Padma Samhita · Chapter 3.20
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pratimāmānamuttamam/
mānaṃ pramāṇamunmānaṃ iti mānaṃ tridhā bhāvet
mānamutsedhamānaṃ syādunmānaṃ nahanaṃ matam/
mānaṃ ca tiryagūrdhvaṃ yattatpramāṇamihocyate
tatra pratikṛtestāvattadaṅgānāṃ kathyate/
utsedhamānaṃ mūrdhādi pādāntamanupūrvaśaḥ
laddhānāṃ dehatastāvadaṅgulīnāṃ śatena tu/
caturviṃśatimānena pratimāṃ parikalpayet
uṣṇīṣamaṅgulamitaṃ keśāntaṃ tryaṅgulaṃ matam/
dṛksūtrāntaṃ tadārabhyaṣaṭtriṃśadyavasammitam
tadvannāsāpuṭāntaṃ syāttadvacca cibukāvadhi/
tena keśāntamārabhya mukhamānaṃ caturmukha
aṣṭottaraṃ yavaśataṃ cibukāvayavāvadhi/
galamardhāṅgulaṃ sārdhaṃ tryaṃgulaṃ kaṇṭhamiṣyate
hikkāsūtraṃ samārabhya hṛdayāntaṃ mukhe sthitam/
tataḥ prabhṛti nābhyantaṃ sārdhaṃ satridaśāṅgulam
tataḥ prabhṛti meḍhrāntaṃ tadvadutsedhamiṣyate/
tanmūlājjānuparyantaṃ trinyūnaṃ tridaśāṃgulam
caturaṅgulamutsedhaṃ jānumaṇḍalamiṣyate/
akṣāntaṃ jānuno'dhantādūrutulyamitīritam
tatastālāntamutsedhaṃ caturaṃgulasaṃmitam/
dehāṅgulāni yāvanti daśa tāle'bhipūjite
vibhajya tāvantyuktāni madhyame śrūyatāṃ kramaḥ/
trayodaśāṃgulaṃ vaktraṃ tristhānaṃ ca tadaṃgulam
ṣaḍviṃśatyaṃgulotsedhamurumānamudāhṛtam/
tadvajjaṅghāsamutsedhaṃ uttareṇetaratsamam
adhame daśatāle tu mukhaṃ śatayavaṃ matam/
tristhānaṃ tāvadevasyādūruryavaśatadvayam
jaṅghā ca tatsamotsodhā mukhyenānyatsamaṃ matam/
viṃśadyavaśataṃ pādadrāghimā kamalāsana
aṅguṣṭhaṃ vedamātraṃ syāttadāyāmā ca tarjanī/
ekatriṃśadyavāyāmā madhyamāṅguliriṣyate
triṃśadyavā'nāmikāsyātkaniṣṭhā tryaṃgulāpi ca/
yavaiśca pañcabhiryaktā pārṣṇī ca caturaṅgulā
hikkā tayoradho bāhuraṅgulī saptaviṃśatiḥ/
tataśca maṇibandhāntaṃ ṣaḍviṃśatyaṃgulāyatam
yavadvayena ca yutaṃ maṇibandhāttalaṃ punaḥ/
madhyamāṃgulamūlāntaṃ pañcāśadyavasaṃmitam
pañcāṃgulamathāṃṅguṣṭhaṃ tarjanī tadvadāyatā/
ṣaḍyavai ścādhikāyāmā madhyamā tu ṣaष़ḍaṃgulā
āyatā ṣaḍyavai ścāpi tatsamānāmikā matā/
kaniṣṭhāṅguṣṭhatulitā māṃpalagnavakhāvadhi
ekāṅgulā sakhāyāmā śiṣṭā ṣaḍyavasaṃmitā/
bāhuvaccopabāhussyāccaturaṅgulamāyataḥ
caturyapaṃ cordhva kaṇaṃ nālaṃ cañcāṅgulāyatam/
liṅgaṃ pañcāṅgulāyāmaṃ muṣkaṃ tu caturaṅgulam
sārdhāṣṭāṅgulivistāraṃ lalāṭaṃ tadanantaram/
dvādaśāṃgulavistāraṃ bālacandrasamā kṛti
tatastu karṇayormadhyaṃ sārdhaṃ satridaśāṃgulam/
daśāṃgulamadhastasya vistāraṃ cibukasya tu
sapādaṃ dvyaṃgulaṃ pūrṇaṃ cāpatulyākṛtirbhavet/
mūlamadhyāgravistāraḥ grīvāyāḥ kramaśo bhavet
navāṃgulaṃ tathaikonaṃ sārdhaṃ saptāṃguli stathā/
hikkāntato ratho bāhumūlayorantaraṃ bhavet
yavaiścaturbhirvistīrṇaṃ sacatvāriṃśadaṃgulam/
kakṣayormadhyavistārastryaṃgulassārdhaviṃśatiḥ
aṣṭā daśāṃgulaṃ mānaṃ stanayorapi cāntaram/
ṣoḍaśāṃguvilastāraṃ tundamadhyamudāhṛtam
aṣṭādaśāṃgulā śroṇī radharodara? miṣyate/
kaṭipradeśavistārastryāṅgulastārdhaviṃśatiḥ
ūrumūlasya vistārassārdhaṃ satridaśāṅgulam/
agramekāṃgulaṃ sārdhadvyaṃgulaṃ madhyamiṣyate
dvyaṃgulo mūlavistāro liṅgasya samudāhṛtaḥ/
vistīrṇaṃ tryaṃgulaṃ mūlaṃ madhyamarthādhikaṃ punaḥ/
vistīrṇamagramuṣkasya dvātriṃśadyavasaṃmitam
vistīrṇamekādaśabhiraṃgulai rūrumadhyamam/
agraṃ daśabhi retasya vistīrṇaṃ kamalāsana
savāṃgulaṃ jānucakraṃ pārśvamardhendusannibham/
mūlaṃ navāṣṭau madhyaṃ syājjaṅghāgraṃ sārdhasaptakam/
vistīrṇo nalakābhāgaḥ sārdhaiśca caturaṃgulaiḥ
aṅghrimūlasya vistārastryaṃgulassacaturyavaḥ/
sārdhapañcāṃgulaṃ madhyamagraṃ sārdhaṣaḍaṃgulam
sārdhamaṣṭāṃgulaṃ mūlaṃ bāhū saptāṃgulau punaḥ/
madhyāgre tulyavistāre prakoṣṭhāvayavaḥ punaḥ
sārdhena saptabhirmūle vistīrṇaṃ sārdhapañcabhiḥ/
madhye caturbhiragre syānmaṇibandhasya tūcyate
paṃcāgulārdhasahitaḥ tadvatkaratalaṃ smṛtam/
aṃguṣṭhe mūlavistāro dvyaṃgulo madhyamāṃguliḥ
saṣaḍyavaṃ tu muṣṭyagramaṃgulenaiva saṃmitam//
tarjanyāmūlavistāro navabhispaṃmito yavaiḥ
madhya mekāṃgulaṃ saptayavamagramudāhṛtam/
mūlaṃ daśayavaṃ madhmaṃ madhyamāyā yavā nava
agramekāṃgulaṃ proktamitarā tarjanīsamā/
mūlamaṣṭau kaniṣṭhāyāḥ yavāssaptaikamadhyamā
ṣaḍyavāṃgulamagrebhyaḥ pādonā sakhavistṛtiḥ/
madhye karatale rekhā madhyamāmūlamutthitā
kaniṣṭhāmūlamārabhya rekhā madhyamagā bhavet/
madhyamāṃgulitarjanyornirmātavyā vicakṣaṇaiḥ
aṃguṣṭhamūlamārabhya tarjanyantaśca madhyamā/
tayośca rekhayormadhye tarjanīmūlagāminī
rekhā kalpyā yathāśāstraṃ śāstrābhijñena śilpinā/
lalāṭasya ca vistārassapādadvyaṃgulo bhavet
tasyādhastādbhruvau kalpyau catvāriṃśadyavāyatau/
madhye yavena vistīrṇe yūkāgre cāpasannibhe
tayormadhyaṃ navayavaṃ aṣṭādaśayavāyatam/
cakṣuḥ nīnikāyāmo vistāraśca yanaḥ smṛtaḥ
aṃgulaṃ śvetabimbasya vistāraṃ kṛṣṭamaṇḍalam/
yavonamaṃgulaṃ jyotistanmadhye yavasaṃmitam
yākamānā tu tanmadhye dṛṣṭiḥ pakṣmāvalī punaḥ/
ūrdhvā samanvitā sārdhatryaṃgulā daśabhiryavaiḥ
vistīrṇātu yavāyāmā vistārastu tadardhakaḥ/
aśītiḥ pakṣmaromāṇi vakrāgrāṇyasitāni ca
dvyaṃgulaṃ cakṣuṣormadhyaṃ madhyaṃ ca śrutyapāṅgayoḥ/
catvāriṃśadyavaṃ karṇavistāro dvyaṅgulo bhavet
ūrdhvaṃ karṇasya cāyāmassahārdhacaturaṃgulaḥ/
nālaṃ pañcāṃgulamitaṃ vistāraṣṣaḍyavaḥ punaḥ
paścāccaturyavā nālī nālatulyaṃ caturmukha/
śramaṇasya ca pippalyāḥ madhyagartaṃ caturyavam
trivaktrakarṇapippalyā gallapātramiva sthitam/
bandanaṃ tryaṃgulaṃ randhraṃ netrasūtra samunnatam
nāsikāmūlamadhyāgravistāraḥ kathyate kramāt/
aṃgulaṃ cāṃgulaṃ sārdhadvyaṃgulaṃ sacaturyavam
aṃgulenonnataṃ mūlaṃ tena sārdhena madhyamam/
dvābhyāṃ yavābhyāṃ mūlena dvyaṃgulenāgramunnatam
ṣaḍyavaṃ suṣiraṃ tasya puṭamadhyaṃ caturyavam/
puṭapārśvasya vistāro dviyavaḥ parikīrtitaḥ
utsedho'rdhāṃgulastasya nāsikā tilapuṣpavat/
uttaroṣṭhāyataṃ sārdhaṃ caturaṃgulamiṣyate
vistāro'rdhāṃgulastasya paraṃ sārdhāṃgulāyatam/
vistīrṇamaṃgulaṃ tasya pālī caikayavā matā
cibukoṣṭhau daśayavau vistārāyāmasaṃmitau/
gulphaṃ pādāṅgulotsedhaṃ darpaṇodarasannibham
vistīrṇāvayavau tulyau rājadantau caturyavau/
dvāttriṃśaddaśanāḥ kalpyāḥ yathāśāstroktavartmanā
jihvā ṣaḍaṅgulāyāmā vistīrṇā tryaṅgulā bhavet/
rekhātrayāṅkitā grīvā hikkā sūtrāt stanasthiti
ekādaśāṃgulaṃ vṛttaṃ dvyaṃgulaṃ stavamaṇḍalam/
caturyavaṃ cūcukaṃ syāt stanamaṇḍalamadhyagam
caturyavaṃ nābhigartaṃ dakṣiṇāvartamiṣyate/
adhyardhamaṃgulaṃ vṛtta makṣamardhāṃgulonnatam
uṣṇīṣātpṛṣṭhakeśāntamekādikadaśāṃgulam/
uṣṇīṣātparśvakeśāntaṃ dvādaśāṃgulamānakam
karṇayorantaraṃ vidyāt sārdhaṃ satridaśāṅgulam/
mulamadhyāgrabhāgeṣu pṛṣṭhagrīvā yathākramam
vistīrṇā navabhistārdhenaṃgulairnavabhistathā/
aṣṭābhiśca bhavettasyā adhastātka kudasthitiḥ
āyāmotsedhavistāraiḥ kakudaṃ taccaturyavam/
ṣaṭtriṃśadaṃgulaṃ bāhvo rmadhyaṃ vistārapṛṣṭhataḥ
ṣaḍviṃśatiścāṃgulānāṃ kakṣayorantaraṃ bhavet/
pṛṣṭhamadhyasya vistaro brahman saptadaśāṃgulaḥ
vistīrṇā pañcaviṃśatyā śroṇī pārśvau tathāṃgulaiḥ/
kaṭipradeśavistāraṣṣaḍviṃśatyaṃgulo bhavet
ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ madhye kakudasya kaṭestathā/
dvyaṃgulonnatametasya sphicau tanmadhyamaṃgulam
aṅgulaṃ stanayormūlaṃ madhyaṃ saptāṅgulaṃ bhavet/
agraṃ tryaṃgulavistāramūrvormūlādiṣu triṣu
bhavetkrameṇa vistārassārdhassatridaśāṃgulaḥ/
dvādaśāṃgulayuktasyāttathaiva dvādaśāṃgulaḥ/
jānvaṣṭāṃgulavistāraṃ sārdhamaṣṭāṃgulaṃ bhavet
jaṅghāmadhyaṃ suvistīrṇaṃ nālikā caturaṃgulā/
caturyavādhikā caiva gulphaśca caturaṅgulaḥ
vistāramānaṃ triguṇaṃ sarveṣāṃ nahanaṃ matam/
abhitido vā varado mukhyo vāmetaraḥ karaḥ
stanasūtrasamaṃ kāryaṃ aṅgulāgraṃ karasya tu/
tayorbhavedantarālaṃ dvādaśāṅgulamabjaja
aṃguṣṭhatarjanīmadhye sanālaṃ kamalaṃ bhavet/
varade kamalākāraṃ likhetkaratalodare
adhomukhe vāmahaste mukhye kuryādgadāṃ śubhām/
catustālāyatāṃ mūle sthūlāmagre kṛśāmṛjum
tryaṃgulaṃ mūlanahanamagre sahanamaṃgulam/
dvyaṃgulaṃ sārdhamitaradgadāmadhyaṃ caturmukha
kaṭiprasavyaṃ karayorantaraṃ dvyaṅgulaṃ bhavet/
kaṭispṛśaṃ karaṃ kuryātpra savyaṃ gadayā vinā
uddharedbāhusīmāntamūrdhvahastau dhṛtāyudhau/
bāhuprakoṣṭhayormadhyaṃ mūlamaṣṭāṃgulaṃ bhavet
madhyaṃ daśāṃgulamitamagramānaṃ mukhaṃ smṛtam/
ūrdhve hastadvayāṅguṣṭho sahānāmikayā natam
tarbhanīmadhyamābhyāṃ tu dhārayantaṃ tathāmbujam/
cakraṃ sudarśanaṃ vṛttaṃ dvādaśāṅgulamānakam
aṣṭāṃgulamarakṣetraṃ dvyaṃgulā cakrapiṇḍikā/
tadvatsyānnemivalayaṃ caturjvālāsamanvitam
nābhāpubhayato jvālā triśikhāvartaśobhitā/
adhyardhadvyaṅgulotsedhā vistīrṇārdhādikāṃgulā
arāṇi yavatulyāni netratulyāni vā punaḥ/
aṣṭau dvādaśa vā ṣaḍvā ṣaḍjvālaṃ śaṅkhamiṣyate
vistāro'ṣṭāṃgulastasya dvādaśāṃgulamāyatam/
pradakṣiṇāvartayutaṃ jvālāgraṃ śaṅkhacakrayoḥ
keśāntena samaṃ yadvā netrasūtreṇa tatsam/
sārdhāṃgulāntarādūrdhvaṃ jānunī dvyaṃgulāntare
jaṅghayorvaṃśatiyavamantarālaṃ praśasyate/
akṣayostryaṃgulaṃ madhyaṃ tayossaptāṃgulaṃ bhavet
caraṇāṃguṣṭhayormadhyaṃ navāṃgulamudāhṛtam/
ṛjusthitasya caraṇaṃ śayyāyāṃ ṛju dakṣiṇam
itaratkuṃcitaṃ saptaviṃśatyaṃgulamantaram/
aṃguṣṭhayorgulphamadhyaṃ caturaṃgula miṣyate
jānvantarālamuditaṃ sārdhaṃ satridaśāṃgulam/
savyetarakaraṃ mauleragrāntaṃ viniveśayet
prasārayedvāmahastaṃ ājānukamalāsana/
dakṣiṇe kamalaṃ vāme gadāṃ haste prakalpayet
bhidhyate pratimābhaṃgaistribhiretaiścaturmukha/
abhaṅgasamabhaṅgābhyāmatibhaṅgena caiva hi/
śiromadhye nāsikāgre āsyamadhye galasya ca
madhye ca hṛdaye nābhau madhye liṅgasya vāmataḥ/
bhāgeṣaḍaṅgule corau vāme madhye ca gulphayoḥ
lambayetsutramābhaṅgaṃ bhinnā ca pratimā matā/
yathokta pratimāmānā dūnā vā tribhiraṅgulaiḥ
śikhāmaṇigataṃ sūtraṃ vāma pūrigamadhyagam/
vāme lalāṭe makare vāme vāme ca cakṣuṣī
nābhau madhye nalakayormadhye ca yadi lambayet/
samabhaṅgaviśiṣṭhā sā nyūnaiṣā caturaṅgulaiḥ
mūrdhni vāme lalāṭe ca vāmanetrasya madhyagam/
āsyamadhye tathā nābhau dakṣiṇe gulphamadhyagam
sūtraṃ pralambayedevaṃ atibhaṅgā tu sā matā/
nyūnā pañcāṅgulai reṣā pratimā pūrvamā nataḥ
atibhaṅgaśśayānāyāḥ praśastorāmakṛṣṇayoḥ/
sahajānāṃ bhūṣaṇādikirīṭānāṃ caturmukha
vakṣyāmi mānamadhunā yathātathamanukramāt/
caturviṃśāṅgulāyāmaṃ yadvā pañcadaśāṅgulam
mūlamadhyāgranahanaṃ kirīṭasya yathākramam/
triṃśatā saptabhirdvābhyāṃ ekenāpi tathāṅgulaiḥ
tasya madhye caturdikṣu pūritāni tathāṅgulaiḥ/
tasya madhye caturdhikṣu pūritāni prakalpayet/
śobhayecca mahāratnai ragre caikaśikhā maṇiṃ
caturdaśāṅgulotsedhaṃ kalpayetkeśabandhanam/
mūlapaṭṭaṃ kirīṭasya vistīrṇaṃ dvyaṃgulaṃ bhavet/
ekāṃgulamamūṣyāgraṃ tryaṃgulaṃ ca śikhāmaṇiḥ
padmamaṣṭadalaṃ kuryādadhastācca śikhāmaṇeḥ/
dvigolakāyataṃ citrairanyairapica śobhayet
śirasaḥ pṛṣṭhabhāge syācchiraścakraṃ tu cakravat/
vinākṛtaṃ tu jvālābhiḥ padmaṃ yadvā yathāruci
prakalpyaṃ madhyato dāma cakre golakamāyatam/
nahasaṃ dvyaṃgulaṃ tasya nālaṃ syādgolakāyatam
makaraṃ golakotsedhaṃ kuryā daṣṭhāṅgulāyatam/
tadvaktrātsumanodāma nissṛtaṃ bālacandravat
dvyaṅgulaṃ karṇasumanaḥ karṇadāma ca lambayet/
hāraṃ tryaṃgulavistāramagrayornetrabandhanam
mūktāvibhūṣitaṃ madhye mahāratnapariṣkṛtam/
kuryācca dakṣiṇe vakṣasthasale śrīvatsamaṅgulam
ardhādhikaṃ trikoṇaṃ ca tanmadhye kamalālayām/
dvihastāmudyadambhejadhāriṇīṃ śriyamadbhutām
aparābhyāṃ ca hastābhyāṃ varābhayasamanvitām/
kirīṭahārakeyurasarvābharaṇabhūṣitām
kuryādgolakavistāraṃ mukhe pañcāṅgulāyatam//
triguṇaṃ brahmasūtraṃ syānnābheścāpi pradakṣiṇam
ekāṃgulaṃ cottarīyaṃ netrabandhena bandhayet/
vistīrṇaṃ dvyaṅgulaṃ madhye tvagramekāṅgulaṃ bhavet
muktādāmapariṣkāraṃ sarvābharaṇabhūṣitam/
kukṣibandhanamāścaryaṃ netrabandhena yojayet
muktādāma ca keyūraṃ kuryātpūritasannibham/
saptāṅgulaiśca vistīrṇaṃ nānāratnapariṣkṛtam
gulikāṃgulavistīrṇā āyatādvyaṃgulena ca/
gulikānāṃ trayaṃ kuryānnetrabandhena bandhayet
sarvaratnapariṣkārān valayāṃ strīn prakalpayet/
ekāṅgulaparīṇāhān kaṭakaiścopaśobhitān
sauvarṇānyaṃgulīyāni bandhānekamaṇīni ca/
pariṇāho bhavetaiṣāṃ dviyavastriyavo pi vā
madhyamāmaṅguliṃ naiva maṇḍayedaṅgulīyakaiḥ/
tryaṃgulaḥ kaṭisūtrasya vistāro ratnaśobhitaḥ
tanmadhye makarī caiva pañcāṃgulasamāyatā/
cuturaṃgulavistārā daṃṣṭrākuṭilamānanam
vṛttākṣaṃ bhrukuṭīyuktamāsyanissṛtamauktikam/
kuryānmauktikadāmāni trīṇyāgulphaṃ prakalpayet
pādākalpaṃ trikaṭakaṃ dvyaṃgulaṃ pariṇāhataḥ/
nūpuraṃ ca tathā kuryātkiṅkiṇījālamaṇḍitam
vastraṃ ca pītapūrvaṃ tadāgulphaṃ pārśvalambitam/
kalpayedvanamālāṃ tu nānāpuṣpasamujjvalām
nānāratnamayīṃ vāpi yadvā kevalapaṅkajām/
karṇataścaraṇaṃ yāvallambayedadbhutākṛtim
athavā vallikākārāṃ nāhataścaturaṅgulām/
pradyotanasahasrābhaṃ dyotamānaṃ ca kaustubham
lambayedurasi svacchamindirāsodaraṃ maṇim/
rūpasyā bharaṇānāṃ ca niyamassaṃpradarśitaḥ
na hyaśeṣeṇa rūpaṃ me pratikarmāṇi vā punaḥ/
nirmātuṃ bhavatā śakyaṃ kimutānyaiḥ kuśilpibhiḥ
tathāpi śāstrāṇyālocya tat jñaiśśāstraṃ vimṛśyaca/
nyūnātirekarahitaṃ bimbaṃ kuryādyathātatham
Original text: padmasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0