Padma Purana · Chapter 7.7

śrīvyāsa uvāca-
bhūya eva pravakṣyāmi gaṅgāmāhātmyamuttamam /
tacchrutvā mānavāḥ sarve sarvānkāmānavāpnuyuḥ

yena nācaritaṃ snānaṃ gaṅgāyāṃ lokamātari /
ālokya tanmukhaṃ sadyaḥ karttavyaṃ sūryadarśanam

prabhāte yaḥ smaredbhaktyā gaṅgā ityakṣaradvayam /
tasya naśyaṃti pāpāni tamovadaruṇodaye

na dṛṣṭā yena saritāṃ pravarā jahnukanyakā /
tasyāgrāhyāṇi sarvāṇi annādi salilāni ca

śarīrāṇi parityajya gaṅgāsnānaṃ prakurvatām /
gātrāṇyāyānti pāpāni gaṅgāsnānamakurvatām

aho citramaho citramahocitramidaṃ punaḥ /
pataṃti narake mūḍhā gaṅgānāmnisthite sati

śirasā yo vahedbhaktyā gaṅgāmbhaḥ kaṇikāmapi /
sa mucyate mahāpāpairbrahmahatyādibhirdvijaḥ

lalāṭe dṛśyate yasya gaṅgāsaikatamuttamam /
sa puṇyātmā jagatsarvaṃ punāti nātra saṃśayaḥ

gaṅgātīrātsamāyāṃtaṃ yaḥ paśyetparamādaraiḥ /
so'śvamedhasahasrāṇi phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

gaṅgātīramahaṃ yāmi tvamāgaccheti vakti yaḥ /
tasya viṣṇuḥ prasannātmā sarvānkāmānprayacchati

gaṃgeti nāma saṃsmṛtya yastu kūpajale'pi ca /
karoti mānavaḥ snānaṃ gaṅgāsnānaphalaṃ labhet

gaṅgāmbhaḥ śīkaraṃ yastu saṃmitaṃ sarṣapasya ca /
prāpnoti mṛtyukāleṣu sa gacchetparamaṃ padam

atraiva śṛṇu viprarṣe itihāsaṃ purātanam /
yasya śravaṇamātreṇa gaṅgādevī prasīdati

āsīttretāyuge vipro dharmasvo nāma dhārmikaḥ /
śāṃto dāṃto dayāyukto vedavedāṅgapāragaḥ

satyavādī krodhahīno hiṃsāhīno jitendriyaḥ /
sarvabhūtahitaiṣī ca yogābhyasarataḥ sadā

saṃsārasāgaraṃ tarttuṃ sa vipro vaiṣṇavo janaḥ /
pūjayāmāsa deveśaṃ kriyāyogena keśavam

kadācitprāpya puṇyāhaṃ sa ca viprarṣabho dvija /
jagāma jāhnavītīraṃ mumukṣuḥ snānahetave

tatra gaṃgāṃbhasi snātvā kṛtvā ca tarpaṇādikam /
gṛhaṃ gaṃtuṃ manaścakre gaṃgāṃbhaḥ karttarīṃ vahan

tasminkāle tato vipra vaiśyo ratnakarāhvayaḥ /
kṛtvā vāṇijyamāyāṃtaṃ sakalaiḥ kiṃkarairvṛtaḥ

tasyaikaḥ kiṃkaro vipraḥ kālakalpa iti smṛtaḥ /
daṃḍahastaḥ samāyāto vihitākhilapātakaḥ

athavartmaśramaśrāṃtastasya ratnakarasya ca /
suṣvāpaiko balīvarddaḥ pathi brāhmaṇasattama

pathi svapaṃtaṃ taṃ dṛṣṭvā kālakalpo vṛṣaṃ tataḥ /
daṇḍena tāḍayāmāsa bāhudhā'tyaṃtanirddayaḥ

taddaṇḍaghātajanitakrodhena vṛṣabhena saḥ /
viṣāṇābhyāṃ sutīkṣṇābhyāṃ samutthāya vidāritaḥ

tacchṛṅgadvayanirbhinnavakṣāḥ sa gatalocanaḥ /
tatsannidhiṃ dayāyukto dharmastu tvarito yayau

tataḥ karṇātsamādāya tulasīpatramuttamam /
gaṅgāmbhaḥ śīkarairdivyaiḥ siktosau tena dhīmatā

gataprāṇaṃ samālokya sa vipraḥ paramārthavit /
vismitaḥ svagṛhaṃ gaṃtuṃ manaścakre dvijottama

atha gacchanpathi prājño gaṅgānāmāni kīrtayan /
yamadūtāndadarśāgre koṭikoṭi sahasraśaḥ

chinnaikapādāḥ kecicca kecicchinnaikapāṇayaḥ /
ke'pi ke'pi cchinnakarṇāḥ ke'pyekanayanāstathā

kecicca cchinnanāsāśca cchinnajihvāśca kecana /
bhagnadaṃtāḥ ke'pi ke'pi ke'pi daṃtavivarjitāḥ

ke'pi śoṇitadhārābhirliptasarvakalevarāḥ /
vimuktakaiśikāḥ ke'pi ke'pi vaktravivarjitāḥ

ke'pi ke'pi tathā nagnāḥ ke'pi nirbhinnavakṣasaḥ /
ke'pi jarjaritāṃgāśca mahātīkṣṇaiḥ śilīmukhaiḥ

niṣiddhāṃgulihastāśca dṛḍhapāśaistathāpare /
kraṃdaṃto vyathayā ke'pi palāyanaparāyaṇāḥ

evaṃbhūtānyamapreṣyānsa vilokya dvijottamaḥ /
sakaṃpahṛdayo bhītyā tataḥ stabdhaivābhavat

avalaṃbya tato dhairyaṃ sa vipro haribhaktikṛt /
ityapṛcchanmadhurayā kirātānyamakiṃkarān

dharma uvāca-/
ke yūyaṃ vikṛtākārāḥ pāśamudgarapāṇayaḥ /
daṃṣṭrākarālavadanā aṃgārasadṛśaprabhāḥ

yūyaṃ sarve mahāvīra jvalatpāvakalocanāḥ /
kṛtā tathāpi yuṣmākamiyaṃ kenāpi durgatiḥ

yamadūtā ūcuḥ -
yamadūtā vayaṃ sarve yamājñāhāriṇaḥ sadā /
sadaṃḍo'yaṃ dvijāsmākaṃ sumahānkadanodayaḥ

dharmasva uvāca-
akasmādāgatā yūyaṃ mahābalaparākramāḥ /
etāvata iyaṃ kena kathaṃ vā durgatiḥ kṛtā

yamadūtā ūcuḥ-
bhayaṃ muṃca dvijaśreṣṭha vṛttāṃtaṃ sakalaṃ śṛṇu /
yathāsmākamidaṃ duḥkhaṃ babhūvātyaṃtaduḥsaham

yo'sau vṛṣeṇa śṛṅgābhyāṃ kālakalpo vidāritaḥ /
taṃ netuṃ dharmarājena preritāḥ kiṃkarā vayam

tenājñaptā vayaṃ sarve samastāyudhapāṇayaḥ /
baddhvā taṃ pāpināṃ śreṣṭhaṃ netumiha samāgatāḥ

athāsau prāptakālaśca kālakalpo durāśayaḥ /
vṛṣeṇahetubhūtena viṣāṇābhyāṃ vidāritaḥ

sadayena tathā tatra gaṅgāpānīyasīkaraiḥ /
siktaḥ pātakināṃ śreṣṭho gaṅgānāmāni jalpatā

gaṅgāmbhaḥ kaṇikāsekairgatakalmaṣamapyamum /
baddhvā pāśairdṛḍhaṃ netumudyamaṃ praticakrire

netuṃ tamapi deveśaḥ śaraṇāgatapālakaḥ /
svadūtānpreṣayāmāsa mahābalaparākramān

ke'pi dūtāḥ samāgatya tato nārāyaṇājñayā /
sakopāḥ prāhurityasmānpathi brāhmaṇasattama

viṣṇudūtā ūcuḥ /
ke bhavaṃto mahātmānaḥ kathamenaṃ mahāśayam /
baddhvā nayatha pāśena yūyaṃ vā kasya kiṃkarāḥ

vihāyainaṃ mahātmānaṃ palāyadhvaṃ yathāsukham /
na cecchirāṃsi yuṣmākaṃ chetsyāmaścakradhārayā

teṣāmetāni vākyāni garvitāni dvijottama /
saṃśrutyācyutadūtānāṃ te'smābhiratijalpitāḥ

daṇḍapāṇervayaṃdūtāḥ sarve prāṇādhipasya vai /
nītvainaṃ pāpināṃ śreṣṭhaṃ prayāmaḥ śamanālayam ५०

yūyaṃ sarve mahātmānastulasīmālyabhūṣitāḥ /
sphuṭapadmapalāśākṣābalino garuḍadhvajāḥ

divyāṃbaradharā yūyaṃ mayūragalasuṃdarāḥ /
śaṃkhacakragadāpadmadhāraṇāśca caturbhujāḥ

ke yūyamīdṛśāḥ sarve sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ /
imaṃ pātakināṃ śreṣṭhaṃ kathaṃ vā netumicchatha

viṣṇudūtā ūcuḥ-
vayaṃ sarve viṣṇudūtāḥ puṇyātmānamimaṃ naram /
netumatra samāyātā vaikuṃṭhaṃ prati saṃprati

imaṃ śrībhagavadbhaktaṃ svajanaṃ gatakalmaṣam /
muṃcatāśu yamapreṣyā yadi jīvitumicchatha

bhūyasteṣāmidaṃ vākyaṃ śrutvā sarvagataṃ dvija /
kopādyaduktamasmābhistadākarṇaya kathyate

ayaṃ pāpī durācāro brahmahatyāsahasrakṛt /
kṛtaghnaścaiva goghnaśca mitraghnaśca durāśayaḥ

merupramāṇahemāni hṛtāni subahūni ca /
paradārā hṛtā nityamanenātidurātmanā

koṭikoṭisahasrāṇi jaṃtūnāṃ viṣṇukiṃkarāḥ /
kṛtāśca bahudhā hatyāḥ strīhatyā ca tathaiva ca

ayaṃ nyāsāpaharaṇaṃ svamātṛgamanaṃ tathā /
gomāṃsabhakṣaṇaṃ caiva cakāra prativāsaram

parahiṃsākṛtānena dāhaśca paraveśmanaḥ /
sabhāyāṃ paraniṃdā ca vidhavāgarbhapātanam

gṛhamāyāṃtamatithiṃ dhanalobhena sattama /
ahananniśitaiḥ khaṅgairniśāyāṃ yavanopamaḥ

etānyanyāni pāpāni mahāntyagaṇitāni ca /
cakāra nīco mūḍho'sau nālpamātraṃ śubhāvaham

tasmādayaṃ mahāpāpī nīyate yātanāgṛham /
jñeyā hi pāpino daṃḍyā dharmarājasya sattamāḥ

yūyaṃ vai devadevasya dūtā bhagavato yadi /
tadā kathamimaṃ netuṃ pāpināṃ śreṣṭhamicchatha

viṣṇudūtā ūcuḥ /
bhavidbhaḥ satyamevoktaṃ ko'pi nāstyatra saṃśayaḥ /
daṇḍyāḥ pātakinaḥ sarve jīvitādhipateḥ sadā

ayaṃ pāpavinirmukto gaṅgāśīkarasecanāt /
tasmādenaṃ vayaṃ sarve neṣyāmo harimaṃdiram

tāvattiṣṭhaṃti deheṣu pātakāni śarīriṇām /
gaṅgāmbhaḥ śīkarā yāvanna spṛśaṃti sudurllabham

caṃdraikakalayā sarvaṃ timiraṃ hanyate yathā /
gaṅgāmbhaḥ śīkareṇāpi pātakaṃ hanyate tathā

gaṃgānāmāni saṃsmṛtya pāpī mucyeta pātakāt /
sākṣāttatsalilaṃ dṛṣṭvā mucyate'tra kimadbhutam

śītamapyudakaṃ gāḍgaṃ vahnivatpāpakānane /
yathāgnivatpadmavane śītaṃ toyaṃ ca dāhakṛt

tasmādayaṃ puṇyakarmā dvitīya iva keśavaḥ /
gacchadhvaṃ śamanapreṣyā yadi kalyāṇamicchata

teṣāṃ keśavadūtānāṃ śrutvāsmābhiridaṃ vacaḥ /
bhūya eva niruktaṃ yadvihasyoccaiḥ śṛṇuṣva tat

aho citramaho citramayaṃ kalmaṣamaṃdiraḥ /
gaṅgāmbhaḥ secanādeva vimuktaḥ sarvapātakaiḥ

svahastopārjitaṃ karma śubhaṃ vā yadi vāśubham /
nābhuktvā mucyate martyaḥ kalpakoṭiśatairapi

yamājñayā netumimaṃ vayaṃ sarve samāgatāḥ /
kasyāyaṃ vacasāsmābhistyajyate pāpināṃ varaḥ

viṣṇudūtā ūcuḥ /
yūyaṃ pāpadhiyo nūnaṃ vivekaparivarjitāḥ /
yuṣmābhirjahnukanyāyā na jñāyaṃte yato guṇāḥ

kāryaṃ vede niṣiddhaṃ yattatpātakamiti smṛtam /
yadvedasaṃmataṃ kāryaṃ tadeva dharmyamucyate

devo nārāyaṇaḥ sākṣātsvayaṃbhūriti śuśruma /
yathā viṣṇustathā gaṃgā gaṃgaiva sarvapāpahā

aśubhaṃ vā śubhaṃ karma svahastaracitaṃ hariḥ /
harau prasanne pāpāni kutra tiṣṭhaṃti dehinām

janmāntarārjitaiḥ pāpairgatā yūyamimāṃ gatim /
adyāpi pāpakarmāṇaḥ kimarthaṃ pāpamicchatha

gaṅgānindākarā yūyaṃ viṣṇuniṃdākarāstathā /
ato yuṣmānhaniṣyāmaḥ pāpinaścakradhārayā

ityuktvā viṣṇudūtāste kopādaruṇalocanāḥ /
cakrire samarāraṃbhamasmābhiḥ saha sattama

jīveśa dūtā hanyaṃtāmiti procuśca te ruṣā /
bhūyobhūyo vadaṃto'smānnijaghnuścakradhārayā

ityuktvā viṣṇudūtāste saṃgrāmetyaṃtadāruṇāḥ /
sarve śaṃkhānsamādadhmuḥ sahasā hṛṣṭamānasāḥ

tato'smākaṃ siṃhanādaiḥ payodastanitairiva /
kodaṃḍānāṃ ca vistārairvyāptaṃ vipra jagattrayam

atha vṛkṣaiḥ śilābhiśca tathā parvatavṛṣṭibhiḥ /
asmābhirviṣṇudūtāste bāṇaiśca vidalīkṛtāḥ

ṛṣṭibhirbhiṃdipālaiśca bāṇaiśca parighaistathā /
kuṭhāraiśchurikābhiśca daṃḍaiśca śaṃkubhistathā

khaṅgaiśca śaktibhiścaiva niśitaiśca śilīmukhaiḥ /
gadābhiścakradhārābhirnārācaiśca subhīṣaṇaiḥ

etairanyaiśca viṣamairastraiste viṣṇukiṃkarāḥ /
nijaghnurbahudhā kopādvajrakalpairmahārṇave

tadāstrajarjarāḥ sarve vayaṃ bhītyā palāyitāḥ /
nipetuḥ ke'pi saṃgrāme gataprāṇāḥ sahasraśaḥ

tato'smāṃste samālokya palāyanaparāyaṇān /
mudā kaṃbūnsamādadhmurbalino viṣṇukiṃkarāḥ

atha cchittvā dvijaśreṣṭha kālakalpasya baṃdhanam /
vimāne taṃ samāropya jagmurbhagavataḥ puram

gaṅgāśīkarasekasya prabhāvenaiva sattama /
jagāma harisālokyaṃ kālakalpo'ti pātakī

sthitvā kalpaśataṃ tatra bhuktvā bhogānmanoharān /
jñānamāsādya tatraiva paramaṃ mokṣamāptavān

gaṅgāprabhāvairasmākametadduḥkhaṃ gataṃ prabho /
gaccha brāhmaṇa bhadraṃ te suprīto nijamaṃdiram

ityuktvā yamadūtāste yayuryamapuraṃ dvija /
bhūya eva sa dharmasvaḥ prīto gaṅgātaṭaṃ yayau

gaṃgāyāṃ snānamācarya sarvalokasya mātari /
baddhāñjaliḥ sa viprastāṃ tuṣṭāva parameśvarīm

dharmasva uvāca-
gaṃge samastajagadaṃba calattaraṃge'nagādicārutaramastakapuṣpamāle /
kaṃsāricārucaraṇadvayareṇuhantri bhaktyā namāmi duritakṣayakāriṇīṃ tvām

mātaḥ samastasukhade pravare nadīnāṃ vyāsādivipracayagītagaṇe guṇāḍhye /
saṃsārabhairavamahārṇavamadhyanauke vaṃdeta vāṃghriyugalaṃ duritāpahāri १००

yasyāstavāṃbukaṇikāmapi jahnukanye saudāsanāmanṛpatirdvijakoṭihatyām /
saṃprāpya muktimagamattrisurairalabhyāṃ tāṃ tvāṃ namāmi śirasā varade prasīda

nārāyaṇācyutajanārddanakṛṣṇarāma gaṅgādi nāma gadato mama devi mātaḥ /
saṃsārapātakanivāriṇi dehapātastvadvāriṇīha bhavatu tvadanugraheṇa

kiṃ vā tapobhirakhileśvari kiṃ japairvā dānaiśca kiṃ turagame dyumakhaiśca kiṃvā /
tvannīraśīkaramavāpya surairalabhyāṃ muktiṃ vrajaṃti manujā atipāpino'pi

svāhā tvameva parameśvari yā svadhā tvaṃ gīrvāṇavṛṃdapitṛlokasutṛptihetoḥ /
satvaṃ rajastama iti triguṇasvarūpāṃ sṛṣṭisthitipralayakāriṇi naumi tāṃ tvām

dhatte lalāṭaphalake tava saikataṃ yaḥ puṇḍraṃ ca devi tava tīramṛdā sadaivam /
tvannāma sarvarasadhāmavadecca bhaktyā tvatpādareṇurakhilostu mamaiva mūrdhni

tvadrodhasi tripathage vasatiṃ vidhāya pītvā ca vāri tava pātakanāśakāri /
smṛtvā ca nāma tava vīcirasaṃ ca dṛṣṭvā saṃsārabaṃdhanahare mama jātu janma

nākaṃ śubhe sumahadullasitā manuṣyāḥ kurvaṃti bhītiratidurgamavartma matvā /
vyartheva sā kila yato'mṛtade tvadīyaṃ sopānabhūtamudakaṃ tridivaprayāṇe

pāpāni roganikarāśca śarīradehe tiṣṭhaṃti tāvadakhileśvari bhuktidātri /
kurvaṃti yāvadamaleṣu tavodakeṣu snānaṃ na hi tripathage saritāṃ pradhāne

yasyāstavācyuta viraṃci śivādayo'pi śakrādidevanikarā vrajituṃ mahimnām /
pāraṃ pare paramamokṣapadapradātrīṃ tāṃ tvāṃ vadaṃti taṭinīmitike'pi mohāt

gaṅge samastasukhadāyini kiṃcideva jānāti te paśupatirbhagavānmahattvam /
yasmādasau sumanasāṃ pravaro'tibhaktyā dhatte sadaiva śirasā jagadīśvarīṃ tvām

gaṃge devi jaganmātaḥ prasīda parameśvari /
paripāhi namastubhyaṃ rakṣa māṃ sevakaṃ svakam

parabrahmasvarūpāṃ tvāṃ sarvalokaikamātaram /
śaknomi kimahaṃ stotuṃ bhrāṃtacitto'tra mokṣade

vyāsa uvāca-
iti stutā jagaddhātrī tena vipreṇa dhīmatā /
āvirbabhūva sahasā gaṅgā mūrtimatī dvija

dadarśa purato gaṅgāṃ dvibhujāṃ makarāsanām /
kundenduśaṅkhadhavalāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām

tāṃ dṛṣṭvā purato gaṅgāṃ gaṅgāgaṅgeti kīrtayan /
vavaṃde caraṇau tasyāḥ śirasāliṅgya medinīm

mohayaṃtī smitā lokaiḥ suprītā parameśvarī /
tamuvāca tato vipra varaṃ vṛṇviti jaimine

dharmasva uvāca-
mātastvatsalilasparśādbrahmahāpi ca mokṣabhāk /
mayā tvaṃ dṛśyate sākṣātsādhyaṃ kimaparaṃ mama

tathāpyekaṃ varaṃ yāce tvannīre parameśvari /
mṛtyurbhavatu me devi tvannāmasmarato mama

mayā kṛtena stotreṇa yastvāṃ stauti sadeśvari /
so'pi bhuktvākhilānkāmānaṃte yāsyati sadgatim

gaṅgovāca-
anayā bhavato bhaktyā saṃtuṣṭāsmi dvijottama /
śīghraṃ te kuśalaṃ sarvaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

tvayā kṛtamidaṃ stotraṃ trisaṃdhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ /
tasyāhamapi saṃtuṣṭā dāsyāmi muktimuttamām

vyāsa uvāca-
iti datvā varaṃ tasmai sā devī bhaktavatsalā /
dharmasvanāmne viprendra tatraivāṃtaradhīyata

sa ca vipro varaṃ prāpya kṛtakṛtya ivābhavat /
gaṅgārodhasi tatraiva tasthau vipra manorame

tataḥ kālena mahatā vimale jāhnavījale /
sukhamṛtyuṃ samāsādya jagāma padamuttamam

kālakalpo'pi pāpātmā sikto gaṅgāmbuśīkaraiḥ /
prāptavānuttamaṃ mokṣamanyeṣāṃ kā kathā dvija

anicchayāpi gāṅgeyaṃ jalaṃ spṛṣṭvā phalānvitam /
spṛśatāṃ bhaktibhāvena kiṃ bhavennahi vedmi tat

gaṅgāsamaṃ nāsti tīrthaṃ bhūyobhūyo mayocyate /
yadambukaṇikāṃ spṛṣṭvā paramaṃ dhāma labhyate

ye bhaktibhāvena saridvarāyāḥ spṛśaṃti yeṃ'bhakaṇikāmapīha /
te yāṃti nūnaṃ padamacyutasya pāpairvimuktāḥ sakalairmahograiḥ

iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre gaṅgāśīkaramāhātmye saptamo'dhyāyaḥ