Padma Samhita · Chapter 3.24

ācāryalakṣaṇaṃ brahman kathayāmi yathātathām/
ādau tu brāhmaṇo vidvān pañcarātraparāyaṇaḥ

sarvadoṣavinirmuktamaśeṣaguṇabhājanam/
ācāryaṃ varayetpūrvaṃ tadadhīnā hisiddhayaḥ

nyūnātirekanirmuktakalyāṇāvayavaśśuciḥ/
kalyāṇahastaśśrutavān vṛttavān śīlavānapi

āmnāyecandasi tathā brāhmaṇo dharmavatsalaḥ/
paṃca kālavidhānajñastakatkarmaniyataḥ kṣamīḥ

jitendriyaḥ praśśrīmānuhāpohavicakṣaṇaḥ/
ṣaṭkarmakṛt ṣaḍadhvajṣañṣaḍaṅgavidalolupaḥ

ṣoḍaśanyācaturassaumyastiddhāntabhedavit/
ṛjurdayāvān brahmajñatsatyavāk śiṣṭasaṃmataḥ

vyākhyātā dhṛtimānāryaḥ pūrvabhāṣī priyaṃvadaḥ/
smitapūrvābhibhāṣī ca sātviko nyāyavittamaḥ

darśanīyo yuvā vādi vā deṣu ca vicakṣaṇaḥ/
kuśāgrīyamatiśśāntaḥ nītijñodeśakālavit

anasūyo jitadvandvassamassarveṣu jantuṣu/
vyasanābhyudaye śaśvadekarūpassadavyayaḥ

mitabhāṣī dhyānaparo dvādaśākṣaracintakaḥ/
mānasārādhanaparaḥ paṃcarātraparāyaṇaḥ

svatantro vṛddhasevī ca rūpavānapi cāstikaḥ/
abrahmanindakassarvasmṛtimān kīrtimānapi

sarvāpavādanirmaktassarvakalyāṇalakṣaṇaḥ/
sarvaśāstrārthavettā ca dīkṣitaścakramaṇḍale

gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho'thavā bhavet/
adhikārī bhavedeṣa yathoktaguṇabhājanam

ācāryatve tathārtvihye tādṛśāneva bhūsurān/
guṇaissarvaissamuditān karmanirvahaṇakṣamān

varayedguruṇā sārdhaṃ yajamānaḥ prayatnavān/
vaṭuryuvā samovṛddhaścaturthāparikathyate

dvayorvibhāgitassamyaksavibhāgaśca kathyate/
varṣāt ṣoḍaśakādarvāk vaṭurityabhidhīyate

vaṭuryāvā samo vṛddho yogyo nityārcanāvidhau/
nai mittike sāṅgure tu samaśśreṣṭhatamenavā

samaye jamānastu gāṃ bhuvaṃ kāṃcanaṃ tathā/
nālikeraṃ ca karmādavācāryāya pradāpayet

ṛtvijaṣṣoḍaśa brahman yadvāṣṭau caturopi vā/
ācāryoṇaya thokaina ṛtvigbhiśca yathoditaiḥ

sthāpayenmandire viṣṇu yajamānaḥ prayatnavān/
sarvān kāmānavāpnoti nātrikāryā vicāraṇā

anyathā ceddhariṃ dhāmnisthāpayenmūḍhacetanaḥ/
nai veṣṭaṃ phalamāpnoti mriyate cā cirātsvayam

na ca dhāma cirasthāyi na ca rāṣṭraṃ narādhipaḥ/
nasannidhatai bhagavān na ca prīṇāti cejyayā

nai vādhikārī nasyāpī brāhmaṇo pyuktalakṣaṇaḥ/
itarepi trayovarṇāḥ yajane vādhikāriṇaḥ

na kuṇ‍ḍa golau nai vānye bhaveyuranulomajāḥ/
karmādhikāriṇo naiva vrātyā vai brahmayonayaḥ

nai teṣāmadikāro'sti sūtādīnāṃ caturmukha/
pratiṣṭhā karmaṇaḥ pūrva maṅkurāropaṇaṃ bhavet

na karmaphaladaṃ brahman aṅkararopaṇaṃ vinā/
tasmādārabhyamāṇeṣu pratiṣṭhādiṣu karmasu

prāgeva vāpayedbījān aṅkurārthaṃ yathāvidhi/
dvādaśāhe navāhe vā sastāhe pañcame'hani

tṛtīye'hani vā kuryātkarmārambhadinaṃ prati/
pālikasu śarāveṣu ghaṭikāsu ca vāpayet

aṅgurāṇi praśastāni pātreṣu trividheṣvapi/
sāṅgulaṃ hastamutsedhaṃ pālikānāmathānanam

ṣoḍaśāṅgulavistāraṃ bilaṃ saptāṃgulaṃ bhavet//
pādapīṭhasya vistāra madhaścaivāṃgulaṃ bhavet

unmattakusumākāraṃ vaktramambojasannibham/
dvāviṃśāṃgula māyāmo ghaṭikānāṃprakīrtitaḥ

ghaṭikāḥ pañcavaktrāssyustanmadhye tu ghuṭākṛtiḥ/
ṣaḍaṅgulaṃ ca vistirṇaṃ etānāṃ madhyamaṃ mukham

catuṣṭayaṃ caturdikṣu caturaṃgulamānanam/
viṃśatyaṃgulamutsedhaṃ vistāraṃ dvādaśāṃgulam

śarāveṣu vijānīyādyadvā mānaṃ yathāvasu/
hemādi lohajāssarvāḥ mṛṇmayā vā yathāvasu

ṣaṭtriṃśatpālikāścaiva ṣaṭtriṃśadghaṭi kāstathā/
śarāvāścāpi ṣaṭtriṃśadevamaṣṭottaraṃ śatam

uttamā kl ptiruditā jaghanyā kl ptirucyate/
pratyekaṃ ṣoḍaśa grāhyā bhaveyurdvādaśāpi vā

aṣṭau vā syuścatasro vā śarāvaghaṭapālikāḥ/
sarvārthe pālikā yadvāṣoḍaśāṣṭau yathābalam

catasro vā tatastāsu maṅgalāṅgulakalpanā/
ayugmā mānuṣe kāryā daiveyugmāstu pālikāḥ

aṅgulāvāpanastāne maṇḍapaṃ parikalpayet/
śubhe vivikte'bhimate deśe vai deśi kottamaḥ

caturdikṣu caturdvāraṃ caturvadanamālikam‌/
darbhamālāparikṣiptaṃ muktādāmavirājitam

vitānakṣaumavistāraṃ gomayāliptabhūtalaṃ/
pradīpamālāvitatamakṣataiścāpinarvataḥ

sudhācūrṇaiśca dhavalai ścitritābhyantarasthalam/
maṇḍapaṃ kalpayitvaivaṃ gṛhṇiyāttatramṛttikām

khanitraṃ kṣālayitvādbhirācchādya navavāsasā/
viṣvaksenamatho vāpi vainateyamathāpivā

sumanobhiralaṃkṛtya ṛtvigbhirvāhayedguruḥ/
gajaskandhaṃ rathaṃ vāśva mārūḍho vāhako nayet

chatradhvajapatākābhissārdha maṅgurabhājanaiḥ/
trividhairmaṅgalaistūryaiṃ rapicodghoṣyasarvataḥ

bhaktairbhāgavataissārdhaṃ yatibhirmunibhistathā/
niṣkramya śākunaṃ sūktaṃ pāṭhayan bhahvṛcānapi

prācīmudīcīṃ vā dūrāṃ diśaṃgatvā manohare/
śucau deśe mṛdaṃ śuddhāṃ khanitreṇa samuddharet

astramantreṇa dharaṇīṃ saṃprokṣya prathamaṃ guruḥ/
mahīsūktena saṃspṛśya dhāyanne kāgracetasā

mūrtiṃ devasya vārāhīṃ abhyarca kusumairbhuvam/
astrāmbunā praukṣitena puṣperabhyarcitena ca

khanitreṇa khanedbhūmiṃ prāṅmukhaḥ kroḍavidyayā/
lohaje bhājane mṛtsnāṃ vetraje vātha bhājane

gṛhītvā mulamantreṇa veṣṭayitvā ca vāsasā/
pratyagreṇa tathā nadyā vālukān gomayāṃ stathā

gokulātpūrvanatpātre gṛhītvā cchādya cāṃśukaiḥ/
yāne haye gaje vāpi samāropya guruspvayam

ṛtvigbhissahitaistūktamadhīyānaiśca śākulam/
śrīsūktaṃ bhūmisūktaṃ ca tūryāṇyapi ca ghoṣayet

gatvā pradakṣiṇaṃ grāmaṃ praviśenmaṇṭapaṃ tataḥ/
ācāryāmūrtipāścaiva nūtanakṣaumavāsasaḥ

sottarīyāssvalaṃkārāssoṣṇīṣāssāṅgulīyakāḥ/
surabhīkṛtasarvāṅgāssragviṇo mṛṣṭakuṇṭalāḥ

śvetayā mṛtsnayā samyakparikṣiptordhvapuṇḍrakāḥ/
pavitrapāṇayassnātāḥ prāṇāyāmaparāyaṇāḥ

kṛtācāmāḥ kṛtanyāsāḥ japtamantrā yathātatham/
tadarthamarthayitvā tu yajamānasamanvitāḥ

bhagavantaṃ jagadvoniṃ pūjayitvā vidhanataḥ/
saṃprokṣya pālikākṣetra madbhiśuddhābhirañjasā

candanārdāṇi sūtrāṇi sphālayeyuranukramāt/
prāgāyatāni prathamaṃ ṛjūni dvādaśa sphuṭam

tathodagāyatāgrāṇi daśa pañca ca kalpayet/
āśāsvaṣṭāsu madhyeca śaravaghaṭapālikāḥ

dvādaśa dvādaśa sthāpyāśśatamaṣṭottaraṃ tathā/
āgneye naiṛte bhāge tathā yamye ca pālikāḥ

ghaṭikā vāruṇe brāhme tathā paurandare pi ca/
śarā vā mārute saumyeraudre cāpi yathāvidhi

prāgrāyatāni nava vā sūtrāṇi parikalpayet/
dvādaśaivetarāṇu syuśśarāvaghaṭapālikāḥ

aṣṭau ca catvāriṃśacca yadvā sūtrāṇi kalpayet/
navaiva dviprakārāṇi ṣaṭ triṃśatpālikādayaḥ

prāgāyatāni nava vā udhīcīnāyatāni ṣaṭ/
caturviṃśatipātrāṇi yadvā prāgayatāni ca

catvāri sūtrāṇyanyāni paṃca dvādaśa kalpane/
sarvārthapakṣe prathame paṃcaiva dpividhānyapi

yadvendukumbhaṃ paritaḥ pālikāṣṣoḍaśasthitāḥ/
dvādaśāpi tathaivāṣṭau catasro vā diśaṃ prati

sūtrapātreṣu sarvatra pratyaksomaghaṭasthitiḥ/
śaktyapekṣaṃ pālikānāṃ pakṣabhedaḥ pradarśitaḥ

prakṣālya viṣṇugāyatryā śaravaghaṭapālikāḥ/
sahadevī ca dūrvā ca sārdhamaśvatthapallavaiḥ

kaṇṭheṣu pālikādīnāṃ bandanīyāścaturmukha/
kuśakāśatṛṇai saiṣāṃ bilamūlāni pūrayet

bilāni prathamaṃ mṛdbhirvālukābhiranantaram/
karīṣacūrṇairupari samṛddhaṃ pūrayedbilam

pādeṣu pālikādīnāṃ śālinvrīhīnathāpi vā/
āḍhakaṃ vā tadardhaṃ vā prasthaṃ vā tilataṇḍulān

pratipādaṃ vinikṣipya caturaśramathāpi vā/
vṛttaṃ vistārayetpūrvaṃ pālikārdīn tataḥ kramāt

nyasetpādeṣu dhānyeṣu mantrairetai ryathākramam/
sthāne yathokai ghaṭikāḥ pārameṣṭhyā tu vidyayā

puruṣākhyena mantreṇa pālikāstadanantaram/
śarāvānviśvamantreṇa pāṅmukho vāpyumaṅmukhaḥ

brahmādīśānaparyantaṃ nyāsasaiṣāmanu kramāt/
vāsobhirveṣṭayetsarvān pratyekaṃ mūlavidyayā

prativyūhaṃ tu vā śaktau chādayedvāsasopari/
sthāne paścāttu sarveṣāṃ somakumbhaṃ niveśayet

dhānyarāśau yathāpūrvamāveṣṭya navāsasā/
gandhodakena saṃpūrṇetasmin ratnāni vinyatet

nīvārāśśālayo mudgāśśyāmākāśca priyaṅgavaḥ/
yavāstilāśca godhūmāḥ yecānye yājñikā matāḥ

teśāṃ bhījāni nikṣipya pātre mahati nutane/
tatpātraṃ mūrdhni vinyasya tūryaghoṣapurassaram

parītya mandiraṃ pātra śāli droṇārdhaśobhite/
pāgdeśe pālikādīnāṃ niveśya susamāhitaḥ

payobhiḥ kṣālayeddhānyabhījāni vividhāni ca/
pracchādyanavavastreṇa purṇāhaṃ kāraye tpunaḥ

śaṅkhabheryādinādena vādayitvā diśodaśa/
dhyātyā ca pālikādīnāmadhidevānanukramāt

ghaṭikānāṃ vidhātāraṃ pālikānāṃ janārdhanam/
īśānaṃ ca śarāvāṇāṃ dyātvābhyarcya yathāvidhi

toraṇāni dhvajāṃścaiva dvārakumbhāṃśca deśikaḥ/
kumudādi gaṇāṃścaiva samabhyarcayathāvidhi

rcayetpālikādīnāmadhi devānanukramāt/
somakumbhe tatassomaṃ yajedāvāhya ca svayam

nivedya pāyasaṃ havyaṃ juhuyātsarpiṣāśatam/
catasrassamidhaścaina mūlamantreṇa mantravit

caruṃ puruṣasūkaina pūrṇāhutyantamācaret/
ghṛtena somamantreṇa juhuyācchatamāhutīḥ

saṃpātājyena saṃsparśya sparśamantreṇa pālikāḥ/
saṃpātājyāva śeṣaṃ ca bījapātre vinikṣipet

somamantraṃ śataṃ vārān japtvā viprābhyasujñayā/
muhūrteśobhane bhījān vāpayetpālikādiṣu

brahmādīśānaparyantaṃ dvādaśākṣaravidyayā/
ācāryānumatā ścānyevaiṣṇavā dhyānamāsthātāḥ

āvapeyuramī tūrṣṇīṃ siñcetkumbhasthavāribhiḥ/
pidhānaiścādayetsarvaṃ dadyāddikṣu baliṃtataḥ

rakṣibhyaḥ kumudādibhyo baliṃ dadyāddivāniśam/
yajeta somaṃ tatkumbhe pāyasena divāniśam

dīpāṃścāropitānrakṣedanirvāṇāṃ yathā tathā/
dvijendrāṃstoṣayediṣṭaistāmbūlaissumanaḥ phalaiḥ

guruṃ ca toṣayedvattairyajamānaḥ prayatnavān/
sadyo vā dhānyabhījāni yathoktavidhinā vapet

haridrā vāribhissiñcedaṅkurāṇyabhi vṛddhaye/
somakuṃbhajalenāpi nityaṃ siñcetapālikāḥ

aṅgureṣu ca pīteṣu śukleṣu ca tathā śubham/
vidyādṛjuṃ prarūḍheṣu viparīteṣu cāśubham

karmārthamaṅku rāṇyādau yassamāropayedguruḥ/
sa eva karmakārtsnyena kuryātprājño'pi netaraḥ

anujñayā vā tatputraśśiṣyo vā tatsamācaret/
ṛtvijo vāpitatkarma yadyaśaktogururbhavet