Panchadashi · Chapter p4
brahmānande vidyānandonāma - caturdaśaḥ paricchedaḥ /
yogenātmavivekena dvaitamithyātvacintayā /
brahmānandaṃ paśyato'tha vidyānando nirūpyate
viṣayānandavadvidyānandodhīvṛttirūpkaḥ /
duḥkhābhāvādirūpeṇa prokta eṣa caturvidhaḥ
duḥkhābhāvaśca kāmāptiḥ kṛtakṛtyo'hamityasau /
prāptaprāpyo'hamityevaṃ cāturvidhyamudāhṛtam
aihikaṃ ca āmuṣmikaṃ cetyevaṃ duḥkhaṃ dvidheritam /
nivṛttimaihikasyāha bṛhadāraṇyakaṃ vacaḥ
ātmānaṃ cedvijānīyādayamasmīti pūruṣaḥ /
kimicchankasya kāmāya śarīramanusaṃjvaret
jīvātmā paramātmā cetyātmā dvividha īritaḥ /
cittādātmyāttribhirdehairjīvaḥ sanbhoktṛtāṃ vrajet
paramātmā saccidānandastādātmyaṃ nāmarūpayoḥ /
gatvā bhogyatvamāpannastadviveke tu nobhayam
bhogyamicchanbhokturarthe śarīramanusaṃjvaret /
jvarāstriṣu śarīreṣu sthitā na tvātmano jvarāḥ
vyādhayo dhātuvaiṣamye sthūladehe sthitā jvarāḥ /
kāmakrodhādayaḥ sūkṣme dvayorbījaṃ tu kāraṇe
advaitānandamārgeṇa parātmani vivecite /
apaśyanvāstavaṃ bhogyaṃ kiṃ nāmecchetparātmavit
ātmānandoktarītyāsminjīvātmanyavadhārite /
bhoktā naivāsti ko'pyatra śarīrānujvaraḥ kutaḥ
puṇyapāpadvaye cintā duḥkhamāmuṣmikaṃ bhavet /
prathamādhyāya evoktaṃ cintā nainaṃ tapediti
yathā puṣkaraparṇe'sminnapāmaśleṣaṇaṃ tathā /
vedanādūrdhvamāgāmikarmaṇo'śleṣaṇaṃ budhe
iṣīkātṛṇatūlasya vahnidāhaḥ kṣaṇādyathā /
tathā sañcitakarmāsya dagdhaṃ bhavati vedanāt
yathaidhāṃsi samiddho'gnirbhasmasātkurute'rjuna /
jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasātkurute tathā
yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate /
hatvāpi sa imāṃ lokānna hanti na nibadhyate
mātāpitrorvadhaḥ steyaṃ bhrūṇahatyānyadīdṛśam /
na muktiṃ nāśayetpāpaṃ mukhakāntirna naśyati
duḥkhābhāvavadevāsya sarvakāmāptirīritā /
sarvānkāmānasāvāpya hyamṛto bhavadityataḥ
jakṣankrīḍanratiṃ prāptaḥ strībhiryānaistathetaraiḥ /
śarīraṃ na smaretprāṇaṃ karmaṇā jīvayedamum
sarvānkāmānsahāpnoti nānyavajjanmakarmabhiḥ /
vartante śrotriye bhogā yugapatkramavarjitāḥ
yuvā rūpī ca vidyāvānnīrogo dṛḍhacittavān /
sainyopetaḥ sarvapṛthvīṃ vittapūrṇāṃ prapālayan
sarvairmānuṣyakairbhogaiḥ sampannastṛptabhūmipaḥ /
yamānandamavāpnoti brahmavicca tamaśnute
martyebhoge dvayornāsti kāmastṛptirataḥ samā /
bhogānniṣkāmataikasya parasyāpi vivekataḥ
śrotriyatvādvedaśāstrairbhogyadoṣānavekṣate /
rājā bṛhadratho doṣāṃstāngāthābhirudāharat
dehadoṣāścittadoṣā bhogyadoṣā anekaśaḥ /
śunā vānte pāyase no kāmastadvadvivekinaḥ
niṣkāmatve same'pyatra rājñaḥ sādhana sañcaye /
duḥkhamāsīdbhāvināśāditibhīranuvartate
nobhayaṃ śrotriyasyātastadānando'dhiko'nyataḥ /
gandharvānanda āśāsti rājño nāsti vivekinaḥ
asminkalpe manuṣyaḥ sanpuṇyapāpaviśeṣataḥ /
gandharvatvaṃ samāpanno martyo gandharva ucyate
pūrvakalpe kṛtātpuṇyātkalpādāveva cedbhavet /
gandharvatvaṃ tādṛṣo'tra devagandharva ucyate
agniṣvāttādayo loke pitaraściravāsinaḥ /
kalpādāveva devatvaṃ gatā ājānadevatāḥ
asminkalpe'śvamedhādi karma kṛtvā mahatpadam /
avāpyājānadevairyāḥ pūjyāstāḥ karmadevatāḥ
yamāgnimukhyāḥ devāḥ syurjātāvindrabṛhaspatī /
prajāpatirvirāṭ prokto brahmā sūtrātmanāmakaḥ
sārvabhaumādisūtrāntā uttarottarakāminaḥ /
avāṅmanasagamyo'yamātmānandastataḥ paraḥ
taiḥstaiḥ kāmyeṣu sarveṣu sukheṣu śrotriyo yataḥ /
nispṛhastena sarveṣāmānandāḥ santi tasya te
sarvakāmāptireṣoktā yadvā sākṣi cidātmatā /
svadehavatsarvadeheṣvapi bhogānavekṣate
ajñasyāpyetadastyeva na tu tṛptirabodhataḥ /
yo veda so'śnute sarvānkāmānitiyabravīcchrutiḥ
yadvā sarvātmatā svasya sāmnā gāyati sarvadā /
ahamannaṃ tathānnādaśceti sāmasvadhīyate
duḥkhābhāvaśca kāmāptirubhe hyevaṃ nirūpite /
kṛtakṛtyatvamanyacca prāptaprāpyatvamīkṣyatām
ubhayaṃ tṛptidīpe hi samyagasmābhirīritam /
ta evātrānusandheyāḥ ślokā buddhiviśuddhaye
aihikāmuṣmikavrātasiddhyai mukteśca siddhaye /
bahu kṛtyaṃ purāsyābhūttatsarvamadhunā kṛtam
tadetatkṛtakṛtyatvaṃ pratiyogipuraḥsaram /
anusandadhadevāyamevaṃ tṛpyati nityaśaḥ
duḥkhino'jñāḥ saṃsarantu kāmaṃ putrādyapekṣayā /
paramānandapūrṇo'haṃ saṃsarāmi kimicchayā
anutiṣṭhantu karmāṇi paralokayiyāsavaḥ /
sarvalokātmakaḥ kasmādanutiṣṭhāmi kiṃ katham
vyācakṣatāṃ te śāstrāṇi vedānadhyāpayantu vā /
ye'trādhikāriṇo me tu nādhikāro'kriyatvataḥ
nidrābhikṣe snānaśauce necchāmi na karomi ca /
draṣṭāraścetkalpayanti kiṃ me syādanyakalpanāt
guñjāpuñjādi dahyeta nānyāropitavahninā /
nānyāropitasaṃsāradharmānevamahaṃ bhaje
śṛṇvantvajñātatattvāste jānankasmācchṛṇomyaham /
manyantāṃ saṃśayāpannā na manye'hamasaṃśayaḥ
viparyasto nididhyāsetkiṃ dhyānamaviparyayāt /
dehātmatvaviparyāsaṃ na kadācidbhajāmyaham
ahaṃ manuṣya ityādivyavahāro vināpyamum /
viparyāsaṃ cirābhyastavāsanāto'vakalpate
prārabdhakarmaṇi kṣīṇe vyavahāro nivartate /
karmākṣaye tvasau naiva śāmyeddhyānasahasrataḥ
viralatvaṃ vyavahṛteriṣṭaṃ ceddhyānamastu te /
abādhikāṃ vyavahṛtiṃ paśyandhyāyāmyahaṃ kutaḥ
vikṣepo nāsti yasmānme na samādhistato mama /
vikṣepo vā samādhirvā manasaḥ syādvikāriṇaḥ
nityānubhavarūpasya ko me vā'nubhavaḥ pṛthak /
kṛtaṃ kṛtyaṃ prāpaṇīyaṃ prāptamityeva niścayaḥ
vyavahāro laukiko vā śāstrīyo vā'nyathā'pi vā /
mamākarturalepasya yathā''rabdhaṃ pravartatām
athavā kṛtakṛtyo'pi lokānugrahakāmayā /
śāstrīyeṇaiva mārgeṇa varte'haṃ kā mama kṣatiḥ
devārcanasnānaśaucabhikṣādau vartatāṃ vapuḥ /
tāraṃ japatu vāktadvatpaṭhatvāmnāyamastakam
viṣṇuṃ dhyāyatu dhīryadvā brahmānande vilīyatām /
sākṣyahaṃ kiñcidapyatra na kurve nāpi kāraye
kṛtakṛtyatayā tṛptaḥ prāptaprāpyatayā punaḥ /
tṛpyannevaṃ svamanasā manyate'sau nirantaram
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ nityaṃ svātmānamañjasā vedmi /
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ brahmānando vibhāti me spaṣṭam
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ duḥkhaṃ sāṃsārikaṃ na vīkṣe'dya /
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ svasyājñānaṃ palāyitaṃ kvāpi
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ kartavyaṃ me na vidyate kiñcit /
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ prāptavyaṃ sarvamadya sampannam
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ tṛpterme kopamā bhavelloke /
dhanyo'haṃ dhanyo'haṃ dhanyo dhanyaḥ punaḥ punardhanyaḥ
aho puṇyamaho puṇyaṃ phalitaṃ phalitaṃ dṛḍham /
asya puṇyasya sampatteraho vayamaho vayam
aho śāstramaho śāstramaho gururaho guruḥ /
aho jñānamaho jñānamaho sukhamaho sukham
brahmānandābhidhe granthe caturtho'dhyāya īritaḥ /
vidyānandastadutpattiparyanto'bhyāsa iṣyatām
iti brahmānande vidyānandaḥ samāptaḥ
Original text: pañcadaśī · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0