Language

ENहिગુ
Scripture Library

Paramapurusha Samhita · Chapter 5

5.1

śrīpāṃcarātrāgamāṃtargata śrīparama puruṣa saṃhitā
paṃcamodhyāyaḥ
dharmādhīkāri viniścaya vidhiḥ
ṛṣayaḥ
devālaya dharma pālana viṣaye ṛṣī praśnaḥ
bhagavan saṃyamiśreṣṭha sarvadharmavidāṃvara/
devālayeṣvarcakāstu sadāpūjāparāyaṇāḥ

5.2

tasmātteṣāṃ sahāyārdhaṃ kiṃkartavyaṃdharātale/
yasyanirṇaya(mātreṇa)kārveṇa sakālārādhanārthakaṃ

5.3

sevakāścānyavastuśca arcakasyalabhedbhuvi/
tatsarvaṃvistareṇaiva(asmākaṃbṝhi hemune)cāsmākaṃvadabhovibho

5.4

nārada prativacanaṃ
śrī nāradāḥ-
dharmakartṛ nirṇaya kathanaṃ
śṛṇudhvamunayassarve haridhyānaparāyaṇāḥ/
vakṣyāmibhagavadgehe adhīkāriviniścayaṃ

5.5

tannirṇayāvasara nirūpaṇaṃ
kalpitetuharerdhāma sarvaiścaparicārakaiḥ/
bhogarāgaiścavibhavaiśśāśyatairyadibhūtale

5.6

tannirṇaya samaya nirūpaṇaṃ
(teṣāṃ tupālanārdhaṃvai) eteṣāṃpālanārthaṃsyā dadhīkāri viniścayaṃ/
pratiṣṭhāṃtetudevasya yajamānaḥprasannadhīḥ

5.7

arcakādīn viniścitya yadhāśāstra vidhānataḥ/
debhyastubhagavadgehaṃ datvātadbhalasiddhaye

5.8

tatsahāyārdhamelaika madhīkāriṃ viniścayet/
dharmakartṛ lakṣaṇa kathanaṃ
sadbrāhmaṇassadācārī satyavādī bahuśrutaḥ

5.9

pāpabhītayutaścaiva bahuśāstra viśāradaḥ/
paṃcarātra vithānajño brahmavādīca dharmavit

5.10

paradārathanākāṃkṣā varjito(vṛddhabhūnuraḥ)vṛddhayevaca/
paṃcasaṃskāra saṃyuktaḥ priyabhāṣīkṛpāvidhiḥ

5.11

matābhivṛddhikāmaśca mahābhaktaśikhāmaṇiḥ/
uttamānvayasaṃjāto yogavidyāviśāradaḥ

5.12

dhīraścadhīyutaśśāṃtaḥ kṣamāśālīca(veṣṇavaḥ)dhairyavān/
sadasadvivecanādakṣo sadānamraścasajjanaḥ

5.13

brahmacārirgṛhastovā kānanasdhodhavāyatiḥ/
(pūrvokta lakṣaṇairyukto)etaiśca lakṣaṇairyukto duṣṭarogavivarjetaḥ

5.14

devālaye sadābhūyā dadhīkārirdvijottamāḥ/
tatkartavyavidhayaḥ divārātraṃ bhagavatsannidhi vāsaḥ
tasyakartavyamadyāhaṃ vakṣyāmi munipuṃgavā

5.15

brāhmīmuhūrta mārabhya yāvatpūjāvasānakaṃ/
bhagavatsannidhāveva savase(tsatataṃ)tsarvadāśuciḥ

5.16

ārādhanārha vastu saṃpādanaṃ ādāyavyaya pariśilana lekhanādi
sakālārādhanārthaṃtu sarvavastucasevakān/
saṃpādyapūjakebhyastu dadyādvaidharmapālakaḥ

5.17

(devādāyavyayādīni)devādāyaṃvyayaṃsarvaṃ sayevapariśīlayet/
lekhakaissarvayevaite pratyahaṃ(cāpi)cavilekhayet

5.18

dharmakartṛnirṇayegṛhasthādyāśrama bhedena uttamādhamanirūpaṇaṃ yatinirṇaye śreṣṭato nirūpaṇaṃ
yatiśceduttamaḥproktaḥ gṛhasdhomadhyamassmṛtaḥ/
adhamo brahmacārīca adhikāriviniścaye

5.19

yasmādtharerdarśanārtha(māgacchaṃti)māgacchaṃte prabhustrīyaḥ/
asūryaṃ paśyatāścaiva bhaktyātu satataṃbhuvi

5.20

tasmā(tsadāharergehe)ddeva samīpetu vāsayogyastuyobhavet/
sarva saṃgaparityāgī sayatistvutta massmṛtaḥ

5.21

vipranirṇayahetuḥ sāmānya vipra nirṇaye viśeṣa pariśīlanaṃ
yadvātu sabhavedvipra ssarvadāloka pūjitaḥ/
tatrāpi paradārāsu dhaneṣu vimukhaśśuciḥ

5.22

gṛhasdho brahmacārīvā dharmakartābha vedbhuvi/
apatnīkasya anarhatā śūdrasya anarhatā hetu kathanaṃ
apatnīkastunakadā bhaveddarmādhipodvajāḥ

5.23

yasmāttu pūjākāleṣu śūdrasevāna ucyate/
tasmādeva saśūdrastu dharmakartābha vedbhuvi

5.24

matāṃtarasya anarhatā nirūpaṇaṃ
yasmānmatapracārārdhamete devālayāssmṛtāḥ/
tasmānmatāṃtarovipro nabhaveddharma pālakaḥ

5.25

anarha nirṇaye pratya vāya kathanaṃ
yajamāno yadāśaurergehaṃ nirmāyatebhuvi/
rājārāṣṭrābhivṛddhyardhaṃ śāstroktenaiva(vartmanā)mārgataḥ

5.26

tadā(vidhi vidhānena)taccāstra vidhinā dharmakartāṃca niścayet/
anyadā kurutecaitatsarvaṃsyānniṣphalaṃbudhāḥ

5.27

matāṃtara vipra nirṇaye devālaya gaurava nāśaḥ
matāṃtarassvabhāvena dūṣakonya matebhavet/
tasmāttasya vinirmāṇe dharmakartṛpadedvijāḥ

5.28

lokasyāpi vinaśyaṃti gauravādyāstadālaye/
tasmāttusva matasdhaṃvaibrāhmaṇaṃ tatranirdiśet

5.29

abrāhmaṇa nirṇaye pūjā lopodika nirūpaṇaṃ
abrāhmaṇastvanarhasyā dvedādi paṭhanebhuvi/
tasmācchāstra vidhānārcāṃkaṃdha(tveṣā)meṣovimarśati

5.30

tasmāttasya vinirmāṇe nakiṃcillabhatephalaṃ/
tharmakartṛ sammānahetu nirūpaṇaṃ
devālayodhipoyasmānnatadharmasya pālakaḥ

5.31

tasmāttaṃ haribhāvena sadā (lokastu)lokeca pūjayet/
arcakaṃvinā sarvasevakadaṃḍane dharmakartu radhīkāraḥ
arcakadvija mekaṃtuvinā (tvanyān‌tu)cālayasevakān

5.32

sarvān cadaṃḍituṃśakto dharmakartābha vedbhuvi/
dharmapālaka daṃḍane yajamānasyārhatā
tadtharma pālakaṃloke yajamānastudaṃḍayet

5.33

yadhātu bhagavadgeha nirmāṇānaṃtaraṃbhuvi/
anarhadharmādhikārini nirṇayepratyavāyaḥ
nirṇītavyārca kāścānyāssarvalakṣaṇa saṃyutāḥ

5.34

tadhaiva dharmakartāca yajamānena bhūtale/
pūrvokta lakṣaṇairyuktaḥ (niścitavyo)nirṇītavyoyadhāvidhiḥ

5.35

yajamānastu yomohā tpūrvokyaissarvalakṣaṇaiḥ/
ayuktaṃ vādvijaṃvāpi yadinirṇayatetadā

5.36

tatsaṃbha vekartavya vidhiḥ
taddevālaya nāśaṃsyāddeśāriṣṭaṃca bhūsurāḥ/
kartṛnāśaṃbha vettadvadadhīkāri kṣayaṃbhavet

5.37

yatrabhūyāttu pūrvokta mayogyādhipanirṇayaṃ/
śāṃtihomādikān‌kṛtvāsaṃprokṣya bhagavadgṛhaṃ

5.38

takṣaṇetva paraṃdharma pālakaṃ lakṣaṇairyutaṃ/
viniścatya hareḥprītiṃ yajamānastu kārayet

5.39

dharmapālakasya upādhi prakalpanaṃ
dharmāthikāriṇaścāpi (upādiṃca)jīnanārdhaṃ yadāvasu/
bhūmīṃvābhṛtakaṃvāpi yajamāno viniścayet

5.40

bhūmīsyāduttamaṃloke bhṛtakaṃ tvadhamaṃsmṛtaṃ/
tasmātsarvaprayatne nabhūmīyeva pradāpayet

5.41

vaṃśapāraṃparya nirṇaya kadhanaṃ
vaṃśapāraṃ pareṇaitanniścayaṃtu bhavedbhuvi/
śiṣyapāraṃ parāyadvā yatiścedya diniścitaḥ

5.42

yati nirṇaye śiṣyaparaṃparā nirūpaṇaṃ
yajamānassva yaṃyatra dharmarakṣaṇamicchati/
pūrvoktalakṣaṇairhīna statrasthānādhipaṃtunā

5.43

yajamānassvayamadhīkāramiccaticetkartavya nirūpaṇaṃ
arcakaṃ vāviniścitya nāmakārthaṃ tutatpade/
tadājña yātvarhakāryāṇyācaretasvayaṃsaḥ

5.44

pratyahaṃ devadevasya sannidhau dharmapālakaḥ/
devālaye pratinityaṃ ādāyavyayādi paṭhanaṃ tasmin‌ saṃśayāni pṛcchayāṃbhaktānāmarhatā
sarvāṇyā yavyayādhīni(pāṭhayedbhakti namrataḥ)paṭhedbhakti vinamrataḥ

5.45

tasmin‌yadā saṃśayaśce tkiṃcidvāghanamevavā/
tadāsarveṣibhaktāścaśaktāḥpṛcchatumālaye

5.46

tatpatre arcaka sammati svīkāraḥ
evaṃtatpaṭhanaṃ kṛtvāyādharmakartāhyanaṃtaraṃ/
bhagavatprītaye tasmin‌ patrepūjaka sammatiṃ

5.47

bhagavadāsthāne sarvasevakādi pradarśanaṃ
svīkṛtyacatadāviṣṇo rāsdhāne sarvasevakān‌/
samāhūyacatāneka mekaṃśaureḥpradarśayet‌ḥ

5.48

nityaṃca vāsudevasya sannidhau dharmapālakaḥ/
prātaḥkāle bhagava dvijñāpanaṃ
(prabhātetu)prātaḥkāle namaskṛtya vijñāpana madhācaret

5.49

devadeva mahāviṣṇodinesmin tavamaṃdire/
vimarśayāmi sarvāṇi dharmāṇi bhavadājñayā

5.50

sevakeṣuca sarveṣu yasmin doṣobha vetkvacit/
tān‌cadaṃḍayituṃcājñāṃkṛpayā(mamadīyatāṃ)dīyatāṃprabho

5.51

itivijñāpya deveśaṃ puṣpamālyādibhistadā/
dharmakartṛ sammāna vidhiḥbhagavaddravyābharaṇādikagaṇana nivedanaṃ sevika pradarśaṃca
sammanito bha veddharśa pālakaḥ prativāsaraṃ

5.52

bhagavaddravyabhūṣādi gaṇitaṃcata dāssvayaṃ/
vijñāpya sevakānāṃtu gaṇanaṃca pradarśayet

5.53

evaṃ pratidinaṃcādau kṛtvātaddharma pālakaḥ/
tadārabhyaharesdhsāne sarvadharmāṇi pālayet

5.54

dhakmapālana lopena sevaka doṣaphalaṃ svayamanubhavanīyaṃ bhagavardravyaharaṇe pratyavāyaḥ
yadāca bhagavadgehe sevakeṣvena kenaca/
doṣādikaṃ (saṃbhavecce) yadibhaveddharmapālana lopataḥ

5.55

tadbhalaṃtu svayaṃdharma kartābhuṃjīta bhūtale/
lobhādvāmohatovāpiyenakenāpihetunāḥ

5.56

yatkiṃcidbha gavadravyaṃ dharmakartāharedbhuvi/
sajanmaśata sāhasraiśśvānayoniṃsamāśrayet

5.57

rauravaṃ narakaṃ gacche dyāvadābhūtasaṃplavaṃ/
ihalokeca sarvāṇi duḥkhānisamavāpnuyāt

5.58

bhagavaddarśanārdhamāgatastrīṣu anyabhāva pradarśanedoṣa prāptiḥ
yastupaśyedtharergehe bhagavatsannidhauvasan/
yasyakayasyāpicastrīyo darśanārdhaṃ samāgatāḥ

5.59

mohadṛṣṭyātusodharma kartāvāpūja kopivā/
vaṃśakṣayamavāpnoti rauravaṃ narakaṃ vrajet

5.60

bhagavadvastra mālyādi nirmālyadhāraṇe arcakārhatā
vastrabhūṣādi kānāṃtu nirmālyānāṃśriyaḥpateḥ/
svīkartumarha yityuktohyarcakastveka yevahi

5.61

svārdhaparatayāsvasuta bāṃdhavādika sevaka nirṇayedoṣaḥ
tasmā(ttaddaraṇecaiva)tteṣāṃca haraṇe dharmakartā ninaśyati/
yasmāttu dharmakartāca svasutān‌ bāṃdhavān‌hareḥ

5.62

sevakeṣuniyuṃjīta lobhamohādi hetubhiḥ/
tasmādevasadātasya narakaṃ saṃbhavedbhuvi

5.63

devālaya nivāsa agrāsanādhivāsā diṣu pratyavāyaḥ
devālaya nivāsaṃca āgrāsana sukhasdhitiḥ/
yajamānaṃca tharmādhi kāriṇaṃhaṃtibhūtale

5.64

pratyahaṃnityapūjādauyajamānasyanāmaca/
mahākṣetra nitya pūjādiṣu yajamānādika gotra nāmādinavaktavya kadhanaṃ
napaktavyaṃ mahākṣetre svayaṃvyaktādi keśubhe

5.65

kevalaṃlokarakṣārtha meta(tpūjāṃ prakalpayet)tpūjābhavetsadā/
tasmādyatratukartāvai svanāmnārcanamīcchate

5.66

pratyeka mevatpūjāṃ (nityaṃcāpi)pratinityaṃ samācaret/
utsavāṃteya samānasyasammāna vithiḥ
utsavāṃtetudevasya yajamānaṃharergṛhe

5.67

puṣpamālyānulepādyai rmānayetsatataṃbhuvi/
yajamānābhāvedharma pālaka sammānavidhiḥ abrāhmaṇa yajamānasaṃbhave rakṣāsūtra dhāraṇaṃ
dīkṣā vastradhāraṇaṃca
apratyakṣetuvai(kartruḥ)tasyatatdhsānedharmapālakaḥ

5.68

mānanīyassadābhūyātpūrvo(ktenaiva vartmanā)ktavidhinādvijāḥ/
abrāhmaṇobhavedyatra yajamānastubhūtale

5.69

rakṣāsūtraṃ tutatdhsāne ghaṃṭāyāṃ baṃdhayetpurā/
tadanvekaṃtulaukyaṃca yajamānasya baṃdhayet

5.70

dhīkṣāvastrādikāssarvā stadhaivasyānmunīśvarāḥ/
etadvaitharmapālasya nirṇayādi vidhānakaṃ

iti śrīpāṃcarātrāgama rahasyasāre śrī paramapuruṣa saṃhitāyāṃ
dharmādhikāri viniścaya vidhirnāma
paṃcamothyoyaḥ

Original text: paramapuruṣasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc