Padma Samhita · Chapter 1.9

ajñānasāgaraṃ tīrtvā vidyāpāramupeyivān/
ucyatāṃ sāṃprataṃ mahyaṃ bhuvanāni caturdaśa

rūpato nāmataścāpi jijñāsā parameśvara/
yatra pratiṣṭhitaṃ yacca mānaṃ rūpaṃ ca yādṛśam/
bhuvanānāṃ tadakhilaṃ caturmukhamukhai śśataiḥ

vaktuṃ niravaśeṣeṇa kaḥ kṣameta prapañcataḥ/
boddhuṃ vā nikhilaṃ śaktaḥ ko vā dhārayituṃ kṣamaḥ

tadbhravīmi samāsena sarvaṃ tvaṃ budhyase yathā/
caturaśrā bhavati bhūḥ pañcauśatkoṭi yojanaiḥ

vistīrṇā sarvato dikṣu ghanaṃ vaikoṭiyojanam/
dvīpāni sapta santyatra tāvastastoyarāśayaḥ

āṅgulīyakavatsarve bhūmerupari viṣṭhitāḥ/
dvīpāni nāmabhistāvatkathyante kramaśaśṛṇu

jambhūplakṣa kuśa krauñcāśśākadvīpastathā paraḥ/
śālmalī puṣkaro nāma saptamaścaturānana

ānupūrvyātsamudrāṃśca kathayāmi yathātatham//
lavaṇekṣurasau paścāt maireya stadanantaram

sarpirdadhi payastvavyattataśśuddhodakaṃ param/
bhūbhāge madhyame jumbhūdvīpamānaṃ ca kathyate

lakṣayojanavistārassarvatastadanantaram/
vistāraṃ vāridhiḥ kṣārastādṛgdvīpamanantaram

uttarottaramekaikaṃ dvīguṇāyāma vistaraḥ/
dvīpāni ṣaṭsamudrāśca pariśiṣṭhāścaturmukha

dvīpaṃ jambhūsamākhyātaṃ vibhajennavadā punaḥ/
bhāgetu madhyame merorucchāyo lakṣasaṃmitaḥ

yojanānāṃ kṣiterasta rmagnaṣṣoḍaśakaṅkhyayā/
sahastrāṇāṃ yojanānāṃ śiṣṭobhāgaḥ prakāśate

kṣīte rūrdhvaṃ raimayaśca sarvato mūrdhnivistṛtaḥ/
dvātriṃśacca sahaprāṇāṃ yojanā nāmayāṃ punaḥ

karṇikāvacca bhūpadmamadhye samyagavasthitaḥ/
śṛṅgaiśśatasahasreṇa śatayojana vistṛtaiḥ

tatsaṅkhyāpariṇāhaiśca tasya pārśvamahīdharān/
vakṣyāmi cānupūrvyeṇa yathā tadavadhāraya

himavān hemakūṭasca niṣadhaśchāsya dakṣiṇe/
ete varṣācalāḥ proktā strayaḥ kamalasambhava

varṣaṃ bhāratamākhyāṃ prathamaṃ tadana ntaram/
nāmnā kiṃpuruṣaṃ tasmāddharivarṣamanantaram

uttare meruśailasya kramā dvarṣamahīdharāḥ/
nīlaśśvetāhvayaśśṛṅgī nāmnā varṣatrayaṃ punaḥ

ramyaṃ hiraṇmayaṃ varṣamuttarāḥ kurava stathā/
uktāni ṣaṭca varṣaṇi pratyekaṃ parimāṇataḥ

yojanānāṃ sahasrāṇi nava varṣaṃtu madhyamam/
ilāvṛtaṃ samākhyātaṃ tanmadhye merurīritaḥ

meroścaturdaśaṃ tatra vistīrṇaṃ yojanāni ṣaṭ/
triṇī caiva sahasrāṇi catvārastatraparvatāḥ

viṣkambharūpai racitā yojanāyutamucbhritāḥ/
mandharo diśi purvasyāṃ yāmyāyāṃ gandhamādanaḥ

pratīcyāṃ vipulo nāmnā...............
.................... kaubherīmadhitiṣṭhati//
diśānu tānu catvāro pṛkṣāḥ ketuvadunnatāḥ

kadambhabhūruho jambhūḥ pippalo viṭapī vaṭaḥ/
śatāni daśa caikaṃ ca teṣāṃ pratyekamāyatiḥ

jambhvūtayā samākhyā syāt dvīpasya kamalāsana/
phalāni gajamānāni patitāni śilātale

śrīryante śatadhā teṣāṃ rasavāha ssaridvarā/
jāmbhūnadīti kathitā tattaṭorvīnivāsinaḥ

pītvā rasaṃ jarāmṛtyuvalīpalitavarjitāḥ/
na svedo na ca daurgandhyaṃ nendriyāṇāmapi kṣayaḥ

bhavanti teṣāṃ tīrorvī mṛdastadrasarañjitāḥ/
jāmbhānadākhyāṃ kalpante sauvarṇā kalpasampadaḥ

bhadrāśvavarṣamākhyātaṃ meroḥ prācyāṃ caturmukha/
paścimaṃ ketumālākhyametayorvarṣayoḥ punaḥ

ilāpṛtaṃ samākhyātaṃ madhyamaṃ tatpuroditam//
vanaṃ caitrarathaṃ pūrvaṃ dakṣiṇaṃ gandhamādanam

vai bhrājāṃ paścīmaṃ merorvanaṃ nandana muttaram/
aruṇodaṃ saraḥ pūrvaṃ mahābhadraṃ tataḥ param

śītodakaṃ pratīcīnamudīcīnaṃ tu mānasam/
devopabhogayogyāni sarāṃsi kathitāni te

śatātaśca mukundaśca kurarī mālyavānatha/
vaikaṅko nāmapañaite paurastyāḥ kesarācalāḥ

trikūṭoṅgirasaśco bhau pannagaḥ kūṭalāhyayaḥ/
niṣado dakṣiṇe tasya tāvantaḥ kesarācalāḥ

śikhivāso tha vai dūryaḥ kapilo gandhamādanaḥ/
jārudhiḥ pañcamo brahman kesarāḥ pañcabhūdharā

śaṅkhakūṭassamākhyāta ssamākhyāta statharṣabhaḥ/
haṃsassamākhyayā nāgastathā kālāñjanaprabhaḥ

udīcyāṃ kesarāḥ pañca viṃśatiḥ kesarācalāḥ/
yojanānāṃ sahasrāṇāṃ dvātriṃśanmānasammite

vistāre mūrdhnā śailasya merorbhāge'tha madhyame/
caturbhīrdaśabhiścaiva sahasrairnirmitā purī

yojanaissaṃmito dhātuḥ karṇi kevācalāmbhuje/
vidikṣu dikṣu cāṣṭāsu parito brahmaṇaḥ purī

indrādilokapālānāṃ puraḥ pūrvādiṣu sthitāḥ/
vistārāyāmamānena śatayojanasaṃmitāḥ

purī bhavati māghaunī nāmnā cai vāmarāvatī/
sahasragopuradvāra prākāra parighākulā

tejovatī puryāgneyī yāmyā saṃyamanī purī/
rakṣovatī rākṣasī pūśsuddha vatyatha vāruṇī

vāyorgandhavatī khyātā nāmnā saumyā mahodayā/
yaśaspinī bhavasyoktā kesarācalabhūmiṣu

bhagavasmūrtī bhedānāṃ purassanti pariṣkṛtāḥ/
bhitvendumaṇ‍ḍalaṃ gaṅgā bhagavatpāda janmabhūḥ

divaḥ patantī pratyāśamabhyāśaṃ bhrahmaṇaḥ puraḥ/
caturtikṣu vahantī sā caturdhābhavatisvayam

sitā cālakanandā ca sucakṣurbhadrayā saha/
catasro nāma bhedāśca digbhedāśca caturmukha

stītā ntarikṣagā pūrva śailānniṣkramya nimnagā/
yāti pūrveṇa varṣeṇa bhadrāśvena ca saṃjñayā

praviṣṭā sāgaramukhaṃ dakṣiṇena tathā dhvanā/
bhārataṃ varṣamabhyeti śailātsaptamukhā tataḥ

praviṣṭālakanandhā sā nadī trailokyapāvanī/
sucakṣuḥ paścimācchailā tketumālāt svayaṃ punaḥ

atītya varṣamambhodhimeti yoṣidyathā patim/
bhadrā girerudhīcinā deśā nuttarataḥ kurūn

atītya vāridhiṃ yāti nimnagā saritāṃ patim/
ānīna viṣadāyāmau mālyavān gandamādanaḥ

madhye tayormeruśailaḥ karṇakā paṅkaje yathā/
bhārataṃ ketumālaṃ ca bhadrāśvaṃ kurusaṃjñakam

patrāṇi lokapadmasya maryādā śailato bahi/
hemakūṭaśca niṣadho dakṣīṇottaramāya tau

maryādāparvatau jñeyau kailāso gandhamādanaḥ/
aśītiyojanāmāmau pūrvāparamahodadhī

saṃspṛśantau pāriyātra niṣadhāvadhibhūbhṛtau/
meroḥ paścimabhūbhāge pūrrottara mathāśritau

triśṛṅgo jārudhirvarṣa parvatau merubhūbhṛtaḥ/
uttareṇa sthitau prāpya pūrvāparamahodadhī

parvatānāmavasthāna mānantyānna prapañcyate/
śailānāmantaradroṇyassevyante siddhacāraṇaiḥ

anyaiśca puṇyakṛdbhistā daityadānavakinnaraiḥ/
bhaumā hyete kṛtāssvargāḥ durlabhāḥ pāpakarmabhiḥ

jñānamūrtirhayagrivo bhadrāśve vasati svayam/
varṣeṣu mūrtayoviṣṇo rmaryādāparvateṣuca

vasanti lokarakṣāyai nānārūpaviśeṣitāḥ/
yāni kiṃpuruṣādīni varṣā ṇyeteṣu padmaja

nirātaṅkāḥ prajāśśaśvan śoko na bhayaṃ tathā/
nodanyā ca bubhukṣā ca na dveṣo nā yuṣuḥ kṣayaḥ

santi teṣāṃ sahasrāṇi varṣāṇi dvau ca viṃśatiḥ/
āyurva teṣu deśeṣu bhaumamambho na varṣati

devo na cartubhedosti na kālo yugabhedavān/
sadā kṛtayugaḥ kālo vartate caturānana

dharmaścatuṣpātsakalo dhyānamevārcanaṃ hareḥ/
parvatāssaritaścāpi yatra yatra purāṇi ca

grāmāśca santi bahavassya dharmaniratāssadā/
brāhmaṇā bhūmipāścāpi prajāpālanatatparāḥ

sve sve karmaṇyabhiratāścāturvarṇyamavasthitāḥ/
cārurāśramyamapyevaṃ yathoktamavatiṣṭhate