Paramapurusha Samhita · Chapter 8
śrīmatpāṃcarātrāgamāṃtargata śrīparamapuruṣa saṃhitā.
aṣṭhamodhyāyaḥ
bhaktabhāva vilakṣaṇakadhanaṃ
ṛṣayaḥ-
bhaktabhāva vilakṣaṇa viṣaye ṛṣi praśnaḥ
ślo// bhagavanmuniśārdūla(haridhyānaparāyaṇā) sadāhari parāyaṇā/
purātvayoditāssarvāḥprapanna syatulakṣaṇāḥ
kiṃtvadyaśrotumicchāmo tasyabhāva vilakṣaṇaṃ/
kenabhāvenamahatā lokesarvajanāssadā
bhavasāgaramagnāśca amagnāyiva śrīpateḥ/
sāyujyaṃ prāptumarhaṃti (tadadyavadanomune)tadvadanva mahāmune
śrīnāradaprativacanaṃ bhaktabhāva vilakṣaṇa kadhanaṃ bhāvanādhikya nirūpaṇaṃ
śrīnāradaḥ-
śṛṇudhvaṃ munayassarvelokānugrahakāṃkṣayā/
apekṣitaṃyaduṣmābhi śśrotumadyabuthottamāḥ
tadbhāvanākramaṃcaikaṃ loke(mukhyamitīritaṃ)mukhyatamaṃsmṛtaṃ/
karmaṇyasmin cakasminvā yadbhāvaṃtadbhaveddhṛvaṃ
satkārya nirvahaṇāśaktānāṃ bhāvamātreṇa phalaprāptikathanaṃ bhāvarahita karmaṇo niṣphalatva nirūpaṇaṃ
harikaiṃkarya karaṇe aṃgalopādi hetubhiḥ/
ālayādikanirmāṇe dhanahīnatayāpica
yevartaṃti janāloke tecabhāvanayātayā/
prāpnuvaṃtiharesthsānaṃ durlabhaṃparamaṃmahat
yebhaveyussadāpuṇyakṣetrayātrāparānarāḥ!
sarvadāpuṇyatirdheṣu susnātāścatadhaivaca
harimaṃdiranirmātā stadhāyajñaparā(pica)bhuvi/
tadbhāvarahitāścānya bhāvenayadivartate
teṣāṃtutadbhalaṃ(nāstikiṃciccāvi munīśvarāḥ)bhūyānnakiṃciccamunīśvarāḥ/
gajasnānavadeteṣāṃ sarvekāryāścaniṣphalāḥ
prasannayivabhāvakaraṇe viśeṣakadhanaṃ
adyāhaṃte pravakṣyāmi prapanna syamahāmateḥ/
bhāvanālakṣaṇaṃtadva dyaḥkarotidharātale
tasyavainiścayaṃviṣṇo ssāyujyaṃmunisattamāḥ/
devālayādi nirmāṇe kartavya bhāva nirūpaṇa vidhiḥ
purāyevamayāproktaṃ haripūjāvidhānake
devālayādinirmāṇe prasādādikabhakṣaṇe/
tadhaivasarvaśāstrokta dharmādyācaraṇe(ṣuca)pica
bhojanādika sāmānyakarma subhāvamātreṇa viśeṣa prāptiḥ
yadbhāvenapravartavyaṃ tatsarvaṃ vistareṇavaḥ/
adyavakṣyāmyaśaktānāṃ bhaktānāṃbhāvanākramaṃ
enabhāvenalokesmin sarvasāmānya karmasu/
bhojanasnānapānādi sarveṣucamahāphalaṃ
svagṛhedevālaya bhāvaḥ/ svātmani pūjaka bhāvaḥ dārāputrādiṣvālaya paricāraka bhāvaḥ tadbhala nirūpaṇaṃ
prapannassamanāpnoti tacchruṇudhvaṃmunīśvarāḥ/
gṛhasthassarvadāsvīya gṛhaṃtuharimaṃdiraṃ
ātmānamarcakaṃdārā putrāstvanyetusevakāḥ/
iti(bhāvena)matvāpravartetayadi tasyaharergṛhe
svakaḻatraputrādika bhūṣaṇādiṣu bhagavatsamarpaṇa bhāvaḥ tadbhalaṃca
sarvadāpyarcitaṃpuṇyaṃ labhatenātrasaṃśayaḥ/
svakīyadārāputrāṇāṃ poṣaṇebhūṣaṇepica
teṣāmaṃtasthitaṃśauriṃ dhyāyantasmaihisarvadā/
samarpitaṃ(cetibhāvya yajamānastubhūtale)sarvameta ditimatvādharātadale
svaśarīrakṣāḻane bhagavadālaya sammārjanādika bhāvaḥ svavastradhāraṇedhāmālaṃkāra bhāvaḥ
haressamarpitaṃpuṇyaṃ prāpnotisanarottamaḥ/
yastukurvītasadbhāvaṃ(svakīyasnānakarmaṇi! mārjanaprokṣaṇāni)svaśarīrasyakṣāḻane
sammārjanādikaṃcei bhagavanmaṃdirebudhāḥ/
svavastradhāraṇecaiva alaṃkāraṃharergṛhe
bhojane bhagavannivedana bhāvaḥ teṣāṃ phala nirūpaṇaṃ
bhojanecasvakīyāṃtaḥ praviṣṭhasyanivedanaṃ/
ityevaṃ bhāvamātreṇa sarvadāsanarāgraṇiḥ
tadbhalaṃsarvamāpnoti (saṃśayonāsti bhūsurāḥ)nāstyasmin saṃśayaṃbhuvi/
vaiṣṇavādika vaṃdane bhagavadvaṃcana phala nirūpaṇaṃ
vaṃdanevaiṣṇavādīnāṃ teṣāṃtuhṛdayasthitaṃ
śrīhariṃmanasādhyātvā tadmaṃdanaphalaṃlabhet/
saṃdhyopāsanā dyairbhagavatprītirakaṇaṃ naṣṭavastrādike hari samarpaṇa bhāvanaṃ
saṃdhyādyupāsanecaiva devarṣipitṛtarpaṇe
kevalaṃbhāvamātreṇa sarvadeva svarūpiṇaṃ/
hariṃsaṃtarpyatebhūmau niścayaṃmunisattamāḥ
pramādādyadivastraṃvā bhūṣāvādharaṇītale/
yadisyātpatitaṃnaṣṭaṃ yasyakasyaca bhūsurāḥ
tadvastrādika sarvaṃca harerarpaṇa bhāvanāt/
tadbhalaprāpti kadhanaṃ corāpahṛtavastuṣu harisamarpaṇa bhāvanaṃ tenaphalaprāpti kadhanaṃ
labhatetadbhavaṃsarvaṃ saṃśayonāsti(bhūsurāḥ)bhūtale
coreṇāpahṛtaṃyadyapyasyakasyadhanādikaṃ/
tatsarvaṃśrīmahāviṣṇo rarpitaṃcetibhāvayet
tenabhāvenamahatā corasyahṛdayesthitaḥ/
śauristṛpyatipūrvokta thanādyairmunipuṃgavāḥ
duḥkhitayeva bhagavatkṛpāpātraḥ bhagavatkṛpayā duḥkhasaṃbha hetu nirūpaṇaṃ bhaktānāṃ duḥkhahetuḥ
yasyalokemahadduḥkhaṃ (bhavedbhuvidvijottamāḥ)bhaviṣyatidharātale/
tasminnevatudeveśaḥ prasannayitibhāvayet
kiṃtuyasmīn mahāviṣṇuḥ prasannasyāddharātale/
satusarvaṃcaprārabdhaṃ janmajanmāṃtarārḍitaṃ
adyayevatubhaktvāṃte haresāyujyamāghnayāt/
tasmādevahilokesmin bhaktānāṃduḥkha saṃbhavaṃ
dhanadhānyādhikya tayābhavabaṃdhādhikya kadhanaṃ bhaktaśodhanaṃ
kiṃsalokenarāṇāṃtu dhanādhikyatayāsataṃ/
bhavabaṃdhādhikatācaiva saṃbhaviṣyatibhūtale
tasmādevahariryasya sāyujyaṃdātumicchate/
mahadduḥkhānitatpūrvaṃ datvāśodhatitaṃsvayaṃ
sukhaduḥkhādiṣu samānabhāva nirūpaṇaṃ
(jagatsṛṣṭyautu devasya)sṛṣṭyautudevadevasya sukhaṃduḥkhaṃ samaṃsmṛtaṃ/
tasmātprapannastusukhe duḥkhecasamabhāvanaṃ
kṛtvāhariprasādaiva bhāvayedduḥkha saṃbhavaṃ/
lokesmin yasyavaibhūyā (dviśeṣadhana gauravaṃ)dadhikaṃ gauravaṃdhanaṃ
saukhyādyādhikyatayā bhaktilopa kathanaṃ duḥkhitasyamokṣa prāptiḥ
saukhyaṃcadārāputrāśca sahākīrtiścamānyatā/
tasyaśrībhagavadbhaktiralpamevabhavetsadā
tasmātsuduḥkhitopyatra prapannastudharātale/
sadāharipadadhyāna(parato)niratomokṣamāpnuyāt
mṛtyuprāptirnajñāta viṣayaḥ tadñjānenaprapannasyakartavya nirūpaṇaṃ
jagatyasminhisarveṣāṃ mṛtyurdehenajāyate/
kiṃtvasyaprāptimātraṃtu (sajñātuṃśaktyatenaraḥ)jñātuṃkopinaśaktyate
tasmātprapanna ssvātmānaṃ mṛtyudaṃṣṭrāṃtarasthitaṃ/
sarvadābhūtalejñātvā janmarāhityakāṃkṣayā
mādhavaṃhṛdayedhyāyan sarvakāryeṣuvartayet/
mārgasamīpa devālaya praveśādiṣu snānādināma nāvaśya kadhanaṃ bhagavannāmasmaraṇena bhaktānāṃśuddhi nirūpaṇaṃ
yastugacchedtharergeha samīpemārgatopica
asnātastvaśuciścaiva maṃdiraṃsaṃpraviśyaca/
bhagavaddarśanaṃkuryā dbhaktyānirmalacetasā
yassmaredbhartibhāvena hariṃsvahṛdayevaraḥ/
sabhūyātsasvadā(bhūmau pariśuddhastunirmalaḥ)loke pariśuddhovinirmalaḥ
tasmādyasyayadāśaurerdarśanaṃtuhaṭhāllabhet/
tadābāhyaviśuddhyāpi rahitodarśanaṃcaret
bhagavaddarśane sarvaśuddhi nirūpaṇaṃ-bhagavaddarśana mahimā
kiṃca śaurerdarśanaṃca svayaṃśudthiṃkariṣyati/
mahāpātaka vargaṃca svamahimnāhikevalaṃ
snānadāna japādibhyo yadbhalaṃ(nalabheddvijāḥ) durlabhaṃ bhuvi/
tatsarvaṃ harisevāyāṃ labhiṣyati dharātale
śarirasya asthiratvanirūpaṇaṃ-haṭhāllabda haridarśanatyāge pratyavāyaḥ
lokesmin yasyakasyāpi śarīraṃ budbudaṃ bhavet/
sarvejanā(ścalokesmin)ssadāloke mṛtyudaṃṣṭhrātarasthitāḥ
tasmādayatna siddhaṃśrī haridarśana sadbhalaṃ/
yaḥtyajenmūḍha bhāvena aśuddhyādi ka(bhāvanāt)hetunā
tasyasnānādyanuṣṭhānā naṃtaraṃ haridarśanaṃ/
kartuṃcāpyu citaṃkālaṃ (labhetanapanarbhuvi)nalabheccadharātale
tasmātprapannastusadā bhagavaddarśa nādikaṃ/
bhagavaddarśasya pradhama kartavya nirūpaṇaṃ
sarvādhikyaṃ tusaṃbhāvya yatrakutra catallabhet
yadākadāvātanmukhya magrekṛtvānya dācaret/
sarvadharmāṇāṃ bhagavatkaiṃkarya bhāvena kartavyatva nirūpaṇaṃ
lokesamasta(kāryāṇi dharmāṇica munīśvarāḥ)dharmāṇi sarvekāryāśca bhūsurāḥ
harikaiṃkaryarūpeṇa bhagavacchāsa nāditi/
prasannānāṃ kāmya rāhityenāpi abhīṣṭa siddhi nirūpaṇaṃ
matvākurvaṃtu tasmādvai jagannādhoramāpati
teṣutṛptassadābhūtvā sarvābhīṣṭāni (dāsyati)dīyate/
yaḥkaroti sakāmaśca puṇyakāryāṇi bhūtale
sakāmānāṃca arha phalasiddhireva-natdiṣṭa siddhiḥ- kāmyakarma visarjana hetuḥ-
tasyāpi śrīpatistvarha phalānyevadadātivai/
yadākṝra jvaropeto jalpate bhojanādikaṃ
tathābhavajva ropeta ssarvākāmān cavāṃchati/
yadhātupradhamaṃ vīkṣya mātāpyannaṃnadīyate
tadhādvitīya mālokya hariśceṣṭān nadīyate/
sarvabhārasanyāsa nirūpaṇaṃ
tasmādeva sadākāmyaṃ karmatyājyaṃhi sajjanaiḥ
kiṃtuprapanna ssarvaṃca haryadhīnaṃ vibhāvayan/
sarvabhāraṃca śrīnādhau sannyasya bhuvivartayet
tasyadoṣādikaṃyasmin kasminkāryeca nābhavet/
prasannānāṃ divyakṣetra yātrāvasara kadhanaṃ-
prasannassarvadālokeyadiśaktyati bhūsurāḥ
divyakṣetrādi kaṃsarvaṃ gatvāteṣu janārdanaṃ/
tatratatra sthitānaṃta mahimādikassayutaṃ
saṃvīkṣyaśrīharerlīlā viśeṣādira darśanāt/
brahmānaṃdamavāpyāṃteharessāyujyamāpnuyāt
divyakṣetrādi kānāṃtu adhikyaṃśṛṇu tāṃdvijāḥ/
pratiṣṭhādika bhāva nirūpaṇaṃ-
pratiṣṭhāṃtetu devasya ācāryassvātma nisthitaṃ
tapaśśaktiṃ(samastaṃca)kaḻāṃcaiva brahmaraṃdhreṇa vigrahe/
svahastasparśanā deva sthāvayiṣyati bhūtale
tadārabhya mahābhaktāḥ prapannāssaṃyamīśvarāḥ/
svatapaśśakti mahimāṃ lokānugrahakāmyayā
divyakṣetra mahimaṃtakṣetrāḥ ṛṣyādīṇāṃ taponithayaḥ- divyakṣetra darśana mahimā
kevalaṃbhāva mātreṇa praviśyaṃtica vigrahe/
tasmāddivyasthalāḥproktā devarṣyādi(prapūjitāḥ) pratiṣyitāḥ
sadbhaktānāṃ tapaśśakti nidhayo (yitibhāvayet)kṣetrenāmakāḥ/
kevalaṃdarśanātteṣāṃ sarvepāpāḥ pramucyate
divyakṣetra nivāsa, śarīra visarjanādiṣu viśeṣa nirūpaṇaṃ-
takṣetreṣu nivāsaṃca(tata, deha visarjanaṃ)svaśarīra visarjanaṃ/
kevalaṃ(śrīharesthsāna prāptisāthana mīritaṃ)sadgatiprāpti hetubhūta mitīritaṃ
takṣetreṣu nirmālya dhāraṇa tīrtha prasādādika bhakṣaṇe viśeṣaḥ-
takṣetrāthipateśśaureḥ nirmālyādi kadhāraṇaṃ/
tatratīrtha prasādādi bhakṣaṇaṃca dharātale
sarvāgha (śamanaṃbhūyāt)śamanaṃcaiva sarvasaukhya pradāyakaṃ/
nirāmaya karaṇacaiva ayurākogya sādhanaṃ
takṣetra nivāsānā māthikyatā-teṣāṃdarśana sevanādiṣu viśeṣaḥ
bhaktāmodakaraṃ(śaureḥpriyakāraṇamucyate)bhūyānniścayaṃmuni sattamāḥ/
puṇyakṣetreṣu yebhaktā ssarvadāniva saṃtite
viśeṣa mahimovetā ssaṃbhavaṃti dharātale/
tasmātteṣāṃca sāṃgatye darśaneca mahāphalaṃ
ayurārogya saṃvṛddhi rṅñānasiddhi (rbhaveddvijāḥ)rlabheddhṛvaṃ/
yastudadyāttuteṣāṃvai gobhūvastradhanādikaṃ/
sahasra phaladaṃbhūyānniścayaṃ munisattamāḥ//
vaiṣṇava dvijamekaṃtu bhujitvākṣetra vāsinaṃ/
sahasraviprasaṃtṛpti phalaṃprāpnoti bhūtale//
adhyāyāṃtaḥ
etatsarvaṃpurātvaṃbu jāsanaḥpradhamaṃsvayaṃ
śṛtvātuhariṇātadva nmayiprītyāvabhodhayat/
tadidānīṃtuyuṣmākaṃ bodhitaṃ (munisattamāḥ)gopyamuttamaṃ
iti śrīpāṃcarātrāgamarahasyasāre śrīparamapuruṣa saṃhitāyāṃ
bhaktabhāva vilakṣaṇa kathanaṃ nāma
aṣṭamodhyāyaḥ.
Original text: paramapuruṣasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0