Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Samhita · Chapter 3.20

3.20.1

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pratimāmānamuttamam/
mānaṃ pramāṇamunmānaṃ iti mānaṃ tridhā bhāvet

3.20.2

mānamutsedhamānaṃ syādunmānaṃ nahanaṃ matam/
mānaṃ ca tiryagūrdhvaṃ yattatpramāṇamihocyate

3.20.3

tatra pratikṛtestāvattadaṅgānāṃ kathyate/
utsedhamānaṃ mūrdhādi pādāntamanupūrvaśaḥ

3.20.4

laddhānāṃ dehatastāvadaṅgulīnāṃ śatena tu/
caturviṃśatimānena pratimāṃ parikalpayet

3.20.5

uṣṇīṣamaṅgulamitaṃ keśāntaṃ tryaṅgulaṃ matam/
dṛksūtrāntaṃ tadārabhyaṣaṭtriṃśadyavasammitam

3.20.6

tadvannāsāpuṭāntaṃ syāttadvacca cibukāvadhi/
tena keśāntamārabhya mukhamānaṃ caturmukha

3.20.7

aṣṭottaraṃ yavaśataṃ cibukāvayavāvadhi/
galamardhāṅgulaṃ sārdhaṃ tryaṃgulaṃ kaṇṭhamiṣyate

3.20.8

hikkāsūtraṃ samārabhya hṛdayāntaṃ mukhe sthitam/
tataḥ prabhṛti nābhyantaṃ sārdhaṃ satridaśāṅgulam

3.20.9

tataḥ prabhṛti meḍhrāntaṃ tadvadutsedhamiṣyate/
tanmūlājjānuparyantaṃ trinyūnaṃ tridaśāṃgulam

3.20.10

caturaṅgulamutsedhaṃ jānumaṇḍalamiṣyate/
akṣāntaṃ jānuno'dhantādūrutulyamitīritam

3.20.11

tatastālāntamutsedhaṃ caturaṃgulasaṃmitam/
dehāṅgulāni yāvanti daśa tāle'bhipūjite

3.20.12

vibhajya tāvantyuktāni madhyame śrūyatāṃ kramaḥ/
trayodaśāṃgulaṃ vaktraṃ tristhānaṃ ca tadaṃgulam

3.20.13

ṣaḍviṃśatyaṃgulotsedhamurumānamudāhṛtam/
tadvajjaṅghāsamutsedhaṃ uttareṇetaratsamam

3.20.14

adhame daśatāle tu mukhaṃ śatayavaṃ matam/
tristhānaṃ tāvadevasyādūruryavaśatadvayam

3.20.15

jaṅghā ca tatsamotsodhā mukhyenānyatsamaṃ matam/
viṃśadyavaśataṃ pādadrāghimā kamalāsana

3.20.16

aṅguṣṭhaṃ vedamātraṃ syāttadāyāmā ca tarjanī/
ekatriṃśadyavāyāmā madhyamāṅguliriṣyate

3.20.17

triṃśadyavā'nāmikāsyātkaniṣṭhā tryaṃgulāpi ca/
yavaiśca pañcabhiryaktā pārṣṇī ca caturaṅgulā

3.20.18

hikkā tayoradho bāhuraṅgulī saptaviṃśatiḥ/
tataśca maṇibandhāntaṃ ṣaḍviṃśatyaṃgulāyatam

3.20.19

yavadvayena ca yutaṃ maṇibandhāttalaṃ punaḥ/
madhyamāṃgulamūlāntaṃ pañcāśadyavasaṃmitam

3.20.20

pañcāṃgulamathāṃṅguṣṭhaṃ tarjanī tadvadāyatā/
ṣaḍyavai ścādhikāyāmā madhyamā tu ṣaष़ḍaṃgulā

3.20.21

āyatā ṣaḍyavai ścāpi tatsamānāmikā matā/
kaniṣṭhāṅguṣṭhatulitā māṃpalagnavakhāvadhi

3.20.22

ekāṅgulā sakhāyāmā śiṣṭā ṣaḍyavasaṃmitā/
bāhuvaccopabāhussyāccaturaṅgulamāyataḥ

3.20.23

caturyapaṃ cordhva kaṇaṃ nālaṃ cañcāṅgulāyatam/
liṅgaṃ pañcāṅgulāyāmaṃ muṣkaṃ tu caturaṅgulam

3.20.24

sārdhāṣṭāṅgulivistāraṃ lalāṭaṃ tadanantaram/
dvādaśāṃgulavistāraṃ bālacandrasamā kṛti

3.20.25

tatastu karṇayormadhyaṃ sārdhaṃ satridaśāṃgulam/
daśāṃgulamadhastasya vistāraṃ cibukasya tu

3.20.26

sapādaṃ dvyaṃgulaṃ pūrṇaṃ cāpatulyākṛtirbhavet/
mūlamadhyāgravistāraḥ grīvāyāḥ kramaśo bhavet

3.20.27

navāṃgulaṃ tathaikonaṃ sārdhaṃ saptāṃguli stathā/
hikkāntato ratho bāhumūlayorantaraṃ bhavet

3.20.28

yavaiścaturbhirvistīrṇaṃ sacatvāriṃśadaṃgulam/
kakṣayormadhyavistārastryaṃgulassārdhaviṃśatiḥ

3.20.29

aṣṭā daśāṃgulaṃ mānaṃ stanayorapi cāntaram/
ṣoḍaśāṃguvilastāraṃ tundamadhyamudāhṛtam

3.20.30

aṣṭādaśāṃgulā śroṇī radharodara? miṣyate/
kaṭipradeśavistārastryāṅgulastārdhaviṃśatiḥ

3.20.31

ūrumūlasya vistārassārdhaṃ satridaśāṅgulam/
agramekāṃgulaṃ sārdhadvyaṃgulaṃ madhyamiṣyate

3.20.32

dvyaṃgulo mūlavistāro liṅgasya samudāhṛtaḥ/
vistīrṇaṃ tryaṃgulaṃ mūlaṃ madhyamarthādhikaṃ punaḥ/
vistīrṇamagramuṣkasya dvātriṃśadyavasaṃmitam

3.20.33

vistīrṇamekādaśabhiraṃgulai rūrumadhyamam/
agraṃ daśabhi retasya vistīrṇaṃ kamalāsana

3.20.34

savāṃgulaṃ jānucakraṃ pārśvamardhendusannibham/
mūlaṃ navāṣṭau madhyaṃ syājjaṅghāgraṃ sārdhasaptakam/
vistīrṇo nalakābhāgaḥ sārdhaiśca caturaṃgulaiḥ

3.20.35

aṅghrimūlasya vistārastryaṃgulassacaturyavaḥ/
sārdhapañcāṃgulaṃ madhyamagraṃ sārdhaṣaḍaṃgulam

3.20.36

sārdhamaṣṭāṃgulaṃ mūlaṃ bāhū saptāṃgulau punaḥ/
madhyāgre tulyavistāre prakoṣṭhāvayavaḥ punaḥ

3.20.37

sārdhena saptabhirmūle vistīrṇaṃ sārdhapañcabhiḥ/
madhye caturbhiragre syānmaṇibandhasya tūcyate

3.20.38

paṃcāgulārdhasahitaḥ tadvatkaratalaṃ smṛtam/
aṃguṣṭhe mūlavistāro dvyaṃgulo madhyamāṃguliḥ

3.20.39

saṣaḍyavaṃ tu muṣṭyagramaṃgulenaiva saṃmitam//
tarjanyāmūlavistāro navabhispaṃmito yavaiḥ

3.20.40

madhya mekāṃgulaṃ saptayavamagramudāhṛtam/
mūlaṃ daśayavaṃ madhmaṃ madhyamāyā yavā nava

3.20.41

agramekāṃgulaṃ proktamitarā tarjanīsamā/
mūlamaṣṭau kaniṣṭhāyāḥ yavāssaptaikamadhyamā

3.20.42

ṣaḍyavāṃgulamagrebhyaḥ pādonā sakhavistṛtiḥ/
madhye karatale rekhā madhyamāmūlamutthitā

3.20.43

kaniṣṭhāmūlamārabhya rekhā madhyamagā bhavet/
madhyamāṃgulitarjanyornirmātavyā vicakṣaṇaiḥ

3.20.44

aṃguṣṭhamūlamārabhya tarjanyantaśca madhyamā/
tayośca rekhayormadhye tarjanīmūlagāminī

3.20.45

rekhā kalpyā yathāśāstraṃ śāstrābhijñena śilpinā/
lalāṭasya ca vistārassapādadvyaṃgulo bhavet

3.20.46

tasyādhastādbhruvau kalpyau catvāriṃśadyavāyatau/
madhye yavena vistīrṇe yūkāgre cāpasannibhe

3.20.47

tayormadhyaṃ navayavaṃ aṣṭādaśayavāyatam/
cakṣuḥ nīnikāyāmo vistāraśca yanaḥ smṛtaḥ

3.20.48

aṃgulaṃ śvetabimbasya vistāraṃ kṛṣṭamaṇḍalam/
yavonamaṃgulaṃ jyotistanmadhye yavasaṃmitam

3.20.49

yākamānā tu tanmadhye dṛṣṭiḥ pakṣmāvalī punaḥ/
ūrdhvā samanvitā sārdhatryaṃgulā daśabhiryavaiḥ

3.20.50

vistīrṇātu yavāyāmā vistārastu tadardhakaḥ/
aśītiḥ pakṣmaromāṇi vakrāgrāṇyasitāni ca

3.20.51

dvyaṃgulaṃ cakṣuṣormadhyaṃ madhyaṃ ca śrutyapāṅgayoḥ/
catvāriṃśadyavaṃ karṇavistāro dvyaṅgulo bhavet

3.20.52

ūrdhvaṃ karṇasya cāyāmassahārdhacaturaṃgulaḥ/
nālaṃ pañcāṃgulamitaṃ vistāraṣṣaḍyavaḥ punaḥ

3.20.53

paścāccaturyavā nālī nālatulyaṃ caturmukha/
śramaṇasya ca pippalyāḥ madhyagartaṃ caturyavam

3.20.54

trivaktrakarṇapippalyā gallapātramiva sthitam/
bandanaṃ tryaṃgulaṃ randhraṃ netrasūtra samunnatam

3.20.55

nāsikāmūlamadhyāgravistāraḥ kathyate kramāt/
aṃgulaṃ cāṃgulaṃ sārdhadvyaṃgulaṃ sacaturyavam

3.20.56

aṃgulenonnataṃ mūlaṃ tena sārdhena madhyamam/
dvābhyāṃ yavābhyāṃ mūlena dvyaṃgulenāgramunnatam

3.20.57

ṣaḍyavaṃ suṣiraṃ tasya puṭamadhyaṃ caturyavam/
puṭapārśvasya vistāro dviyavaḥ parikīrtitaḥ

3.20.58

utsedho'rdhāṃgulastasya nāsikā tilapuṣpavat/
uttaroṣṭhāyataṃ sārdhaṃ caturaṃgulamiṣyate

3.20.59

vistāro'rdhāṃgulastasya paraṃ sārdhāṃgulāyatam/
vistīrṇamaṃgulaṃ tasya pālī caikayavā matā

3.20.60

cibukoṣṭhau daśayavau vistārāyāmasaṃmitau/
gulphaṃ pādāṅgulotsedhaṃ darpaṇodarasannibham

3.20.61

vistīrṇāvayavau tulyau rājadantau caturyavau/
dvāttriṃśaddaśanāḥ kalpyāḥ yathāśāstroktavartmanā

3.20.62

jihvā ṣaḍaṅgulāyāmā vistīrṇā tryaṅgulā bhavet/
rekhātrayāṅkitā grīvā hikkā sūtrāt stanasthiti

3.20.63

ekādaśāṃgulaṃ vṛttaṃ dvyaṃgulaṃ stavamaṇḍalam/
caturyavaṃ cūcukaṃ syāt stanamaṇḍalamadhyagam

3.20.64

caturyavaṃ nābhigartaṃ dakṣiṇāvartamiṣyate/
adhyardhamaṃgulaṃ vṛtta makṣamardhāṃgulonnatam

3.20.65

uṣṇīṣātpṛṣṭhakeśāntamekādikadaśāṃgulam/
uṣṇīṣātparśvakeśāntaṃ dvādaśāṃgulamānakam

3.20.66

karṇayorantaraṃ vidyāt sārdhaṃ satridaśāṅgulam/
mulamadhyāgrabhāgeṣu pṛṣṭhagrīvā yathākramam

3.20.67

vistīrṇā navabhistārdhenaṃgulairnavabhistathā/
aṣṭābhiśca bhavettasyā adhastātka kudasthitiḥ

3.20.68

āyāmotsedhavistāraiḥ kakudaṃ taccaturyavam/
ṣaṭtriṃśadaṃgulaṃ bāhvo rmadhyaṃ vistārapṛṣṭhataḥ

3.20.69

ṣaḍviṃśatiścāṃgulānāṃ kakṣayorantaraṃ bhavet/
pṛṣṭhamadhyasya vistaro brahman saptadaśāṃgulaḥ

3.20.70

vistīrṇā pañcaviṃśatyā śroṇī pārśvau tathāṃgulaiḥ/
kaṭipradeśavistāraṣṣaḍviṃśatyaṃgulo bhavet

3.20.71

ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ madhye kakudasya kaṭestathā/
dvyaṃgulonnatametasya sphicau tanmadhyamaṃgulam

3.20.72

aṅgulaṃ stanayormūlaṃ madhyaṃ saptāṅgulaṃ bhavet/
agraṃ tryaṃgulavistāramūrvormūlādiṣu triṣu

3.20.73

bhavetkrameṇa vistārassārdhassatridaśāṃgulaḥ/
dvādaśāṃgulayuktasyāttathaiva dvādaśāṃgulaḥ/
jānvaṣṭāṃgulavistāraṃ sārdhamaṣṭāṃgulaṃ bhavet

3.20.74

jaṅghāmadhyaṃ suvistīrṇaṃ nālikā caturaṃgulā/
caturyavādhikā caiva gulphaśca caturaṅgulaḥ

3.20.75

vistāramānaṃ triguṇaṃ sarveṣāṃ nahanaṃ matam/
abhitido vā varado mukhyo vāmetaraḥ karaḥ

3.20.76

stanasūtrasamaṃ kāryaṃ aṅgulāgraṃ karasya tu/
tayorbhavedantarālaṃ dvādaśāṅgulamabjaja

3.20.77

aṃguṣṭhatarjanīmadhye sanālaṃ kamalaṃ bhavet/
varade kamalākāraṃ likhetkaratalodare

3.20.78

adhomukhe vāmahaste mukhye kuryādgadāṃ śubhām/
catustālāyatāṃ mūle sthūlāmagre kṛśāmṛjum

3.20.79

tryaṃgulaṃ mūlanahanamagre sahanamaṃgulam/
dvyaṃgulaṃ sārdhamitaradgadāmadhyaṃ caturmukha

3.20.80

kaṭiprasavyaṃ karayorantaraṃ dvyaṅgulaṃ bhavet/
kaṭispṛśaṃ karaṃ kuryātpra savyaṃ gadayā vinā

3.20.81

uddharedbāhusīmāntamūrdhvahastau dhṛtāyudhau/
bāhuprakoṣṭhayormadhyaṃ mūlamaṣṭāṃgulaṃ bhavet

3.20.82

madhyaṃ daśāṃgulamitamagramānaṃ mukhaṃ smṛtam/
ūrdhve hastadvayāṅguṣṭho sahānāmikayā natam

3.20.83

tarbhanīmadhyamābhyāṃ tu dhārayantaṃ tathāmbujam/
cakraṃ sudarśanaṃ vṛttaṃ dvādaśāṅgulamānakam

3.20.84

aṣṭāṃgulamarakṣetraṃ dvyaṃgulā cakrapiṇḍikā/
tadvatsyānnemivalayaṃ caturjvālāsamanvitam

3.20.85

nābhāpubhayato jvālā triśikhāvartaśobhitā/
adhyardhadvyaṅgulotsedhā vistīrṇārdhādikāṃgulā

3.20.86

arāṇi yavatulyāni netratulyāni vā punaḥ/
aṣṭau dvādaśa vā ṣaḍvā ṣaḍjvālaṃ śaṅkhamiṣyate

3.20.87

vistāro'ṣṭāṃgulastasya dvādaśāṃgulamāyatam/
pradakṣiṇāvartayutaṃ jvālāgraṃ śaṅkhacakrayoḥ

3.20.88

keśāntena samaṃ yadvā netrasūtreṇa tatsam/
sārdhāṃgulāntarādūrdhvaṃ jānunī dvyaṃgulāntare

3.20.89

jaṅghayorvaṃśatiyavamantarālaṃ praśasyate/
akṣayostryaṃgulaṃ madhyaṃ tayossaptāṃgulaṃ bhavet

3.20.99

caraṇāṃguṣṭhayormadhyaṃ navāṃgulamudāhṛtam/
ṛjusthitasya caraṇaṃ śayyāyāṃ ṛju dakṣiṇam

3.20.91

itaratkuṃcitaṃ saptaviṃśatyaṃgulamantaram/
aṃguṣṭhayorgulphamadhyaṃ caturaṃgula miṣyate

3.20.92

jānvantarālamuditaṃ sārdhaṃ satridaśāṃgulam/
savyetarakaraṃ mauleragrāntaṃ viniveśayet

3.20.93

prasārayedvāmahastaṃ ājānukamalāsana/
dakṣiṇe kamalaṃ vāme gadāṃ haste prakalpayet

3.20.94

bhidhyate pratimābhaṃgaistribhiretaiścaturmukha/
abhaṅgasamabhaṅgābhyāmatibhaṅgena caiva hi/
śiromadhye nāsikāgre āsyamadhye galasya ca

3.20.95

madhye ca hṛdaye nābhau madhye liṅgasya vāmataḥ/
bhāgeṣaḍaṅgule corau vāme madhye ca gulphayoḥ

3.20.96

lambayetsutramābhaṅgaṃ bhinnā ca pratimā matā/
yathokta pratimāmānā dūnā vā tribhiraṅgulaiḥ

3.20.97

śikhāmaṇigataṃ sūtraṃ vāma pūrigamadhyagam/
vāme lalāṭe makare vāme vāme ca cakṣuṣī

3.20.98

nābhau madhye nalakayormadhye ca yadi lambayet/
samabhaṅgaviśiṣṭhā sā nyūnaiṣā caturaṅgulaiḥ

3.20.99

mūrdhni vāme lalāṭe ca vāmanetrasya madhyagam/
āsyamadhye tathā nābhau dakṣiṇe gulphamadhyagam

3.20.100

sūtraṃ pralambayedevaṃ atibhaṅgā tu sā matā/
nyūnā pañcāṅgulai reṣā pratimā pūrvamā nataḥ

3.20.101

atibhaṅgaśśayānāyāḥ praśastorāmakṛṣṇayoḥ/
sahajānāṃ bhūṣaṇādikirīṭānāṃ caturmukha

3.20.102

vakṣyāmi mānamadhunā yathātathamanukramāt/
caturviṃśāṅgulāyāmaṃ yadvā pañcadaśāṅgulam

3.20.103

mūlamadhyāgranahanaṃ kirīṭasya yathākramam/
triṃśatā saptabhirdvābhyāṃ ekenāpi tathāṅgulaiḥ

3.20.104

tasya madhye caturdikṣu pūritāni tathāṅgulaiḥ/
tasya madhye caturdhikṣu pūritāni prakalpayet/
śobhayecca mahāratnai ragre caikaśikhā maṇiṃ

3.20.105

caturdaśāṅgulotsedhaṃ kalpayetkeśabandhanam/
mūlapaṭṭaṃ kirīṭasya vistīrṇaṃ dvyaṃgulaṃ bhavet/
ekāṃgulamamūṣyāgraṃ tryaṃgulaṃ ca śikhāmaṇiḥ

3.20.106

padmamaṣṭadalaṃ kuryādadhastācca śikhāmaṇeḥ/
dvigolakāyataṃ citrairanyairapica śobhayet

3.20.107

śirasaḥ pṛṣṭhabhāge syācchiraścakraṃ tu cakravat/
vinākṛtaṃ tu jvālābhiḥ padmaṃ yadvā yathāruci

3.20.108

prakalpyaṃ madhyato dāma cakre golakamāyatam/
nahasaṃ dvyaṃgulaṃ tasya nālaṃ syādgolakāyatam

3.20.109

makaraṃ golakotsedhaṃ kuryā daṣṭhāṅgulāyatam/
tadvaktrātsumanodāma nissṛtaṃ bālacandravat

3.20.110

dvyaṅgulaṃ karṇasumanaḥ karṇadāma ca lambayet/
hāraṃ tryaṃgulavistāramagrayornetrabandhanam

3.20.111

mūktāvibhūṣitaṃ madhye mahāratnapariṣkṛtam/
kuryācca dakṣiṇe vakṣasthasale śrīvatsamaṅgulam

3.20.112

ardhādhikaṃ trikoṇaṃ ca tanmadhye kamalālayām/
dvihastāmudyadambhejadhāriṇīṃ śriyamadbhutām

3.20.113

aparābhyāṃ ca hastābhyāṃ varābhayasamanvitām/
kirīṭahārakeyurasarvābharaṇabhūṣitām

3.20.114

kuryādgolakavistāraṃ mukhe pañcāṅgulāyatam//
triguṇaṃ brahmasūtraṃ syānnābheścāpi pradakṣiṇam

3.20.115

ekāṃgulaṃ cottarīyaṃ netrabandhena bandhayet/
vistīrṇaṃ dvyaṅgulaṃ madhye tvagramekāṅgulaṃ bhavet

3.20.116

muktādāmapariṣkāraṃ sarvābharaṇabhūṣitam/
kukṣibandhanamāścaryaṃ netrabandhena yojayet

3.20.117

muktādāma ca keyūraṃ kuryātpūritasannibham/
saptāṅgulaiśca vistīrṇaṃ nānāratnapariṣkṛtam

3.20.118

gulikāṃgulavistīrṇā āyatādvyaṃgulena ca/
gulikānāṃ trayaṃ kuryānnetrabandhena bandhayet

3.20.119

sarvaratnapariṣkārān valayāṃ strīn prakalpayet/
ekāṅgulaparīṇāhān kaṭakaiścopaśobhitān

3.20.120

sauvarṇānyaṃgulīyāni bandhānekamaṇīni ca/
pariṇāho bhavetaiṣāṃ dviyavastriyavo pi vā

3.20.121

madhyamāmaṅguliṃ naiva maṇḍayedaṅgulīyakaiḥ/
tryaṃgulaḥ kaṭisūtrasya vistāro ratnaśobhitaḥ

3.20.122

tanmadhye makarī caiva pañcāṃgulasamāyatā/
cuturaṃgulavistārā daṃṣṭrākuṭilamānanam

3.20.123

vṛttākṣaṃ bhrukuṭīyuktamāsyanissṛtamauktikam/
kuryānmauktikadāmāni trīṇyāgulphaṃ prakalpayet

3.20.124

pādākalpaṃ trikaṭakaṃ dvyaṃgulaṃ pariṇāhataḥ/
nūpuraṃ ca tathā kuryātkiṅkiṇījālamaṇḍitam

3.20.125

vastraṃ ca pītapūrvaṃ tadāgulphaṃ pārśvalambitam/
kalpayedvanamālāṃ tu nānāpuṣpasamujjvalām

3.20.126

nānāratnamayīṃ vāpi yadvā kevalapaṅkajām/
karṇataścaraṇaṃ yāvallambayedadbhutākṛtim

3.20.127

athavā vallikākārāṃ nāhataścaturaṅgulām/
pradyotanasahasrābhaṃ dyotamānaṃ ca kaustubham

3.20.128

lambayedurasi svacchamindirāsodaraṃ maṇim/
rūpasyā bharaṇānāṃ ca niyamassaṃpradarśitaḥ

3.20.129

na hyaśeṣeṇa rūpaṃ me pratikarmāṇi vā punaḥ/
nirmātuṃ bhavatā śakyaṃ kimutānyaiḥ kuśilpibhiḥ

3.20.130

tathāpi śāstrāṇyālocya tat jñaiśśāstraṃ vimṛśyaca/
nyūnātirekarahitaṃ bimbaṃ kuryādyathātatham

Original text: padmasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc