પદ્મસંહિતા · અધ્યાય 3.10

પરિવારનિવેશાર્થં શોભાર્થં મન્દિરસ્ય ચ।
રક્ષણાર્થં ચ પરિતઃ પ્રાકારં પરિકલ્પયેત્

અન્તર્મણ્ડલનામાનં પ્રાકારં પ્રથમં વિદુઃ॥
અન્તર્હારં તતો વપ્રં મધ્યાહારમનન્તરમ્

અનન્તરં ચ મર્યાદા મહતી નામ પઞ્ચકમ્।
પઞ્ચૈતે ચતુરશ્રાસ્સુસ્સમુપેતખલૂરિકાઃ

પઞ્ચભેદાશ્ચ તન્ત્રેષુ ચન્દ્રિકાભૂમિરન્તિમા
એકાસ્તમ્ભાવલી કલ્પ્યા દ્વયી વા કમલાસન

ઉપાનદાદિપઞ્ચૌઙ્ગ મધિષ્ઠાનં પ્રકલ્પયેત્।
દણ્ડસ્તદર્ધં પાદોસં તસ્યોત્સેધસ્સમીરિતઃ

અધિષ્ઠાને કૃતે તસ્મિંસ્તમ્ભમાલા વિધીયતે।
અન્તરાલં મહીમાહુર્ધા માન્તર્મણ્ડલાખ્યયા

પઞ્ચહસ્તાં ચતુર્હસ્તં દ્વિહસ્તાં વા યથેચ્ચયા।
આન્તરાવરણસ્યાસ્ય પઞ્ચપ્રાસાદગુમ્ભિતઃ?

વિચ્છિન્ને ચાન્ત રેષાં તુ સાલાનામન્તરાલભૂઃ।
એકદ્વિત્રિચતુર્હસ્તૈઃ ક્રમશે વર્ધિતો ભવેત્

મન્દિરસ્ય મહાનાસાસમસ્સાલસમુચ્છ્રયઃ।
ગ્રીવગ્રતુલિતો વા સ્યાત્પ્રતિસમ્મિત એવ વા

ઉપરીઠસમાયુક્તો સાલોદણ્‍ડસ્ત્રિરુચ્છ્રયઃ।
ચતુઃ પઞ્ચ દ્વિદણ્ડો વા સાલાનામુચ્છ્રયં વિદુઃ

ઉપરિષ્ટાચ્ચ સાલાનાં સિંહો ગરુડ એવ વા।
કલ્પનીયઃ પ્રયત્નેન ધ્વજયષ્ટિસ્સમન્તતઃ

પ્રાસાદાગ્રે પ્રકર્તવ્ય સ્ત દઙ્ગ શ્ચાર્ધમણ્ડપઃ।
ચતુર્ધા ધામનિ કૃતે પાદો વાર્ધમથાપિ વા

ત્રિપાદ્વા ધામ તુલ્યં વા અધ્યર્ધં વા યથારુચિ।
દ્વિગુણં વા ચતુર્વ ક્ત્રયદ્વા હર્મ્યપ્રમાણતઃ

એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા ત્રિહસ્તં વા સમાયતમ્।
ચતુર્હસ્તં પઞ્ચહસ્તં કારયેનર્ધમણ્ડપમ્

અન્તરાલં તયોઃ કાર્યાં તાલં યદ્વા કરાયતમ્।
દણ્ડમધ્યર્ધમથ વા દ્વિગુણં વા વિનાપિ વા

હીનેઽર્ધે મણ્ડપે ધામ્નિ પાર્શ્વાભ્યાં નિર્ગમઃ સ્મૃતઃ।
અગ્રતઃ પૃષ્ઠતશ્ચાપિ ભવેતાં પાર્શ્વવર્ત્મની

ચત્વારિ ગોપુરાણિ સ્યુર્ધામ ચેત્સોપપીઠકમ્।
અગ્રે તુ મણ્‍ડપસ્યાર્ધે વિપુલે વૃત્તમણ્ડપઃ

સમુચ્છૃતં પ્રતિસમમધિકં વા યથેચ્છયા।
એકદ્વિત્રિચતુઃ પઞ્ચહસ્તૌ વૃત્તાર્ધમણ્ડપૌ

સાન્તરાલં સમુદ્ધિષ્ટં પાર્શ્વાભ્યં નિર્ગમઃ સ્મૃતઃ!
સોપાનપઙ્ત્કયઃ કાર્યાઃ પાર્શ્વ યોરુભયોરપિ

દેવાલયેષુ યુગ્માસ્સ્યુ ષ્ષડઙ્ગુલસમુચ્છ્રયાઃ।
તાવદ્વિસ્તારયુક્તાશ્ચં દ્વ્યઙ્ગુલ વોભયં ભવેત્

સોપાનપર્શ્વયો ર્હસ્તિહસ્તં કુર્યાત્ સ્થવીયસઃ।
યદ્વા રથાઙ્ગં વિર્વીત દ્વિરતં પાર્શ્વવાહિકમ્

દ્વારં વાતાયનં વાપિ ભિત્તિબન્ધં ન જૂતુ ચિત્।
કુલક્ષયે વિનાશશ્ચ વ્યાધર્વા ભિત્તબન્ધને

યદ્વાર્ધમણ્ડપાદર્ધં ત્રિપાદં પાદમેવ વા।
તત્તુલ્યં વાન્તરાં તુ અન્તરાલાન્તરં ભવેત્

વિસ્તારો હ્રાસયેત્તસ્ય અસ્તરાલસ્ય પાર્શ્વયોઃ।
હસ્તં તાલં તદર્ધં વા હ્રાસયેત્પાર્શ્વયોરપિઃ

યુગ્મસ્તમ્ભ સમો પેતં તાલબન્ધમથાપિ વા।
લાઙ્ગલં વા પ્રકુર્વીત ઉભયં વા વિના ભવેત્

ચતુરશ્રાયતં વા સ્યાચ્ચતુર્દ્વારં ચતુર્દશમ્।
વાતાયનં વા યુગ્મેતુ ન કુર્યાદ્ભિત્તિબન્ધનમ્

અન્તરાવરણસ્યાન્ત ર્બહિર્વોભયતોપિ વા।
આયામો મણ્ડપસ્ય સ્યાદયુગ્મં તુ પ્રમાણતઃ

આષોડશાન્તં યુગ્મે સ્યાદધાયુગ્મે ત્રયોદશ।
મણ્‍ડપાયામમુદ્દિષ્ટં હસ્તૈઃ કમલસમ્ભવ

યદ્વા મૂલાલયસમમર્ધમણ્‍ડપસંમિતમ્।
તદર્ધં પાદમેવાથ યદ્વાલયસમં ભવેત્

અધ્યર્ધં દ્વિગુણં વાથ સપાદં વાલયસ્ય ચ।
મણ્ટપાયામમુદ્દિષ્ટં વિસ્તારે કમલાસન

મૂલાલયસમં વાપિ તાલહસ્તં ચ વાધિકમ્।
ઉપાનાદ્યઙ્ગસંયુક્તં સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્

નાનાનાટકસંયુક્ત મન્ત સ્તમ્ભવિવર્જિતમ્।
ઉત્સેધં મણ્ટપસ્યાહુરર્ધમણ્ટપસંમિતમ્

અધિકં વા તદુત્સેધં મણ્ટપસ્ય ચતુર્મુખ।
યદ્વા પ્રાગ્યામ્યસોપનં પાશ્વે તન્નિર્ગમો ભવેત્

કલ્પયેચ્છિલ્પશાસ્ત્રજ્ઞો ભિત્તયઃ કોણભૂમિષુ।
સ્થલબન્ધં તદૂર્ધ્વે તુ લાઙ્ગલં વા પ્રકલ્પયેત્

કોણેષુ ગરુડં કુર્યાત્સિંહિં વા કમલાસન।
સભાં વા તત્પ્રકુર્વીત યથા વિત્તાનુસારતઃ

પ્રાકારસ્ય ચતુર્દિક્ષુ ગોપુરાણિ પ્રકલ્પયેત્।
ધામાગ્રવૃષ્ઠયોર્વા સ્યાદગ્રે ચૈકં પ્રકલ્પયેત્

તલૈર્દ્વાદશભિર્યુક્તમુત્તમં દ્વિતલાદિષુ।
મૂર્ધેષ્ટકાં સ્તૂપિકાં ચ પૂર્વવત્કલ્પયેત્ક્રમાત્

દિઙ્મૂર્તયઃ પૂર્વવત્સ્યુઃ પૂર્વવદ્ગરુડાદિકમ્।
પ્રાકારેષુ ચ સર્વેષુ મણ્ડપાસ્યુસ્સમન્તતઃ

ષડ્વિંશતિધનુર્માનં મણ્ડપં ચોત્તમં વિદુઃ।
અષ્ટાદશધનુર્માનં મણ્ડપં પધ્યમં વિદુઃ

અધમં દ્વાદશધનુમણ્ડપં સંપ્રચક્ષતે।
પૂર્વોક્તહસ્તસઙ્ખ્યં વા કુર્યાદાસ્થાનમણ્ડપમ્

ઉત્તમં દશભિર્હસ્તૈર્મધ્યમં ચાષ્ટહસ્તકં।
ષડ્ઢસ્તમધમં વિધ્યાત્ ક્ષુદ્રં હસ્તત્રયાયતમ્

દક્ષીણોત્તરતઃ પૃષ્ઠે ભિત્તિં તસ્ય પ્રકલ્પયેત્।
સ્તમ્ભાષ્ટકયુતં તત્ર સોપાનં પરિકલ્પયેત્

દીર્ઘશાલામધઃ કુર્યા દ્યૂપાચ્છાદનસંયુતામ્।
મણ્ટપાઃ પ્રાઙ્મુખાસ્સર્વે સર્વાવરણસંસ્થિતાઃ

આસ્થાનમણ્ટપાન્સર્વાન્ પ્રકુર્યાત્સર્વતો મુખાન્।
પ્રાસાદારંભવત્સર્વં ભૂમિ સંશોધનાદિકમ્

કૃત્વા હસ્તિનખં ચૈવ મણ્ટપં ચૈવ કલ્પયેત્।
ગર્ભન્યાસસ્તુ કોણે સ્યાદગ્રેર્મણ્ટપકર્મણિ

ગોપુરેક્રિયમાણે તુ દક્ષિણસ્યાં દિશિસ્મૃતઃ।
કવાટયુગ્મં સંસ્થાપ્ય દ્વારે દ્વારે દૃઢંયથા

લોહજં દારુજં વાપિ વિચિત્રં તુરગાદિભિઃ।
ઉત્તરાઙ્ગં શિલાદારુ વા હરેચ્છિલ્પિસ્સહ

રથકૃત્તક્ષયિત્વા તુ સર્વેણ ક્ષાલયેદ્દ્રુતઃ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વાથ મુહોર્તે શોભને ગુરુઃ

રથકૃચ્છિલ્પિભિસ્સાર્થં દ્વારસ્યોપરિ નિક્ષિપેત્।
શાખાચતુષ્કં કુર્વીત તથૈ વશિલયાપિ વા

શાખાકવાટૌ પ્રક્ષાલ્ય પઞ્ચોપનિષદા જલૈઃ।
નવવસ્ત્રેણ સંવેષ્ટ્ય ધાન્યરાશિષુ નિક્ષિપેત્

મહાકુમ્ભાર્ચનં કુર્યાત્પૂર્વવચ્છાસ્ત્રચોદિતમ્।
કૃત્વા પ્રભાતે વિમલે મુહોર્તે શોભને ગુરુઃ

ખાતે લોહાદિ વિન્યસ્ય કારયેચ્છિલ્પિના સહ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વા ચ પપ઼ઞ્ચગવ્યૈર્વિલેપયેત્

મહાકુમ્ભજલૈ ર્દેવાન્ ન્યસેત્કૂર્ચેન તત્ ક્ષણાત્।
અધશ્શાન્તિં દક્ષિણતો વાગ્દેવીમુપરિ શ્રિયમ્

રતિમુત્તરતશ્શાસ્વેવં ચતસૃષુ ક્રમાત્।
કવાટે દક્ષિણે સ્થાપ્યો વિશ્વધૃગ્ભૂતનાયકઃ

કવાટે ચોત્તરે સ્થાપ્યો વિશ્વવક્ત્રઃ પ્રાતાપવાન્।
અવતારાંશ્ચ તત્ર સ્થાન્ પ્રોક્ષયેત્સ્વસ્ય વિદ્યયા

દેવશાસ્ત્રપુરાણાનિ વેત્રેષુ નિવસન્તિચ।
નારાચેષુ ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવાઃ કીલેષુ ચર્ક્ષયઃ

કવાટપટ્ટિકાયાં ચ ભૂતનાથઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ।
કવાટનન્દપટ્ટે સ્યાતે સંસ્થાપ્યો વિશ્વ ભાવનઃ

એવં કુમ્ભજલે ધ્યાત્વા વિન્યસેત્સર્વદેવતાઃ।
આચાર્યદક્ષિણાં દદ્યાત્ નિષ્કસઙ્ખ્યા તુ પૂર્વવત્

સૌવર્ણો રાજતસ્તામ્રઃ કવાટો દારુજસ્મૃતઃ।
પૂર્વઃ પૂર્વઃ ફલાય સ્યાત્ ભૂયસે કલ્પતે નૃણામ્

કવાટં દારજં સ્વર્ણૈઃ રઞ્જયન્પૂહ્યતે સુરૈઃ।
સ્તમ્ભાન્ પાદશિલાસ્વેવ રત્નન્યાસાદિ પૂર્વવત્

ન સ્થાપ્યા બ્રહ્મણસ્થ્સાને તેષામુપરિ પોતિકાઃ।
કલ્પ્યાસ્તા સ્સૂત્તરારોપો? વાજનાદિસમન્વિતા

તુલામારોપયેત્પશ્ચાત્ બન્ધયેચ્ચેષ્ટકાદિભિઃ।
તલબન્ધં તતઃ કુર્યાત્ બ્રહ્મન્ વિત્તાનુસારતઃ

યૂપચ્છાદવકં વાપિ કુર્યાચ્છાસ્ત્રાસુસારતઃ।
ચણ્‍ડપ્રચણ્ટૌ કર્તવ્યૌ દ્વારે ગર્ભગૃહસ્યતુ

દક્ષિણોત્તરપાર્શ્વસ્થૌ મુનિવેષૌ સહસ્ત્રિયૌ।
દંષ્ટ્રાકરાલવદનૌ ભીમૌ વા દણ્ડ ધારિણૌ

કાન્તાવિયુક્તૌ વિકટૌ કરણ્ડિ મકુટોજ્વલૌ।
અર્ધમણ્ટપકદ્વારે શઙ્ખચક્રોત્તમાઙ્ગિનૌ

અન્તર્મણ્ડલસંજ્ઞસ્ય સાલસ્ય દ્વારપાર્શ્શયોઃ।
જયશ્ચ વિજય શ્ચૈવ કર્તવ્યૌ તસ્ય ગોપુરે

એવમેવેષ્યતેઽન્યેષાં ચતુર્દિક્ષુ ચ ગોપુરમ્।
અન્તર્હારસ્ય પૂર્વસ્યાં દ્વારિ પદ્મગદાધરૌ

ખડ્ગશાર્ઙ્ગધરૌ દ્વારિ દક્ષિણસ્યાં પ્રકલ્પયેત્।
પ્રતીચ્યાં વજ્રમુસલધારિણૌ દિશિ કલ્પયેત્

પાશાઙ્કુશધરૌ બ્રહ્મન્નુત્તરસ્યાં દિશિ સ્થિતૌ।
મધ્યાન્તર્હારસાલસ્ય પ્રાચ્યાદિષુ યથાક્રમમ્

દિક્ષુ ધાતૃવિધાતારૌ તતો ભદ્રસુભદ્રકૌ।
કૃતાન્તાસુરવિધ્વંસૌ કુબેરાક્ષકુબેરકૌ

પ્રાચ્યાદિષુ તથા દિક્ષુ મર્યાદા સાલગોપુરૌ।
દુર્જયપ્રબલૌ કાર્યૌ વિશ્વભાવનપુષ્કરૌ

સમ્ભવપ્રભવૌ સ્યાતાં સુભોભનસુભદ્રકૌ।
જઘન્યાવરણદ્વારે પ્રાચ્યાદૌ કુમુદાદયઃ

કુમુદગિ કુમુદાક્ષશ્ચ પુણ્ડરીકોઽધ વામનઃ।
શઙ્કુકર્ણસ્સર્વ નેત્રસ્સુમુખસ્સપ્રતિષ્ઠિતઃ

અષ્ટૌ દ્વૌ દ્વૌ પ્રતિદ્વારં કલ્પનીયા યથાવિધિ।
વિષ્ણુપારિષદાસ્સર્વે સેનભિઃ કોટિભિર્વૃતાઃ

દણ્ડહસ્તા વિરૂપાક્ષાઃ કરણ્ડમુકુટાન્વિતાઃ।
ફણિકઙ્કણમાલાઢ્યાઃ ભ્રુકુટીકુટિલેક્ષણાઃ

વ્યત્યસ્તહસ્તચરણાઃ રક્ષન્તિ દ્વારમાશ્રિતાઃ।
ચતુર્થાવરણે કુર્યાત્પાકસ્થાનં વિચક્ષણઃ

પ્રથમાવણે વાપિ દ્વિતીયાવરણેઽપિ વા।
તૃતીયાવરણે વાપિ યથાદેશાનુકૂલતઃ

ઇન્દ્રાગ્નિમધ્યે વાગ્નેયે તસ્ય સ્થાનં વિધીયતે।
ખિલૂરિકા સમાયુક્તં મધ્યે ચાઙ્કણસંયુતમ્

ચતુરશ્રાયતે ભાગે પ્રચીનસ્યાશ્મ કાન્તકમ્।
યુગ્ત્મેર્હસ્તપ્રમાણૈશ્ચદીર્ઘ ચુલ્યેન વા યુતમ્ ॥ 10. 80 ॥
મધ્યેગ્નિયમયોઃ કુણ્ડં નિત્યહોમાય કલ્પયેત્।
અપૂપપચનસ્થાનં મધ્યે નૈઋતયામ્યયોઃ

ફલાનિ નિક્ષિપેન્મધ્યે નિરૃતેર્વરુણસ્ય ચ।
દ્વારં પ્રકલ્પયેત્પ્રક્ મધ્યે વાયુજલેશયોઃ

મરીચ્યાદિ નિધાનં સ્યાદ્વાયુસોમાન્તરે ભવેત્ ।
સર્પિરાદિદ્રવસ્થાનં મધ્યેશર્વશચીશયોઃ

ક્ષાલનં તણ્ડુલાદીનાં કૂપોન્તર્બહિ રેવ વા।
ધૂમનિર્ગમમાર્ગાશ્ચ યુગ્માસ્સ્યુઃ કુટિલાસ થા

મજ્જનમ્ભોગૃહં યામ્યે તાબ્બૂલી ધામ નૈરુતે।
વારુણે વાસનાં સ્થાનં મારુતે પુષ્પમણ્ટપઃ

સૌમ્યે ચૈ કાન્તિનાં ભુક્તિસ્થાનમીશે ધનાલયઃ।
બહીરાવરણે કુયાન્ દાગ્નેયે ધાન્યસંગ્રહમ્

અવઘાતગૃહં યામ્યે ગોશાલાસ્યાદુમાપતૌ।
તૃતીયાવરણેસ્થાનં ભત્રાદીનાં વિભાવસૌ

શિભિકાદિસ્થિતિશ્ચૈન્દ્રે પાનીયં વારુણે ભવેત્।
ઉત્સવે દેવયજનં સોમશાનાન્તરે ભવેત્

ઇન્દ્રેશાનાન્તરે વાપિ મધ્યેવાગ્નિસુરેશયોઃ।
યમાગ્નિમધ્યે વા કુર્યાદુત્સવેયાગ મણ્ટપમ્

સ્થાનમીશે સરસ્વત્યાઃ વાદ્યસ્થાનં તુ વાય વે।
યથોક્તાવરણાભાવે વદ્યમાને ક્વચિદ્ભવેત્

વારુણે વા ભવેત્યૌમ્યે કૂપં શાર્વેપિ વા ભવેત્।
યત્ર વાપાં સિરાગ્સન્તિ તત્રકૂપં પ્રકલ્પયેત્

અષ્ટદિક્ષુ યથા યોગં તટાકં કારયેન્મહમ્।
પ્રાકારાણાં ચ સર્વેષાં બહિષ્ઠા દીર્ઘકા ભવેત્

શાસ્ત્રશ્રવણયુક્તાનાં વેદધ્યયનશાલિનમ્।
યતીનામિતરેષાં ચ પઠઃ કાર્યો બહિર્ભવેત્

સદનાનિ ચ કાર્યાણિ દેવમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતામ્।
ઉદ્યાનં પુષ્પવાટીં ચ પરિતો ધામ કલ્પયેત્

એકાવરણયુક્ત સ્ય પરિવારાનિમાન્ શૃણુ।
પ્રધાનબેરાભિમુખઃ કલ્પનીયો વિહઙ્ગરાટ્

નૃત્તાર્ધમણ્ટપ્યસાગ્રે તસ્ય ધામ ચ કલ્પયેત્।
ગોપુરસ્યોત્ત રે સાલે મન્દિરાભિમુખો રવિઃ

તસ્યૈવ દક્ષિણે સાલે સુધાંશું પરિકલ્પયેત્।
વહ્નૌ કામો યમે બ્રહ્મનૈઋતે સ્યાદ્ગજાનનઃ

વારણે ષણ્મુખો દુર્ગાવાયૌ સૌમ્યે ધનાધિપઃ।
ઈશાને શઙ્કરસ્તત્ર ક્ષેત્રપાલસ્તથા ભવેત્

સોમેશયોરન્તરાલે વિષ્વક્સેનં પ્રકલ્પયેત્।
અઙ્કણે કક્ષિણે સપ્ત માતરશ્શ્રીસ્તુ નૈઋતે

ઇન્દ્રાદયો લોકપાલાઃ પૂહ્યસ્સ્વાશાસુ ચાઙ્કણે।
ગોપુરસ્ય ભવેદન્તર્બહિર્વા બલિપીઠકમ્

અન્તર્હારાહ્વાયોપેતે વિશેષો ધામ્મિ કથ્ય તે।
સૂર્યાચન્દ્રમસોઃ સ્થાને સંસ્થાપ્યૌ પુરુષાચ્યુતૌ

સુર્યાચન્દ્રમસૌ કલ્પૌ દ્વિતીયાવરણે તથા।
હયગ્રીવઃ સ્મરસ્સ્થાને સ્થાને સઙ્કર્ષ ણો વિધેઃ

વરાહૂ વિઘ્નરાટ્ સ્થાને પ્રદ્યુમ્નશ્શરજન્મનઃ।
કાત્યાયન્યામનન્તસ્યાદનિરુદ્ધો નરાસને

નૃ કેસરી શઙ્ક રેસ્યાદઙ્કણે પીઠિકાસુ ચેત્।
ઇન્દ્રાદયસ્સમભ્યર્ચ્યા સ્તેષાં સ્થાને યથાક્રમમ્

ચક્રી મુસલવાન્ શઙ્ખી ખડ્ગીચૈવ ગદાધરઃ।
શાર્ઙ્ગ પદ્મી તથા વજ્રી પૂજ્યા દિવ્યાસ્ત્રધારિણઃ

પ્રથમાવરણે યેષાં સ્થાને ન્યે સમુદીરિતાઃ।
જ્ઞેયા દ્વિતીયે તે સર્વે પરિવારા યથોક્તયા

મધ્યાન્તર્હારસાલે તુ ગોપુરોભયપાર્શ્વયોઃ।
આદિત્યા દ્વાદશારાદ્યાઃ મધ્યે મન્મથવેથસો

વસવઃ પૂજિનીયાસ્યુર્વિધિવિઘ્ન કૃતોઃ પુનઃ।
મદ્યે પિતૃગણાઃ પૂજ્યાષ્ષડાનનગણેશયોઃ

વિશ્વે દેવાસ્સમારાદ્યાઃ મરુતો ગુહદુર્ગયોઃ।
સપ્તર્ષયઃ પૂજનીયા મધ્યે દુર્ગાકુબેરયોઃ

કુબેરેશાન યોર્મધ્યે રુદ્રા એકાદશ સ્મૃતાઃ।
તત્રૈવ ચ ક્ષેત્રપાલાઃ પ્રાઙ્કણે કુમુદાદયઃ

ઇન્દ્રાદિપીઠિકાસ્થાને સભાજ્યાઃ કમલાસન।
મર્યાદવરણે સ્થાપ્યા અષ્ટાદશ ગણેષુ યે

ઉત્તમાઃ પરિવારાસ્તે પ્રાઙ્કણોર્વીતલે પુનઃ।
ઉપેન્દ્રપ્રમુખાઃ પૂજ્યા દિક્ષુ પ્રાચ્યાદિષુ ક્રમાત્

ઉપેન્દ્રઃ પ્રાકૃતઃ પુણ્યઃ પુષ્કરો વિશ્વભાવનઃ।
અસુરઘ્નઃ કૃતાન્તશ્ચ ભુતનાથોઽષ્ટમઃ સ્મૃતઃ

મર્યાદાયાં મહત્યાં તુ મધ્યમા યે ગણેષુ તે।
પરિવારાઃ પ્રકર્તવ્યાઃ વિશ્વાદ્યા વાસવાદિષુ

અઙ્કણેષુ સમર્ચ્યા યે વક્ષ્યે તાનનુપૂર્વશઃ ।
વિશ્વેશો વશ્વિકૃદ્વિશ્વો વિશ્વાત્મા વિશ્વલોચનઃ

વિશ્વપાદો વિશ્વભુજસ્તથા વૈ વિશ્વકર્મકૃત્।
અષ્ટાદસગણાન્ વક્ષ્યેતાન્ બુધ્યસ્વ ક્રમોદિતાન્

આદિત્યા વસવો રુદ્રાઃ સાદ્યાશ્ચ મરુત સ્તથા।
વિશ્વે દેવાશ્ચ પિતરો માતરો ગુહદેવતાઃ

અઙ્ગિરાશ્ચાશ્વિનીદેવૌ તથા સ્ત્રીદેવાતાગણાઃ।
લોકેશા વાસ્તુદેવાશ્ચ નક્ષત્રાણિ ચ પાર્ષદાઃ

તત્વાનાં પતયશ્ચૈવ ઉત્તમાઃ પરિકીર્તિતાઃ!
સિદ્ધાશ્ચ ઋષયો નાગાઃ અસુરા રાક્ષસા અપિ

યક્ષવિદ્યધરાશ્ચૈવ સૌરભેયાશ્ચ ગુહ્યકાઃ।
ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ વ્રજાનાં પતયસ્તથા

મર્ત્યાશ્ચૈવાથ રોહિણ્યો ગણાસ્તે મધ્યમાઃ સ્મૃતાઃ।
ભૂતાઃ પ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ કૂશ્માણ્ડાઃ પ્રમથા અપિ

સ્કન્દો બાલગ્રહાશ્ચૈવ તૈતલાશ્ચૈવ ભૈરવાઃ।
કિન્નરાશ્ચૈવ વેતાલા અપસ્મારાસ્તથૈવ ચ

યોગિન્યશ્ચૈવ ઢાકિન્યશ્શાકિન્યશ્ચૈવ ચારિકાઃ।
મોહિન્યશ્ચેવ સર્વેષુ જઘન્યાઃ પરિકીર્તતાઃ

ધાતાઽર્યમા વિધાતા ચ મત્રિશ્ચ વરુણ સ્તથા।
ભગો વિવસ્વાન્ પૂષા ચ સવિતા ચ રવિસ્તથા

ત્વષ્ટા વિષ્ણુરિતિ પ્રોક્તાઃ દ્વાદશૈતેઽદિતેસ્સુતાઃ।
ધરો ધ્રુવશ્ચ સોમશ્ચ આપશ્ચૈવાનિલોઽવલઃ

પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવશ્શાન્તવર્ચસઃ।
મૃગવ્યાધશ્ચ શર્વશ્ચ નિરૃતિર્ધ્વજ એકપાત્

અહિર્બુધ્ન્યઃ પિનાકી ચ યવષશ્ચ તથૈવ ચ।
સ્થાણુર્ભવઃ કપાલી ચ રુદ્રાશ્ચૈ કાદશ સ્મૃતાઃ

ત્રિણેત્રા રુદ્રસદૃશાઃ જટામુકુટધારિણઃ।
આવહો વિવહશ્ચૈવ ઉદ્વહસ્સંવહસ્તથા

નિવહોઽનુવહશ્ચેવ પ્રવહશ્ચ તથૈવ ચ।
સપ્તૈતે મરુતઃ પ્રોક્તાસ્સપ્ત સસ્તાદ્રિભેદિનઃ

અલો રવિશ્ચ રુદ્રશ્ચ અગ્નિરાપસ્તથૈવ ચ।
પઞ્ચૈતેતુ સમાખ્યાતાઃ ગણાસ્સાધ્યસમાહ્વયાઃ

રુદ્રોઽગ્નિસ્સવિતા વિષ્ણુર્વિશ્વે દેવગણાઃ સ્મૃતાઃ।
કવ્યવાડવલસ્સોમો યમ એવાર્યમા તથા

અગ્નિષ્વાત્તાસ્સોમપાશ્ચ તથા બર્હિષદોપિ ચ।
એતે પિતૃગણાઃ પ્રોક્તાસ્સપ્તૈતે લોકપૂજિતાઃ

ક્રતુર્દક્ષઃ કાલકાખ્યો વસુસ્સત્યશ્શુચી રુચિ।
પુરૂરવા ર્દ્વશ્ચૈવ વિશ્વે દેવ ઇમે સ્મૃતાઃ

નાસત્યદસ્સમુભયમશ્વિનૌ પરિકીર્તિતૌ।
અન્યોન્યસદૃશૌ દેવૌ પીયૂષ કલશોદ્ભવૌ

રવિસોમાઙ્ગારબુધગુરુશુક્રશનૈશ્ચરાઃ।
રાહુકેતૂ તથા શ્લિષ્ટૌ કીર્ત તાસ્તુ નવગ્રહાઃ

શક્રાગ્નિ યમરક્ષાંસિ વરુણો વાયુરેવ ચ।
સોમ ઈશાન ઇત્યષ્ટૌ લોકપાલાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

બ્રહ્મા મરીચિરત્રિશ્ચ વિનસ્વાન્ વૃથિવીશ્વરઃ।
આપશ્ચૈ વાપવત્સશ્ચ સવિતા ચ સવિત્રકઃ

રુદ્રો રુદ્રજયશ્ચૈવ ઇન્દ્ર ઇન્દ્રજય સ્તથા।
ઇશશ્ચૈવાથ પર્જન્યો જયન્તશ્ચ મહોન્દ્રકઃ

ભાનુસ્સત્યો ભૃગુશ્ચેવ અન્તરિક્ષશ્ચ પૂર્વતઃ।
અગ્નિઃ પૂષા કૃશોભનુર્બૃહત્ ક્ષત્રો યમસ્તથા

ગન્ધર્વો ભૃઙ્ગરાજશ્ચ મૃગશ્ચૈવ તુ યામ્યતઃ।
પિતૃદૌવારિકા શ્ચૈવ સુક્રીવઃ પુષ્પદન્તકઃ

વરુણશ્ચ ભૃશશ્ચાપો ચક્ષુમશ્ચ મનોજવઃ।
રોગનાથશ્ચ મૃત્યન્તો ભલ્લાટસ્સોમ એવ ચ

અદિતિર્વાસ્તુનાથશ્ચ વાસુદેવગણાઃ સ્મૃતાઃ।
અગ્નિર્વાયઃ પ્રજાસક્તશ્ચત્વારોઽઙ્ગિરસઃ સ્મૃતાઃ

તિષ્ઠન્તિ મુનિરુપેણ દેવરૂપેણ ચ દ્વિધા।
લક્ષ્મીસ્સરસ્વતી વિઘ્ના તિસ્રસ્તુ ગૃહદેવતાઃ

ઇત્યેતેઽષ્ટાદશ પ્રોક્તાઃ ગણા મધ્યોત્તમાધમાઃ।
ઉત્તમા મધ્યમા શ્ચાપિ પરિવારેષુ સંમતાઃ