Pañcakrama · Chapter 2
|| vajrajāpakramaḥ samāptaḥ ||
kṛtiriyaṃ śrīnāgārjunapādānāmiti |
granthapramāṇamasya ṣadadhikasaptatiḥ ||
prathamaḥ kramaḥ ||
[2]
anuttarasandhirityaparanāmā sarvaśuddhiviśuddhikramaḥ dvitīyaḥ
namaḥ śrīvajrasattvāya
namaste 'stu namaste 'stu namaste 'stu namo namaḥ |
evaṃ stute namaste 'stu kaḥ stotā kaśca saṃstutaḥ
yathā jalaṃ jale nyastaṃ ghṛtaṃ caiva yathā ghṛte |
svakīyaṃ ca svayaṃ paśyej jñānaṃ yatreha vandanā
kintu sarvajñagatibhirvinā tannopalabhyate |
tamaḥpaṭalasañchannaṃ prasādād dvīpamāpnuyāt
śūnyaṃ ca atiśūnyaṃ ca mahāśunyaṃ tṛtīyakam |
caturthaṃ sarvaśūnyaṃ ca phalahetuprabhedataḥ
prajñopāyasamāyogānniṣpannamupalabdhakam |
upalabdhācca niṣpannāt sarvaśūnyaṃ prabhāsvaram
hetukramaviśuddhaṃ tu vijñānatrayayogataḥ |
śūnyatrayasamāyogāllabhyate 'nuttaraṃ padam
ālokaśśūnyaṃ prajñā ca cittaṃ ca paratantrakam |
tasyedānīṃ pravakṣyāmi prakṛtispharaṇaṃ sphuṭam
virāgo madhyamaścaiva adhimātrastathaiva ca |
manogatāgataṃ caiva śokāditṛtīyaṃ tathā
saumyaṃ vikampo bhītaśca madhyabhīto 'tibhītakaḥ |
tṛṣṇā madhyatṛṣṇā cātitṛosṇoopādānakaṃ tathā
niḥśubhaṃ kṣuttṛṣā caiva vedanā samavedanā |
ativedanā kṣaṇaścaiva vettividdhāraṇāpadam
pratyavekṣaṇaṃ lajjā ca kāruṇyaṃ snehatastrayam |
cakitaṃ saṃśayaścaiva mātsaryaṃ ceti kīrtitāḥ
trayastriṃśat prakṛtayaḥ svasaṃvedyāḥ śarīriṇām |
saṃvṛtisphuṭarupeṇa niśāsaṃjñā pradarśitāḥ
strīsaṃjñā tathā proktā mandākārā tathaiva ca |
vāmasaṃjñā punaścaiva candramaṇḍalapaṅkajam
dṛḍhīkaraṇahetutvāt sabinduḥ prathamaḥ svaraḥ |
niśākarāṃśusaṅkāśa ālokajñānasambhavaḥ
ālokābhāsamityutkam atiśūnyamupāyakam |
parikalpitaṃ tathā proktaṃ proktaṃ caitasikaṃ tathā
rāgo raktaṃ tathā tuṣṭaṃ madhyatuṣṭātituṣṭakam |
harṣaṇaṃ caiva prāmodyaṃ vismayo hasitaṃ tathā
hlādanāliṅganaṃ caiva tathā cumbanacūṣaṇam |
dhairyaṃ vīryaṃ ca mānaśca kartṛhartṛbalāni ca
utsāhaḥ sāhasaṃ caiva tathā cottamasāhasam |
madhyamaṃ sāhasaṃ rādraṃ vilāso vairameva ca
śubhaṃ ca vāk sphuṭā satyamasatyaṃ niścayastathā |
nirupādānadātṛtve codanaṃ śūratā tathā |
alajjā dhūrtaduṣṭaśca haṭhaḥ kuṭila eva ca |
catvāriṃśat prakṛtayaḥ kṣaṇikāścātiśūnyajjāḥ
divāpuruṣasaṃjñā ca kharākāraśca dakṣiṇaḥ |
sūryamaṇḍalasaṃjñā ca vajrasaṃjñā tathaiva ca
kalā saiva tu vijñeyā bindudvayavibhūṣitā |
divākarāṃśuisaṅkāśā ālokābhāsayogajā
ālokasyopalabdhiśca upalabdhaṃ tathaiva ca |
pariniṣpannakaṃ caiva avidyā caiva nāmataḥ
mahāśūnyapadasyaite paryāyāḥ kathitā jinaiḥ |
madhyarāgakṣaṇaścaiva vismṛtirbhrāntireva ca
tūṣṇīṃbhāvaśca khedaśca ālasyaṃ dandhatā tathā |
avidyāyāḥ kṣaṇāḥ sapta vijñeyāḥ sukṣmayogibhiḥ
na bījaṃ vindusaṃyuktaṃ na vāyurdvāranirgataḥ |
yadālokopalabdhaṃ tu tat pariniṣpannalakṣaṇam
etāḥ prakṛtayaḥ sūkṣmāḥ śataṃ ṣaṣṭyuttaraṃ divā |
rātrau cāpi pravartante vāyuvāhanahetunā
kṣaṇe lave muhūrtte ca nimeṣe mātrake tathā |
kṣaṇa ityacchaṭāvasthā lavaḥ sarṣapavartanam
āśvāsastu muhūrttaṃ syānnimeṣo 'kṣinimeṣaṇam |
mātrā tu hastatālaṃ syāt kṣaṇādīnāṃ tu lakṣaṇam
saṃvittimātrakaṃ jñānamākāśavadalakṣaṇam |
kintu tasya prabhedo 'sti sandhyārātridivātmanā
ālokālokābhāsau ca tathālokopalabdhakam |
cittaṃ trividhamityuktam ādhārastasya kathyate
vāyunā sūkṣmarūpeṇa jñānaṃ saṃmiśratāṃ gatam |
niḥsṛtyendriyamārgemyo viṣayānavalambate
ābhāsena yadā yukto vāyurvāhanatāṃ gataḥ |
tadā tatprakṛtīḥ sarvā astavyastāḥ pravartayet
yatra yatra sthito vāyustāṃ tāṃ prakṛtimudvahet |
yāvat samīraṇotpādo nābhāso niścalo bhavet
ābhāsadvayahetuḥ syādātmabhāvavikalpanā |
ubhayāṃśikameva syād yadālokopalabdhakam
sarvāsāmeva māyānāṃ strīmāyaiva viśiṣyate |
jñānatrayaprabhedo 'yaṃ sphuṭamatraiva lakṣyate
rāgaścaiva virāgaśca dvarorantariti trayam |
dvīndriyasya samāpattyā vajrapadmasamāgamāt
jñānadvayasamāyogaḥ samāpattiḥ prakīrtītā |
jñānadvayasamāpattyā yathoktakaraṇena tu
yajjñānaṃ prāpyate yatnāt tadālokopalabdhakam |
yasya vajrābjasaṃyogaḥ saṃvṛtyā tu na vidyate
sidhyate yogasāmarthyāt sakṛdapyanubhūtavān |
yathā prabhedaṃ vijñāya jñānavṛttiṃ svabhāvataḥ
lakṣayet satataṃ yogī tāmeva prakṛtiṃ punaḥ |
payodharā yathā naike nānāsaṃsthānavarṇakāḥ
udbhūtā gaganābhogāllayaṃ gacchanti tatra vai |
evaṃ prakṛtayaḥ sarvā ābhāsatrayahetukāḥ
nirviśya viṣayān kṛtsnān praviśanti prabhāsvaram |
eṣāṃ svabhāvābijñānadajñānapaṭalāvṛtāḥ
kṛtvā śubhāśubhaṃ karma bhramanti gatipañcake |
ānantaryādikaṃ kṛtvā narakeṣu vipacyate
śubhaṃ dānādikaṃ kṛtvā svargādiṣu mahīyate |
anantajanmasāhasraṃ prāpya caivaṃ punaḥ punaḥ
pūrvakarmavipāko 'yamiti śocati mohataḥ |
prakṛtyābhāsayogena yena kliśyanti jantavaḥ
jñātvā tameva mucyante jñānino bhavapañjarāt |
prajñāsvabhāva evāyaṃ candramaṇḍalakalpanā
cittameva svayaṃ paśyet svameva śaśibimbavat |
atha candraṃ samālambya vajracinhaṃ prakalpayet
upāyasūcakaṃ hyetad vajrādyutpattiyoginām |
candravajrādisaṃyogaścittacaitasasaṅgamaḥ
prajñopāyasamāyogājjāyate devatākṛtiḥ |
caturmudrābhirāmudrya devatāgarvamudvahan
vicaret tu sadā mantrī utpattikramayogavān |
yathoktaṃ śrīsamājādau tatra tatra suvistaram
yāvat syād bhāvanāyogastāvat syādādikarmikaḥ |
pariniṣpannayogasya sūcana kriyate 'dhunā
śūnyatrayaviśuddhiryā prabhāsvaramihocyate |
sarvaśūnyapadaṃ tacca jñānatrayaviśuddhitaḥ
jñānaśuddhipadaṃ tattvaṃ sarvajñatvamanuttaram |
nirvikāraṃ nirābhāsaṃ nirdvandvaṃ paramaṃ śivam
astīti na ca nāstīti na ca vākyagocaram |
ataḥ prabhāsvarāccūddhājjñānatrayasamudbhavaḥ
dvātriṃśallakṣaṇadharo hyaśītivyañcanānvitaḥ |
sarvākāravaropetaḥ sarvajño jāyate tataḥ
tathā coktaṃ mahāyānasūtre lalitavistare |
abhisambodhikāmo 'yaṃ śākyasiṃhastathāgataḥ
mahāśūnyena buddhatvaṃ prāpsyāmītyabhimānataḥ |
nairañcanānadītīre nispādyāsphānakaṃ gataḥ
tilabimbīva sampūrṇāḥ khamadhyasthā jināstadā |
ekasvareṇa taṃ prāhuracchaṭena jinaurasam
aviśuddhamidaṃ dhyānaṃ na caitadiṣṭakāvaham |
prabhāsvaraṃ ātu ālambyamākāśatalavat param
prabhāsvarapade prāpte svecchārūpastu jāyase |
savaiśvaryaṃ tathā prāpya vajrakāye pramodase
evaṃ śrutvā tu taṃ śbdaṃ visarjyāsphānakaṃ tataḥ |
niśārdhasamaye tattvamālambyaiva jinaurasaḥ
ṛjukenaiva kāyena vācāya ṛjureva ca |
sāśano nāśano naiva na maunī nāpyamaunavān
nonmīlitasunetrastu na ca mīlitalocanaḥ |
svacchaṃ vyaktaṃ mahājñānaṃ sarvaśūnyaṃ mahādbhutam
atha paśyati tadvayaktaṃ gurupādaprasādataḥ |
anāgatamatītaṃ ca vartamānaṃ bhavatrayam
tatkṣaṇānnikhilaṃ paśyet prabhāsvaraviśuddhadhṛk |
jalacandramarīcyādimāyāguṇavibhūṣitaḥ
aruṇodgamakāle tu vajropamasamādhinā |
niṣadya bodhimūle tu so 'karonmārabhañcanam
samprāpya śākyanāthena tattvajñānamanuttaram |
jagattrayahitārthāya tadeveha pradarśitam
tattvajñānamiti proktamabhisambodhidarśanam |
pañcānantaryakarmā ca mandapuṇyo 'pi yo naraḥ
guruprasādādāpnoti cintāmaṇirivāparam |
yatheṣṭaṃ kurute caryāṃ saṃbuddho 'yamanāgataḥ
na rāgo na virāgaśca madhyamā nopalabhyate |
na śūnyaṃ nāpi cāśūnyaṃ madhyamā nopalabhyate
sarvabuddhasamāyoga idameva pradarśitam |
trijñānād vyatiriktaṃ yat tattvaṃ sandhyāya bhāṣayā
abhāvetyādigāthābhiḥ paṭale bodhicittake |
śrīsamāje 'pi tat proktamabhisambodhilakṣaṇam
rāgādīnāṃ viśuddhiryā paramādye pradarśitā |
sarvaśūnyaṃ samuddiśya sāpi proktā tathāgataiḥ
nānāsūtreṣu tantreṣu yat tattvamupadarśitam |
sarvaśūnyapadaṃ hyetannānyat tatrābhidhīyate
caturaśītisāhasre dharmaskandhe mahāmuneḥ |
sārāt sārataraṃ proktam abhisambodhilakṣaṇam
jaṭī nagnaśca muṇḍī vā śikhiniḥsaṅgavṛttayaḥ |
taistaiśca vividhairliṅgairabhisambodhikāminaḥ
teṣāṃ tattvavihīnānāṃ vratacaryādikaḥ kramaḥ |
tattvajñānavihīnatvāt tena muktirna labhyate
ādikarmikayogena cāṣṭamīṃ bhūmimāpnuyāt |
ālokatrayadarśī ca daśabhūmyāṃ pratiṣṭhitaḥ
samprāpya hyabhisambodhiṃ śuddhāvāsamupāgataḥ |
buddhakṣetresvavaivartī sarvajña iha janmani
dharmodayābhisambodhiḥ krīḍārāgādivistaraiḥ |
dharmadhātvābhisamabodhiryathālābhaviceṣṭitaiḥ
anutarābhisambodhirabhisambodhiyogataḥ |
prapañcākārādicaryābhirabhyasyantīha yoginaḥ
āḥ kimabhyāsayogena ādiśuddhiḥ svabhāvikā |
prakṛtyaiva hi sā siddhā tathatā na vikalpajā
ya evaṃ kalpayantīha jñānakramamapāsya vai |
tatprabhedamajānānāḥ punaḥ śaikṣā bhavanti te
prakṛtyābhāsabhedajñā caturthaṃ tattvamāśritāḥ |
tridhā nābhyasyate yastu na śīghramāpnuyāt phalam
yathāgnirdārugarbhastho nottiṣṭhenmathanād vinā |
tathābhyāsād binā bodhirjāyate neha janmani
yaḥ śāṭhyabuddhiralaso gurunindakaśca prāptābhiṣeka iti garvitamānasaḥ syāt |
sarvajñatā na sulabheti vihīnacitto doṣān sa paśyati gurorna guṇān varākaḥ
sūśrūṣayā virahito laghu tattvamicchen neti praśstavacanaṃ calayet saroṣaḥ |
dṛṣṭvā sabhāsu gurumasya parāṅmukhastu kuryāt praṇāmamatha tasya rahogatasya
evaṃ ca daurātmyagataṃ kuśiṣyam svaputramapyaurasamāryagarhyam |
vaiśyaṃ tathā pārthivamagrabodhiṃ kuryāt samīpe na hi jātu dhīraḥ
śubhaguṇasusameto jñānavān vīryayukto gurujanamatha bhaktyā vīkṣate buddhatulyam |
adhigatajinadharmaḥ śāsaneṣu prasannaḥ sa iha bhavati pātraṃ tasya kuryāt prasādam
śrutabahutaratantro 'uyāgameṣu pravīṇo gurujanaparicaryāhānyalabdhopadeśaḥ |
svahitamapi sa kartuṃ na prabhuḥ śāstracañcurbhavati tadapi śāstraṃ kevalaṃ khedahetuḥ
atha bhavati sabhāgyaḥ prāptatattvopadeśo jaḍamatirasamartho mīlane 'rthasya yastu |
parahitakṛtabuddhirdeśanāyāṃ pravṛtto vacanaguṇavihīnaḥ so 'pyavajñāmupaiti
śrutabahutaratantro jñānavān ṣaṭpadajñaḥ smṛtimatidhṛtimedhāvīryasampatsametaḥ |
gurucaṇasaparyāprāptatattvopadeśaḥ prabhavati sa hi vaktuṃ tantrarājopadeśam
śrutabahutaratantreṇāyavajriprasādāt sphuṭaviracitavācā bodhimārgaṃ vibhajya |
kuśalamupacittaṃ yacchākyamitreṇa tena prakaṭapaṭuvipākād bodhibhājo bhavantu || iti
Original text: Pañcakrama · Edition: Ram Ram Shankar Tripathi: Piṇḍīkramaḥ Pañcakramaś ca, Varanasi/Sarnath 2001 · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0