Scripture Library

Padma Samhita · Chapter 2.2

2.2.1

yamaiśca niyamaiścaiva yogāṅgairāsanai rapi/
susaṃyato nāḍīśuddhau prāṇāyāmo vidhīyate

2.2.2

dehamānaṃ svāṅgulībhiṣṣaṇṇavatyaṅgulāyatam/
prāṇaśśarīrādadhiko dvādaśāṅgulamānataḥ

2.2.3

dehasthamanilaṃ dehasamudbhū tena vahninā/
nyūnaṃ samaṃ vā yogena kurvanprahmavidiṣyate

2.2.4

dehamadhye śikhisthānaṃ taptajāmbūnadaprabham/
trikoṇaṃ dvipadāmanyaccaturaśraṃ catuṣpadām

2.2.5

vṛttaṃ vihaṅgamānāṃ tu ṣaḍaśraṃ jalajanmanām/
aṣṭāśraṃ svedajānāṃ tu tasmin dīpavadujjvalaḥ

2.2.6

vai śvānaro'gniḥ pacati prāṇāpānasamā yutaḥ/
catuṣprakāramaśanaṃ dehamadhye'bhadhīyate

2.2.7

apānādvaṅgulādūrdhvamadho meḍhrasya vāmataḥ/
dehamadhyaṃ manuṣyāṇāṃ meḍhramadhyaṃ catuṣpadām

2.2.8

itareṣāṃ tundamadhyaṃ sarveṣāmeva padma ja/
kandasdhānaṃ manuṣyāṇāṃ dehamadhye navāṅgulam

2.2.9

caturaṅgalamutsedhaṃ caturaṅgula māyatam/
aṇḍākṛti stiraścāṃ ca dvipadāṃ ca catuṣpadām

2.2.10

tundhamadhyaṃ tadiṣṭaṃ vai tanmadhyaṃ nābhiriṣyate/
tatra cakraṃ dvādaśāraṃ āhūrmāsā narāṇi tu

2.2.11

viṣṇvādi mūrtayasaiṣu dvādaśa dvādaśasvapi/
āhaṃ tatra sthitaṃ cakraṃ bhrāmayāmi svamāyayā

2.2.12

areṣu bhramate jīvaḥ krameṇa kamalāsana/
tantupaññaramadhyapthā yathā bhramati lūtikā

2.2.13

prāṇārūḍhaścarati ca jīvastena vinā na hi/
tasyordhve kuṇḍalīsthānaṃ nābhestiryagathordhvataḥ

2.2.14

aṣṭaprakṛtirūpā sā cāṣṭadhā kuṇḍalīkṛtā/
yathāvadvāyucāraṃ ca jvalanādi ca nityaśaḥ

2.2.15

paritaḥ kandapāśvetu nirudhyaiva sadā sthitā/
mukhenai va samāveṣṭya brahmarandhramukhaṃ tadā

2.2.16

yogakāle ca marutā nāgninā coditā satī/
sphuritā hṛdayākāśe nāgarūpā mahojvalā

2.2.17

vāyurvā yumukhenaiva tato yāti suṣumnayā/
kandamadhye sthitā nāḍī suṣumnā supratiṣṭhitā

2.2.18

padmasūtrapratīkāśā ṛjurūdhva pravartinī/
brahmaṇo vivaraṃ yāvadvidyudābhā sanālikā

2.2.19

vaiṣṇavī brahmanāḍī ca nirvāṇaprāpti padthatiḥ/
iḍā ca piṅgalācaiva tasyāssavyetaresthite

2.2.20

iḍā samutthitā kandādvāmanāsāpuṭāvadhi/
piṅgalā cotthitā tasmādanyanāsā puṭāvadhi

2.2.21

gāndhārī hastijihvā ca dve cānye nāḍike sthite/
purataḥ vṛṣṭhata stasyā vāmetaradṛśau prati

2.2.22

pūśā yaśasvinī nāḍyau tasmādeva samutthite/
sarvetaraśrutyavadhi pāyumūlāttvalambusā

2.2.23

adhomukhā kuhūnāḍī meḍhrāntāvadhirāyatā/
pādāṅguṣṭhāvadhiḥ kanthā dyathā yātā ca keśinī

2.2.24

daśapradhānabhūtāntāḥ kathitāḥ kandasambhavāḥ/
tanmūlā bahavo nāḍyaḥ sthūlāssūkṣmāstu nāḍikāḥ

2.2.25

dvisaptatisahasrāṇi sthūlāssūkṣmāstu padmaja/
saṃkhyātuṃ vaiva śakyanai sthūlamūlāḥ vṛthagvidhāḥ

2.2.26

yathāśvatdhadale sūkṣmāḥ sthūlaśca vitatā stathā/
prāṇo'pānansamānaśca udāno vyāsa eva ca

2.2.27

nāgaḥ kūrvaśca kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ/
caranti daśa nāḍīṣu daśa prāṇādi vāyavaḥ

2.2.28

prāṇādipañcakaṃ teṣu pradhānāṃ tatra ca dvayam/
prāṇa evāthavā śreṣṭho jīvātmānaṃ bhibhartiyaḥ

2.2.29

āsyanāsikayormadhyaṃ hṛdayaṃ nābhimaṇ‍ḍalam/
pādāṅguṣṭhamiti prāṇasthānāni kamalāsana

2.2.30

apānaścarati brahman gudameḍhrorujānuṣu/
samānassarvagā treṣu sarvavyāpī vyavasthitaḥ

2.2.31

udānassarvasandhisthaḥ pādayorhastayorapi/
vyānaśśrotrorukaṭyāṃ ca gulphaskandhagaleṣu ca

2.2.32

nāgādivāyavaḥ pañca tvagasthyādiṣu saṃsthitāḥ/
tundasthaṃ jalamannaṃ ca rasanāgni samikṛtā

2.2.33

tundamadhyagataḥ prāṇāntāni kuryātpṛthakpṛthak/
ityādiceṣṭayā prāṇaḥ karoti vapuṣi sthitim

2.2.34

apānavāyurmūtrādeḥ karoti ca vasarjanam/
prāṇāpānādi ceṣṭadi kriyate vyāsavāyunā

2.2.35

ujjīryate śarīrasthamudānena nabhasvatā/
poṣaṇādiśarīrasya samānaḥ kurute sadā

2.2.36

udgārādikriyā nāgaḥ kūrmākṣyādinimīlanam/
kṛkarastu kṣutaḥ kartā datto nidrādikarmakṛt

2.2.37

mṛtagātrasya śobhadi dhanaṃjaya udāhṛtaḥ/
nāḍībhedaṃ marudbhedaṃ marutāṃ sthānameva ca

2.2.38

ceṣṭāśca vividhā steṣāṃ jñātvaivaṃ kamalāsana/
śuddhau yateta nāḍīnāṃ vakṣyamāṇena vartmanā

Original text: padmasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0