Parameshvara Samhita · Chapter 11
// śrīḥ //
ekādaśo'dhyāyaḥ
sanakaḥ ---
nityotsavavidhau brahman! pūjanaṃ samudāhṛtam/
dvārāvaraṇadevānāṃ teṣāṃ dhyānādikaṃ kramāt
jñātumicchāmi viprendra! prabrūhi mama vistarāt/
śāṇḍilayaḥ ---
śrūyatāmabhidhāsyāmi yadahaṃ coditastvayā
prāsādadvāradevebhyaḥ samārabhya yathākramam/
prāsādadvārabāhye tu hyadhasthaudumbarāntime
vāstvīśakṣetranāthau dvau sthitau dakṣetarakramāt/
śuklavaktraḥ kṛṣṇadeho dvibhujo ratnapātradhṛk
dakṣiṇena kareṇaiva sarvāmarasamāśrayaḥ/
puṇḍarīkasamānābhavastrasraganulepanaḥ
gadodyatakaro vipra! dhyātavyo vāstupūruṣaḥ/
kṣetreśaṃ dvibhujaṃ dhyāyeddhemābhavasanasrajam
nīlajīmūtasaṃkāśaṃ daṇḍahastaṃ mahātanum/
muṣṭikṛdvāmahastena yāgakṣetya pālakam
kuṇḍalādyairalaṅkārairetau śobhitavigrahau/
vīkṣamāṇau vibhorvaktraṃ tejasātīva nirbharau
taptakāñcanavarṇābhāṃ pravālasadṛśāmbarām/
hāranūpurakeyūrakaraṇḍamakuṭādikaiḥ
alaṅkṛtāmalaṅkāraiḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇām/
akalaṅkasusampūrṇaśaraccandranibhānanām
pajhakumbhakarāṃ lakṣmīṃ pajhoparigatāṃ smaret/
padmāsanenopaviṣṭāṃ dvārasyordhva udumbare
taruṇādityasaṃkāśo mahoraskaścaturbhujaḥ/
unnataśconnatāṃsaśca pūrṇāṅgo nātimāṃsalaḥ
tanūdaro nimnanābho romarājivirājitaḥ/
daṃṣṭrākarālavadanaḥ piṅgaśmaśrujaṭādharaḥ
madhupiṅgalanetraśca kuṭilabhrūlatāyutaḥ/
pralambalolaśravaṇaḥ pṛthughrāṇaḥ smitānanaḥ
kuṇḍalālaṅkṛtascaiva hārakeyūrabhūṣitaḥ/
baddhoṣṇīṣalalāṭaśca tilakenāpyalṅakṛtaḥ
śuklāmbaradharaḥ sragvī bhujayugme'sya dakṣiṇe/
prodyataṃ saṃsmareccakraṃ prajvalantīṃ gadāṃ pare
śroṇītaṭaniṣaṇṇāṃ ca viśrāntāṃ vasudhātale/
pūrve vāmakare śaṅkhamanyasmiścākṣasūtrakam
evaṃ gaṇādhipaścaṇḍo vikrameṇāparājitaḥ/
kruddho vighnāyutānāṃ ca kṣaṇāt saṃharaṇakṣamaḥ
dhyeyo garbhagṛhadvāraśākhāmūle tu dakṣiṇe/
tatraivāparabhāge tu pracaṇḍaṃ tvīdṛśaṃ yajet
kiṃtu savyāpasavyābhyāṃ bhujābhyāṃ syādviparyayaḥ/
bhujadvaye yaccaṇḍasya vāme saṃparikīrtitam
dakṣiṇe tat pracaṇḍasya dhyeyaṃ vā parikalapya ca/
dhyāyeddvārāgradeśe tu garuḍaṃ kāñcanaprabham
kuṭilabhrusuvṛttākṣaṃ pakṣamaṇḍalamaṇḍitam/
lambodaraṃ supīnāṅgaṃ sarvabhūṣaṇabhūṣitam
makuṭādyairalaṅkārairnūpurādyairvirājitam/
nīlaṃ vasānaṃ vasanaṃ nānāmālyopaśobhitam
saṃmukhaṃ devadevasya bhūgataṃ vidhṛtāñjalim/
dvibhujaṃ tuhinābhaṃ ca satyākhyaṃ vihagādhipam
prāṇādhidaivataṃ cakre balimaṇḍalamadhyage/
saṃsthitaṃ saṃsmaret sarvairaṅgaiḥ puruṣarūpiṇam
pralambamānajaṭharaṃ pakṣarājivirājitam/
dakṣiṇena kareṇaiva dhārayantaṃ gaṇitrakam
uttānitetarakaraṃ kuṇḍalādyairvibhūṣitam/
nīlakauśeyavasanaṃ nīlamālyānulepanam
anākulābhyāṃ netrābhyāṃ vīkṣamāṇaṃ sadā vibhum/
athāgramaṇḍapadvāraśākhāyugalasaṃsthitau
pajhagarbhapratīkāśāvatibhīmaparākramau/
caṇḍapracaṇḍasadṛśau bhujalāñchanabhūṣaṇaiḥ
raktāmbaradharau caiva raktasraganulepanau/
gaṇau dhātṛvidhātārau dhyātvā sapūjya tatparaḥ
kumudādigaṇeśānān prathamāvaraṇe yajet/
pūrve ca vahnidigbhāge pūjyau dvau gaṇanāyakau
kumudaḥ kumudākṣaśca prasannavadanekṣaṇau/
tuhinācalasaṅkāśau prathame vayasi sthitau
nānābharaṇadigdhāṅgau nānākuṇḍalabhūṣitau/
nānāmālyacitau caiva nānāmaulidharau dvija!
nānāgandhaviliptāṅgau nānāvastravibhūṣitau/
kumudākhyagaṇeśasya dhyātavyo dakṣiṇaḥ karaḥ
candraraśmipratīkāśacāmareṇa virājitaḥ/
abhigacchābhayaṃ dhyāyeddvitīyaṃ dakṣiṇaṃ karam
bhavabhaṅgāt prapannānāṃ pareṣāṃ guṇaśāsanam/
tasyaivādyaṃ vāmakaraṃ prabuddhakamalodyatam
tūṣṇīṃ bhīsūcakaṃ dhyāyedbahiḥsthānāṃ paraṃ karam/
etedvai kumudākṣasya vaiparītyena bhāvayet
dvābhyāṃ dvābhyāṃ karābhyāṃ vai tvanyeṣāmevameva hi/
puṇḍarīko vāmanaśca dvāvetau hutabhukprabhau
garuḍadhvajahastau ca śeṣamanyat puroditam/
kṛtvā dhyātvā'thavā nyasya dakṣiṇe nairṛte'pi ca
śaṅkukarṇābhidhāno yaḥ sarvanetrābhisaṃjñitaḥ/
dvāvetau campakābhau tu mayūravyajanodyatau
mahāvibhūterdevasya pratyagvāyudigāsthitau/
sumukhaḥ supratiṣṭhaśca vibhoḥ someśadiksthitau
cintyau mudgaphalaśyāmāvātapatrakarodyatau/
noktaśeṣakarāṇāṃ tu tadviddhi kumudoditam
mānavaḥ pṛśnigarbhaśca jagatyambarasaṃsthitau/
taptakāñcanavarṇābhau karaṇḍamakuṭojjvalau
daṃṣṭrākarālavadanau nānāmālyadharau dvija!/
tatra mānavasaṃjñasca pakṣanāgavibhūṣitaḥ
tasya dakṣiṇahastaśca śaṅkharājena śobhitaḥ/
tatpṛṣṭhe kaṭake haste aṅguṣṭhāntaralolagā
akṣamāleti sā proktā sarvasiddhikarī sadā/
mukhyavāmakare cakraṃ tatpṛṣṭhe cordhvagā gadā
etaddhi pṛśnigarbhasya vaiparītyena bhāvayet/
kaṭihastādgatāṃ dhyātvā pakṣanāgau vinā dvija!
ete bhagavato vipra! tvantarahgā mayoditāḥ/
karmaṇā manasā vācā tadbhāvagatamānasāḥ
jñānādiṣaḍguṇopetairākīrṇāḥ koṭiśaḥ paraiḥ/
bhūtaiḥ siddhairanantaiśca prārthayānaiḥ paraṃ padam
vastrabhūṣāṅgarāgādyaiḥ sarve te kumudopamāḥ/
śvetamṛtkalpitenaiva hyūrdhvapuṇḍreṇa bhūṣitāḥ
lalāṭasthena sarve'pi kumudādigaṇādhipāḥ/
evamanye'pi bhūtādyāḥ sarve pāriṣadā dvija!
evamāvṛtidevāśca dvārasthāśca tathaiva hi/
evaṃ tadīyā viprāśca kṣatraviṭcchūdrajātayaḥ
mṛdaiva vā candanena kalpitairūrdhvapuṇḍrakaiḥ/
dvādaśaiśca caturbhirvā bhūṣitāḥ syuḥ sadā dvija!
atasīkusumaśyāmau pītamālyāmbarānvitau/
pītoṣṇīṣadharau raudrau prāgvadbhujavibhūṣitau
gaṇau caṇḍākṛtidharau durdarśau duratikramau/
jayaṃ ca vijayaṃ nāmnā yajettadvārapārśvayoḥ
taduddeśāt samārabhya bahirdvārāvasānakam/
dvitīyāvaraṇakṣetraṃ ṣoḍhā kṛtvā tu pañcame
bhāge tu garuḍaṃ kṛtvā vipra! dhyātvā'thavā nyaset/
dravaccāmīkarākāraṃ bhīmabhrakuṭilocanam
pṛthudaṃṣṭraṃ pṛthudhrāṇaṃ pṛthugātraṃ pṛthūdaram/
pakṣāṅkurāñcitoraskaṃ pakṣamaṇḍalamaṇḍitam
hārakeyūratāṭaṅkamakuṭādyaistu bhūṣaṇaiḥ/
bhūṣitaṃ nīlavasanaṃ nānāmālyavibhūṣitam
nānāgandhaviliptāṅgaṃ nāgaikādaśabhūṣitam/
puṣpastabakasaṃpūrṇamañjaliṃ dadhataṃ dvija!
unnamya dakṣiṇaṃ jānumāsanīkṛtya cetarat/
sukhāsanasamāsīnaṃ vibhorājñāpratīkṣakam
tataḥ (paḥ) karmātmatatvānāṃ daśakaṃ siddhatāṃ gatam/
bhagavattulyasāmarthyasārvajñyādiguṇairyutam
viyuktaṃ prākṛtād duḥkhānniyuktaṃ ceśvareṇa tu/
bhavasantārakatvena hyetadāvṛtikaṃ kramāt
upendraḥ pūrvadigbhāge saṃsthito dvijasattama!/
vahnau tejodharākhyastu dakṣiṇe duratikramaḥ
nairṛte tu mahākarmā paścime tu mahāhradaḥ/
agrāhyo vāyudigbhāge vasuretāstathottare
pūrvottare vardhamānaḥ sākṣī gaganagocare/
ādhāranilayaṃ nāmnā sarvasyādhogataṃ smaret
ete sphaṭikavarṇābhā- śvetamālyāmbarānvitāḥ/
gaṇitrakaṃ rathāṅgaṃ ca śaṅkhaṃ caiva gadāṃ tathā
dadhānā mukhyadakṣādimukhyavāmāntameva hi/
karaiścaturbhiḥ susamā makuṭādivibhūṣitāḥ
tejasā vighnajālāni prerayanto mahaujasaḥ/
sthānakaiḥ saṃsthitāḥ sarve dhyānonmīlitalocanāḥ
athavā dvibhujā ete vajrādyaṃ daśakaṃ kramāt/
dakṣeṇa lokapālīyaṃ dhārayantaḥ kareṇa tu
gaṇitrakaṃ tu vāmena varadābhayadāstu vā/
tadā varṇāṅgarāgādyairindrādisadṛśāstu vā
dvitīyagopuradvārapārśvayorantarasthayoḥ/
vinyased dvārapālākhyāvetau vāmādito gaṇau
nidhīśau śaṅkhapajhau tu nidhibhāṇḍoparisthitau/
sthūladantau ca dāntau ca dvibhujau bhagavanmayau
kuṭilabhrūlatāyuktau kiñcidunnatavakṣasau/
lambodarau supīnāṅgau hrasvapāṇipadau dvija!
śaṅkapajhasamānābhau nīlaśuklāmbarasrajau/
makuṭādyaistu vividhairalaṅkārairalaṃkṛtau
dakṣiṇena kareṇaiva dhārayantau saroruham/
itareṇa kareṇaiva hyuttānena nidhiṃ svakam
athavā vāmahastābhyāṃ praveśābhītidānvitau/
kardavayena śaṅkhaṃ vā pajhaṃ vā dadhatau dvija!
vāmeva dhārayet pajhaṃ yadvā śaṅkhaṃ nidhīśvaraḥ/
śaṅkhapajhadharau vāpi śirasā makuṭopari
śaṅkhacakradharau vāpi sādhakecchāvaśena tu/
unnamya dakṣiṇaṃ jānuṃ hyāsanīkatya cetarat
evaṃ śaṅkhanidheḥ pajhanidhestu viparītavat/
taddvāraśākhāniṣṭhau tu saṃsmareddakṣiṇāditaḥ
kṣīrakundāvadātau ca nīlakauśeyavāsasau/
nīlanīrajavarṇābhaiḥ puṣpairbhūṣitavigrahau
pūrvoktagaṇasādṛśyau nāmnā bhadrasubhadrakau/
taddvārabāhyataḥ paścāt pārśvayorgopurasthitau
etau gaṇeśvarau nyasyed dhyātvā vā parikalapya ca/
athavā dvibhujāvetau tadā bhadrasya dakṣiṇam
karaṃ tu tarjanīyuktaṃ vāmamīṣattu kuñcitam/
gadāgropariviśrāntaṃ gadāmūloparisthitam
vyatyastadakṣiṇaṃ pādaṃ vāmaṃ tu bhuvi saṃsthitam/
bhadrasya vāmayorvipra! yaduktaṃ pāṇipādayoḥ
dakṣayostat subhadrasya dakṣoktaṃ vāmagaṃ bhavet/
kintu tadvāmahastaṃ tu yuktaṃ vismayamudrayā
caṇḍaprajaṇḍau dhātā ca vidhātā ca jayastathā/
vijayaścāpi bhadraśca subhadraśca gaṇeśvaraḥ
ete gaṇeśvarā hyaṣṭau prabhāpuṣpāmbarairvinā/
dehavaktrākṛtaistulyāstathaivābharaṇāyudhaiḥ
bhaktānāṃ vighnajālasya sarvadiksaṃsthitasya ca/
saṃsāraphaladāturvai cchedanārthaṃ samudyatāḥ
parasparamukhāḥ sarve sthānakaiḥ saṃsthitāḥ samaiḥ/
gaṇeśāyutalakṣaistu nānāvarṇavapūrdharaiḥ
acyutārādhanaparairekaikaṃ parivāritāḥ/
tṛtīyāvaraṇe paścāt pūrvādikramayogataḥ
indrādilokapālānāṃ daśakaṃ vinyaseddvija!/
śatadhāmanibhaṃ dhyāyeccaturbāhuṃ purandaram
susitadvipasaṃsthaṃ tu sutīkṣṇakuliśodyatam/
ajārūḍhaṃ smaredraktaṃ śaktipāṇiṃ hutāśanam
sahasrārcibhirākīrṇaṃ sahasnādityabhāsuram/
mahāmahiṣasaṃsthaṃ tu tvañjanādrisamaprabham
subhūmadaṇḍahastaṃ tu smareddevaṃ pitrīsvaram/
daṃṣṭrākarālavadanaṃ kṛṣṇameghasamaprabham
ghoraṃ pretāsanaṃ dhyāyet khaṅgadhṛgrākṣaseśvaram/
muktāphaladyutisamaṃ bhīmaṃ pāśakarodyatam
nāgakanyāsahasnāḍhcaṃ makarasthamapāṃpatim/
nīlatoyadasaṃkāśaṃ mahādhvajapaṭāṅkitam
dhyāyet samīraṇaṃ devaṃ saṃsthitaṃ hariṇopari/
somaṃ tārāgaṇopetaṃ śaṅkhagokṣīrapāṇḍaram
bṛhacchaśakapṛṣṭhasthaṃ śiśirāstrakaraṃ smaret/
sitabhūtiviliptāṅgaṃ trinetraṃ vṛṣavāhanam
triśūlāyudhahastaṃ ca tvīśānaṃ jñāninaṃ smaret/
pātāladiggataṃ dhyāyet kūrmārūḍhaṃ halāyudham
sitaṃ sahasraphaṇabhṛdyonanto nāma nāgarāṭ/
bhacakraṃ bhrāmyamāṇaṃ tu daṇḍahastaṃ prajāpatim
haṃsārūḍhaṃ khasaṃsthaṃ tu dhyāyeddhruvamajaṃ vibhum/
ete caturbhujāḥ sarve akṣasūtravibhūṣitāḥ
cintayantaḥ paraṃ tattvaṃ varābhayakarodyatāḥ/
divyābharaṇadigdhāṅgā divyamālyāmbarānvitāḥ
divyarūpadharāścaiva divyagandhavahā dvija!/
raktaśuklaniśāpītanīlacampakasaprabhaiḥ
vyomasphaṭikamārtaṇḍarājopalanibhaistathā/
mālyāṅgarāgavasanaiḥ mahārghaiḥ samalaṃkṛtāḥ
bhūṣitā bhūṣaṇaiścitraiḥ karaṇḍamakuṭādibhaḥ/
ebhyaścaturbhujo brahman! vijñeyo vṛṣabhadhvajaḥ
dvibhujāstvamarāścānye varadābhayadāstu vā/
iti lokeśvereṣūktaṃ tato vai dvijasattama!
tṛtīyāvaraṇadvāre śākhāmūle tu dakṣiṇe/
sudarśanaṃ caturhastaṃ hrasvakāyaṃ jvalatprabham
kraudharaktekṣaṇaṃ daityadānavāsṛgvilepanam/
nṛtyantaṃ madamattaṃ ca sahasrārāntarasthitam
daṃṣṭrākarālavadanaṃ kuṭilabhrūlatāyutam/
kalpāntapāvakākāraṃ svaraśmipariveṣṭitam
dakṣiṇe bhujayugme tu pūrveṇa ca sudarśanam/
dhārayantaṃ tato'nyena viśrāntāṃ bhūtale gadām
śaṅkhaṃ mukhyena vāmena hyapareṇa gaṇitrakam/
hārakeyūratāṭaṅkamakuṭādivibhūṣaṇaiḥ
vibhūṣitaṃ vicitraistu śvetamālyāmbarādikaiḥ/
vighnānutpāṭayantaṃ ca dīptena svena tejasā
saṃsmarettu tato'nyasmin śākhāmūle mahāmate!/
susthitaṃ garuḍhaṃ vipra! taptakāñcanasannibham
saumyavaktraṃ vivṛttākṣaṃ raktatuṇḍaṃ subhīṣaṇam/
pṛthūdaraṃ dīrghapucchapakṣamaṇḍalamaṇḍitam
raktāmbaradharaṃ caiva raktasraganulepanam/
daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhrukuṭīkuṭilekṣaṇam
vicitrakañcukadharaṃ bhujagendrairalaṃkṛtam/
makuṭādyairalaṃkārairvividhaistu vibhūṣitam
bhujadvaye yaccakrasya vāme saṃparikīrtitam/
dakṣiṇe tadbhavedasya, dakṣoktaṃ vāmagaṃ bhavet
vajraṃ śaktistathā daṇḍaḥkhaṅgaḥ pāśo dhvajastathā/
śiśirākhyaṃ triśūlaṃ ca lāṅgalaṃ musalaṃ tathā
pūrvādikramayogena caturthāvaraṇe sthitāḥ/
eteṣāṃ kramaśo dhyānaṃ samākarṇaya sāmpratam
vajraṃ vajropalābhaṃ tu sitadīrghanakhāṅkitam/
daṃṣṭrākarālavadanaṃ jvalatkanakalocanam
saudāminīprabhāṃ śaktiṃ śāntāgnivadanekṣaṇām/
ghanaghargharanirghoṣamudgirantīṃ muhurmuṅuḥ
baddhamuṣṭiṃ smareddaṇḍaṃ raktāṅgaṃ raktalocanam/
krodhamūrtiṃ svadaśanairdaśantamadhara svakam
sva(kha)raśmikhacitaṃ dhyāyennṛtyamānaṃ ca nandakam/
śaradākāśasaṃkāśaṃ daśantaṃ daśanāvalīm
pāśaṃ guṇagaṇākīrṇaṃ vidyujjihvaṃ bhayānakam/
hemālipāṇḍarābhaṃ ca ghorāsyaṃ raktalocanam
śarajjaladasaṃkāśaṃ dhvajaṃ kuṭilalocanam/
svatejasā jagat sarvaṃ dyotayantaṃ balotkaṭam
śiśiraṃ śītadhāmābhaṃ pīnāṅgaṃ pṛthuvigraham/
jaṭākalāpadhṛksaumyaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam
udayārkasahasrābhaṃ triśūlaṃ bhīṣaṇākṛtim/
kalpāntapāvakākārasvaraśmipariveṣṭitam
sandhyājaladasaṃkāśaṃ lāṅgalaṃ bhīmalocanam/
kṣāmāṅgamunnatāṃsaṃ ca vajrakāyaṃ balotkaṭam
kundāvadātaṃ musalaṃ saumyamīṣatsmitānanam/
ravaṃ ravantaṃ madhuraṃ śrotrendriyasukhāvaham
nīlaraktasitāpītapāvakāñjanasannibhaiḥ/
hemacandrahimākāśasamānābhaiḥ krameṇa tu
mālyāṅgarāgavasanai ruciraiḥ samalaṃkṛtāḥ/
divyairābharaṇairyuktāḥ svaciṅnāṅkitamastakāḥ
tarjayantaśca duṣṭaughaṃ dakṣiṇena kareṇa tu/
vāmena kaṭimālambya susamaiḥ sthānakaiḥ sthitāḥ
caturthāvaraṇadvāradakṣiṇottaraśākhayoḥ/
gaṅgāṃ ca yamunāṃ caiva dhyātvā saṃpūjayet kramāt
bhagavatpādasaṃbhūtāṃ gaṅgāṃ kumudasannibhām/
navayauvanalāvaṇyasaukumāryaguṇairvṛtām
nīlāṅgarāgavasanāṃ nīlamālyairalaṃkṛtām/
dvibhujāṃ saumyavadanāṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇām
hāranū purakeyūrakuṇḍalādyupaśobhitām/
saṃsāratāpasantaptānārurukṣūn paṃra padam
vāsanākarmapaṅkāni kṣālayantīṃ svatejasā/
vahantīṃ dakṣiṇenaiva kalaśaṃ vāripūritam
vāmena tarjayantīṃ ca kareṇa prākṛtān janān/
yamunāṃ nīlaratnā(ktā)bhāṃ nīlakuñcitamūrdhajām
sitāṅgarāgavasanāṃ sitamālyopaśobhitām/
dakṣiṇe tarjanī mudrā vāme tu kalaśaḥ smṛtaḥ
anyat sarvaṃ tu gaṅgoktamatrāpi syānmahāmate!/
lohitākṣo mahāvīryastvaprameyaḥ suśobhanaḥ
vīrahā vikramo bhīmaḥ śatāvartastu cāṣṭamaḥ/
aiśvarīdikkrameṇaiva pañcamāvaraṇe sthitāḥ
dhyāyeccandrapratīkāśaṃ lohitākṣaṃ balotkaṭam/
nīlāmbaradharaṃ nīlamālyaṃ nīlānulepanam
mahāvīryaṃ mahākāyaṃ pītavarṇaṃ mahābhujam/
pravālābhāmbaradharaṃ raktasnaganulepanam
saṃsmaredaprameyākyamaprameyabalotkaṭam/
haritākṛtimāpītavasanasragvilepanam
suśobhanaṃ śobhanāṅgaṃ muktāphalanibhaṃ smaret/
atasīpuṣpasaṃkāśavāsomālyānulepanam
vīraghnaṃ vīrahākhyaṃ ca dhyāyeccampakasaprabham/
bāhlīkarañjitaṃ raktavasanasragvimaṇḍitam
vikramaṃ vikramāvāsaṃ cāṣodaranibhaṃ smaret/
kundendukāntivasanaṃ sitamālyānulepanam
bhīmaṃ bhīmākṛtiṃ dhyāyettaptakāñcanasannibham/
pāṇḍarāruṇakauśeyaṃ tadvadgandhasraganvitam
atasīkusumaśyāmaṃ śatāvartaṃ tu bhāvayet/
pītāmbaradharaṃ pītamālyagandhavibhūṣitam // 150 /
bhujadvayānvitā hyete cāntarmuditamānasāḥ/
dakṣiṇaiḥ pāṇibhi- sarverjvalantaṃ paraśuṃ tathā
vāmaiḥ śaṅkhavaraṃ dīptaṃ dadhānāścārukuṇḍalāḥ/
samāḥ samavibhaktāṅgāḥ praśāntākṛtayastathā
sthānakaiḥ saṃsthitāḥ sarve svaprabhābhirvirājitāḥ/
prasannavadanāḥ saumyāstrailokyoddharaṇakṣamāḥ
hāranūpurakeyūrapūrvabhūṣāvibhūṣitāḥ/
tadājñāprekṣakāścaiva duṣṭadoṣopaśāntidāḥ
balena mahatā kṣiptadevāsuramahoragāḥ/
ekavīrā'sahāyāśca tvaprayatnena līlayā
ābrahnabhavanaṃ śaśvat parivartayituṃ kṣamāḥ/
etadāvaraṇadvāracatuṣke dvāradevatāḥ
nyasedyugmaprayogeṇa pūrvadvārāditaḥ kramāt/
vajranābhaṃ harīśaṃ ca pūrvasyāṃ dakṣiṇottare
dhyāyettu vajranābhākhyaṃ śatadhāmasamaprabham/
mukhyadakṣiṇahastena niṣedhābhinayānvitam
vetralatāṃ dvitīyena cakrarājaṃ tṛtīyataḥ/
mukhyavāmakareṇaiva śroṇītaṭakṛtārpaṇam
śaṅkharājaṃ dvitīyena tathā vajraṃ tṛtīyataḥ/
dhārayantaṃ, tathā rukmabhūṣaṇairvividhairapi
raktamālyāmbaradharaṃ raktasraganulepanam/
evameva harīśaṃ ca niṣedhābhinayojjhitam
praveśābhinayākhyena pāṇinā kintu cihnitam/
eko hyatra niṣedhaṃ ca tvabhaktānāṃ karoti vai
bhaktānāmaparaścaiva praveśaṃ saṃprayacchati/
dvāre dvāre pratīhāradvayasyaivaṃ prayojanam
dakṣoktaṃ vajranābhasya taddharīśasya vāmagam/
ādyavāmagataṃ sarvamanyaddakṣiṇapāṇigam
dharmādhyakṣaniyantrīśau dakṣiṇe dakṣiṇottare/
kuryādantakasādṛśyau pūrvavadbhujabhūṣitau
pītakauśeyavasanau pītamālyavilepanau/
kintu daṇḍagadāhastau vajracakravivarjitau
śuddhākṣamamṛtānandaṃ pratīcyāṃ dakṣiṇāditaḥ/
vāṇakārmukamekasmin pāṇau pāśamathāpare
ādyaṃ karacatuṣkaṃ yattadvyagraṃ pūrvavadbhavet/
ākṛtau jalanāthasya sadṛśau sarvadaiva hi
nīlakauśeyavasanau nīlasraganulepanau/
vasunāthaṃ sudhānandamudagdigdakṣiṇottare
khaḍgamudgarahastau ca prāgvaccheṣaṃ catuṣṭayam/
karāṇāmanayoḥ kāryaṃ rūpeṇoḍupateḥ samam
atasīkusumaśyāmakauśeyasragvilepanau/
bhūṣaṇairbhūṣitā hyete vividhairvajranābhavat
ṣaṣṭhāvaraṇadevānāṃ taddvārsthānāṃ viśeṣataḥ/
dhyānaṃ śrṛṇu krameṇaiva tattvato munipuṅgava!
pūrvādīśānaparyantaṃ ṣaṣṭhāvaraṇasaṃsthitāḥ/
etāśca devatā vipra! tejorūpaṃ samāśritāḥ
kālo viyanniyantā ca śāstraṃ nānāṅgalakṣaṇam/
vidyādhipatayaścaiva sarudrāḥ sagaṇaḥ śivaḥ
prajāpatisamūhastu indraḥ saparivārakaḥ/
tanmukhyadvāścatuṣke tu pūrvavat saṃsthitāḥ kramāt
cakraśaṅkhau padmagade lāṅgalaṃ musalaṃ śarāḥ/
śārṅgaṃ caite kramāddhyeyā vidyuttuhinakundabhāḥ
pītanīlasitāraktasitagokṣīrasannibhaiḥ/
haritālāruṇābhaistu vastramālyānulepanaiḥ
sarvaratnamayairyuktairbhūṣaṇairapyalaṅkṛtāḥ/
mahābalā mahāvīryāstvekavaktrā dvibāhavaḥ
ete tu nāyakāḥ sarve svacinhāṅkitamastakāḥ/
duṣṭaughaṃ tarjayantaśca dakṣiṇena kareṇa tu
kaṭimālambya vāmena sthānakaiḥ susamaiḥ sthitāḥ/
dṛḍhavrato bahuśirā mahākāyo mahābalaḥ
jitakrodho durādharṣo mahotsāhastrivikramaḥ/
atulo duṣṭahā'rciṣmān sarvadṛg duratikramaḥ
viṣamo gahano'moghaḥ ṣoḍaśopapraveśakāḥ/
śakrāgnimadhyamārabhya śakreśānāntarāvadhi
śuklaśoṇasuvarṇālipiṅgaraktasitāsitāḥ/
raktapītātasīhemāḥ śoṇaśubhrasitāsitāḥ / 183 //
varṇānurūpasadvastramālyālepanabhūṣaṇāḥ/
nāmānurūpacāritrāḥ śaṅkhamudgaradhāriṇaḥ
savyetarakrameṇaiva praveśakaniṣedhakāḥ/
kṣaṇādbhuvanasaṃhārasṛṣṭisthitikṛtikṣaṇāḥ
uktānetān krameṇaiva pūrvavat saṃprapūjayet/
munayaḥ sapta pūrve'nye grahāstārādikairvṛtāḥ
jīmūtāścākhilā nāgāstvapsarogaṇa uttamaḥ/
oṣadhyaścaiva paśavo yajñāḥ sāṅgakhilāstu ye
sūkṣmarūpeṇa tiṣṭhanti pūrvavat saptamāvṛtau/
saṃbhavaḥ prabhavaścaiva pūrṇaḥ puṣkara eva ca
ānando nandanaścaiva vīrasenasuṣeṇakau/
tanmukhyadvāraśākhāsthau dvau dvau dakṣiṇavāmayoḥ / 189 //
saṃbhavaḥ śvetavarṇastu prabhavaḥ kundasannibhaḥ/
pūrṇastu raktavarṇābhastvatiraktastu puṣkaraḥ
ānandaḥ pītavarṇastu hemābho nanda ucyate/
kṛṣṇābho vīrasenastu suṣeṇo'ñjanasannibhaḥ
makuṭāṅgadacitrāṅgā gadāhastā dvibāhavaḥ/
caturbhujā vā viprendra! śaṅkhacakragadādharāḥ
pūrvavat pāṇinānyena prevaśakaniṣedhakāḥ/
daṃṣṭrākarālavadanā nigrahānugrahakṣamāḥ
kṣemakṛcchivakṛt prājño homakṛdbhūtabhāvanaḥ/
yugāntāgnyaśanaścaiva saṃvarto bhīṣaṇastathā
saṃkrandanaścānimiṣaḥ śataparvā śatānanaḥ/
audumbaraḥ prākṛtiko dvi (vi) rāmaścāṃśumālyapi
aupadauvārikaṃ tvetadgaṇaṣoḍaśakaṃ kramāt/
dṛḍhavratādisadṛśaṃ varṇataḥ ṣaḍbhūjānvitam
vāmadakṣiṇayogena pṛṣṭhataḥ pūrvapaścimam/
śaṅkhamudgarapajhākṣavarābhayasamanvitam
nānāvarṇasraguṣṇīṣavastrālepanabhūṣaṇam/
prāguktagaṇaśauryāḍhyaṃ sarvakarmakṛtikṣamam
tacchobhāṣṭakarakṣārthaṃ śatamanyurvirocanaḥ/
apratarkyastvanullaṅghyastvaprameyābhidhānakaḥ
amarṣī ca mahadbhūtaḥ ke'rākṣastathāṣṭamaḥ/
indrāgnimadhyopadvārapārśvaśobhāsvanukramāt
ekākaśaḥ sthitāḥ śūrāḥ praveśakaniṣedhakāḥ/
nīlapītajapāśyāmasitahiṅgulakendubhāḥ
mahābalā mahāvīryāḥ sudurlaṅghyapārakramāḥ/
nānāvidhāmbaraiḥ sragbhirbhūṣaṇairanulepanaiḥ
anyairanupadiṣṭaiśca yathāśobhamalaṃkṛtāḥ/
ṣāḍguṇyamahimāyuktāścaturhastāḥ krameṇa tu
pṛṣṭhadakṣiṇavāmābhyāṃ cakraśaṅkhasamanvitāḥ/
gadāgropariviśrāntamukyahastadvayānvitāḥ
dvāropadvāraśobheśānetān saṃpūjayet kramāt/
vidyā caivāparā vidyā pāvakaścaiva mārutaḥ
candgārkau vāri vasudhetyetāḥ saṃsāradevatāḥ/
sūkṣmarūpeṇa tiṣṭhanti bāhyāvaraṇabhūtale
amareśo virūpākṣaḥ sudharmiṣṭho niyāmakaḥ/
sarvasattvāśrayaścātigahanastadanantaram
mahārājeśvaraścāpi dhanādhyakṣeśvarastathā/
et gaṇeśvarāstvaṣṭau tanmukhyadvārapālakāḥ
dhyeyāścaturbhujāḥ sarve mukhyapāṇidvayena tu/
amareśavirūpākṣau vajravetralatākarau
pṛṣṭhakābhyāṃ tu pāṇibyāṃ cakraśaṅkhasamujjvalau/
kuṅkumāñjanasaṃkāśau daṃṣṭrayā vikṛtānanau
dakṣiṇottarayogena lāñchanavyatyayānvitau/
dvāradakṣiṇavāmasthau praveśakaniṣedhakau
sudharmiṣṭho niyantā ca susitaśyāmalaprabhau/
subhīmadaṇḍahastau ca vajrāyudhavivarjitau
yathākramoditānanyān dhārayantau yathāvidhi/
sarvasatvāśrayaścātigahanaḥ śyāmalaḥ sitaḥ
kintu pāśakarāvetau pūrvavadbhujabhūṣitau/
mahārājeśvaro rakto dhanādhyakṣeśvaro'sitaḥ
śiśirāyudhasaṃyuktau trikamanyadyathā purā/
mahābalā mahāvīryā duṣṭadoṣabhayaṅkarāḥ
durnirīkṣāśca durdhārṣā daityadānavahiṃsakāḥ/
nānāmahārghavāsobhiḥ bhūṣālepairalaṃkṛtāḥ
maharṣabhaṃ prabhūtaṃ ca gambhīraṃ prāṇagocaram/
yogāṅgaṃ yoganilayaṃ sanātanamaśrṛṅkhalam
tārakāntaritaṃ tāraṃ virāmaṃ viṣamaṃ tathā/
duratikramaṃ durgrahaṃ ca sudhūmramanilāśanam
tatsālakopadvāreṣu vinyaset pūrvavartmanā/
uktopadvārapālānāṃ varṇataḥ samamujjvalam
gaṇaṣoḍaśakaṃ tvetaccatuṣpāṇisamanvitam/
gauṇavāmakarādyaṃ tu mukhyavāmakarāvadhi
śaṅkhapaṭṭasahastaṃ ca niṣedhābinayodyatam/
praveśābhinayāṅkaṃ ca nānāvarṇāmbarasrajam
nānāsthānakasaṃyuktaṃ nānābhūṣaṇabhūṣitam/
akṣasūtradharaṃ vā'tha prapannānāṃ praveśakṛt
niṣedhakṛttathānyeṣāṃ nyastavyaṃ munisattama!/
devavrataṃ nirātaṅkaṃ bhīmaṃ ca puruṣaṃ tathā
ugraṃ vīreśvaraṃ ramyamariṣṭaṃ munisattama!/
anirviṇṇaṃ yugāntāṃśaṃ śatānandaṃ śatānanam
tejodharaṃ viśālākṣaṃ yugāṃśaṃ devanandanam/
etaddviraṣṭaśobhāsu gaṇamekaikaśo nyaset
upadvāreśasadṛśaṃ varṇato lāñchanairvinā/
caturbhiḥ pāṇibhiścaiva pṛṣṭhadakṣiṇapūrvakam
mukhyadakṣiṇahastāntaṃ śahkhacakragadādharam/
niṣedhakṛcca pāpānāmapāpānāṃ praveśakṛt
nānāsragambaroṣṇīṣabhūṣālepādyalaṃkṛtāḥ/
anantācintyavibhavāḥ sarvabhūtasamāśrayāḥ
nānāśastrāstrakuśalā nānājñānasamanvitāḥ/
nirastānekadaityeśāḥ sādhūnāṃ pālanaudyatāḥ
dvāradvayānvite sāle mukhyadvāragatāvubhau/
tiṣṭhataḥ sūkṣmarūpeṇa tadanyadvārapārśvayoḥ
prākārasarvakoṇeṣu vahnikoṇādito nyaset/
prabhavāpyayarūpāṇāṃ mūrtīnāṃ caturātmanām
tathā mūrtyantarāṇāṃ ca tatkāntānāmanukramāt/
mantrāṇāmastrasahghādi teṣāṃ rūpamanusmaran
caturṇāmapi koṇānāmavyaktaṃ bhavanādbahiḥ/
saṃyajedbhavanāmnāvai yasmānnānyo bhavaḥ smṛtaḥ
teṣāṃ bahiḥ svamantreṇa dikkrameṇa tu hetirāṭ/
svamarīcigaṇenaiva bhāsayantaṃ niveśay ca
nyasyaivamarcanaṃ kuryānmantramudrānvitena tu/
nirīkṣaṇādiśuddhena arghyasrakcandanādinā
vāsudevābhidhānastu devaḥ ṣāḍguṇyavigrahaḥ/
karmiṇāmupakārārthaṃ prāsādaṃ sthūlavigraham
sarvajñānakriyāḍhyaṃ ca sarvatatvasamāśrayam/
samāsādyānugṛhṇāti sadārcāntargataḥ prabhuḥ
tasmāttadaṅgabhūteṣu prākāreṣvaṣṭasu kramāt/
pṛṣvyādibuddhiniṣṭhaṃ tu bāhyaṃ tatvāṣṭakaṃ nyaset
prāsādaścāhgasaṃyuktaḥ prakṛtistriguṇātmikā/
tadgatā pratimā jīvastadgataḥ paramaḥ pumān
ato'dhidaivatānyatra tatvānyetānyanukramāt/
sarvatra vyāpakatvena dhyātvā saṃpūjayettataḥ
sarvādhāramayenaiva sarvatatvāśrayeṇa ca/
sarvadoṣaviṣaghnena kālacakrāmbujena tu
sampuṭīkṛtya bhavanaṃ saprākāramadhordhvataḥ/
saṃpūjya hnādayīṃ mudrāṃ cakramudrāsamanvitām
pradarśya sarvatodikkaṃ kavacenāvakuṇṭhayet/
ekamūrtividhāne ca tathaikadvārabhūṣite
bhavane'yaṃ vidhānaḥ syāddigvyūhapariniṣṭhite/
caturdvārānvite gehe digdvārāgrasthamaṇḍape
sarvatobhadrasāle ca aghanirmocane'pi ca/
sadadhvākhye'tha dharmākhye dvāradvidvitayānvite
dvārapālagaṇanyāse viśeṣo'yaṃ pradarśyate/
caṇḍādyāśca subhadrāntāḥ prāsādadvāścatuṣṭaye
nyasanīyāḥ krameṇaiva pūrvavad dvandvayogataḥ/
dvārordhvodumbaradvandvadvitayasthā yathākramam
lakṣmī kīrtirjayā māyā devyaḥ prāguktalakṣaṇāḥ/
satyaḥ suparṇo garuḍaḥ tārkṣyastvagreṣu saṃsthitāḥ
anirvartī mahāvartī darpahā sarvajit sthiraḥ/
jayanto bhayakṛnmānī tvaṣṭamo dvijasattama!
digagramaṇḍapadvāraśākhāpārśvaṃ samāsthitāḥ/
anirvartī mahāvartī kṛṣṇābhaḥ śukasannibhaḥ
darpahā sarvajiccaiva pāṇḍuraktasuvarṇabhau/
sthiro jayantaḥ satataṃ śyāmāñjanasamadyutī
bhayakṛccaiva mānī ca piṅgalaḥ pāṇḍurojjvalaḥ/
dvibhujāḥ sarva evaite dakṣiṇena kareṇa tu
nandakaṃ śaṅkhamanyena dadhānāḥ krūravikramāḥ/
yadā caturbhujā dhyeyāḥ tadā caite gaṇeśvarāḥ
mukhyadakṣiṇahastena khaḍgavetralatānvitāḥ/
tathā vāmakare śaṅkhaṃ pṛṣṭhage dakṣiṇāditaḥ
pāṇidvaye cakrapajhau bibhrato jvalanaprabhau/
nānāvastrasraguṣṇīṣabhūṣaṇālepanānvitāḥ
vyatyastahastacaraṇā lāñjhanavyatyayānvitāḥ/
ūrjitaścāmṛtāṅgastu sarvāṅgaḥ sarvatomukhaḥ
śubhrāṅgo varadaścaiva vāgīśaḥ śabdavikramaḥ/
pāñcajanyaviśeṣā hi dvau dvau caiva kramāt sthitau
sarvatobhadrasālasthacaturdvāreṣu pūrvavat/
dvibāhavastu saṃsmāryā dakṣiṇena kareṇa tu
gṛhītamusalāḥ sarve śaṅkhamanyena pāṇinā/
dadhānāścaiva catvāraḥ pūrve bandhūkasannibhāḥ
anye parabhṛtābhāstu sarvabhūṣaṇabhūṣitāḥ/
balena mahatā kṣiptadevāsuramahoragāḥ
ekavīrā'sahāyāśca aprayatnena līlayā/
ābrahnabhavanaṃ śaśvat parivartanakṛtkṣamāḥ
viśveśo viśvabhugviśvo viśvātmā viśvalocanaḥ/
viśvapādo viśvabhujaḥ tathā vai viśvakarmakṛt
ete dvitīyasālasya digdvāreṣu niyāmakāḥ/
dvibāhavaḥ parijñeyā vāmadakṣiṇayogataḥ
gadākhaḍgāstrasaṃyuktāḥ karaṇḍamakuṭānvitāḥ/
śoṇapiṅgasitaśyāmaraktapītasitāsitāḥ
sarvarṇāmbarālepasragbhūṣābhirvirājitāḥ/
ekavīrā'sahāyāśca sarvadoṣanivārakāḥ
taddvārāntarabhāgeṣu vāmadakṣiṇayogataḥ/
prāsādābhimukhān nyasyennidhinātheśvarān kramāt
śaṅkhapajhau mahāpajhaśatadhāmābhidhau tataḥ/
akhaṇḍitaḥ santataścānantadhāra iti śrutaḥ
sarvadvāra iti khyātaḥ prathamau pūrvamīritau/
anyeṣāṃ vakṣyate ṣaṇṇāṃ varṇarūpādikaṃ kramāt
raktaḥ kṛṣṇaḥ suvarṇābhaḥ sitāruṇatamālabhāḥ/
śaṅkhapajhanidhīśoktasarvalakṣaṇalakṣitāḥ
vasuratnasuvarṇāṣṭalohadhānyadhanādhipāḥ/
sarvauṣadhinidhīśānāsteṣāmūrdhve sukhāsanāḥ
sarvālaṅkārasaṃyuktāḥ svāśritābhimatapradāḥ/
tatastṛtīyāvaraṇadvāreṣu dvandvayogataḥ
taddakṣiṇottarābhyāṃ tu śākhābhyāṃ vinyaset kramāt/
purataścakragaruḍau halatālau tu dakṣiṇe
paścime śārṅgamakarau saumye nandakaṛśyakau/
cakrapakṣīśatārāṇāṃ śārṅganandakayorapi
sveṣu sthāneṣu pūrvoktaṃ varṇarūpādikaṃ dvija!/
anyeṣāṃ tālapūrvāṇāṃ trayāṇāmatha vakṣyate
tālo dhvajaḥ syādbhūtādikālarūpābhimānakaḥ/
jhaṣaḥ sarvāṅganibhṛto jagadbīja udāhṛtaḥ
sa sarvopadravo ṛśyaḥ saṃsāraścapalātmakaḥ/
etān sūkṣmasvarūpeṇa dhyātvā saṃpūjayet kramāt
gaṅgā ca yamunā godā nadī ca mahatī tathā/
vitastā narmadā caiva jambvākhyā ca sarasvatī
nadyaścaturthasālasya digdvāreṣu kramāt sthitāḥ/
gaṅgāyamunāyoruktaṃ varṇarūpādikaṃ purā
tābhyāmanyāḥ samānāstu varṇaśobhāṃ vinaiva tu/
sitāruṇāsitasvarṇasitakundasamaprabhāḥ
pramattaprauḍhaveṣāśca nānābharaṇabhūṣitāḥ/
sarvadhātuvicitrāṅgāḥ sarvaratnavirājitāḥ
sudhākumbhadharā dvābhyāṃ karābhyāṃ pūrvavacca tāḥ/
evaṃ digdvārabhavanadvārsthasthitirudāhṛtā
ekamūrteṣu diṅmūrteḥ prākāreṣūrdhvageṣu ca/
dvārādayastadīyāśca sāmānyāḥ samudāhṛtāḥ
sarvasālapratīhāraśākhāpārśvagatāvubhau/
dhyeyau vā sthāpanīyau vā bāhyahāragatau yadi
yathoktalakṣaṇopetau sthāpanīyau yathākramam/
evamāvaraṇeśānān dhyātvā saṃsthāpya vārcayet
dhyānotthāḥ pīṭhadeśeṣu svākārāḥ svāsu sajhasu/
tadarthamaṅkaṇakṣetraṃ tridhā vā pañcadhā bhavet
tribhāgamekabhāgaṃ vā tyaktvā tanmadhyato bahiḥ/
pīṭhaṃ vāyatanaṃ kuryāt sarvadikṣvanatre'thavā
adharottaraniṣṭhābhyāṃ prāgukte pūrvavat sthite/
śileṣṭakādibhiḥ klṛptāḥ pīṭhikā hastavistṛtāḥ
tadardhenochritāḥ sarvāḥ sarvālaṅkāraśobhitāḥ/
catuśrāḥ suvṛttā vā saṃpūjyā vā'tha kevalāḥ
prāmādivāstudevānāṃ svadigbhāgagateṣu ca/
gomayādivilipteṣu maṇḍaleṣu baliṃ haret
vistārocchrāyamānādvai pīṭhāḥ prāguktalakṣaṇāḥ/
ardhamānena vā kāryā rathayātrā'virodhakam
evamāvaraṇeśānāḥ pīṭheṣu svāsu dikṣu ca/
duṣṭadoṣanirāsārthaṃ prāsādābhimu(khaṃ)khāḥ sthitāḥ
catuḥ sthānāvatīrṇasya dvāre ca yajanālaye/
sthāpanaṃ gaṇanāthānāṃ śrṛṇu tvaṃ munipuṅgava!
vāstukṣetreśasaṃjñau dvau prāgdvāre pūrvavat sthitau/
lakṣmīḥ kīrtirjayā māyā dvāreṣūrdhvasthitāḥ kramāt
vajranābhādayo devā dvau dvau digdvāraśākhayoḥ/
prāgādidvārakumbheṣu saṃbhavaprabhavādayaḥ
kumudādyantaraṅgaṃ ca bhūtānāmaṣṭakaṃ param/
dvārāntaryugmayuktyā tu bhramaṇīdeśamāśritam
suparṇaścakrasaṃjñaśca satyaḥ kaumodakī dvija!/
yojanīyāḥ krameṇaiva dvārāṇāmagrabhūtale
hemadaṇḍagataḥ satyaḥ kintu paścimadiggataḥ/
caṇḍādyāśca subhadrāntā dvau dvau prāgādiṣu dvija!
dakṣiṇottarayogena toraṇastambhamūlagāḥ/
cakradvitayamadhyasthaḥ pakṣīśastoraṇopari
susitāsu patākāsu satyākhyo vihagādhipaḥ/
suparṇaḥ śoṇavarṇāsu garujaḥ piṅgalāsu ca
rājapāṣāṇavarṇāsu tārkṣyasaṃjñaḥ pratiṣṭhitaḥ/
nānāvarṇapatākāyāṃ saṃpūjyo vihageśvaraḥ
indrādilokapālāste siddhasaṅghapurassarāḥ/
vajrādayastadastrāśca svāsu dikṣu bahiḥ sthitāḥ
mukhyakalpe'thavānyeṣu nimitteṣvevamācaret/
anukalpe'tha caṇḍādīn vāstunāthādipūrvakam
dvāreṣu kevalān nyasya garuḍāntaṃ prapūjayet/
sarvadvāreṣu vā pūjyaḥ sahetīśaḥ patatripaḥ
vividhāsu pratiṣṭhāsu jīrṇoddhāravidhāvapi/
mahotsaveṣu sarveṣu dhvajārohaṇakarmaṇi
maṅgalāṅkurarope ca pavitrārohaṇādiṣu/
tathā cānantakalaśādyabhiṣekavidhāvapi
prāyaścitteṣvanityeṣu tulārohādiṣu dvija!/
śāntikādiṣu mukhyeṣu kāmyeṣvanyeṣu nityaśaḥ
mukhyakalpoktavidhinā kuryādanyatra cānyathā/
siddhasaṅghāstathendrādyāstadastrāśca yathākramam
lokadikpālakāstvete svasenābhiḥ samāvṛtāḥ/
prasiddhaprāgvaśenaiva nityaṃ svasthānamāśritāḥ
dikapālakatvādāsṛṣṭeryatasteṣāṃ sthitiḥ sthirā/
bhagavanmantramūrtīnāmanantānāṃ mahāmate!
svasthānasthā namasyanti pūjayanti japanti ca/
dhvajādyairupacāraiśca samyak paricaranti ca
kaivalyasiddhaye śaśvadbahubhiḥ svānugaiḥ saha/
pālayanti ca, bhaktānāṃ balamojo dadanti ca
dhvaṃsayanti ca vighnaughamaniśaṃ mantrayājinām/
saṃrakṣanti phalaṃ māntraṃ vardhamānaṃ dvilakṣaṇam
adhikāramanādīyaṃ śaktibījaṃ jagatprabhoḥ/
diksiddhaye daśātmatvaṃ tadavyattyaṣṭadiśātmikā
bāhyatrisālabhūmiṣṭhāḥ kālādyā bhavadevatāḥ/
tatsādhakatvāt pūrvoktadigbhāganiyatāḥ sadā
vajranābhādayo devā lokadigdvārapālakāḥ/
tathāmareśapūrvāśca saṃbhavaprabhavādayaḥ
prasiddhaprākkrameṇaiva digdvāreṣu sthitāḥ kramāt/
kālādyamaṣṭakaṃ nityamindrādyaṃ rudrapaścimam
niyantā kālatatvānte tadante susthitaṃ viyat/
kramāt pūrvottare koṇe nyaseddakṣiṇapaścime
vidyā'vidyādvayaṃ yadvai svapadasthe'gnimārute/
candrādityāvudagyāmyasthānayorviniveśya ca
pratyagbhāgagataṃ toyaṃ prāgbhāge vinyaseddharām/
kumudādyāvṛtīśānā lohitākṣādayastathā
vajranābhādikaṃ muktvā dvārapālatriraṣṭakam/
dvārapālagaṇāstvanye sālakoṇagaṇāstathā
proktakrameṇa tiṣṭhanti bhagavatprāgapekṣayā/
kumudādigaṇeśānāḥ puragrāmādivāstuni
pālikāvasathe caiva dikpāloktavaśāt sthitāḥ/
trisandhyamevaṃ devānāṃ balidānaṃ samācaret
saṃkalpiteṣu sāleṣu dvārāvaraṇavāsinām/
asaṃkalpitasāloktadevānāṃ nācaredbalim
tattannirmāṇakāle tān pratiṣṭhāpya yathāvidhi/
devayātrā sametaṃ tu balidānaṃ samācaret
evaṃ sarvaṃ samapādya mahāpīṭhordhvabhūtalam/
prakṣālitaṃ samāruhya prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ
tadūrdhvāmbujadikpatre kumudādīnathāntare/
sarvabhūtān pāriṣadānāhūya grahasaṃjñitān
saṃpūjya sodakaṃ tatta baliśeṣaṃ samutkiret/
paścādācamya vidhivat snātvā vā saṃviśedgṛham
sarvadvārāvṛtīśānāṃ soṇasthānāṃ samarcane/
natipraṇavasaṃyuktasvanāma mantra īritaḥ
mahāpīṭhasthabhūtānāṃ pārṣadānāṃ gṛhātmanām/
tārānte viṣṇuśabdaṃ ca niyuñjyāduditakramāt
sarvakoṇagatā mantrāḥ phaḍantāḥ samudīritāḥ/
sarve samuditā mantrāḥ svāhāntā homakarmaṇi
dhyātvaivamarcya tanmantrairarghyādyairupacārakaiḥ/
darśayedāvṛtīśānāṃ mudrāṃ tarjanisaṃjñitām
dvārapālagaṇānāṃ tu caṇḍādyuktamanantaram/
dharmādyāvaraṇādūrdhbaṃ hetunā yena kenacit
balidānamaśakyaṃ cettatratyānāṃ yathākramam/
sarvatobhadrapūrveṣu dviguṇīkṛtya cācaret
mukhyakalpe tathānyatra yathāśaktyāvṛtikṣitau/
tadbāhyāvṛtidevānāmāvṛtyāvṛtya tarpayet
dvāropadvārapālānāṃ tasmin dvāre samarpayet/
mahāpīṭhoditānāṃ ca taddvārāgragamaṇḍale
dhyānotthānāṃ tu sañcāre na doṣaḥ kena hetunā/
tattadāvaraṇadvāradeśeṣūktakrameṇa tu
dravyamūrtigatānāṃ ca saṃcāraḥ syādaniṣṭadaḥ/
evamāvṛtidevānāṃ trisandhyaṃ balimācaret
nityotsavārthabimbasya sannidhau tat samācaret/
nṛttageyādisaṃyuktaṃ vedaghoṣasamanvitam
nityotsavārthabimbe tu yānānnipatite bhuvi/
uttamaṃ snapanaṃ kṛtvā śāntihomaṃ samācaret
yānamāropya tadbimbaṃ punarnityotsavaṃ caret/
dvādaśāhaṃ vrataṃ kuryāt sādhakaḥ khinnamānasaḥ
japet svamantrāyutakaṃ yadi bhedādidūṣite/
vidhivat tat samādhāya kṛtvā saṃprokṣaṇaṃ tataḥ
utsavaṃ śeṣaṇāpādya khinnacittastu sādhakaḥ/
tadārabhya nirāhāro brahnacaryavrate sthitaḥ
catuṣkamayutānāṃ tu svamantrasya tadā japet/
tatra trirātraṃ ṣaḍahaṃ dvādaśāhaṃ dvipakṣakam
vratamācarya yatnena pātrebhyo dānamācaret/
gobhūhemādikānāṃ tu yathāśakti dvijottama!
daivādbṛhati bhaṅge vā tadā bimbāntareṇa tu/
snapanādiniyuktena balidānaistu kaivalaiḥ
karmaśeṣaṃ samāpādya kṛtvā mantravisarjanam/
jīrṇoddhārakrameṇaiva vratācaraṇamābhet
japāyutacatuṣka ca trirātrādyaṃ catuṣṭayam/
yāvadbimbasamāpattirbhūyaḥ kṛchrādikaṃ caret
bimbārambhadināt pūrvaṃ tatastvekādaśāhnikam/
vrataṃ kṛtvā tu deve tu vimbārambhadine dvija!
saṃpūjya dvādaśācāryān samamūlyaṃ pṛthak pṛthak/
tebyo dvādaśadānāni datbā gobhūtilāni vā
eteṣāṃ sannidhau bhūyo bimbāpādanamārabhet/
yadvābimbaṃ samādadhyāt pratiṣṭhādikramāccaret
gobhūhemādikānāṃ tu dānaṃ cāpi samācaret/
jātalokāpavādastu bhūyaśca vratamācaret
yāvallokāpavādastu śāntaḥ syātāvadācaret/
manaḥprasādaparyantakālaṃ ca vratamācaret
anyeṣāmapi bimbānāṃ jāte bhedādike sati/
evameva bhevadvipra! prāyascittavidhikramaḥ
śūdrasyārādhakasyaivaṃ prāyaścittaṃ samīritam/
vaiśyasya dviguṇaṃ tvetat triguṇaṃ kṣatriyasya tu
caturguṇaṃ brāhnaṇasya prāyaścittaṃ samīritam/
manuṣyasthāpitānāṃ tu bimbānāṃ bhedanādike
sañjāte sādhakasyaivaṃ prāyaścittaṃ samīritam/
ārṣe tu bhagavadbimbe tadeva dviguṇaṃ bhavet
devaiḥ pratiṣṭhite bimbe tadeva triguṇaṃ bhavet/
siddhapratiṣṭhite bimbe tadetat syāccaturguṇam
svayaṃvyakteṣu bimbeṣu jāte bhedādike sati/
prāyaścittaṃ yathoktaṃ tu bhavet pañcaguṇaṃ dvija!
dvividhaṃ syāt svayaṃvyaktaṃ bimbaṃ bhagavato vibhoḥ/
sālagrāmaśilārūpairitaraistu śilādibhiḥ
ubhayatra samānaṃ syāt prāyaścittaṃ samīritam/
tatrāyaṃ hiviśeṣaḥ syāt svayaṃvyaktādiṣu dvija!
pūjāyāṃ vartamānāyāṃ samādhānādikaṃ caret/
prāyaścittādikaṃ sarvaṃ saviśeṣaṃ samācaret
svayaṃvyaktādikānāṃ tu vinā martyapratiṣṭhitam/
sarveṣāmapi vimbānāṃ prāptamekatamaṃ tu yat
khīkārasamaye vipra! lakṣaṇādivivarjitam/
khaṇḍitaṃ sphuṭitaṃ vāpi yathāvasthitameva hi
svīkṛtyārādhayennityaṃ na doṣastasya vidyate/
sālagrāmaśilābimbe tattanmūrtivinirṇayam
tattadvyavasthitaiścihnairjñātvā samyak samarcayet/
paścādbhadādike jāte prāyaścittaṃ samācaret
pūrvoditaṃ prayatnena sādhakaḥ kṣīṇamānasaḥ/
corabhūvārivanhyādyairjāte bhedādike'pi ca
bimbe cāpahṛte vāpi mārjārādyaiśca jantubhiḥ/
bhedādike'pi saṃjāte prāguktaṃ sādhakaścaret
tasmāddināt samārabhya prāyaścittaṃ tu yatnataḥ/
yasmāt prāgārjitaṃ pāpaṃ karma tatrāpi kāraṇam
tasmāttacchāntaye vāpi hyapavādasya śāntaye/
prāyaścittaṃ tu kartavyaṃ vihitaṃ prāk prayatnataḥ
anyathā pātakī sa syādetasmāt pātakāddvija!/
pramādataḥ kṛtepyevaṃ prāyaścittaṃ samācaret
buddhipūrvakṛte mede prāyaścittairna niṣkṛtiḥ/
avaśyaṃ daṇḍya eva syāt sa pāpiṣṭho'tidurmatiḥ
svapramādakṛte bhede jantvantarakṛtepi vā/
sādhako hyanutāpārto nācaredyadi kīrtitam
prāyaścittaṃ tathā sopi daḍyaḥ syāt prathamaṃ tataḥ/
prāyaścittaṃ ca vai kuryādayogyastvanyathā bhavet
gopannapi ca doṣasya tasya bhedādikasya ca/
daṇḍaśca prāyaścittaṃ ca vidheyamubhayaṃ bhavet
evaṃ bhedādike jāte bhayaṃ syādrājarāṣṭrayoḥ/
tacchāntyai saptadivasaṃ yajet kumbhasthalādikam
ekasmin vā trisaptāhaṃ bimbasaṃsthaṃ ca mantanapam/
doṣe prasiddhe bhedādau prāyaścittaṃ samīritam
aprakāśe yathoktāttu caturthāṃśaṃ samācaret/
pūrvaṃ tvapahṛtaṃ bimbaṃ bhūyaḥ prāptaṃ yadi dvija!
prāyaścittādyathoktāttu yatnenārthaṃ samācaret/
bimbānāṃ tu kṣate jāte śrṛṇu doṣān viśeṣataḥ
kṣatamindriyacakrasthaṃ karturbhavati doṣadam/
ākaṇṭhānnābhipajhāntaṃ mantrasthaṃ putramṛtyukṛt
pārśvadvaye tu jāyāyāḥ pṛṣṭhasthaṃ bhrātṛhānidam/
nābheryanmeḍhraprayantaṃ sthānamāsādya tiṣṭhati
kṣataṃ sutaśiśūnāṃ ca nāśakṛdbhavati dvija!/
ākaṭeḥ pāyuparyantaṃ bhaginīnāṃ kṣayāvaham
ūrumūlācca jānvantaṃ yatra yatra bhavet kṣatam/
dhanadhānyapaśūnāṃ ca kṣayo bhavati sarvadā
jānvoḥ pādatalāntaṃ ca bhṛtyavargasya dobadam/
sarveṣāmanukampārthamātmanaścāpi tṛptaye
kartā kamalasaṃbhūta! kṣatamakṣatatāṃ nayet/
alpakṣate samādhānaṃ vihitaṃ tu nibodha me
yojayeccitrabimbasya galitaṃ gandhabhāvitaiḥ/
sitaraktādikai rāgaiḥ pāvanairastramantritaiḥ
mṛṇmayānāṃ tu bimbānāṃ madhvājyakṣīramiśrayā/
mṛdā kauśeyasaṃpūrṇayuktyā hemodasiktayā
sandhānaṃ kārayedvipra! dārujasya nibodhatu/
bhede bhaṅge ca sandadhyādastraśastradvayena tu
aśmajānāṃ kṣate jāte sati ratnaśalākayā/
sahemayā ca vihitaṃ ghṛṣṭaśāṇasya gharṣaṇam
manuṣyanirmitānāṃ tu hyaśmajānāṃ bṛhatkṣate/
sarvathā vihitastyāgaḥ svayaṃvyaktādikeṣu tu
śilāmayeṣu bimbeṣu bhinnaṃ bhagnaṃ ca yojayet/
suvarṇanirmitaiḥ paṭṭairyathā dṛḍhataraṃ bhavet
yadvā tadaṅgairhaimena kṛtvā samyaṅniyojayet/
dāruje lohajeṣvevaṃ svayaṃ vyaktādikeṣvapi
bhede bhaṅge samādhissyāt svayaṃ vyaktāśmabimbavat/
ratnaje'pi samādhānamevameva samācaret
sālagrāmaśilāvimbaṃ bhinnaṃ bhagnaṃ bṛhat kṣatam/
alpakṣataṃ ca sauvarṇaiḥ paṭṭairdṛḍhataraṃ yathā
bandhayellohaje bimbe śrṛṇu martyapratiṣṭhite/
kevalasya hi haimasya yathālābhaṃ kṣete kṣipet
svarṇaratnamayaṃ cūrṇaṃ dvādaśākṣaramantritam/
anyadhā tūtthite bimbe kṣataṃ samyaṅmahāmate!
īṣatsuvarṇamiśreṇa pūrayet svena dhātunā/
svayaṃ vyaktādike'pyevaṃ mukhyakalpe samācaret
prāsāde maṇḍape vāpi gopurādiṣu vā dvija!/
śobhārthaṃ saṃsthitānāṃ ca bimbānāṃ pararūpiṇām
vyūhānāṃ vibhavānāṃ ca sadā bhagavato vibhoḥ/
bhedādike tu sañjāte samādadhyāt tathaiva tu
tattatsannidhyanuguṇaṃ pratiṣṭhādikamācaret/
prāyaścittaṃ samabhyūhya sādhakastu samācaret
iti śrīpāñcarātre pārameśvarasaṃhitāyāṃ kriyākāṇḍe dvārāvaraṇadevatādhyānanirṇaya, balibimbādipatana bhaṅga aṅgavaikalya prāyaścitta, dārujādibimbasamādhānaṃ nāma ekādaśo'dhyāyaḥ //
*****************
Original text: parameśvarasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0