Padma Purana · Chapter 6.226
śaṃkara uvāca -
nyāsevāpyarcane vāpi maṃtramekāṃtinaḥ śrayet /
avaiṣṇavopadiṣṭena maṃtreṇa na parā gatiḥ
avaiṣṇavopadiṣṭaṃcetpūrvamaṃtravaraṃdvayam /
punaśca vidhinā samyakvaiṣṇavādgrāhayedguroḥ
sahasraśākhādhyāyī vā sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ /
kule mahati jāto'pi na guruḥ syādavaiṣṇavaḥ
yastu maṃtradvayaṃ samyagadhyāpayati vaiṣṇavaḥ /
sa ācāryastu vijñeyo bhavabaṃdhavidārakaḥ
ācāryaṃ saṃśrayitvātha vatsaraṃ sevayeddivajaḥ /
tasya vṛttiṃ parijñātvā maṃtramadhyāpayedguruḥ
kṛtvā tāpādisaṃskārānpaścānmaṃtramudīrayet /
tāpaṃ puṃḍraṃ tathā nāma kṛtvā vai vidhinā guruḥ
paścādadhyāpayenmaṃtraṃ śiṣyaṃ nirmalacetasam /
cakreṇa vidhinā taptaṃ tāpa ityabhidhīyate
puṃḍramūrddhvaṃ tathā proktaṃ nāma vaiṣṇavamucyate /
tato maṃtraṃ vidhānena śiṣyamadhyāpayedguruḥ
nyāsamaṣṭākṣaraṃ maṃtramanyaṃ vā vaiṣṇavaṃ manum /
nyāsamevātra paramaṃ vaiṣṇavānāṃ śubhānane
tasmāttu nyāsamevaiṣāmatiriktamihocyate /
nyāsavidyāparo yastu brāhmaṇaḥ śreṣṭha ucyate
nyāsātparataraṃ nāsti mantraṃ satyaṃ bravīmi te /
nyāsaṃ dvayaṃ prapattiḥ syātparyāyeṇa nibodha me
dvayopadeśapūrvaṃ tu sarvakarmasamācaret /
dvayādhikārī na bhavetsarvakarmasu nārhati
tasmādvayamadhītyeva paścānmaṃtramanuttamam /
śrīmadaṣṭākṣaraṃ samyagabhyaseddivajasattamaḥ
maṃtramaṣṭākṣaraṃ proktaṃ praṇavasyaiva saṃgrahāt /
naisargapraṇavādyantu maṃtramityucyatebudhaiḥ
nānyatra sarvamaṃtreṣu praṇavasvasvabhāvataḥ /
pūrvaṃ tu sarvamaṃtrāṇāṃ yojayetpraṇavaṃ śubham
ॐkāraḥ praṇavaṃ brahma sarvamaṃtreṣu nāyakaḥ /
ādau sarvatra yuṃjīta maṃtrāṇāṃ tu śubhānane
svabhāvātpraṇavantasminmūlamaṃtre pratiṣṭhitam /
omityekākṣaraṃ pūrvaṃ dvyakṣaraṃ nama ityatha
tato nārāyaṇāyeti paṃcārṇāni yathākramam /
evamaṣṭākṣaro maṃtro jñeyaḥ sarvārthasādhakaḥ
sarvaduḥkhaharaḥ śrīmānsarvamaṃtrātmakaḥ śubhaḥ /
ṛṣirnārāyaṇastasya devatā śrīśa eva ca
chaṃdastu devī gāyatrī praṇavo bījamucyate /
nityānapāyinī devī śaktiḥ śrīrucyate manoḥ
prathamaṃ padamoṅkāra dvitīyaṃ nama ucyate /
tṛtīyaṃ nārāyaṇāyeti padatrayamudāhṛtam
akāraścāpyukāraśca makāraśca tataḥ param /
vedatrayātmakaṃ proktaṃ praṇavaṃ brahmaṇaḥ padam
akāreṇocyate viṣṇuḥ śrīrukāreṇa cocyate /
makārastvanayordāsaḥ paṃcaviṃśaḥ prakīrtitaḥ
vāsudevasvarūpaṃ tadakāreṇocyatai budhaiḥ /
ukāreṇa śriyo devyā rūpaṃ munibhirucyate
makāreṇocyate jīvaḥ paṃcaviṃśoditaḥ pumān /
bhūtāni ca kavargeṇa cavargaṇendriyāṇi ca
ṭa vargeṇa tavargeṇa jñānaṃ dhādayastathā /
manaḥ pakāreṇaivoktaṃ phakāreṇa tvahaṃkṛtiḥ
bakāreṇa bhakāreṇa mahānprakṛtirucyate /
ātmā tu sa makāraḥ syātpaṃcaviṃśaḥ prakīrtitaḥ
deheṃdriyamanaḥ prāṇādibhyonyo'nanyasādhanaḥ /
bhagavaccheṣabhūto'sau makārākhyaḥ sa cetanaḥ
avadhāraṇavācyevamukāraḥ kaiściducyate /
śrītatvamapi tatpakṣe vakāreṇaiva cocyate
bhāskarasya prabhā yadvattasya nityānapāyinī /
ākāreṇocyate viṣṇuḥ kalyāṇaguṇasāgaraḥ
śrīśaḥ sarvātmanāṃ śeṣo jagadbījaṃ paraḥ pumān /
jagatkarttā jagadbharttā īśvaro lokabāṃdhavaḥ
jagatāmīśvarī nityā viṣṇoranapagāminī /
mātā sarvasya jagataḥ patnī viṣṇormanoramā
jagadādhārabhūtā śrīrukāreṇātra cocyate /
makāreṇa tayordāsaḥ kṣetrajñaḥ procyate budhaiḥ
jñānāśramo jñānaguṇaścetanaḥ prakṛteḥ paraḥ /
na jaḍo nirvikāraśca ekarūpa svarūpabhāk
aṇurnityo vyāptiśīlaścidānaṃdātmakastathā /
ahamartho'vyayaḥ kṣetrī bhinnarūpaṃ sanātanaḥ
adāhyocchedyo hyaklaidyastvaśoṣyokṣara eva ca /
evamādiguṇopetaśśeṣabhūtaḥ parasya vai
makāreṇocyate jīvaḥ kṣetrajñaḥ paravānsadā /
dāsabhūto harereva nānyasya tu kadācana
evaṃ dāsatvamevāsya madhyamevāvadhāryate /
ityevaṃ praṇavasyārtho jñātavyokto mayānaghe
vivṛtiḥ praṇavasyārtha mantraśeṣeṇa vai śubhe /
parasya dāsabhūtasya svātantryaṃ neha vidyate
tasmānmahadahaṃkārau manasā vinivarttayet /
svopāyabuddhyā yatkṛtyaṃ tadapi pratiṣidhyate
ahaṃkṛtirmakāraḥ syānnakārastanniṣedhakaḥ /
tasmāttu manasaivāsya ahaṃkāravimocanam
manasā sarvasiddhiḥ syādanyathā nāśamāpnuyāt /
namasā sahitaṃ kiṃcittadahaṃkāra ucyate
ahaṃkāreṇa yuktasya sukhaṃ kiṃcinna vidyate /
ahaṃkāravimūḍhātmā aṃdhe tamasi majjati
tasmānna manasā cātra svātaṃtryaṃ pratiṣidhyate /
bhagavatparataṃtro'sau tadāyattaśca jīvati
tasmātsādhanakartṛtvaṃ cetanasya na vidyate /
īśvarasyaiva saṃkalpādvarttate svacarācaram
tasmātsvasāmarthyavidhiṃ tyajetsarvamaśeṣataḥ /
īśvarasya tu sāmarthyānnālabhyaṃ tasya vidyate
tasminnyastabharaḥ śrīśe tatkarmaiva samācaret /
paramātmā harissvāmī svamahaṃ tasya sarvadā
icchāyā viniyoktavyastasyaivātmeśvarasya hi /
ityevaṃ manasā tyaktamahaṃtā mamatorjitam
deheṣvahaṃ matirmūlaṃ saṃsṛtau karmabaṃdhane /
tasmānmahadahaṃkārau manasā varjayedbudhaḥ
atha nārāyaṇapadaṃ vakṣyāmi giraje śubhe /
nārā ityātmanāṃ saṃghāsteṣāṃ gatirasau pumān
ta eva cāyanaṃ tasya tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
sarvaṃ hi cidacidvastu śrūyate dṛśyate jagat
yo'sau vyāpyasthito nityaṃ sa vai nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
nārāśceti sarvapuṃsāṃ samūhāḥ parikīrtitāḥ
gatirālaṃbanaṃ teṣāṃ tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
narājjātāni tatvāni nārāṇīti vidurbudhāḥ
tānyeva cāyanaṃ tasya tena nārāyaṇassmṛtaḥ /
kalpāṃtepi jagatkṛtsnaṃ grasitvā yena dhāryate
punaḥ saṃsṛjyate yena sa vai nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
carācaraṃ jagatkṛtsnaṃ nāra ityabhi dhīyate
tasya vāsaṃ gatiryena tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
nāro narāṇāṃ saṃghātastasyāsāvayanaṃ gatiḥ
tenāsau munibhirnityaṃ nārāyaṇa itīritaḥ /
prabhavanti yato lokā mahābdhau pṛthuphenavat
punaryasmātpralīyante tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
yo vai nityapade nityo nityamuktaikabhogavān
īśaḥ sarvasya jagataḥ sa vai nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
nārāyaṇaḥ paraṃbrahma tatvaṃ nārāyaṇaḥ param
yacca kiṃcijjagatyasmindṛśyate śrūyate'pi vā /
aṃtarbaṃhiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ
apahatapāpmā puruṣaḥ sarvabhūtāṃtarasthitaḥ /
divyaekassadā nityo harirnārāyaṇo'cyutaḥ
yastu draṣṭā ca draṣṭavyaṃ śrotā śrotavyameva ca /
spraṣṭā ca sparśitavyaśca dhyātā dhyātavyameva ca
vaktā ca vācyaṃ jñātā ca jñātavyaṃ cidacijjagat /
tacca sarvaṃ hariḥ śrīśo nārāyaṇa udāhṛtaḥ
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt /
sa lokānsarvato vyāpya atyatiṣṭhaddaśāṃgulam
yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ tatsarvaṃ nārāyaṇo hariḥ /
utāmṛtatvasyeśāno yadannena virāṭpumān
sa eva puruṣo viṣṇurvāsudevo'cyuto hariḥ /
hiraṇmayo'tha bhagavānso'mṛtaḥ śāśvataḥ śivaḥ
patirviśvasya jagataḥ sarvalokeśvaraṃ prabhuḥ /
hiraṇyagarbhāḥ savitā anaṃto'sau maheśvaraḥ
bhagavāniti śabdo'yaṃ tathā puruṣa ityapi /
varttate nirupādhiśca vāsudevo'khilātmani
īśvaro bhagavānviṣṇuḥ paramātmā jagatsuhṛt /
śāstā carācarasyaiko yatīnāṃ paramā gatiḥ
yo vedādau svaraḥ prokto vedāṃte ca pratiṣṭhitaḥ /
tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ
yosāvakāro vai viṣṇuryo'sau nārāyaṇo hariḥ /
sa eva puruṣo nityaḥ paramātmā maheśvaraḥ
yasmādudbhūtamaiśvaryaṃ yasminkasmiṃśca vartate /
tasminnīśvaraśabdo'pi procyate munibhistathā /
nirupādhīśvaratvaṃ hi vāsudeve pratiṣṭhitam
ātmeśvara iti prokto vedavādaiḥ sanātanaiḥ /
tasmānmaheśvaratvaṃ tu vāsudeve pratiṣṭhitam
asau tripādvibhūtestu līlayā api ceśvaraḥ /
vibhūtidvayamaiśvaryaṃ tasyaiva sakalātmanaḥ
śrībhūnīlāpatiryosāvīśvarassa udāhṛtaḥ /
tasmātsarveśvaratvaṃ tu vāsudeve pratiṣṭhitam
asau yajñeśvaro yajño yajñabhukyajñakṛdvibhuḥ /
yajñabhugyajñapuruṣaḥ sa eva parameśvaraḥ
yajñeśvaro havyasamastakavyabhoktā vyayātmā harirīśvaro'tra /
tatsaṃnidhānādapayāṃti sadyo rakṣāṃsyaśeṣāṇyasurāśca sarve
yo'sau virāṭtvamāpanno harirbhūto janārdanaḥ /
saṃtarpayati lokāṃstrīnsa eva parameśvaraḥ
yena pūrṇena haviṣā devā yajñamatanvata /
tasmādyajñātsamutpannā ye ke cobhayādataḥ
tasmādyajñātsarvahuta ṛcaḥ sāmāni jajñire /
tasmādaśvā ajāyaṃta gāvaśca puruṣādayaḥ
puruṣasya tanorasya sarvayajñamayasya vai /
hareḥ sarvaṃ samudbhūtaṃ jagatsthāvarajaṃgamam
mukhabāhūrupādāḥ syustasya varṇā yathākramam /
padbhyāṃ tu pṛthivī tasya śirasā dyaurajāyata
manasaścaṃdramā jātaścakṣuṣaśca prabhākaraḥ /
mukhādagniḥ sahasrākṣo vāyuḥ prāṇātsadāgatiḥ
nābherviriṃcirgaganaṃ jagatsarvaṃ carācaram /
yasmātsarvaṃ samudbhūtaṃ jagadviṣṇoḥ sanātanāt
tasmātsarvamayo viṣṇurnārāyaṇa itīritaḥ /
evaṃ sṛṣṭvā jagatsarvaṃ punaḥ saṃgrasate hariḥ
nijalīlāsamudbhūtaṃ tāntavaṃ corṇanābhivat /
brahmāṇamiṃdraṃ rudraṃ ca yamaṃ varuṇameva ca
nigṛhya harate yasmāttasmāddharirahocyate /
asāvekārṇavībhūte māyāvaṭatale pumān
jagatsvajaṭhare kṛtvā śete tasminsanātanaḥ /
āsīdeko hi vai cātra viṣṇurnārāyaṇo'cyutaḥ
na brahmā na ca rudraśca na devā na maharṣayaḥ /
neme dyāvāpṛthivyau ca na somo na ca bhāskaraḥ
na nakṣatrāṇi lokāśca na cāṃḍaṃ mahadāvṛtam /
yasmājjagadvṛtaṃ tena sakalaṃ hariṇā śubhe
sṛṣṭaṃ punastathā sarge tasmānnārāyaṇassmṛtaḥ /
tasya dāsyaṃ caturthyānu maṃtre proktaṃ tu pārvati
dāsabhūtamidaṃ tasya brahmādyaṃ sakalaṃ jagat /
evamarthaṃ viditvā vai paścānmaṃtraṃ prayojayet
aviditvā tu mantrārthaṃ siddhiṃ naivādhigacchati /
na tu bhuktiṃ ca bhaktiṃ ca na ca muktiṃ varānane
iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde maṃtrārthopadeśonāma ṣaḍviṃśatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0