Language

ENहिગુ
Scripture Library

Pañcakrama · Chapter 2

2.1

|| vajrajāpakramaḥ samāptaḥ ||
kṛtiriyaṃ śrīnāgārjunapādānāmiti |
granthapramāṇamasya ṣadadhikasaptatiḥ ||
prathamaḥ kramaḥ ||
[2]
anuttarasandhirityaparanāmā sarvaśuddhiviśuddhikramaḥ dvitīyaḥ
namaḥ śrīvajrasattvāya
namaste 'stu namaste 'stu namaste 'stu namo namaḥ |
evaṃ stute namaste 'stu kaḥ stotā kaśca saṃstutaḥ

2.2

yathā jalaṃ jale nyastaṃ ghṛtaṃ caiva yathā ghṛte |
svakīyaṃ ca svayaṃ paśyej jñānaṃ yatreha vandanā

2.3

kintu sarvajñagatibhirvinā tannopalabhyate |
tamaḥpaṭalasañchannaṃ prasādād dvīpamāpnuyāt

2.4

śūnyaṃ ca atiśūnyaṃ ca mahāśunyaṃ tṛtīyakam |
caturthaṃ sarvaśūnyaṃ ca phalahetuprabhedataḥ

2.5

prajñopāyasamāyogānniṣpannamupalabdhakam |
upalabdhācca niṣpannāt sarvaśūnyaṃ prabhāsvaram

2.6

hetukramaviśuddhaṃ tu vijñānatrayayogataḥ |
śūnyatrayasamāyogāllabhyate 'nuttaraṃ padam

2.7

ālokaśśūnyaṃ prajñā ca cittaṃ ca paratantrakam |
tasyedānīṃ pravakṣyāmi prakṛtispharaṇaṃ sphuṭam

2.8

virāgo madhyamaścaiva adhimātrastathaiva ca |
manogatāgataṃ caiva śokāditṛtīyaṃ tathā

2.9

saumyaṃ vikampo bhītaśca madhyabhīto 'tibhītakaḥ |
tṛṣṇā madhyatṛṣṇā cātitṛosṇoopādānakaṃ tathā

2.10

niḥśubhaṃ kṣuttṛṣā caiva vedanā samavedanā |
ativedanā kṣaṇaścaiva vettividdhāraṇāpadam

2.11

pratyavekṣaṇaṃ lajjā ca kāruṇyaṃ snehatastrayam |
cakitaṃ saṃśayaścaiva mātsaryaṃ ceti kīrtitāḥ

2.12

trayastriṃśat prakṛtayaḥ svasaṃvedyāḥ śarīriṇām |
saṃvṛtisphuṭarupeṇa niśāsaṃjñā pradarśitāḥ

2.13

strīsaṃjñā tathā proktā mandākārā tathaiva ca |
vāmasaṃjñā punaścaiva candramaṇḍalapaṅkajam

2.14

dṛḍhīkaraṇahetutvāt sabinduḥ prathamaḥ svaraḥ |
niśākarāṃśusaṅkāśa ālokajñānasambhavaḥ

2.15

ālokābhāsamityutkam atiśūnyamupāyakam |
parikalpitaṃ tathā proktaṃ proktaṃ caitasikaṃ tathā

2.16

rāgo raktaṃ tathā tuṣṭaṃ madhyatuṣṭātituṣṭakam |
harṣaṇaṃ caiva prāmodyaṃ vismayo hasitaṃ tathā

2.17

hlādanāliṅganaṃ caiva tathā cumbanacūṣaṇam |
dhairyaṃ vīryaṃ ca mānaśca kartṛhartṛbalāni ca

2.18

utsāhaḥ sāhasaṃ caiva tathā cottamasāhasam |
madhyamaṃ sāhasaṃ rādraṃ vilāso vairameva ca

2.20

śubhaṃ ca vāk sphuṭā satyamasatyaṃ niścayastathā |
nirupādānadātṛtve codanaṃ śūratā tathā |
alajjā dhūrtaduṣṭaśca haṭhaḥ kuṭila eva ca |
catvāriṃśat prakṛtayaḥ kṣaṇikāścātiśūnyajjāḥ

2.21

divāpuruṣasaṃjñā ca kharākāraśca dakṣiṇaḥ |
sūryamaṇḍalasaṃjñā ca vajrasaṃjñā tathaiva ca

2.22

kalā saiva tu vijñeyā bindudvayavibhūṣitā |
divākarāṃśuisaṅkāśā ālokābhāsayogajā

2.23

ālokasyopalabdhiśca upalabdhaṃ tathaiva ca |
pariniṣpannakaṃ caiva avidyā caiva nāmataḥ

2.24

mahāśūnyapadasyaite paryāyāḥ kathitā jinaiḥ |
madhyarāgakṣaṇaścaiva vismṛtirbhrāntireva ca

2.25

tūṣṇīṃbhāvaśca khedaśca ālasyaṃ dandhatā tathā |
avidyāyāḥ kṣaṇāḥ sapta vijñeyāḥ sukṣmayogibhiḥ

2.26

na bījaṃ vindusaṃyuktaṃ na vāyurdvāranirgataḥ |
yadālokopalabdhaṃ tu tat pariniṣpannalakṣaṇam

2.27

etāḥ prakṛtayaḥ sūkṣmāḥ śataṃ ṣaṣṭyuttaraṃ divā |
rātrau cāpi pravartante vāyuvāhanahetunā

2.28

kṣaṇe lave muhūrtte ca nimeṣe mātrake tathā |
kṣaṇa ityacchaṭāvasthā lavaḥ sarṣapavartanam

2.29

āśvāsastu muhūrttaṃ syānnimeṣo 'kṣinimeṣaṇam |
mātrā tu hastatālaṃ syāt kṣaṇādīnāṃ tu lakṣaṇam

2.30

saṃvittimātrakaṃ jñānamākāśavadalakṣaṇam |
kintu tasya prabhedo 'sti sandhyārātridivātmanā

2.31

ālokālokābhāsau ca tathālokopalabdhakam |
cittaṃ trividhamityuktam ādhārastasya kathyate

2.32

vāyunā sūkṣmarūpeṇa jñānaṃ saṃmiśratāṃ gatam |
niḥsṛtyendriyamārgemyo viṣayānavalambate

2.33

ābhāsena yadā yukto vāyurvāhanatāṃ gataḥ |
tadā tatprakṛtīḥ sarvā astavyastāḥ pravartayet

2.34

yatra yatra sthito vāyustāṃ tāṃ prakṛtimudvahet |
yāvat samīraṇotpādo nābhāso niścalo bhavet

2.35

ābhāsadvayahetuḥ syādātmabhāvavikalpanā |
ubhayāṃśikameva syād yadālokopalabdhakam

2.36

sarvāsāmeva māyānāṃ strīmāyaiva viśiṣyate |
jñānatrayaprabhedo 'yaṃ sphuṭamatraiva lakṣyate

2.37

rāgaścaiva virāgaśca dvarorantariti trayam |
dvīndriyasya samāpattyā vajrapadmasamāgamāt

2.38

jñānadvayasamāyogaḥ samāpattiḥ prakīrtītā |
jñānadvayasamāpattyā yathoktakaraṇena tu

2.39

yajjñānaṃ prāpyate yatnāt tadālokopalabdhakam |
yasya vajrābjasaṃyogaḥ saṃvṛtyā tu na vidyate

2.40

sidhyate yogasāmarthyāt sakṛdapyanubhūtavān |
yathā prabhedaṃ vijñāya jñānavṛttiṃ svabhāvataḥ

2.41

lakṣayet satataṃ yogī tāmeva prakṛtiṃ punaḥ |
payodharā yathā naike nānāsaṃsthānavarṇakāḥ

2.42

udbhūtā gaganābhogāllayaṃ gacchanti tatra vai |
evaṃ prakṛtayaḥ sarvā ābhāsatrayahetukāḥ

2.43

nirviśya viṣayān kṛtsnān praviśanti prabhāsvaram |
eṣāṃ svabhāvābijñānadajñānapaṭalāvṛtāḥ

2.44

kṛtvā śubhāśubhaṃ karma bhramanti gatipañcake |
ānantaryādikaṃ kṛtvā narakeṣu vipacyate

2.45

śubhaṃ dānādikaṃ kṛtvā svargādiṣu mahīyate |
anantajanmasāhasraṃ prāpya caivaṃ punaḥ punaḥ

2.46

pūrvakarmavipāko 'yamiti śocati mohataḥ |
prakṛtyābhāsayogena yena kliśyanti jantavaḥ

2.47

jñātvā tameva mucyante jñānino bhavapañjarāt |
prajñāsvabhāva evāyaṃ candramaṇḍalakalpanā

2.48

cittameva svayaṃ paśyet svameva śaśibimbavat |
atha candraṃ samālambya vajracinhaṃ prakalpayet

2.49

upāyasūcakaṃ hyetad vajrādyutpattiyoginām |
candravajrādisaṃyogaścittacaitasasaṅgamaḥ

2.50

prajñopāyasamāyogājjāyate devatākṛtiḥ |
caturmudrābhirāmudrya devatāgarvamudvahan

2.51

vicaret tu sadā mantrī utpattikramayogavān |
yathoktaṃ śrīsamājādau tatra tatra suvistaram

2.52

yāvat syād bhāvanāyogastāvat syādādikarmikaḥ |
pariniṣpannayogasya sūcana kriyate 'dhunā

2.53

śūnyatrayaviśuddhiryā prabhāsvaramihocyate |
sarvaśūnyapadaṃ tacca jñānatrayaviśuddhitaḥ

2.54

jñānaśuddhipadaṃ tattvaṃ sarvajñatvamanuttaram |
nirvikāraṃ nirābhāsaṃ nirdvandvaṃ paramaṃ śivam

2.55

astīti na ca nāstīti na ca vākyagocaram |
ataḥ prabhāsvarāccūddhājjñānatrayasamudbhavaḥ

2.56

dvātriṃśallakṣaṇadharo hyaśītivyañcanānvitaḥ |
sarvākāravaropetaḥ sarvajño jāyate tataḥ

2.57

tathā coktaṃ mahāyānasūtre lalitavistare |
abhisambodhikāmo 'yaṃ śākyasiṃhastathāgataḥ

2.58

mahāśūnyena buddhatvaṃ prāpsyāmītyabhimānataḥ |
nairañcanānadītīre nispādyāsphānakaṃ gataḥ

2.59

tilabimbīva sampūrṇāḥ khamadhyasthā jināstadā |
ekasvareṇa taṃ prāhuracchaṭena jinaurasam

2.60

aviśuddhamidaṃ dhyānaṃ na caitadiṣṭakāvaham |
prabhāsvaraṃ ātu ālambyamākāśatalavat param

2.61

prabhāsvarapade prāpte svecchārūpastu jāyase |
savaiśvaryaṃ tathā prāpya vajrakāye pramodase

2.62

evaṃ śrutvā tu taṃ śbdaṃ visarjyāsphānakaṃ tataḥ |
niśārdhasamaye tattvamālambyaiva jinaurasaḥ

2.63

ṛjukenaiva kāyena vācāya ṛjureva ca |
sāśano nāśano naiva na maunī nāpyamaunavān

2.64

nonmīlitasunetrastu na ca mīlitalocanaḥ |
svacchaṃ vyaktaṃ mahājñānaṃ sarvaśūnyaṃ mahādbhutam

2.65

atha paśyati tadvayaktaṃ gurupādaprasādataḥ |
anāgatamatītaṃ ca vartamānaṃ bhavatrayam

2.66

tatkṣaṇānnikhilaṃ paśyet prabhāsvaraviśuddhadhṛk |
jalacandramarīcyādimāyāguṇavibhūṣitaḥ

2.67

aruṇodgamakāle tu vajropamasamādhinā |
niṣadya bodhimūle tu so 'karonmārabhañcanam

2.68

samprāpya śākyanāthena tattvajñānamanuttaram |
jagattrayahitārthāya tadeveha pradarśitam

2.69

tattvajñānamiti proktamabhisambodhidarśanam |
pañcānantaryakarmā ca mandapuṇyo 'pi yo naraḥ

2.70

guruprasādādāpnoti cintāmaṇirivāparam |
yatheṣṭaṃ kurute caryāṃ saṃbuddho 'yamanāgataḥ

2.71

na rāgo na virāgaśca madhyamā nopalabhyate |
na śūnyaṃ nāpi cāśūnyaṃ madhyamā nopalabhyate

2.72

sarvabuddhasamāyoga idameva pradarśitam |
trijñānād vyatiriktaṃ yat tattvaṃ sandhyāya bhāṣayā

2.73

abhāvetyādigāthābhiḥ paṭale bodhicittake |
śrīsamāje 'pi tat proktamabhisambodhilakṣaṇam

2.74

rāgādīnāṃ viśuddhiryā paramādye pradarśitā |
sarvaśūnyaṃ samuddiśya sāpi proktā tathāgataiḥ

2.75

nānāsūtreṣu tantreṣu yat tattvamupadarśitam |
sarvaśūnyapadaṃ hyetannānyat tatrābhidhīyate

2.76

caturaśītisāhasre dharmaskandhe mahāmuneḥ |
sārāt sārataraṃ proktam abhisambodhilakṣaṇam

2.77

jaṭī nagnaśca muṇḍī vā śikhiniḥsaṅgavṛttayaḥ |
taistaiśca vividhairliṅgairabhisambodhikāminaḥ

2.78

teṣāṃ tattvavihīnānāṃ vratacaryādikaḥ kramaḥ |
tattvajñānavihīnatvāt tena muktirna labhyate

2.79

ādikarmikayogena cāṣṭamīṃ bhūmimāpnuyāt |
ālokatrayadarśī ca daśabhūmyāṃ pratiṣṭhitaḥ

2.80

samprāpya hyabhisambodhiṃ śuddhāvāsamupāgataḥ |
buddhakṣetresvavaivartī sarvajña iha janmani

2.81

dharmodayābhisambodhiḥ krīḍārāgādivistaraiḥ |
dharmadhātvābhisamabodhiryathālābhaviceṣṭitaiḥ

2.82

anutarābhisambodhirabhisambodhiyogataḥ |
prapañcākārādicaryābhirabhyasyantīha yoginaḥ

2.83

āḥ kimabhyāsayogena ādiśuddhiḥ svabhāvikā |
prakṛtyaiva hi sā siddhā tathatā na vikalpajā

2.84

ya evaṃ kalpayantīha jñānakramamapāsya vai |
tatprabhedamajānānāḥ punaḥ śaikṣā bhavanti te

2.85

prakṛtyābhāsabhedajñā caturthaṃ tattvamāśritāḥ |
tridhā nābhyasyate yastu na śīghramāpnuyāt phalam

2.86

yathāgnirdārugarbhastho nottiṣṭhenmathanād vinā |
tathābhyāsād binā bodhirjāyate neha janmani

2.87

yaḥ śāṭhyabuddhiralaso gurunindakaśca prāptābhiṣeka iti garvitamānasaḥ syāt |
sarvajñatā na sulabheti vihīnacitto doṣān sa paśyati gurorna guṇān varākaḥ

2.88

sūśrūṣayā virahito laghu tattvamicchen neti praśstavacanaṃ calayet saroṣaḥ |
dṛṣṭvā sabhāsu gurumasya parāṅmukhastu kuryāt praṇāmamatha tasya rahogatasya

2.89

evaṃ ca daurātmyagataṃ kuśiṣyam svaputramapyaurasamāryagarhyam |
vaiśyaṃ tathā pārthivamagrabodhiṃ kuryāt samīpe na hi jātu dhīraḥ

2.90

śubhaguṇasusameto jñānavān vīryayukto gurujanamatha bhaktyā vīkṣate buddhatulyam |
adhigatajinadharmaḥ śāsaneṣu prasannaḥ sa iha bhavati pātraṃ tasya kuryāt prasādam

2.91

śrutabahutaratantro 'uyāgameṣu pravīṇo gurujanaparicaryāhānyalabdhopadeśaḥ |
svahitamapi sa kartuṃ na prabhuḥ śāstracañcurbhavati tadapi śāstraṃ kevalaṃ khedahetuḥ

2.92

atha bhavati sabhāgyaḥ prāptatattvopadeśo jaḍamatirasamartho mīlane 'rthasya yastu |
parahitakṛtabuddhirdeśanāyāṃ pravṛtto vacanaguṇavihīnaḥ so 'pyavajñāmupaiti

2.93

śrutabahutaratantro jñānavān ṣaṭpadajñaḥ smṛtimatidhṛtimedhāvīryasampatsametaḥ |
gurucaṇasaparyāprāptatattvopadeśaḥ prabhavati sa hi vaktuṃ tantrarājopadeśam

2.94

śrutabahutaratantreṇāyavajriprasādāt sphuṭaviracitavācā bodhimārgaṃ vibhajya |
kuśalamupacittaṃ yacchākyamitreṇa tena prakaṭapaṭuvipākād bodhibhājo bhavantu || iti

Original text: Pañcakrama · Edition: Ram Ram Shankar Tripathi: Piṇḍīkramaḥ Pañcakramaś ca, Varanasi/Sarnath 2001 · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc