Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Purana · Chapter 6.226

6.226.1

śaṃkara uvāca -
nyāsevāpyarcane vāpi maṃtramekāṃtinaḥ śrayet /
avaiṣṇavopadiṣṭena maṃtreṇa na parā gatiḥ

6.226.2

avaiṣṇavopadiṣṭaṃcetpūrvamaṃtravaraṃdvayam /
punaśca vidhinā samyakvaiṣṇavādgrāhayedguroḥ

6.226.3

sahasraśākhādhyāyī vā sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ /
kule mahati jāto'pi na guruḥ syādavaiṣṇavaḥ

6.226.4

yastu maṃtradvayaṃ samyagadhyāpayati vaiṣṇavaḥ /
sa ācāryastu vijñeyo bhavabaṃdhavidārakaḥ

6.226.5

ācāryaṃ saṃśrayitvātha vatsaraṃ sevayeddivajaḥ /
tasya vṛttiṃ parijñātvā maṃtramadhyāpayedguruḥ

6.226.6

kṛtvā tāpādisaṃskārānpaścānmaṃtramudīrayet /
tāpaṃ puṃḍraṃ tathā nāma kṛtvā vai vidhinā guruḥ

6.226.7

paścādadhyāpayenmaṃtraṃ śiṣyaṃ nirmalacetasam /
cakreṇa vidhinā taptaṃ tāpa ityabhidhīyate

6.226.8

puṃḍramūrddhvaṃ tathā proktaṃ nāma vaiṣṇavamucyate /
tato maṃtraṃ vidhānena śiṣyamadhyāpayedguruḥ

6.226.9

nyāsamaṣṭākṣaraṃ maṃtramanyaṃ vā vaiṣṇavaṃ manum /
nyāsamevātra paramaṃ vaiṣṇavānāṃ śubhānane

6.226.10

tasmāttu nyāsamevaiṣāmatiriktamihocyate /
nyāsavidyāparo yastu brāhmaṇaḥ śreṣṭha ucyate

6.226.11

nyāsātparataraṃ nāsti mantraṃ satyaṃ bravīmi te /
nyāsaṃ dvayaṃ prapattiḥ syātparyāyeṇa nibodha me

6.226.12

dvayopadeśapūrvaṃ tu sarvakarmasamācaret /
dvayādhikārī na bhavetsarvakarmasu nārhati

6.226.13

tasmādvayamadhītyeva paścānmaṃtramanuttamam /
śrīmadaṣṭākṣaraṃ samyagabhyaseddivajasattamaḥ

6.226.14

maṃtramaṣṭākṣaraṃ proktaṃ praṇavasyaiva saṃgrahāt /
naisargapraṇavādyantu maṃtramityucyatebudhaiḥ

6.226.15

nānyatra sarvamaṃtreṣu praṇavasvasvabhāvataḥ /
pūrvaṃ tu sarvamaṃtrāṇāṃ yojayetpraṇavaṃ śubham

6.226.16

ॐkāraḥ praṇavaṃ brahma sarvamaṃtreṣu nāyakaḥ /
ādau sarvatra yuṃjīta maṃtrāṇāṃ tu śubhānane

6.226.17

svabhāvātpraṇavantasminmūlamaṃtre pratiṣṭhitam /
omityekākṣaraṃ pūrvaṃ dvyakṣaraṃ nama ityatha

6.226.18

tato nārāyaṇāyeti paṃcārṇāni yathākramam /
evamaṣṭākṣaro maṃtro jñeyaḥ sarvārthasādhakaḥ

6.226.19

sarvaduḥkhaharaḥ śrīmānsarvamaṃtrātmakaḥ śubhaḥ /
ṛṣirnārāyaṇastasya devatā śrīśa eva ca

6.226.20

chaṃdastu devī gāyatrī praṇavo bījamucyate /
nityānapāyinī devī śaktiḥ śrīrucyate manoḥ

6.226.21

prathamaṃ padamoṅkāra dvitīyaṃ nama ucyate /
tṛtīyaṃ nārāyaṇāyeti padatrayamudāhṛtam

6.226.22

akāraścāpyukāraśca makāraśca tataḥ param /
vedatrayātmakaṃ proktaṃ praṇavaṃ brahmaṇaḥ padam

6.226.23

akāreṇocyate viṣṇuḥ śrīrukāreṇa cocyate /
makārastvanayordāsaḥ paṃcaviṃśaḥ prakīrtitaḥ

6.226.24

vāsudevasvarūpaṃ tadakāreṇocyatai budhaiḥ /
ukāreṇa śriyo devyā rūpaṃ munibhirucyate

6.226.25

makāreṇocyate jīvaḥ paṃcaviṃśoditaḥ pumān /
bhūtāni ca kavargeṇa cavargaṇendriyāṇi ca

6.226.26

ṭa vargeṇa tavargeṇa jñānaṃ dhādayastathā /
manaḥ pakāreṇaivoktaṃ phakāreṇa tvahaṃkṛtiḥ

6.226.27

bakāreṇa bhakāreṇa mahānprakṛtirucyate /
ātmā tu sa makāraḥ syātpaṃcaviṃśaḥ prakīrtitaḥ

6.226.28

deheṃdriyamanaḥ prāṇādibhyonyo'nanyasādhanaḥ /
bhagavaccheṣabhūto'sau makārākhyaḥ sa cetanaḥ

6.226.29

avadhāraṇavācyevamukāraḥ kaiściducyate /
śrītatvamapi tatpakṣe vakāreṇaiva cocyate

6.226.30

bhāskarasya prabhā yadvattasya nityānapāyinī /
ākāreṇocyate viṣṇuḥ kalyāṇaguṇasāgaraḥ

6.226.31

śrīśaḥ sarvātmanāṃ śeṣo jagadbījaṃ paraḥ pumān /
jagatkarttā jagadbharttā īśvaro lokabāṃdhavaḥ

6.226.32

jagatāmīśvarī nityā viṣṇoranapagāminī /
mātā sarvasya jagataḥ patnī viṣṇormanoramā

6.226.33

jagadādhārabhūtā śrīrukāreṇātra cocyate /
makāreṇa tayordāsaḥ kṣetrajñaḥ procyate budhaiḥ

6.226.34

jñānāśramo jñānaguṇaścetanaḥ prakṛteḥ paraḥ /
na jaḍo nirvikāraśca ekarūpa svarūpabhāk

6.226.35

aṇurnityo vyāptiśīlaścidānaṃdātmakastathā /
ahamartho'vyayaḥ kṣetrī bhinnarūpaṃ sanātanaḥ

6.226.36

adāhyocchedyo hyaklaidyastvaśoṣyokṣara eva ca /
evamādiguṇopetaśśeṣabhūtaḥ parasya vai

6.226.37

makāreṇocyate jīvaḥ kṣetrajñaḥ paravānsadā /
dāsabhūto harereva nānyasya tu kadācana

6.226.38

evaṃ dāsatvamevāsya madhyamevāvadhāryate /
ityevaṃ praṇavasyārtho jñātavyokto mayānaghe

6.226.39

vivṛtiḥ praṇavasyārtha mantraśeṣeṇa vai śubhe /
parasya dāsabhūtasya svātantryaṃ neha vidyate

6.226.40

tasmānmahadahaṃkārau manasā vinivarttayet /
svopāyabuddhyā yatkṛtyaṃ tadapi pratiṣidhyate

6.226.41

ahaṃkṛtirmakāraḥ syānnakārastanniṣedhakaḥ /
tasmāttu manasaivāsya ahaṃkāravimocanam

6.226.42

manasā sarvasiddhiḥ syādanyathā nāśamāpnuyāt /
namasā sahitaṃ kiṃcittadahaṃkāra ucyate

6.226.43

ahaṃkāreṇa yuktasya sukhaṃ kiṃcinna vidyate /
ahaṃkāravimūḍhātmā aṃdhe tamasi majjati

6.226.44

tasmānna manasā cātra svātaṃtryaṃ pratiṣidhyate /
bhagavatparataṃtro'sau tadāyattaśca jīvati

6.226.45

tasmātsādhanakartṛtvaṃ cetanasya na vidyate /
īśvarasyaiva saṃkalpādvarttate svacarācaram

6.226.46

tasmātsvasāmarthyavidhiṃ tyajetsarvamaśeṣataḥ /
īśvarasya tu sāmarthyānnālabhyaṃ tasya vidyate

6.226.47

tasminnyastabharaḥ śrīśe tatkarmaiva samācaret /
paramātmā harissvāmī svamahaṃ tasya sarvadā

6.226.48

icchāyā viniyoktavyastasyaivātmeśvarasya hi /
ityevaṃ manasā tyaktamahaṃtā mamatorjitam

6.226.49

deheṣvahaṃ matirmūlaṃ saṃsṛtau karmabaṃdhane /
tasmānmahadahaṃkārau manasā varjayedbudhaḥ

6.226.50

atha nārāyaṇapadaṃ vakṣyāmi giraje śubhe /
nārā ityātmanāṃ saṃghāsteṣāṃ gatirasau pumān

6.226.51

ta eva cāyanaṃ tasya tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
sarvaṃ hi cidacidvastu śrūyate dṛśyate jagat

6.226.52

yo'sau vyāpyasthito nityaṃ sa vai nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
nārāśceti sarvapuṃsāṃ samūhāḥ parikīrtitāḥ

6.226.53

gatirālaṃbanaṃ teṣāṃ tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
narājjātāni tatvāni nārāṇīti vidurbudhāḥ

6.226.54

tānyeva cāyanaṃ tasya tena nārāyaṇassmṛtaḥ /
kalpāṃtepi jagatkṛtsnaṃ grasitvā yena dhāryate

6.226.55

punaḥ saṃsṛjyate yena sa vai nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
carācaraṃ jagatkṛtsnaṃ nāra ityabhi dhīyate

6.226.56

tasya vāsaṃ gatiryena tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
nāro narāṇāṃ saṃghātastasyāsāvayanaṃ gatiḥ

6.226.57

tenāsau munibhirnityaṃ nārāyaṇa itīritaḥ /
prabhavanti yato lokā mahābdhau pṛthuphenavat

6.226.58

punaryasmātpralīyante tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
yo vai nityapade nityo nityamuktaikabhogavān

6.226.59

īśaḥ sarvasya jagataḥ sa vai nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
nārāyaṇaḥ paraṃbrahma tatvaṃ nārāyaṇaḥ param

6.226.60

yacca kiṃcijjagatyasmindṛśyate śrūyate'pi vā /
aṃtarbaṃhiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ

6.226.61

apahatapāpmā puruṣaḥ sarvabhūtāṃtarasthitaḥ /
divyaekassadā nityo harirnārāyaṇo'cyutaḥ

6.226.62

yastu draṣṭā ca draṣṭavyaṃ śrotā śrotavyameva ca /
spraṣṭā ca sparśitavyaśca dhyātā dhyātavyameva ca

6.226.63

vaktā ca vācyaṃ jñātā ca jñātavyaṃ cidacijjagat /
tacca sarvaṃ hariḥ śrīśo nārāyaṇa udāhṛtaḥ

6.226.64

sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt /
sa lokānsarvato vyāpya atyatiṣṭhaddaśāṃgulam

6.226.65

yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ tatsarvaṃ nārāyaṇo hariḥ /
utāmṛtatvasyeśāno yadannena virāṭpumān

6.226.66

sa eva puruṣo viṣṇurvāsudevo'cyuto hariḥ /
hiraṇmayo'tha bhagavānso'mṛtaḥ śāśvataḥ śivaḥ

6.226.67

patirviśvasya jagataḥ sarvalokeśvaraṃ prabhuḥ /
hiraṇyagarbhāḥ savitā anaṃto'sau maheśvaraḥ

6.226.68

bhagavāniti śabdo'yaṃ tathā puruṣa ityapi /
varttate nirupādhiśca vāsudevo'khilātmani

6.226.69

īśvaro bhagavānviṣṇuḥ paramātmā jagatsuhṛt /
śāstā carācarasyaiko yatīnāṃ paramā gatiḥ

6.226.70

yo vedādau svaraḥ prokto vedāṃte ca pratiṣṭhitaḥ /
tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ

6.226.71

yosāvakāro vai viṣṇuryo'sau nārāyaṇo hariḥ /
sa eva puruṣo nityaḥ paramātmā maheśvaraḥ

6.226.72

yasmādudbhūtamaiśvaryaṃ yasminkasmiṃśca vartate /
tasminnīśvaraśabdo'pi procyate munibhistathā /
nirupādhīśvaratvaṃ hi vāsudeve pratiṣṭhitam

6.226.73

ātmeśvara iti prokto vedavādaiḥ sanātanaiḥ /
tasmānmaheśvaratvaṃ tu vāsudeve pratiṣṭhitam

6.226.74

asau tripādvibhūtestu līlayā api ceśvaraḥ /
vibhūtidvayamaiśvaryaṃ tasyaiva sakalātmanaḥ

6.226.75

śrībhūnīlāpatiryosāvīśvarassa udāhṛtaḥ /
tasmātsarveśvaratvaṃ tu vāsudeve pratiṣṭhitam

6.226.76

asau yajñeśvaro yajño yajñabhukyajñakṛdvibhuḥ /
yajñabhugyajñapuruṣaḥ sa eva parameśvaraḥ

6.226.77

yajñeśvaro havyasamastakavyabhoktā vyayātmā harirīśvaro'tra /
tatsaṃnidhānādapayāṃti sadyo rakṣāṃsyaśeṣāṇyasurāśca sarve

6.226.78

yo'sau virāṭtvamāpanno harirbhūto janārdanaḥ /
saṃtarpayati lokāṃstrīnsa eva parameśvaraḥ

6.226.79

yena pūrṇena haviṣā devā yajñamatanvata /
tasmādyajñātsamutpannā ye ke cobhayādataḥ

6.226.80

tasmādyajñātsarvahuta ṛcaḥ sāmāni jajñire /
tasmādaśvā ajāyaṃta gāvaśca puruṣādayaḥ

6.226.81

puruṣasya tanorasya sarvayajñamayasya vai /
hareḥ sarvaṃ samudbhūtaṃ jagatsthāvarajaṃgamam

6.226.82

mukhabāhūrupādāḥ syustasya varṇā yathākramam /
padbhyāṃ tu pṛthivī tasya śirasā dyaurajāyata

6.226.83

manasaścaṃdramā jātaścakṣuṣaśca prabhākaraḥ /
mukhādagniḥ sahasrākṣo vāyuḥ prāṇātsadāgatiḥ

6.226.84

nābherviriṃcirgaganaṃ jagatsarvaṃ carācaram /
yasmātsarvaṃ samudbhūtaṃ jagadviṣṇoḥ sanātanāt

6.226.85

tasmātsarvamayo viṣṇurnārāyaṇa itīritaḥ /
evaṃ sṛṣṭvā jagatsarvaṃ punaḥ saṃgrasate hariḥ

6.226.86

nijalīlāsamudbhūtaṃ tāntavaṃ corṇanābhivat /
brahmāṇamiṃdraṃ rudraṃ ca yamaṃ varuṇameva ca

6.226.87

nigṛhya harate yasmāttasmāddharirahocyate /
asāvekārṇavībhūte māyāvaṭatale pumān

6.226.88

jagatsvajaṭhare kṛtvā śete tasminsanātanaḥ /
āsīdeko hi vai cātra viṣṇurnārāyaṇo'cyutaḥ

6.226.89

na brahmā na ca rudraśca na devā na maharṣayaḥ /
neme dyāvāpṛthivyau ca na somo na ca bhāskaraḥ

6.226.90

na nakṣatrāṇi lokāśca na cāṃḍaṃ mahadāvṛtam /
yasmājjagadvṛtaṃ tena sakalaṃ hariṇā śubhe

6.226.91

sṛṣṭaṃ punastathā sarge tasmānnārāyaṇassmṛtaḥ /
tasya dāsyaṃ caturthyānu maṃtre proktaṃ tu pārvati

6.226.92

dāsabhūtamidaṃ tasya brahmādyaṃ sakalaṃ jagat /
evamarthaṃ viditvā vai paścānmaṃtraṃ prayojayet

6.226.93

aviditvā tu mantrārthaṃ siddhiṃ naivādhigacchati /
na tu bhuktiṃ ca bhaktiṃ ca na ca muktiṃ varānane

6.226.226

iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde maṃtrārthopadeśonāma ṣaḍviṃśatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc