Padma Samhita · Chapter 3.10

parivāraniveśārthaṃ śobhārthaṃ mandirasya ca/
rakṣaṇārthaṃ ca paritaḥ prākāraṃ parikalpayet

antarmaṇḍalanāmānaṃ prākāraṃ prathamaṃ viduḥ//
antarhāraṃ tato vapraṃ madhyāhāramanantaram

anantaraṃ ca maryādā mahatī nāma pañcakam/
pañcaite caturaśrāssussamupetakhalūrikāḥ

pañcabhedāśca tantreṣu candrikābhūmirantimā
ekāstambhāvalī kalpyā dvayī vā kamalāsana

upānadādipañcauṅga madhiṣṭhānaṃ prakalpayet/
daṇḍastadardhaṃ pādosaṃ tasyotsedhassamīritaḥ

adhiṣṭhāne kṛte tasmiṃstambhamālā vidhīyate/
antarālaṃ mahīmāhurdhā māntarmaṇḍalākhyayā

pañcahastāṃ caturhastaṃ dvihastāṃ vā yatheccayā/
āntarāvaraṇasyāsya pañcaprāsādagumbhitaḥ?

vicchinne cānta reṣāṃ tu sālānāmantarālabhūḥ/
ekadvitricaturhastaiḥ kramaśe vardhito bhavet

mandirasya mahānāsāsamassālasamucchrayaḥ/
grīvagratulito vā syātpratisammita eva vā

uparīṭhasamāyukto sālodaṇ‍ḍastrirucchrayaḥ/
catuḥ pañca dvidaṇḍo vā sālānāmucchrayaṃ viduḥ

upariṣṭācca sālānāṃ siṃho garuḍa eva vā/
kalpanīyaḥ prayatnena dhvajayaṣṭissamantataḥ

prāsādāgre prakartavya sta daṅga ścārdhamaṇḍapaḥ/
caturdhā dhāmani kṛte pādo vārdhamathāpi vā

tripādvā dhāma tulyaṃ vā adhyardhaṃ vā yathāruci/
dviguṇaṃ vā caturva ktrayadvā harmyapramāṇataḥ

ekahastaṃ dvihastaṃ vā trihastaṃ vā samāyatam/
caturhastaṃ pañcahastaṃ kārayenardhamaṇḍapam

antarālaṃ tayoḥ kāryāṃ tālaṃ yadvā karāyatam/
daṇḍamadhyardhamatha vā dviguṇaṃ vā vināpi vā

hīne'rdhe maṇḍape dhāmni pārśvābhyāṃ nirgamaḥ smṛtaḥ/
agrataḥ pṛṣṭhataścāpi bhavetāṃ pārśvavartmanī

catvāri gopurāṇi syurdhāma cetsopapīṭhakam/
agre tu maṇ‍ḍapasyārdhe vipule vṛttamaṇḍapaḥ

samucchṛtaṃ pratisamamadhikaṃ vā yathecchayā/
ekadvitricatuḥ pañcahastau vṛttārdhamaṇḍapau

sāntarālaṃ samuddhiṣṭaṃ pārśvābhyaṃ nirgamaḥ smṛtaḥ!
sopānapaṅtkayaḥ kāryāḥ pārśva yorubhayorapi

devālayeṣu yugmāssyu ṣṣaḍaṅgulasamucchrayāḥ/
tāvadvistārayuktāścaṃ dvyaṅgula vobhayaṃ bhavet

sopānaparśvayo rhastihastaṃ kuryāt sthavīyasaḥ/
yadvā rathāṅgaṃ virvīta dvirataṃ pārśvavāhikam

dvāraṃ vātāyanaṃ vāpi bhittibandhaṃ na jūtu cit/
kulakṣaye vināśaśca vyādharvā bhittabandhane

yadvārdhamaṇḍapādardhaṃ tripādaṃ pādameva vā/
tattulyaṃ vāntarāṃ tu antarālāntaraṃ bhavet

vistāro hrāsayettasya astarālasya pārśvayoḥ/
hastaṃ tālaṃ tadardhaṃ vā hrāsayetpārśvayorapiḥ

yugmastambha samo petaṃ tālabandhamathāpi vā/
lāṅgalaṃ vā prakurvīta ubhayaṃ vā vinā bhavet

caturaśrāyataṃ vā syāccaturdvāraṃ caturdaśam/
vātāyanaṃ vā yugmetu na kuryādbhittibandhanam

antarāvaraṇasyānta rbahirvobhayatopi vā/
āyāmo maṇḍapasya syādayugmaṃ tu pramāṇataḥ

āṣoḍaśāntaṃ yugme syādadhāyugme trayodaśa/
maṇ‍ḍapāyāmamuddiṣṭaṃ hastaiḥ kamalasambhava

yadvā mūlālayasamamardhamaṇ‍ḍapasaṃmitam/
tadardhaṃ pādamevātha yadvālayasamaṃ bhavet

adhyardhaṃ dviguṇaṃ vātha sapādaṃ vālayasya ca/
maṇṭapāyāmamuddiṣṭaṃ vistāre kamalāsana

mūlālayasamaṃ vāpi tālahastaṃ ca vādhikam/
upānādyaṅgasaṃyuktaṃ sarvālaṅkārasaṃyutam

nānānāṭakasaṃyukta manta stambhavivarjitam/
utsedhaṃ maṇṭapasyāhurardhamaṇṭapasaṃmitam

adhikaṃ vā tadutsedhaṃ maṇṭapasya caturmukha/
yadvā prāgyāmyasopanaṃ pāśve tannirgamo bhavet

kalpayecchilpaśāstrajño bhittayaḥ koṇabhūmiṣu/
sthalabandhaṃ tadūrdhve tu lāṅgalaṃ vā prakalpayet

koṇeṣu garuḍaṃ kuryātsiṃhiṃ vā kamalāsana/
sabhāṃ vā tatprakurvīta yathā vittānusārataḥ

prākārasya caturdikṣu gopurāṇi prakalpayet/
dhāmāgravṛṣṭhayorvā syādagre caikaṃ prakalpayet

talairdvādaśabhiryuktamuttamaṃ dvitalādiṣu/
mūrdheṣṭakāṃ stūpikāṃ ca pūrvavatkalpayetkramāt

diṅmūrtayaḥ pūrvavatsyuḥ pūrvavadgaruḍādikam/
prākāreṣu ca sarveṣu maṇḍapāsyussamantataḥ

ṣaḍviṃśatidhanurmānaṃ maṇḍapaṃ cottamaṃ viduḥ/
aṣṭādaśadhanurmānaṃ maṇḍapaṃ padhyamaṃ viduḥ

adhamaṃ dvādaśadhanumaṇḍapaṃ saṃpracakṣate/
pūrvoktahastasaṅkhyaṃ vā kuryādāsthānamaṇḍapam

uttamaṃ daśabhirhastairmadhyamaṃ cāṣṭahastakaṃ/
ṣaḍḍhastamadhamaṃ vidhyāt kṣudraṃ hastatrayāyatam

dakṣīṇottarataḥ pṛṣṭhe bhittiṃ tasya prakalpayet/
stambhāṣṭakayutaṃ tatra sopānaṃ parikalpayet

dīrghaśālāmadhaḥ kuryā dyūpācchādanasaṃyutām/
maṇṭapāḥ prāṅmukhāssarve sarvāvaraṇasaṃsthitāḥ

āsthānamaṇṭapānsarvān prakuryātsarvato mukhān/
prāsādāraṃbhavatsarvaṃ bhūmi saṃśodhanādikam

kṛtvā hastinakhaṃ caiva maṇṭapaṃ caiva kalpayet/
garbhanyāsastu koṇe syādagrermaṇṭapakarmaṇi

gopurekriyamāṇe tu dakṣiṇasyāṃ diśismṛtaḥ/
kavāṭayugmaṃ saṃsthāpya dvāre dvāre dṛḍhaṃyathā

lohajaṃ dārujaṃ vāpi vicitraṃ turagādibhiḥ/
uttarāṅgaṃ śilādāru vā harecchilpissaha

rathakṛttakṣayitvā tu sarveṇa kṣālayeddrutaḥ/
puṇyāhaṃ vācayitvātha muhorte śobhane guruḥ

rathakṛcchilpibhissārthaṃ dvārasyopari nikṣipet/
śākhācatuṣkaṃ kurvīta tathai vaśilayāpi vā

śākhākavāṭau prakṣālya pañcopaniṣadā jalaiḥ/
navavastreṇa saṃveṣṭya dhānyarāśiṣu nikṣipet

mahākumbhārcanaṃ kuryātpūrvavacchāstracoditam/
kṛtvā prabhāte vimale muhorte śobhane guruḥ

khāte lohādi vinyasya kārayecchilpinā saha/
puṇyāhaṃ vācayitvā ca paप़ñcagavyairvilepayet

mahākumbhajalai rdevān nyasetkūrcena tat kṣaṇāt/
adhaśśāntiṃ dakṣiṇato vāgdevīmupari śriyam

ratimuttarataśśāsvevaṃ catasṛṣu kramāt/
kavāṭe dakṣiṇe sthāpyo viśvadhṛgbhūtanāyakaḥ

kavāṭe cottare sthāpyo viśvavaktraḥ prātāpavān/
avatārāṃśca tatra sthān prokṣayetsvasya vidyayā

devaśāstrapurāṇāni vetreṣu nivasantica/
nārāceṣu trayastriṃśaddevāḥ kīleṣu carkṣayaḥ

kavāṭapaṭṭikāyāṃ ca bhūtanāthaḥ pratiṣṭhitaḥ/
kavāṭanandapaṭṭe syāte saṃsthāpyo viśva bhāvanaḥ

evaṃ kumbhajale dhyātvā vinyasetsarvadevatāḥ/
ācāryadakṣiṇāṃ dadyāt niṣkasaṅkhyā tu pūrvavat

sauvarṇo rājatastāmraḥ kavāṭo dārujasmṛtaḥ/
pūrvaḥ pūrvaḥ phalāya syāt bhūyase kalpate nṛṇām

kavāṭaṃ dārajaṃ svarṇaiḥ rañjayanpūhyate suraiḥ/
stambhān pādaśilāsveva ratnanyāsādi pūrvavat

na sthāpyā brahmaṇasthsāne teṣāmupari potikāḥ/
kalpyāstā ssūttarāropo? vājanādisamanvitā

tulāmāropayetpaścāt bandhayecceṣṭakādibhiḥ/
talabandhaṃ tataḥ kuryāt brahman vittānusārataḥ

yūpacchādavakaṃ vāpi kuryācchāstrāsusārataḥ/
caṇ‍ḍapracaṇṭau kartavyau dvāre garbhagṛhasyatu

dakṣiṇottarapārśvasthau muniveṣau sahastriyau/
daṃṣṭrākarālavadanau bhīmau vā daṇḍa dhāriṇau

kāntāviyuktau vikaṭau karaṇḍi makuṭojvalau/
ardhamaṇṭapakadvāre śaṅkhacakrottamāṅginau

antarmaṇḍalasaṃjñasya sālasya dvārapārśśayoḥ/
jayaśca vijaya ścaiva kartavyau tasya gopure

evameveṣyate'nyeṣāṃ caturdikṣu ca gopuram/
antarhārasya pūrvasyāṃ dvāri padmagadādharau

khaḍgaśārṅgadharau dvāri dakṣiṇasyāṃ prakalpayet/
pratīcyāṃ vajramusaladhāriṇau diśi kalpayet

pāśāṅkuśadharau brahmannuttarasyāṃ diśi sthitau/
madhyāntarhārasālasya prācyādiṣu yathākramam

dikṣu dhātṛvidhātārau tato bhadrasubhadrakau/
kṛtāntāsuravidhvaṃsau kuberākṣakuberakau

prācyādiṣu tathā dikṣu maryādā sālagopurau/
durjayaprabalau kāryau viśvabhāvanapuṣkarau

sambhavaprabhavau syātāṃ subhobhanasubhadrakau/
jaghanyāvaraṇadvāre prācyādau kumudādayaḥ

kumudagi kumudākṣaśca puṇḍarīko'dha vāmanaḥ/
śaṅkukarṇassarva netrassumukhassapratiṣṭhitaḥ

aṣṭau dvau dvau pratidvāraṃ kalpanīyā yathāvidhi/
viṣṇupāriṣadāssarve senabhiḥ koṭibhirvṛtāḥ

daṇḍahastā virūpākṣāḥ karaṇḍamukuṭānvitāḥ/
phaṇikaṅkaṇamālāḍhyāḥ bhrukuṭīkuṭilekṣaṇāḥ

vyatyastahastacaraṇāḥ rakṣanti dvāramāśritāḥ/
caturthāvaraṇe kuryātpākasthānaṃ vicakṣaṇaḥ

prathamāvaṇe vāpi dvitīyāvaraṇe'pi vā/
tṛtīyāvaraṇe vāpi yathādeśānukūlataḥ

indrāgnimadhye vāgneye tasya sthānaṃ vidhīyate/
khilūrikā samāyuktaṃ madhye cāṅkaṇasaṃyutam

caturaśrāyate bhāge pracīnasyāśma kāntakam/
yugtmerhastapramāṇaiścadīrgha culyena vā yutam // 10. 80 //
madhyegniyamayoḥ kuṇḍaṃ nityahomāya kalpayet/
apūpapacanasthānaṃ madhye naiṛtayāmyayoḥ

phalāni nikṣipenmadhye nirṛtervaruṇasya ca/
dvāraṃ prakalpayetprak madhye vāyujaleśayoḥ

marīcyādi nidhānaṃ syādvāyusomāntare bhavet /
sarpirādidravasthānaṃ madhyeśarvaśacīśayoḥ

kṣālanaṃ taṇḍulādīnāṃ kūpontarbahi reva vā/
dhūmanirgamamārgāśca yugmāssyuḥ kuṭilāsa thā

majjanambhogṛhaṃ yāmye tābbūlī dhāma nairute/
vāruṇe vāsanāṃ sthānaṃ mārute puṣpamaṇṭapaḥ

saumye cai kāntināṃ bhuktisthānamīśe dhanālayaḥ/
bahīrāvaraṇe kuyān dāgneye dhānyasaṃgraham

avaghātagṛhaṃ yāmye gośālāsyādumāpatau/
tṛtīyāvaraṇesthānaṃ bhatrādīnāṃ vibhāvasau

śibhikādisthitiścaindre pānīyaṃ vāruṇe bhavet/
utsave devayajanaṃ somaśānāntare bhavet

indreśānāntare vāpi madhyevāgnisureśayoḥ/
yamāgnimadhye vā kuryādutsaveyāga maṇṭapam

sthānamīśe sarasvatyāḥ vādyasthānaṃ tu vāya ve/
yathoktāvaraṇābhāve vadyamāne kvacidbhavet

vāruṇe vā bhavetyaumye kūpaṃ śārvepi vā bhavet/
yatra vāpāṃ sirāgsanti tatrakūpaṃ prakalpayet

aṣṭadikṣu yathā yogaṃ taṭākaṃ kārayenmaham/
prākārāṇāṃ ca sarveṣāṃ bahiṣṭhā dīrghakā bhavet

śāstraśravaṇayuktānāṃ vedadhyayanaśālinam/
yatīnāmitareṣāṃ ca paṭhaḥ kāryo bahirbhavet

sadanāni ca kāryāṇi devamāśritya tiṣṭhatām/
udyānaṃ puṣpavāṭīṃ ca parito dhāma kalpayet

ekāvaraṇayukta sya parivārānimān śṛṇu/
pradhānaberābhimukhaḥ kalpanīyo vihaṅgarāṭ

nṛttārdhamaṇṭapyasāgre tasya dhāma ca kalpayet/
gopurasyotta re sāle mandirābhimukho raviḥ

tasyaiva dakṣiṇe sāle sudhāṃśuṃ parikalpayet/
vahnau kāmo yame brahmanaiṛte syādgajānanaḥ

vāraṇe ṣaṇmukho durgāvāyau saumye dhanādhipaḥ/
īśāne śaṅkarastatra kṣetrapālastathā bhavet

someśayorantarāle viṣvaksenaṃ prakalpayet/
aṅkaṇe kakṣiṇe sapta mātaraśśrīstu naiṛte

indrādayo lokapālāḥ pūhyassvāśāsu cāṅkaṇe/
gopurasya bhavedantarbahirvā balipīṭhakam

antarhārāhvāyopete viśeṣo dhāmmi kathya te/
sūryācandramasoḥ sthāne saṃsthāpyau puruṣācyutau

suryācandramasau kalpau dvitīyāvaraṇe tathā/
hayagrīvaḥ smarassthāne sthāne saṅkarṣa ṇo vidheḥ

varāhū vighnarāṭ sthāne pradyumnaśśarajanmanaḥ/
kātyāyanyāmanantasyādaniruddho narāsane

nṛ kesarī śaṅka resyādaṅkaṇe pīṭhikāsu cet/
indrādayassamabhyarcyā steṣāṃ sthāne yathākramam

cakrī musalavān śaṅkhī khaḍgīcaiva gadādharaḥ/
śārṅga padmī tathā vajrī pūjyā divyāstradhāriṇaḥ

prathamāvaraṇe yeṣāṃ sthāne nye samudīritāḥ/
jñeyā dvitīye te sarve parivārā yathoktayā

madhyāntarhārasāle tu gopurobhayapārśvayoḥ/
ādityā dvādaśārādyāḥ madhye manmathavethaso

vasavaḥ pūjinīyāsyurvidhivighna kṛtoḥ punaḥ/
madye pitṛgaṇāḥ pūjyāṣṣaḍānanagaṇeśayoḥ

viśve devāssamārādyāḥ maruto guhadurgayoḥ/
saptarṣayaḥ pūjanīyā madhye durgākuberayoḥ

kubereśāna yormadhye rudrā ekādaśa smṛtāḥ/
tatraiva ca kṣetrapālāḥ prāṅkaṇe kumudādayaḥ

indrādipīṭhikāsthāne sabhājyāḥ kamalāsana/
maryādavaraṇe sthāpyā aṣṭādaśa gaṇeṣu ye

uttamāḥ parivārāste prāṅkaṇorvītale punaḥ/
upendrapramukhāḥ pūjyā dikṣu prācyādiṣu kramāt

upendraḥ prākṛtaḥ puṇyaḥ puṣkaro viśvabhāvanaḥ/
asuraghnaḥ kṛtāntaśca bhutanātho'ṣṭamaḥ smṛtaḥ

maryādāyāṃ mahatyāṃ tu madhyamā ye gaṇeṣu te/
parivārāḥ prakartavyāḥ viśvādyā vāsavādiṣu

aṅkaṇeṣu samarcyā ye vakṣye tānanupūrvaśaḥ /
viśveśo vaśvikṛdviśvo viśvātmā viśvalocanaḥ

viśvapādo viśvabhujastathā vai viśvakarmakṛt/
aṣṭādasagaṇān vakṣyetān budhyasva kramoditān

ādityā vasavo rudrāḥ sādyāśca maruta stathā/
viśve devāśca pitaro mātaro guhadevatāḥ

aṅgirāścāśvinīdevau tathā strīdevātāgaṇāḥ/
lokeśā vāstudevāśca nakṣatrāṇi ca pārṣadāḥ

tatvānāṃ patayaścaiva uttamāḥ parikīrtitāḥ!
siddhāśca ṛṣayo nāgāḥ asurā rākṣasā api

yakṣavidyadharāścaiva saurabheyāśca guhyakāḥ/
gandharvāpsarasaścaiva vrajānāṃ patayastathā

martyāścaivātha rohiṇyo gaṇāste madhyamāḥ smṛtāḥ/
bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca kūśmāṇḍāḥ pramathā api

skando bālagrahāścaiva taitalāścaiva bhairavāḥ/
kinnarāścaiva vetālā apasmārāstathaiva ca

yoginyaścaiva ḍhākinyaśśākinyaścaiva cārikāḥ/
mohinyaśceva sarveṣu jaghanyāḥ parikīrtatāḥ

dhātā'ryamā vidhātā ca matriśca varuṇa stathā/
bhago vivasvān pūṣā ca savitā ca ravistathā

tvaṣṭā viṣṇuriti proktāḥ dvādaśaite'ditessutāḥ/
dharo dhruvaśca somaśca āpaścaivānilo'valaḥ

pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavaśśāntavarcasaḥ/
mṛgavyādhaśca śarvaśca nirṛtirdhvaja ekapāt

ahirbudhnyaḥ pinākī ca yavaṣaśca tathaiva ca/
sthāṇurbhavaḥ kapālī ca rudrāścai kādaśa smṛtāḥ

triṇetrā rudrasadṛśāḥ jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ/
āvaho vivahaścaiva udvahassaṃvahastathā

nivaho'nuvahaśceva pravahaśca tathaiva ca/
saptaite marutaḥ proktāssapta sastādribhedinaḥ

alo raviśca rudraśca agnirāpastathaiva ca/
pañcaitetu samākhyātāḥ gaṇāssādhyasamāhvayāḥ

rudro'gnissavitā viṣṇurviśve devagaṇāḥ smṛtāḥ/
kavyavāḍavalassomo yama evāryamā tathā

agniṣvāttāssomapāśca tathā barhiṣadopi ca/
ete pitṛgaṇāḥ proktāssaptaite lokapūjitāḥ

kraturdakṣaḥ kālakākhyo vasussatyaśśucī ruci/
purūravā rdvaścaiva viśve deva ime smṛtāḥ

nāsatyadassamubhayamaśvinau parikīrtitau/
anyonyasadṛśau devau pīyūṣa kalaśodbhavau

ravisomāṅgārabudhaguruśukraśanaiścarāḥ/
rāhuketū tathā śliṣṭau kīrta tāstu navagrahāḥ

śakrāgni yamarakṣāṃsi varuṇo vāyureva ca/
soma īśāna ityaṣṭau lokapālāḥ prakīrtitāḥ

brahmā marīciratriśca vinasvān vṛthivīśvaraḥ/
āpaścai vāpavatsaśca savitā ca savitrakaḥ

rudro rudrajayaścaiva indra indrajaya stathā/
iśaścaivātha parjanyo jayantaśca mahondrakaḥ

bhānussatyo bhṛguśceva antarikṣaśca pūrvataḥ/
agniḥ pūṣā kṛśobhanurbṛhat kṣatro yamastathā

gandharvo bhṛṅgarājaśca mṛgaścaiva tu yāmyataḥ/
pitṛdauvārikā ścaiva sukrīvaḥ puṣpadantakaḥ

varuṇaśca bhṛśaścāpo cakṣumaśca manojavaḥ/
roganāthaśca mṛtyanto bhallāṭassoma eva ca

aditirvāstunāthaśca vāsudevagaṇāḥ smṛtāḥ/
agnirvāyaḥ prajāsaktaścatvāro'ṅgirasaḥ smṛtāḥ

tiṣṭhanti munirupeṇa devarūpeṇa ca dvidhā/
lakṣmīssarasvatī vighnā tisrastu gṛhadevatāḥ

ityete'ṣṭādaśa proktāḥ gaṇā madhyottamādhamāḥ/
uttamā madhyamā ścāpi parivāreṣu saṃmatāḥ