પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 3.20

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રતિમામાનમુત્તમમ્।
માનં પ્રમાણમુન્માનં ઇતિ માનં ત્રિધા ભાવેત્

માનમુત્સેધમાનં સ્યાદુન્માનં નહનં મતમ્।
માનં ચ તિર્યગૂર્ધ્વં યત્તત્પ્રમાણમિહોચ્યતે

તત્ર પ્રતિકૃતેસ્તાવત્તદઙ્ગાનાં કથ્યતે।
ઉત્સેધમાનં મૂર્ધાદિ પાદાન્તમનુપૂર્વશઃ

લદ્ધાનાં દેહતસ્તાવદઙ્ગુલીનાં શતેન તુ।
ચતુર્વિંશતિમાનેન પ્રતિમાં પરિકલ્પયેત્

ઉષ્ણીષમઙ્ગુલમિતં કેશાન્તં ત્ર્યઙ્ગુલં મતમ્।
દૃક્સૂત્રાન્તં તદારભ્યષટ્ત્રિંશદ્યવસમ્મિતમ્

તદ્વન્નાસાપુટાન્તં સ્યાત્તદ્વચ્ચ ચિબુકાવધિ।
તેન કેશાન્તમારભ્ય મુખમાનં ચતુર્મુખ

અષ્ટોત્તરં યવશતં ચિબુકાવયવાવધિ।
ગલમર્ધાઙ્ગુલં સાર્ધં ત્ર્યંગુલં કણ્ઠમિષ્યતે

હિક્કાસૂત્રં સમારભ્ય હૃદયાન્તં મુખે સ્થિતમ્।
તતઃ પ્રભૃતિ નાભ્યન્તં સાર્ધં સત્રિદશાઙ્ગુલમ્

તતઃ પ્રભૃતિ મેઢ્રાન્તં તદ્વદુત્સેધમિષ્યતે।
તન્મૂલાજ્જાનુપર્યન્તં ત્રિન્યૂનં ત્રિદશાંગુલમ્

ચતુરઙ્ગુલમુત્સેધં જાનુમણ્ડલમિષ્યતે।
અક્ષાન્તં જાનુનોઽધન્તાદૂરુતુલ્યમિતીરિતમ્

તતસ્તાલાન્તમુત્સેધં ચતુરંગુલસંમિતમ્।
દેહાઙ્ગુલાનિ યાવન્તિ દશ તાલેઽભિપૂજિતે

વિભજ્ય તાવન્ત્યુક્તાનિ મધ્યમે શ્રૂયતાં ક્રમઃ।
ત્રયોદશાંગુલં વક્ત્રં ત્રિસ્થાનં ચ તદંગુલમ્

ષડ્વિંશત્યંગુલોત્સેધમુરુમાનમુદાહૃતમ્।
તદ્વજ્જઙ્ઘાસમુત્સેધં ઉત્તરેણેતરત્સમમ્

અધમે દશતાલે તુ મુખં શતયવં મતમ્।
ત્રિસ્થાનં તાવદેવસ્યાદૂરુર્યવશતદ્વયમ્

જઙ્ઘા ચ તત્સમોત્સોધા મુખ્યેનાન્યત્સમં મતમ્।
વિંશદ્યવશતં પાદદ્રાઘિમા કમલાસન

અઙ્ગુષ્ઠં વેદમાત્રં સ્યાત્તદાયામા ચ તર્જની।
એકત્રિંશદ્યવાયામા મધ્યમાઙ્ગુલિરિષ્યતે

ત્રિંશદ્યવાઽનામિકાસ્યાત્કનિષ્ઠા ત્ર્યંગુલાપિ ચ।
યવૈશ્ચ પઞ્ચભિર્યક્તા પાર્ષ્ણી ચ ચતુરઙ્ગુલા

હિક્કા તયોરધો બાહુરઙ્ગુલી સપ્તવિંશતિઃ।
તતશ્ચ મણિબન્ધાન્તં ષડ્વિંશત્યંગુલાયતમ્

યવદ્વયેન ચ યુતં મણિબન્ધાત્તલં પુનઃ।
મધ્યમાંગુલમૂલાન્તં પઞ્ચાશદ્યવસંમિતમ્

પઞ્ચાંગુલમથાંઙ્ગુષ્ઠં તર્જની તદ્વદાયતા।
ષડ્યવૈ શ્ચાધિકાયામા મધ્યમા તુ ષષ઼ડંગુલા

આયતા ષડ્યવૈ શ્ચાપિ તત્સમાનામિકા મતા।
કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠતુલિતા માંપલગ્નવખાવધિ

એકાઙ્ગુલા સખાયામા શિષ્ટા ષડ્યવસંમિતા।
બાહુવચ્ચોપબાહુસ્સ્યાચ્ચતુરઙ્ગુલમાયતઃ

ચતુર્યપં ચોર્ધ્વ કણં નાલં ચઞ્ચાઙ્ગુલાયતમ્।
લિઙ્ગં પઞ્ચાઙ્ગુલાયામં મુષ્કં તુ ચતુરઙ્ગુલમ્

સાર્ધાષ્ટાઙ્ગુલિવિસ્તારં લલાટં તદનન્તરમ્।
દ્વાદશાંગુલવિસ્તારં બાલચન્દ્રસમા કૃતિ

તતસ્તુ કર્ણયોર્મધ્યં સાર્ધં સત્રિદશાંગુલમ્।
દશાંગુલમધસ્તસ્ય વિસ્તારં ચિબુકસ્ય તુ

સપાદં દ્વ્યંગુલં પૂર્ણં ચાપતુલ્યાકૃતિર્ભવેત્।
મૂલમધ્યાગ્રવિસ્તારઃ ગ્રીવાયાઃ ક્રમશો ભવેત્

નવાંગુલં તથૈકોનં સાર્ધં સપ્તાંગુલિ સ્તથા।
હિક્કાન્તતો રથો બાહુમૂલયોરન્તરં ભવેત્

યવૈશ્ચતુર્ભિર્વિસ્તીર્ણં સચત્વારિંશદંગુલમ્।
કક્ષયોર્મધ્યવિસ્તારસ્ત્ર્યંગુલસ્સાર્ધવિંશતિઃ

અષ્ટા દશાંગુલં માનં સ્તનયોરપિ ચાન્તરમ્।
ષોડશાંગુવિલસ્તારં તુન્દમધ્યમુદાહૃતમ્

અષ્ટાદશાંગુલા શ્રોણી રધરોદર? મિષ્યતે।
કટિપ્રદેશવિસ્તારસ્ત્ર્યાઙ્ગુલસ્તાર્ધવિંશતિઃ

ઊરુમૂલસ્ય વિસ્તારસ્સાર્ધં સત્રિદશાઙ્ગુલમ્।
અગ્રમેકાંગુલં સાર્ધદ્વ્યંગુલં મધ્યમિષ્યતે

દ્વ્યંગુલો મૂલવિસ્તારો લિઙ્ગસ્ય સમુદાહૃતઃ।
વિસ્તીર્ણં ત્ર્યંગુલં મૂલં મધ્યમર્થાધિકં પુનઃ।
વિસ્તીર્ણમગ્રમુષ્કસ્ય દ્વાત્રિંશદ્યવસંમિતમ્

વિસ્તીર્ણમેકાદશભિરંગુલૈ રૂરુમધ્યમમ્।
અગ્રં દશભિ રેતસ્ય વિસ્તીર્ણં કમલાસન

સવાંગુલં જાનુચક્રં પાર્શ્વમર્ધેન્દુસન્નિભમ્।
મૂલં નવાષ્ટૌ મધ્યં સ્યાજ્જઙ્ઘાગ્રં સાર્ધસપ્તકમ્।
વિસ્તીર્ણો નલકાભાગઃ સાર્ધૈશ્ચ ચતુરંગુલૈઃ

અઙ્ઘ્રિમૂલસ્ય વિસ્તારસ્ત્ર્યંગુલસ્સચતુર્યવઃ।
સાર્ધપઞ્ચાંગુલં મધ્યમગ્રં સાર્ધષડંગુલમ્

સાર્ધમષ્ટાંગુલં મૂલં બાહૂ સપ્તાંગુલૌ પુનઃ।
મધ્યાગ્રે તુલ્યવિસ્તારે પ્રકોષ્ઠાવયવઃ પુનઃ

સાર્ધેન સપ્તભિર્મૂલે વિસ્તીર્ણં સાર્ધપઞ્ચભિઃ।
મધ્યે ચતુર્ભિરગ્રે સ્યાન્મણિબન્ધસ્ય તૂચ્યતે

પંચાગુલાર્ધસહિતઃ તદ્વત્કરતલં સ્મૃતમ્।
અંગુષ્ઠે મૂલવિસ્તારો દ્વ્યંગુલો મધ્યમાંગુલિઃ

સષડ્યવં તુ મુષ્ટ્યગ્રમંગુલેનૈવ સંમિતમ્॥
તર્જન્યામૂલવિસ્તારો નવભિસ્પંમિતો યવૈઃ

મધ્ય મેકાંગુલં સપ્તયવમગ્રમુદાહૃતમ્।
મૂલં દશયવં મધ્મં મધ્યમાયા યવા નવ

અગ્રમેકાંગુલં પ્રોક્તમિતરા તર્જનીસમા।
મૂલમષ્ટૌ કનિષ્ઠાયાઃ યવાસ્સપ્તૈકમધ્યમા

ષડ્યવાંગુલમગ્રેભ્યઃ પાદોના સખવિસ્તૃતિઃ।
મધ્યે કરતલે રેખા મધ્યમામૂલમુત્થિતા

કનિષ્ઠામૂલમારભ્ય રેખા મધ્યમગા ભવેત્।
મધ્યમાંગુલિતર્જન્યોર્નિર્માતવ્યા વિચક્ષણૈઃ

અંગુષ્ઠમૂલમારભ્ય તર્જન્યન્તશ્ચ મધ્યમા।
તયોશ્ચ રેખયોર્મધ્યે તર્જનીમૂલગામિની

રેખા કલ્પ્યા યથાશાસ્ત્રં શાસ્ત્રાભિજ્ઞેન શિલ્પિના।
લલાટસ્ય ચ વિસ્તારસ્સપાદદ્વ્યંગુલો ભવેત્

તસ્યાધસ્તાદ્ભ્રુવૌ કલ્પ્યૌ ચત્વારિંશદ્યવાયતૌ।
મધ્યે યવેન વિસ્તીર્ણે યૂકાગ્રે ચાપસન્નિભે

તયોર્મધ્યં નવયવં અષ્ટાદશયવાયતમ્।
ચક્ષુઃ નીનિકાયામો વિસ્તારશ્ચ યનઃ સ્મૃતઃ

અંગુલં શ્વેતબિમ્બસ્ય વિસ્તારં કૃષ્ટમણ્ડલમ્।
યવોનમંગુલં જ્યોતિસ્તન્મધ્યે યવસંમિતમ્

યાકમાના તુ તન્મધ્યે દૃષ્ટિઃ પક્ષ્માવલી પુનઃ।
ઊર્ધ્વા સમન્વિતા સાર્ધત્ર્યંગુલા દશભિર્યવૈઃ

વિસ્તીર્ણાતુ યવાયામા વિસ્તારસ્તુ તદર્ધકઃ।
અશીતિઃ પક્ષ્મરોમાણિ વક્રાગ્રાણ્યસિતાનિ ચ

દ્વ્યંગુલં ચક્ષુષોર્મધ્યં મધ્યં ચ શ્રુત્યપાઙ્ગયોઃ।
ચત્વારિંશદ્યવં કર્ણવિસ્તારો દ્વ્યઙ્ગુલો ભવેત્

ઊર્ધ્વં કર્ણસ્ય ચાયામસ્સહાર્ધચતુરંગુલઃ।
નાલં પઞ્ચાંગુલમિતં વિસ્તારષ્ષડ્યવઃ પુનઃ

પશ્ચાચ્ચતુર્યવા નાલી નાલતુલ્યં ચતુર્મુખ।
શ્રમણસ્ય ચ પિપ્પલ્યાઃ મધ્યગર્તં ચતુર્યવમ્

ત્રિવક્ત્રકર્ણપિપ્પલ્યા ગલ્લપાત્રમિવ સ્થિતમ્।
બન્દનં ત્ર્યંગુલં રન્ધ્રં નેત્રસૂત્ર સમુન્નતમ્

નાસિકામૂલમધ્યાગ્રવિસ્તારઃ કથ્યતે ક્રમાત્।
અંગુલં ચાંગુલં સાર્ધદ્વ્યંગુલં સચતુર્યવમ્

અંગુલેનોન્નતં મૂલં તેન સાર્ધેન મધ્યમમ્।
દ્વાભ્યાં યવાભ્યાં મૂલેન દ્વ્યંગુલેનાગ્રમુન્નતમ્

ષડ્યવં સુષિરં તસ્ય પુટમધ્યં ચતુર્યવમ્।
પુટપાર્શ્વસ્ય વિસ્તારો દ્વિયવઃ પરિકીર્તિતઃ

ઉત્સેધોઽર્ધાંગુલસ્તસ્ય નાસિકા તિલપુષ્પવત્।
ઉત્તરોષ્ઠાયતં સાર્ધં ચતુરંગુલમિષ્યતે

વિસ્તારોઽર્ધાંગુલસ્તસ્ય પરં સાર્ધાંગુલાયતમ્।
વિસ્તીર્ણમંગુલં તસ્ય પાલી ચૈકયવા મતા

ચિબુકોષ્ઠૌ દશયવૌ વિસ્તારાયામસંમિતૌ।
ગુલ્ફં પાદાઙ્ગુલોત્સેધં દર્પણોદરસન્નિભમ્

વિસ્તીર્ણાવયવૌ તુલ્યૌ રાજદન્તૌ ચતુર્યવૌ।
દ્વાત્ત્રિંશદ્દશનાઃ કલ્પ્યાઃ યથાશાસ્ત્રોક્તવર્ત્મના

જિહ્વા ષડઙ્ગુલાયામા વિસ્તીર્ણા ત્ર્યઙ્ગુલા ભવેત્।
રેખાત્રયાઙ્કિતા ગ્રીવા હિક્કા સૂત્રાત્ સ્તનસ્થિતિ

એકાદશાંગુલં વૃત્તં દ્વ્યંગુલં સ્તવમણ્ડલમ્।
ચતુર્યવં ચૂચુકં સ્યાત્ સ્તનમણ્ડલમધ્યગમ્

ચતુર્યવં નાભિગર્તં દક્ષિણાવર્તમિષ્યતે।
અધ્યર્ધમંગુલં વૃત્ત મક્ષમર્ધાંગુલોન્નતમ્

ઉષ્ણીષાત્પૃષ્ઠકેશાન્તમેકાદિકદશાંગુલમ્।
ઉષ્ણીષાત્પર્શ્વકેશાન્તં દ્વાદશાંગુલમાનકમ્

કર્ણયોરન્તરં વિદ્યાત્ સાર્ધં સત્રિદશાઙ્ગુલમ્।
મુલમધ્યાગ્રભાગેષુ પૃષ્ઠગ્રીવા યથાક્રમમ્

વિસ્તીર્ણા નવભિસ્તાર્ધેનંગુલૈર્નવભિસ્તથા।
અષ્ટાભિશ્ચ ભવેત્તસ્યા અધસ્તાત્ક કુદસ્થિતિઃ

આયામોત્સેધવિસ્તારૈઃ કકુદં તચ્ચતુર્યવમ્।
ષટ્ત્રિંશદંગુલં બાહ્વો ર્મધ્યં વિસ્તારપૃષ્ઠતઃ

ષડ્વિંશતિશ્ચાંગુલાનાં કક્ષયોરન્તરં ભવેત્।
પૃષ્ઠમધ્યસ્ય વિસ્તરો બ્રહ્મન્ સપ્તદશાંગુલઃ

વિસ્તીર્ણા પઞ્ચવિંશત્યા શ્રોણી પાર્શ્વૌ તથાંગુલૈઃ।
કટિપ્રદેશવિસ્તારષ્ષડ્વિંશત્યંગુલો ભવેત્

ષટ્ત્રિંશદઙ્ગુલં મધ્યે કકુદસ્ય કટેસ્તથા।
દ્વ્યંગુલોન્નતમેતસ્ય સ્ફિચૌ તન્મધ્યમંગુલમ્

અઙ્ગુલં સ્તનયોર્મૂલં મધ્યં સપ્તાઙ્ગુલં ભવેત્।
અગ્રં ત્ર્યંગુલવિસ્તારમૂર્વોર્મૂલાદિષુ ત્રિષુ

ભવેત્ક્રમેણ વિસ્તારસ્સાર્ધસ્સત્રિદશાંગુલઃ।
દ્વાદશાંગુલયુક્તસ્યાત્તથૈવ દ્વાદશાંગુલઃ।
જાન્વષ્ટાંગુલવિસ્તારં સાર્ધમષ્ટાંગુલં ભવેત્

જઙ્ઘામધ્યં સુવિસ્તીર્ણં નાલિકા ચતુરંગુલા।
ચતુર્યવાધિકા ચૈવ ગુલ્ફશ્ચ ચતુરઙ્ગુલઃ

વિસ્તારમાનં ત્રિગુણં સર્વેષાં નહનં મતમ્।
અભિતિદો વા વરદો મુખ્યો વામેતરઃ કરઃ

સ્તનસૂત્રસમં કાર્યં અઙ્ગુલાગ્રં કરસ્ય તુ।
તયોર્ભવેદન્તરાલં દ્વાદશાઙ્ગુલમબ્જજ

અંગુષ્ઠતર્જનીમધ્યે સનાલં કમલં ભવેત્।
વરદે કમલાકારં લિખેત્કરતલોદરે

અધોમુખે વામહસ્તે મુખ્યે કુર્યાદ્ગદાં શુભામ્।
ચતુસ્તાલાયતાં મૂલે સ્થૂલામગ્રે કૃશામૃજુમ્

ત્ર્યંગુલં મૂલનહનમગ્રે સહનમંગુલમ્।
દ્વ્યંગુલં સાર્ધમિતરદ્ગદામધ્યં ચતુર્મુખ

કટિપ્રસવ્યં કરયોરન્તરં દ્વ્યઙ્ગુલં ભવેત્।
કટિસ્પૃશં કરં કુર્યાત્પ્ર સવ્યં ગદયા વિના

ઉદ્ધરેદ્બાહુસીમાન્તમૂર્ધ્વહસ્તૌ ધૃતાયુધૌ।
બાહુપ્રકોષ્ઠયોર્મધ્યં મૂલમષ્ટાંગુલં ભવેત્

મધ્યં દશાંગુલમિતમગ્રમાનં મુખં સ્મૃતમ્।
ઊર્ધ્વે હસ્તદ્વયાઙ્ગુષ્ઠો સહાનામિકયા નતમ્

તર્ભનીમધ્યમાભ્યાં તુ ધારયન્તં તથામ્બુજમ્।
ચક્રં સુદર્શનં વૃત્તં દ્વાદશાઙ્ગુલમાનકમ્

અષ્ટાંગુલમરક્ષેત્રં દ્વ્યંગુલા ચક્રપિણ્ડિકા।
તદ્વત્સ્યાન્નેમિવલયં ચતુર્જ્વાલાસમન્વિતમ્

નાભાપુભયતો જ્વાલા ત્રિશિખાવર્તશોભિતા।
અધ્યર્ધદ્વ્યઙ્ગુલોત્સેધા વિસ્તીર્ણાર્ધાદિકાંગુલા

અરાણિ યવતુલ્યાનિ નેત્રતુલ્યાનિ વા પુનઃ।
અષ્ટૌ દ્વાદશ વા ષડ્વા ષડ્જ્વાલં શઙ્ખમિષ્યતે

વિસ્તારોઽષ્ટાંગુલસ્તસ્ય દ્વાદશાંગુલમાયતમ્।
પ્રદક્ષિણાવર્તયુતં જ્વાલાગ્રં શઙ્ખચક્રયોઃ

કેશાન્તેન સમં યદ્વા નેત્રસૂત્રેણ તત્સમ્।
સાર્ધાંગુલાન્તરાદૂર્ધ્વં જાનુની દ્વ્યંગુલાન્તરે

જઙ્ઘયોર્વંશતિયવમન્તરાલં પ્રશસ્યતે।
અક્ષયોસ્ત્ર્યંગુલં મધ્યં તયોસ્સપ્તાંગુલં ભવેત્

ચરણાંગુષ્ઠયોર્મધ્યં નવાંગુલમુદાહૃતમ્।
ઋજુસ્થિતસ્ય ચરણં શય્યાયાં ઋજુ દક્ષિણમ્

ઇતરત્કુંચિતં સપ્તવિંશત્યંગુલમન્તરમ્।
અંગુષ્ઠયોર્ગુલ્ફમધ્યં ચતુરંગુલ મિષ્યતે

જાન્વન્તરાલમુદિતં સાર્ધં સત્રિદશાંગુલમ્।
સવ્યેતરકરં મૌલેરગ્રાન્તં વિનિવેશયેત્

પ્રસારયેદ્વામહસ્તં આજાનુકમલાસન।
દક્ષિણે કમલં વામે ગદાં હસ્તે પ્રકલ્પયેત્

ભિધ્યતે પ્રતિમાભંગૈસ્ત્રિભિરેતૈશ્ચતુર્મુખ।
અભઙ્ગસમભઙ્ગાભ્યામતિભઙ્ગેન ચૈવ હિ।
શિરોમધ્યે નાસિકાગ્રે આસ્યમધ્યે ગલસ્ય ચ

મધ્યે ચ હૃદયે નાભૌ મધ્યે લિઙ્ગસ્ય વામતઃ।
ભાગેષડઙ્ગુલે ચોરૌ વામે મધ્યે ચ ગુલ્ફયોઃ

લમ્બયેત્સુત્રમાભઙ્ગં ભિન્ના ચ પ્રતિમા મતા।
યથોક્ત પ્રતિમામાના દૂના વા ત્રિભિરઙ્ગુલૈઃ

શિખામણિગતં સૂત્રં વામ પૂરિગમધ્યગમ્।
વામે લલાટે મકરે વામે વામે ચ ચક્ષુષી

નાભૌ મધ્યે નલકયોર્મધ્યે ચ યદિ લમ્બયેત્।
સમભઙ્ગવિશિષ્ઠા સા ન્યૂનૈષા ચતુરઙ્ગુલૈઃ

મૂર્ધ્નિ વામે લલાટે ચ વામનેત્રસ્ય મધ્યગમ્।
આસ્યમધ્યે તથા નાભૌ દક્ષિણે ગુલ્ફમધ્યગમ્

સૂત્રં પ્રલમ્બયેદેવં અતિભઙ્ગા તુ સા મતા।
ન્યૂના પઞ્ચાઙ્ગુલૈ રેષા પ્રતિમા પૂર્વમા નતઃ

અતિભઙ્ગશ્શયાનાયાઃ પ્રશસ્તોરામકૃષ્ણયોઃ।
સહજાનાં ભૂષણાદિકિરીટાનાં ચતુર્મુખ

વક્ષ્યામિ માનમધુના યથાતથમનુક્રમાત્।
ચતુર્વિંશાઙ્ગુલાયામં યદ્વા પઞ્ચદશાઙ્ગુલમ્

મૂલમધ્યાગ્રનહનં કિરીટસ્ય યથાક્રમમ્।
ત્રિંશતા સપ્તભિર્દ્વાભ્યાં એકેનાપિ તથાઙ્ગુલૈઃ

તસ્ય મધ્યે ચતુર્દિક્ષુ પૂરિતાનિ તથાઙ્ગુલૈઃ।
તસ્ય મધ્યે ચતુર્ધિક્ષુ પૂરિતાનિ પ્રકલ્પયેત્।
શોભયેચ્ચ મહારત્નૈ રગ્રે ચૈકશિખા મણિં

ચતુર્દશાઙ્ગુલોત્સેધં કલ્પયેત્કેશબન્ધનમ્।
મૂલપટ્ટં કિરીટસ્ય વિસ્તીર્ણં દ્વ્યંગુલં ભવેત્।
એકાંગુલમમૂષ્યાગ્રં ત્ર્યંગુલં ચ શિખામણિઃ

પદ્મમષ્ટદલં કુર્યાદધસ્તાચ્ચ શિખામણેઃ।
દ્વિગોલકાયતં ચિત્રૈરન્યૈરપિચ શોભયેત્

શિરસઃ પૃષ્ઠભાગે સ્યાચ્છિરશ્ચક્રં તુ ચક્રવત્।
વિનાકૃતં તુ જ્વાલાભિઃ પદ્મં યદ્વા યથારુચિ

પ્રકલ્પ્યં મધ્યતો દામ ચક્રે ગોલકમાયતમ્।
નહસં દ્વ્યંગુલં તસ્ય નાલં સ્યાદ્ગોલકાયતમ્

મકરં ગોલકોત્સેધં કુર્યા દષ્ઠાઙ્ગુલાયતમ્।
તદ્વક્ત્રાત્સુમનોદામ નિસ્સૃતં બાલચન્દ્રવત્

દ્વ્યઙ્ગુલં કર્ણસુમનઃ કર્ણદામ ચ લમ્બયેત્।
હારં ત્ર્યંગુલવિસ્તારમગ્રયોર્નેત્રબન્ધનમ્

મૂક્તાવિભૂષિતં મધ્યે મહારત્નપરિષ્કૃતમ્।
કુર્યાચ્ચ દક્ષિણે વક્ષસ્થસલે શ્રીવત્સમઙ્ગુલમ્

અર્ધાધિકં ત્રિકોણં ચ તન્મધ્યે કમલાલયામ્।
દ્વિહસ્તામુદ્યદમ્ભેજધારિણીં શ્રિયમદ્ભુતામ્

અપરાભ્યાં ચ હસ્તાભ્યાં વરાભયસમન્વિતામ્।
કિરીટહારકેયુરસર્વાભરણભૂષિતામ્

કુર્યાદ્ગોલકવિસ્તારં મુખે પઞ્ચાઙ્ગુલાયતમ્॥
ત્રિગુણં બ્રહ્મસૂત્રં સ્યાન્નાભેશ્ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્

એકાંગુલં ચોત્તરીયં નેત્રબન્ધેન બન્ધયેત્।
વિસ્તીર્ણં દ્વ્યઙ્ગુલં મધ્યે ત્વગ્રમેકાઙ્ગુલં ભવેત્

મુક્તાદામપરિષ્કારં સર્વાભરણભૂષિતમ્।
કુક્ષિબન્ધનમાશ્ચર્યં નેત્રબન્ધેન યોજયેત્

મુક્તાદામ ચ કેયૂરં કુર્યાત્પૂરિતસન્નિભમ્।
સપ્તાઙ્ગુલૈશ્ચ વિસ્તીર્ણં નાનારત્નપરિષ્કૃતમ્

ગુલિકાંગુલવિસ્તીર્ણા આયતાદ્વ્યંગુલેન ચ।
ગુલિકાનાં ત્રયં કુર્યાન્નેત્રબન્ધેન બન્ધયેત્

સર્વરત્નપરિષ્કારાન્ વલયાં સ્ત્રીન્ પ્રકલ્પયેત્।
એકાઙ્ગુલપરીણાહાન્ કટકૈશ્ચોપશોભિતાન્

સૌવર્ણાન્યંગુલીયાનિ બન્ધાનેકમણીનિ ચ।
પરિણાહો ભવેતૈષાં દ્વિયવસ્ત્રિયવો પિ વા

મધ્યમામઙ્ગુલિં નૈવ મણ્ડયેદઙ્ગુલીયકૈઃ।
ત્ર્યંગુલઃ કટિસૂત્રસ્ય વિસ્તારો રત્નશોભિતઃ

તન્મધ્યે મકરી ચૈવ પઞ્ચાંગુલસમાયતા।
ચુતુરંગુલવિસ્તારા દંષ્ટ્રાકુટિલમાનનમ્

વૃત્તાક્ષં ભ્રુકુટીયુક્તમાસ્યનિસ્સૃતમૌક્તિકમ્।
કુર્યાન્મૌક્તિકદામાનિ ત્રીણ્યાગુલ્ફં પ્રકલ્પયેત્

પાદાકલ્પં ત્રિકટકં દ્વ્યંગુલં પરિણાહતઃ।
નૂપુરં ચ તથા કુર્યાત્કિઙ્કિણીજાલમણ્ડિતમ્

વસ્ત્રં ચ પીતપૂર્વં તદાગુલ્ફં પાર્શ્વલમ્બિતમ્।
કલ્પયેદ્વનમાલાં તુ નાનાપુષ્પસમુજ્જ્વલામ્

નાનારત્નમયીં વાપિ યદ્વા કેવલપઙ્કજામ્।
કર્ણતશ્ચરણં યાવલ્લમ્બયેદદ્ભુતાકૃતિમ્

અથવા વલ્લિકાકારાં નાહતશ્ચતુરઙ્ગુલામ્।
પ્રદ્યોતનસહસ્રાભં દ્યોતમાનં ચ કૌસ્તુભમ્

લમ્બયેદુરસિ સ્વચ્છમિન્દિરાસોદરં મણિમ્।
રૂપસ્યા ભરણાનાં ચ નિયમસ્સંપ્રદર્શિતઃ

ન હ્યશેષેણ રૂપં મે પ્રતિકર્માણિ વા પુનઃ।
નિર્માતું ભવતા શક્યં કિમુતાન્યૈઃ કુશિલ્પિભિઃ

તથાપિ શાસ્ત્રાણ્યાલોચ્ય તત્ જ્ઞૈશ્શાસ્ત્રં વિમૃશ્યચ।
ન્યૂનાતિરેકરહિતં બિમ્બં કુર્યાદ્યથાતથમ્