiḥ

13.26

apsarobhiśca vividhaistuvadbaddhāñjalīyakaiḥ/
sammukhe devadevasya sarvābharaṇabhūṣitaiḥ

13.27

evaṃ tu śayanāgāraṃ kṛtvā vastrādibhūṣitam/
brahnasthānaṃ samāśritya tasmin kuryāttato dvija!

13.28

ekadvicaturaṣṭābhiḥ svakīyaistu karaiḥ sthalām/
koṇeṣu tatsamairdaṇḍaiḥ śubhairyajñatarūdbhavaiḥ

13.29

suślakṣṇairvedikā kāryā caturbhistoraṇānvitā/
vitānakaṃ tadūrdhve tu madhye paṅkajabhūṣitam

13.30

pralambipuṣpamālābhirghaṇṭācāmaradarpaṇaiḥ/
bhūṣayed‌bud‌budādyaiśca suvarṇarajatodbhavaiḥ

13.31

muktendranīlavaiḍūryapajharāgavicitritaiḥ/
sitādivastrabhedena patākābhistathā dhvajaiḥ

13.32

khagendratālamakaraṛśyasaṃjñaiḥ samucchritaiḥ/
pūrvādidikṣu saṃyuktaiḥ koṇe pūrṇaghaṭairyutam

13.33

bījairgandhaistvagelādyaiḥ pūritaiḥ pātrasañcayaiḥ/
rājadbhiḥ satphalopetairvividhaiḥ parito vṛtām

13.34

vicitrapuṣpaprakarāṃ candanādyanulepitām/
vicitravastrasañchannāṃ kuryādvediṃ jagad‌guroḥ

13.35

ityevaṃ śayanāgāraṃ saṃpādyādau manoharam/
hemaratnavicitrāṅgaṃ śayanaṃ lakṣaṇānvitam

13.36

suparṇatālamakaraṛśyairdik‌sthairvibhūṣitam/
makarāsyasamāyuktaṃ vyāghrāṅ‌ghrisadṛśāṅ‌ghrikam

13.37

yadvā garbhagṛhe viṣṇormūlamūrtestu dakṣiṇe/
śayanaṃ kalpayedvipra! svagṛhe vā'nukalpane

13.38

evaṃ purā samāpādya yathā vittānurūpataḥ/
saṃgṛhya sarvasaṃbhārān daśamyāṃ dvijasattama!

13.39

saṃkalpya pūrvavidhinā pūrvoktaṃ yāgamaṇḍapam/
praviśeddeśikendrākhya ekādaśyāṃ niśāmukhe

13.40

pūrvavat pūjanaṃ kuryāt kalaśe maṇḍale kṣitau/
saṃpraviśya tataḥ prāgvanmūlamūrtau tu pūjanam

13.41

kuryāt snapanayogyāyāṃ yātrāmūrtāvato'nyathā/
vahnau santarpayenmantraṃ samidbhiḥ saptabhiḥ kramāt

13.42

yāgamaṇḍapamāsādya jāgareṇa nayenniśām/
brāhne muhūrte saṃprāpte utthāya śayanāttataḥ

13.43

snātaḥ kṛtābhigamano nityaṃ nirvartya pūrayet/
pūrvoktamaṇḍalaṃ vipra! rajobhirvividhaistataḥ

13.44

kumbhamaṇḍalayoḥ pūrvaṃ samārādhya yathākramam/
tato naimittikaṃ bimbaṃ paścime maṇḍapasya tu

13.45

saṃsthāpya saṃyajet samyagbhogairvyaktaiḥ kramoditaiḥ/
aṣṭāṣṭasaṃkhyāsaṃkhyātairvividhairaupacanārikaiḥ

13.46

sāṃsparśikaistato brahnan! hṛdayaṅgamasaṃjñakaiḥ/
evamiṣṭvā tu homāntaṃ saviśeṣaṃ vidhānataḥ

13.47

indrādilokapālānāṃ baliṃ dadyād‌dvijottama!/
tato visṛjya mantreśaṃ kumbhamaṇḍalakuṇḍagam

13.48

viṣvak‌senaṃ yajet sāṅgaṃ bhogairmaṇḍalamadhyataḥ/
tatastāṃ bhagavadvyaktiṃ prāsādāntaḥ praveśayet

13.49

utsavoktavidhānena sarvālaṅkārasaṃyutam/
saṃpraveśya prevadyātha mūlamūrtiṃ mahāmate!

13.50

arghyeṇa gandhapuṣpābhyāṃ dhūpena suśubhena ca/
prapūjyāvāhya śayyārthamūrtau vai mūlamūrtitaḥ

13.51

tāṃ samānīya yāgārthamaṇḍape snāpayet kramāt/
alah‌kṛtāmalaṅkārairnū purāntaiḥ samujjvalaiḥ

13.52

śrīkhaṇḍaśaśibāh‌līkaviliptāṃ puṣpaveṣṭitām/
prāvṛtāṃ netravastreṇa mṛṣṭadhūpaiḥ sudhūpitām

13.53

pūjayedvibhavenaiva bhogapūgaistu pāvanaiḥ/
yadvāhyanumato vipra! deśiko guruṇā mune!

13.54

pūrvameva yajenmūrtimenāṃ snapanapūrvakam/
tato niśāmukhe prāpte deśikaḥ sādhakaiḥ saha

13.55

yānenābhimatenaiva pradakṣiṇacatuṣṭayam/
prāsādaṃ saṃparikramya sarvāṇyāvaraṇāni vā

13.56

saha caikāyanairviprairdvijendraiḥ pāñcakālikaiḥ/
siddhāntaniṣṭhaistatkarmaniratairbhagavanmayaiḥ

13.57

maṅgalāni prayuñjānaiḥ puṣpākṣatakarairdvija!/
kṛtvā dvārsthārcanaṃ sārghyaiḥ puṣpagandhānulepanaiḥ

13.58

"lakṣmīnivāseśa! vibho! bhogaparyaṅkaśāyana!/
mamāśu pāpanicayaṃ vighnajālaṃ vināśaya"

13.59

paṭhanmantramimaṃ samyak praṇababrahnaṃsayutam/
praviśecchayanāgāraṃ hṛdi mantramanusmaran

13.60

tataḥ śayanadeśe tu paścime hemaviṣṭare/
niveśya prāṅ‌mukhīṃ mūrtiṃ, yadā garbhagṛhe tadā

13.61

niveśya dvārābhimukhīṃ svayaṃ samupaviśya tu/
pañcagavyena cābhyukṣya tataḥ śayyāsthalaṃ dvija!

13.62

kuṅ‌kumāgarukarpūrerupalipya ca candanaiḥ/
tasmin madhye śubhaṃ kuryāt svastikaṃ sūkṣmalakṣaṇam

13.63

śuklāruṇaistathā pītairdhātubhiścāsitairmune!/
caturvidhena rajasā kuryādratnodbhavena vā

13.64

mūrdhopathānasaṃyuktaṃ masūrakabarānvitam/
gagḍopadhānasaṃyuktaṃ caraṇādhārasaṃyutam

13.65

jyotsnāvitānasadṛśapracchādanapaṭānvitam/
sudhūpitaṃ ca śayanaṃ saṃsthāpya ca tathopari

13.66

prāguttaraśiraśśubhraṃ prāk‌chirastvathavā dvija!/
mūlabimbe śayanage sthāpyaṃ tadanurūpataḥ

13.67

taddakṣiṇe'tha digbhāge deśaṃ samavalambya vai/
tasmin śubhatare brahnan! śayane śaśivāsite

13.68

kṣīrodārṇavamadyasthaṃ sahasraphaṇamaulinam/
himakundendudhavalaṃ nāgarājaṃ mahāmate!

13.69

praṇavena svanāmnā ca varṇāntena sabindunā/
ghyātvārcayitvā stutvā ca namaskṛtvā prasādya ca

13.70

niveśya tasmiṃstāṃ mūrtiṃ kevalāṃ vā śriyā saha/
svabījaṃ mantrapūtaṃ (varṇaṃ) tu "oṃ lakṣmīpataye namaḥ"

13.71

samudīrya dhiyācārya aṅgopāṅgakrameṇa tu/
dvādaśākṣaravarṇaistu svanāmapadasaṃyutaiḥ

13.72

datvā gandhāni mālyaṃ ca dhūpaṃ śavyāsthitaṃ prabhum/
pūjayet pūrvavidhinā bhogaiḥ sarvairyathoditaiḥ

13.73

tatastvabhinavaṃ kuṇḍaṃ saṃskṛtyābhyantare dvija!/
tejastasmin samāhūya mantreṇānena vinyaset

13.74

"(oṃ) hutāśanāgaccha vibho! kuṇḍe'smin havyavāhana!/
sannidhānaṃ ghaṭe cāsmin kuru māsacatuṣṭayam"

13.75

tataścāvāhya deveśaṃ tarpayet pūrvavat kramāt/
homaṃ samāpya saṃpūjya hyarghyādyeḥ saṃpaṭhedidam

13.76

"supte tvayi jagannāthe jagat suptaṃ bhavedidam/
prabuddheda tvayi budhyeta jagat sarvaṃ carācaram"

13.77

śāyayitvopari sitaṃ dukūlaṃ dhūpadhūpitam/
datvopari samabhyarcya puṣpadhūpavilepanaiḥ

13.78

sarvasatvopasaṃhārāṃ cintāśaktiṃ ca vinyaset/
dakṣiṇe tvabhimānākyamūrtiṃ tu camarodyatām

13.79

(evaṃ jñānaniśāṃ vāme tālavṛntakarodyatām/)
uttamāṅgapade nidrāṃ karasaṃvāhane ratām

13.80

padāravindadeśasthāṃ lālayantīṃ karāmbujaiḥ/
ādāya caraṇau divyau sākṣācchrīṃ nidhisaṃśritām

13.81

ānandaṃ brahnaṇo rūpaṃ tasyai devo'didevatā/
tadantaḥ smaraṇānandajātavismayalocanām

13.82

svanāmapadamantraistāḥ sampūjyāḥ praṇavādibhiḥ/
rājatī kāñcanī mūrtistāmrajā rītijā'thavā

13.83

pūrvā pūrvā praśastā syācchayanotthānakarmaṇi/
yadi kuryādviparyāsaṃ rājā rāṣṭraṃ vinaśyati

13.84

darbhamañjarije kūrce sarvābhāve tadā'caret/
evaṃ hi devaśayanaṃ pratiṣṭhāpya dvijottama!

13.85

tasyaivāgre svayaṃ vācā gṛhṇīyānniyamānnaraḥ/
caturo vārṣikān māsān devasyotthāpanāvadhi

13.86

strī vā naro vā tadbhakto dharmārthī sudṛḍhavrataḥ/
gṛhṇīyānniyamānetān dantadhāvanapūrvakam

13.87

teṣāṃ phalāni vakṣyāmi tatkartṝṇāṃ pṛthak pṛthak/
madhusvaro bhavedvipra! puruṣo guḍavarjanāt

13.88

labheta santatiṃ dīrghāṃ tailasevāvivarjanāt/
abhyahgavarjanādbrahnan! sundarāṅgaḥ prajāyate

13.89

kaṭutailaparityāgācchakrāvāsamāvāpnuyāt/
pradhūkatailatyāgena saubhāgyamatulaṃ labhet

13.90

puṣpādibhogatyāgena svarge vidyādharo bhavet/
yogābhyāsī bhavedyastu sa brahnapadamāpnuyāt

13.91

kastūrīkuṅ‌kumakṣodacandanādyanulepanam/
yo varjayet sa vairūpyaṃ daurgandhyaṃ na tu vāpnuyāt

13.92

tāmbūlavarjanādbhogī raktakaṇṭhaśca jāyate/
ghṛtatyāgāt sa lāvaṇyaṃ sarvasnigdhatanurbhavet

13.93

phalatyāgācca matimān vahuputraśca jāyate/
pādābhyahgaparityāgācchirobhyaṅgavivarjanāt

13.94

dīptimān dīptakaraṇaḥ sākṣād‌dravyapatirbhavet/
dadhidugdhatakraniyamādgolokaṃ labhate naraḥ

13.95

indrātithitvamāpnoti sthālīpākavivarjanāt/
labhate santatiṃ dīrghāmapi pavkamabhakṣayan

13.96

bhūmau prastaraśāyī ca viṣṇoranucaro bhavet/
sadā muniḥ sadā yogī madhumāṃsasya varjanāt

13.97

evamādiparityāgāddharmī syāddharmanandanaḥ/
ekāntaropavāsena brahnaloke mahīyate

13.98

dhāraṇānnakharomāṇāṃ gaṅgāsnānaṃ dine dine/
maunavratī bhavedyastu tasyājñā tulitā bhavet

13.99

dviṣaṭ‌kākṣaraniṣṇātaḥ prāpnuyāt paramaṃ padam/
namo nārāyaṇāyeti japannāmaśataṃ phalam

13.100

pādābhivandanādviṣṇorlabhedgodānajaṃ phalam/
viṣṇupādāmbusaṃsparśāt kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

13.101

viṣṇorāyatane kuryādupalepanamārjane/
kalpasthāyī bhavedvipra! sa naro nātra saṃśayaḥ

13.102

pradakṣiṇaśataṃ yastu karoti stutipāṭhakaḥ/
haṃsayuktavimānena sa ca viṣṇupuraṃ vrajet

13.103

gītavādyakaro viṣṇorgāndharvaṃ lokamāpnuyāt/
kṛtvā pradakṣiṇaṃ divyaṃ sthānamapsarasāṃ vrajet

13.104

nityaṃ śāstravinodena lokān yastu prabodhayet/
sa vyāsarūpī viṣṇvagre ante viṣṇupuraṃ vrajet

13.105

puṣpamālākulāṃ pūjāṃ kṛtvā viṣṇoḥpuraṃ vrajet/
prātaḥsnāyī naro yastu narakaṃ sa na gacchati

13.106

bhojanaṃ varjayedyastu sa snānaṃ pauṣkaraṃ labhet/
tīrthāmbunā hareḥsnānānnirmalaṃ dehamāpnuyāt

13.107

pañcagavyāśanādvipra! cāndrāyaṇaphalaṃ labhet/
parṇeṣu yo naro bhuṅ‌kte kurukṣetraphalaṃ labhet

13.108

śilāyāṃ bhojanānnityaṃ snānaṃ prāyāgajaṃ labhet/
yāmadvayāśanatyāgānna rogaiḥ paribhūyate

13.109

evamādivratairdevastuṣṭimāpnoti toṣitaḥ/
yasmin deśe tu tadbhakto yo māsāṃścaturaḥ kṣipet

13.110

vratairanekairniyamairmahadbhiḥ śreṣṭhamānasaḥ/
kalpasthāyī viṣṇuloke saṃvasennātra saṃśayaḥ

13.111

caturo vārṣikān māsānniyamo yena yatkṛte/
kathayitvā dvijendrebhyo bhuktebhyastaṃ sa dakṣiṇām

13.112

datvā visarjayedviprāṃstato bhuñjīta ca svayam/
yannaktaṃ caturo māsān pravṛttiṃ tasya vā'caret

13.113

evaṃ ya ācaredvidvān so'nantaṃ dharmamāpnuyāt/
yasya viṣṇoḥ samāpyeta cāturmāsyavrataṃ dvija!

13.114

sa bhavet kṛtakṛtyastu na punarmānuṣo bhavet/
tadante janma cāsādya śucīnāṃ śrīmatā gṛhe

13.115

śāstramekāyanaṃ jñātvā samyak kṛtvā tadudbhavam/
trayodaśavidhaṃ karma bhagavantaṃ samāpnuyāt

13.116

evaṃ saṃkalpya niyamānanyān vai śāstracoditān/
kāryātra pratyahaṃ pūjā mārjanaṃ copalepanam

13.117

mṛdā dhātuvikārairvā sugandhaiścandanādikaiḥ/
pradānaṃ dhūpadīpānāṃ vyajanenānilotthitiḥ

13.118

śaśicandanasaṃmiśraṃ śītalodakasat kriyā/
kadalīphalakalhāraiḥ pajhotpalavimiśritaiḥ

13.119

svedaśāntiṃ samāpādya paunaḥ punyena pūjanam/
veṇuvīṇāsamopetāṃ gītiṃ ca madhurasvanām

13.120

evaṃ māsadvaye yāte yāte megharave'mbarāt/
brahnan! bhādrapade māsi dvādaśyāṃ hi niśāmukhe

13.121

īṣat prabodhamāśritya devadevo hyadhokṣajaḥ/
sthityarthamamarāṇāṃ ca parivartanamācaret

13.122

dakṣiṇenāṅgasaṅgena tyaktvā cottānaśāyinīm/
yoganidrāṃ samāśritya prakurvan prabhavāpyayau

13.123

vāyucakrāntarasthasya jagadbījacayasya ca/
mukhendumaṇḍalāccātha apohyācchādanāmbaram

13.124

āste cāśvayuje caiva dvādaśyāṃ parameśvaraḥ/
santyajya śayanaṃ divyaṃ niśāyāṃ kārtikasya tu

13.125

utthāyāmaranāthastu samākramya patatrirāṭ/
niśśeṣabhuvanagrāmavīdhīnāṃ doṣaśāntaye

13.126

vicaratyaprameyātmā nandayaṃstu surādikān/
saṃharṣayan jagatyasmin sukṛtāṃ dharmapaddhatim

13.127

evaṃ bhaktajanaiḥ kāryaṃ tasya tacceṣṭitaṃ mahat/
vividhairutsavairdānairjapajāgaraṇastavaiḥ

13.128

nṛttagītasamopetairvilāsairhāsyasaṃyutaiḥ/
krīḍamānaiḥ sumanasaiḥ prayataiḥ praṇatairvibhoḥ

13.129

ekadeśasthitairvipra! ananaymanasaiḥ sadā/
viśeṣayāgapūrvaṃ tu parivartanamācaret

13.130

tadvat prabhātavelāyāmāsanaṃ ca vidhīyate/
prabodhanaṃ tataḥ kuryācchayanasthasya vai vibhoḥ

13.131

dvādaśyāṃ śuklapakṣasya kārtike māsi vai dvija!/
daśamyāṃ vidhivat kṛtvā saṃkalpaṃ pūrvavad‌budhaḥ

13.132

nimantraṇaṃ dvijātīnāmekādaśyāṃ tathaiva ca/
pūrvavate pūjanaṃ kṛtvā catuḥsthānasthitasya vai

13.133

rātrau prajāgaraṃ kuryāt sahāyaiḥ saha deśikaḥ/
puṇyākhyānakathābhistu stotrapūrvaistu gītakaiḥ

13.134

savādyairmadhurairnṛttairapahāsaistu harṣadaiḥ/
jayaśabdairnamaskāraiḥ karatālasamanvitaiḥ

13.135

sopavāsaḥ śuciḥ snātvā samārādhya paraṃ prabhum/
bhogaiḥ ṣaḍrasapūrṇaistu supūrṇairaupacārikaiḥ

13.136

arghyairvilepanairmālyairmṛṣṭadhūpasamanvitaiḥ/
brāhne muhūrte dvādaśyāṃ mantramūrtiṃ prabodhayet

13.137

"prabuddha! tvaṃ jagannātha! prabuddha! parameśvara!/
prabuddha! puṇḍarīkākṣa! bhaktānāmanukampayā

13.138

tvayi prabuddhe deveśa! tavāgre parameśvara!/
laukikānīha yajñāni tāni nirvartayāmyaham

13.139

agrataḥ sarvayajñānāṃ tvaṃ prabhurnāmataḥ sadā/
nāpareṣu jagannātha! pūjiteṣu sureṣu ca

13.141

mayi yajñasamāptiḥ syāt tvayi santarpite'nale/
sarve devānalamukhāḥ sa cāgnistvanmukhe kṛtaḥ / 140 //
brahnā svayaṃ brahnaloke svarge svarganivāsinaḥ/
sātvikā mānuṣe loke nāgādyāśca rasātale

13.142

tvayi prabodhayantyete svārthasaṃsiddhaye sadā/
tyaja yogamayīṃ nidrāṃ kṛpāṃ kuru sanātana!"

13.143

`bodhaśca māmanirbodha' iti mantramudāharan/
`uttiṣṭha brahnaṇaspate udutyaṃ jātavedasam'

13.144

`idaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padam/'
`samūḍhamasya pām̐ sure svāhā'

13.145

jitaṃtenoccayā vācā samastavyastayogataḥ/
śaṅkhadhvanisamopetaiḥ dundubhīpaṭahasvanaiḥ

13.146

vandibṛndotthitoccābhirnānāvāgbhirmahāmate!/
mahājayajayārāvaiḥ punaḥpunarudīritaiḥ

13.147

pravodhalakṣaṇaiḥ stotrairutthāpya śayanāttataḥ/
arghyagandhādinābhyarcya praviśedyāgamaṇḍapam

13.148

saṃpūryābhimataṃ rāgairmaṇḍalaṃ cādhivāsitam/
kumbhamaṇḍalayoḥ pūrvaṃ pūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ

13.149

paścādutsavamūrtiṃ ca yajenmaṇḍalapaścime/
mahāsnapanapūrvaistu bhogaiḥ pūrṇairyathocitaiḥ

13.150

homaṃ tu vidhivat kṛtvā toṣayet parito dvija!/
ekāyanīyaśākhotthaiḥ sākṣāttatpratipādakaiḥ

13.151

divyairbalādikairmantrairvyāpakaiḥ praṇavānvitaiḥ/
ṛgyajussāmasaṃbhūtairmantraiḥ stotraiḥ pṛthagvidhaiḥ

13.152

gītakairvividhairnṛttairvādyaistantryādibhistadā/
evaṃ pravṛtte gītādye yāyācchyyāniketanam

13.153

prabodhitaṃ tu vidhivat snāpayet pūrvavat prabhum/
saṃpūjya ca tathā bhaktyā krameṇa ca mahāmune!

13.154

mahāvibhūtisaṃbhāraiḥ puṣpadhūpānulepanaiḥ/
naivedyairvividhairvipra! stotravāditrapūrvakaiḥ

13.155

agnau santarpayet paścāt saviśeṣaṃ yathāvidhi/
paścādutsavamūrtiṃ tāṃ pūjitāṃ yāgamaṇḍapāt

13.156

samānīya rathādyeṣu yānetvabhimatercite/
sthāpya prāsādapūrvaṃ vā bhrāmayed‌grāmapūrvakam

13.157

vakrādhiṣṭhānapūrvaṃ vā saṃsthāpya bhrāmayed‌dvija!/
gaṇikā bhagavadbhaktaiḥ saha nāgarikairjanaiḥ

13.158

parivrāḍ‌brahnacāribhiḥ japastutiparāyaṇaiḥ/
dvijendrapramukhairvṛttasaṃyuktaistatparāyaṇaiḥ

13.159

śvetāmbaradharaiḥ sarvairdhvajottarakaraiḥ śubhaiḥ/
vālavyajanahastaiśca patākodyatapāṇibhiḥ

13.160

pajhotpalakaraiścānyairdvijairvetralatākaraiḥ/
lājasiddhārthakakarairanyairakṣatapāṇibhiḥ

13.161

susugandhatayācchinnadhūpapātrakaraistathā/
phalapuṣpakaraiścānyaistathā pūrṇaghaṭodyataiḥ

13.162

anyaiḥ kalaśahastaiśca gadācakradharaiḥ sadā/
śaṅkhātapatrahastaiśca daṇḍalāṅgaladhāribhiḥ

13.163

ṛṅbhantroddhoṣaṇaparairjapastutiparaistathā/
prayatnāddevatāsībhirnṛttagītādi cotsavam

13.164

kārayet sarvato vīthīrvādyairanyaiḥ pṛthagvidhaiḥ/
pradahet surabhiṃ dhūpaṃ pṛthak sājyaṃ ca guggulum

13.165

arthinaścārthanicayaistarpaṇīyāśca śaktitaḥ/
devīyabrahnayānasya bhramamāṇasya vai dvija!

13.166

alpamātraṃ tu yo dadyāt pañcakālaparāyaṇe/
dānaṃ sahasraguṇitaṃ vistāraṃ yāti tatra tat

13.167

puṣpamūlādinaivedyaiḥ phalamūlairdhanaistathā/
brahnayānagataṃ devaṃ yaḥ pūjayati bhaktitaḥ

13.168

taddānaṃ lakṣaguṇitaṃ vistāraṃ nātra saṃśayaḥ/
sarṣapākṣatapuṣpāṇi agrataḥ pṛṣṭhato vibhoḥ

13.169

kṣeptavyāni dvijaśreṣṭha! ūrdhve ca kakubaṣṭake/
evaṃ vidhaṃ brahnarathaṃ veṣṇavaṃ vighnanāśanam

13.170

grāme pure vā nagare bhrāmyate yatra kutnacit/
vipāpo'sau bhaveddeśo na durbhikṣabhayaṃ bhavet

13.171

nākālamṛtyunā kiñcit prāpyate vidhinā tathā/
ītayopadravādyāśca parsamaṃ yānti sarvadā

13.172

naśyanti taskarāstatra nādharmaḥ saṃpravartate/
dharmayukto bhavedrājā janā dharmaparāstathā

13.173

bhavanti sukhinaḥ sarve duḥkhaśokavivarjitāḥ/
evaṃ pradakṣiṇīkṛtya kṣiptvā puṣpāñjaliṃ tataḥ

13.174

avatārya rathānmantraṃ cakrādhiṣṭhānapūrvakam/
yaṣṭavyamarghyagandhādyairmudrāṃ bad‌dhvā japettataḥ

13.175

tarpaṇīyamathājyādyairdadyāt pūrṇāhutiṃ śubhām/
arghyadhūpapradhānādyaiḥ kṣamayet puruṣottamam

13.176

tato yāgagṛhaṃ nītvā praṇipatya muhurmuhuḥ/
tataḥ śayanamūrtestu gatvaivaṃ sannidhiṃ guruḥ

13.177

catuḥ pradakṣiṇīkṛtya aṣṭāṅgena namet kṣitau/
toṣayitvā jagannāthaṃ brahnayānādiṣu dvija!

13.178

saṃsthāpya bhrāmayedbhaktyā prāsādaṃ sāmprataṃ kramāt/
praviśya garbhagehaṃ tu dvāradeśe sthitaḥ prabhum

13.179

arghyapādyādibhiḥ pūjya ninayedantaraṃ tataḥ/
mūlamūrtiṃ praṇamyātha arghyagandhādibhiryajet

13.180

visarjayettu tanmūrtau mantraṃ śayanamūrtigam/
paścādutsavamūrtiṃ tāṃ pūjitāṃ yāgamaṇḍapāt

13.181

pradakṣiṇakrameṇaaiva garbhagehaṃ praveśayet/
mūlamūrtigataṃ devamarghyādyaiḥ saṃprapūjya ca

13.182

stutvā vijñāpya tad‌bhūyo guṇātītamadhokṣajam/
"anenotsavayogena yāgapūjādikena ca

13.183

nirvartitena bhagavaṃstvaṃ mama prīyatāmiti/"
tato visarjayitvā tu kumbhamaṇḍalamadhyagam

13.184

kṛtvā yāgaṃ gaṇeśasya kuryāttasya visarjanam/
anukalpe tu devasya paribhramaṇakarmaṇaḥ

13.185

prāgeva devadeveśaṃ kumṇamaṇḍalakuṇḍagam/
visarjayitvā tatpaścāt paribhramaṇamācaret

13.186

yadvā vighneśayāgaṃ ca tathaiva tu samācaret/
prāgeva mukhyakāle tu kṛtvā śayanagaṃ vibhum

13.187

tato visarjayeddevaṃ kumbhamaṇḍalakuṇḍagam/
yānapātraṃ tathā cchtraṃ pratipādya sadakṣiṇam

13.188

śayanaṃ svagurorvipra! dvijānāṃ tadasannidhau/
devadevasya devasya mūlamūrtigatasya ca

13.189

kṛtvā jānudvayaṃ bhūmau baddhāñjaliridaṃ paṭhet/
"deva! sarveśvarānāde! karmaṇānena cākhilām

13.190

śubhāṃ gatiṃ jano yātu prītiṃ ca paramāṃ bhaja/"
iti vijñāpya devasya bāhnaṇān prīṇayettataḥ

13.191

vividhairannapānādyairyathāśakti dvijottama!/
bandhubhṛtyasamopetamanuyāgamathācaret

13.192

anena vidhinā kuryācchayanasthasya bodhanam/
yadā tu mūlamūrtau tu catuḥsthānārcanaṃ bhavet

13.193

tadāpyutsavamūrtau syāt pūjitāyāṃ tadutsavam/
kuryācchayanamūrtau ca śayanaṃ śāstrakovidaḥ

13.194

yātrāvyakterabhāve tu mūlabimbe'rcanaṃ bhavet/
tadā snapanabimbe tu tadīyasnapanaṃ bhavet

13.195

tadā śayanamūrtau syādutvo dvijasattama!/
tadabhāve tu tat karma darbhamañcarije hitam

13.196

viṣṭare viṣṭaraṃ kalpya rakṣārthaṃ kiñcidūnataḥ/
tadā mantreśakumbhesyācchastrakumbhe tadutsavam

13.197

athavā cakrarājasya viṣṭare vā samācaret/
abhāve snapanavyakterdarpaṇe snapanaṃ bhavet

13.198

tadabhāve nivedyaiva prakṣipet kalaśān kramāt/
ityevamuktaṃ devasya śayanaṃ ca prabodhanam

13.199

yaduktamevāmakhilaṃ yathākālamasaṃbhavāt/
asvātantryādasāmarthyādvittābhāvāttu vā dvija!

13.200

drādaśīṣvakhilāsvevaṃ kuryāt saṃvatsarāntare/
parīte tu śayānāṃ tu cāturmāsye tu saṃyame

13.201

bhaktairnirvahaṇīyaṃ tu tulābhogāvasānakam/
pūrvoktavidhinā śayyāṃ yo viṣṇoḥ parikalpayet

13.202

so'cirāllabhate lakṣmīṃ saubhāgyamatulaṃ tathā/
putradārakuṭumbeṣu kadācit kenacit saha

13.203

viyogaṃ nāpnuyāt kiñcidyoṣidvā puruṣastathā/
atulaṃ puṇyamāpnoti dīrghamāyuśca vindati

13.204

rogācca mucyate rogī bhīto mucyeta vai bhayāt/
ajayyaḥ sarvaśatrūṇāṃ pūjya sarvajanasya ca

13.205

bhuktvā bhogāṃstu vividhān viṣṇuloke mahīyate/
śeṣaśayyāgataṃ viṣṇuṃ yaḥ pūjayati bhaktitaḥ

13.206

vibhavenātha bhaktyā vā tasya tupyati keśavaḥ/
tasmin kāle tu ye kicittatra tiṣṭhanti mānavāḥ

13.207

yāti pāpaṃ kṣayaṃ teṣāmante svargaṃ vrajanti ca/
idaṃ śayyāvidhānaṃ tu śrṛṇuyādyastu vaiṣṇavaḥ

13.208

trividhasya tu pāpasya kṣayastasya tu vai kṣaṇāt/
anena vidhinā yastu kuryādviṣṇoḥ prabodhanam

13.209

sakāmānakhilān prāpya dīrghamāyuśca vindati/
vidhinānena yaḥ kuryāt pratisaṃvatsaraṃ dvija!

13.210

prabodhanaṃ tu devasya sa vai janmani janmani/
sukhaprabuddho bhavati sarvadoṣavivarjitaḥ

13.211

sarveṣāṃ bāndhavādīnāṃ vandanīyastvasau naraḥ/
viṣṇorbhaktiparo brahnan! sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam

13.212

dugdhābdhibhogiśayane bhagavānanato
yasmin dine svapiti vātha vibudhyate vā/
tasminnananyamanasāmupavāsabhājāṃ
puṃsāṃ dadāti sugatiṃ garuḍāṃsasaṃsthaḥ

iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe khāpaśayanotthāpanotsavabidhirnāma trayodaśo'dhyāyaḥ //
*****************

Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc