Padma Purana · Chapter 5.98

sūta uvāca-
etacchrutvā vacastasya dharmarājasya bhūsuraḥ /
punaḥ papraccha māsasya mādhavasya vidhiṃ śubham

brāhmaṇa uvāca-
dharmarāja mahābhāga samyagguhyaṃ prakāśitam /
mādhavasnānajaṃ puṇyaṃ narāṇāṃ muktidaṃ param

mādhavaṃ mādhave māsi snātvā prātaḥ samāhitaḥ /
kathaṃ saṃpūjayeddevaṃ kaiḥ puṣpaistadvidhiṃ vada

dharmarāja uvāca-
sarveṣāṃ patrajātīnāṃ tulasī keśavapriyā /
puṣkarādīni tīrthāni gaṃgādyāḥ saritastathā

vāsudevādayo devā vasaṃti tulasīdale /
sarvadā sarvakāleṣu tulasī viṣṇuvallabhā

tyaktvā tu mālatī puṣpaṃ muktvā ca sarasīruham /
gṛhītvā tulasīpatraṃ bhaktyā mādhavamarcayet

tasya puṇyaphalaṃ vaktumalaṃ śeṣo'pi no bhavet /
asnātvā tulasīṃ chittvā devārthaṃ pitṛkarmaṇi

tatsarvaṃ niṣphalaṃ yāti paṃcagavyena śudhyati /
dāridryaduḥkhabhogādi pāpāni subahūnyapi

tulasī harate kṣipraṃ rogāniva harītakī /
tulasī kṛṣṇagaurākhyā tayābhyarcya madhudviṣam

viśeṣeṇa harerbhakto naro nārāyaṇo bhavet /
mādhavaṃ sakalaṃ māsaṃ tulasyā yo'rcayedyataḥ

trisaṃdhyaṃ madhuhaṃtāraṃ nāsti tasya punarbhavaḥ /
alābhe puṣpapatrāṇāmannādyenāpi pūjayet

śālitaṃḍula godhūmairyavairvāpi hariṃ sadā /
prātaḥ snātvā vidhānena mādhave mādhavapriye

pitṛdevamanuṣyāṃśca tarppayetsacarācaram /
yo'śvatthamūlaṃ vai siṃcettoyena bahunā sadā

kuryātpradakṣiṇāṃ taṃ tu sarvadevamayaṃ tataḥ /
yo'śvatthamarcayeddevamudakena samaṃtataḥ /
kulānāmayutaṃ tena tāritaṃ syānnasaṃśayaḥ

alakṣmīḥ kālakarṇī ca duḥsvapno durviciṃtitam /
aśvattha tarppaṇāttāta sarvaduḥkhaṃ vilīyate

tarpitāḥ pitarastena tena viṣṇuḥ samarcitaḥ /
yo'śvatthamarcayedvīro grahāstenaiva pūjitāḥ

śvetāśvapuṣpāṇi tathā śamīṃ ca hutāśanaṃ caṃdanamarkabiṃbam /
aśvatthavṛkṣaṃ ca samālabheta tataśca kuryānnija jātidharmān

kaṃḍūyanaṃ ca gogrāsaṃ snātvā pippalatarppaṇam /
kṛtvā goviṃdapūjāṃ ca na sa durgatimāpnuyāt

trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ vaiśākhyāṃ ca dinatrayam /
sarvāśaktopi vidhinā nārī vā puruṣopi vā

pūrvoktaniyamairyuktaḥ prātaḥ snātvā ca śaktitaḥ /
vimuktaḥ pātakaiḥ sarvaiḥ svargamakṣayamaśnute

vaiśākhyāmapi śaktyā vā bhojayedbrāhmaṇāndaśa /
trirātramutthitaḥ snātvā sakṛcca prayataḥ śuciḥ

gaurānvā yadi vā kṛṣṇāṃstilānkṣaudreṇa saṃyutān /
datvā dvādaśaviprebhyastenaiva svasti vācayet

prīyatāṃ dharmarājo me pitṝndevāṃśca tarppayet /
yāvajjīvakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati

ayutāyutaṃ ca tiṣṭhetsa svargaloke yathāsukham /
māmeva tu na paśyetsa pūjito'khila daivataiḥ

pākānnodaka kuṃbhādi pitṛdaivata tuṣṭaye /
trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ pūrṇāyāṃ ca dinatrayam

yo dadyādbhaktito vipra mahāpāpaiḥ pramucyate /
suvarṇatilapātraistu brāhmaṇāñchaktito'nvaham

tarppayedudapātraistu brahmahatyāṃ vyapohati /
vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ ca sṛṣṭāḥ kamalayoninā

tilā deyāśca bhaktyā ca śreyaḥ saṃtati hetave /
ihārthe ca purāvṛttaṃ tadākarṇaya suvrata

phalaṃ mādhavamāsasya pūrṇāyāṃ paramādbhutam /
meṣasaṃkramamārabhya tithayastriṃśaduttamāḥ

sarvayajñādhikāḥ puṇyāḥ purāṇeṣu prakīrtitāḥ /
viśeṣato'pi tāstisraḥ pavitrāḥ pāpidurlabhāḥ

tatopi pūrṇimā puṇyā mādhavī mādhavapriyā /
eṣā vārāhakalpādi tithirādyā mahāphalā

purā nārāyaṇenāsyāmādidaityau vimohitau /
hiraṇyākṣa madhū vipra pṛthivī ca samuddhṛtā

trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ paurṇamāsyāmayaṃ vibhuḥ /
kramādetattrayaṃ cakre śukle'sminmāsi mādhave

tataḥ prabhṛti vipreṃdra viśeṣādeva pūrṇimā /
kalpādiḥ pāvanā khyātā karmaṇaḥ kalpasākṣiṇī

yena snānaṃ na vaiśākhe prātarniyamaśālinā /
kiṃ tasya janmanā vipra nūnamātmāpakāriṇā

trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ /
apisamyagvidhānena nārī vā puruṣo'pi ca

prātaḥ snātaḥ saniyamaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate /
snānadānārcanaśrāddhakriyāpuṇyādivarjitā

yasyātītā ca vaiśākhī sa nūnaṃ nirayālayaḥ /
na vedena samaṃ śāstraṃ na tīrthaṃ gaṃgayā samam

na dānaṃ jalagotulyaṃ na vaiśākhī samā tithiḥ /
jaladhenuṃ ca yo dadyādvaiśākhyāṃ viṣṇutatparaḥ

trayāṇāmapi devānāṃ caturtho'yaṃ viśeṣataḥ /
mātṛhā pitṛhā caiva bhrūṇahā gurutalpagaḥ

jaladhenuṃ samālokya mucyate sarvapātakaiḥ /
daśapūrvānparānvaṃśyānnarakāttārayaṃtite

jaladhenuṃ prayacchaṃti vaiśākhyāṃ vidhinātra ye /
śarkarā phala tāṃbūlamupānatkarapatrikāḥ

prayacchaṃti dvijāgryebhyo dhanyāste cātra kīrtitāḥ /
maṇikodakakuṃbhāṃśca pakvānnaṃ haimadakṣiṇām

yaḥ prayacchati vaiśākhyāṃ so'śvamedhaphalaṃ labhet /
atrāpyudāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam

brāhmaṇasya ca saṃvādaṃ pretaiḥ sārddhaṃ mahāvane /
brāhmaṇo dhanaśarmāsīnmadhyadeśe purānagha

kuśādyarthaṃ vanaṃ yāto dadarśedamathādbhutam /
bhīto'paśyadasau pretānduṣṭāṃstrīnati dāruṇān

ūrdhvakeśānsaraktākṣānkṛṣṇadaṃtānkṛśodarān /
kurvato vividhā rāvāndhāvatopi yatastataḥ

tāndṛṣṭvā bhayasaṃtrasto brāhmaṇo vidruto javāt /
kraṃdamānāstatastepi tamevānu yayustadā

sadharṣyamāṇastaiḥ pretairuvāca madhuraṃ vacaḥ /
dhanaśarmovāca-
ke yūyaṃ vaḥ kuto'vasthā jāteti nirayocitā

bhayārttamanukaṃpyaṃ māṃ duḥkhitaṃ trātumarhatha /
vaiṣṇavaṃ bahubhṛtyaṃ ca niḥsvaṃ vipraṃ vanāgatam

bhavatāmapi saśreyo nūnaṃ dāsyati keśavaḥ /
brahmaṇyo bhagavānviṣṇustuṣṭomayyanukaṃpayā

atasīpuṣpasaṃkāśo viṣṇuḥ pītāṃbaro hariḥ /
yasya śravaṇamātreṇa nāmno yāti mahā tamaḥ

anādinidhano devaḥ śaṃkha cakra gadādharaḥ /
akṣayaḥ puṃḍarīkākṣaḥ pretamokṣapradāyakaḥ

yama uvāca-
nāmaśravaṇa mātreṇa viṣṇoste paritoṣitāḥ /
piśācāḥ puṇyabhāvasthā dayā dākṣiṇya yaṃtritāḥ

prīṇitāstasyavacasā tadādiṣṭena noditāḥ /
idamūcurdvijaṃ pretāḥ kṣuttṛṣṇāpūrapīḍitāḥ

pretā ūcu-
darśanenaiva te vipra nāmaśravaṇato hareḥ /
bhāvamanyamanuprāptā vayaṃ jātā dayālavaḥ

apākaroti duritaṃ śreyaśca yojayatyapi /
yaśo vistārayatyāśu nūnaṃ vaiṣṇavasaṃgamaḥ

rasāyanamayī śītā paramānaṃdadāyinī /
nānaṃdayati kaṃ nāma vaiṣṇavāmṛtacaṃdrikā

ayaṃ kṛtaghna nāmāsti dvitīyo'yaṃ vidaivataḥ /
avaiśākhastṛtīyo'yaṃ trayāṇāmapi pāpakṛt

sadaivānuṣṭhitānena pāpenāti kṛtaghnatā /
tenāsya karmajaṃ nāma kṛtaghnākhyaṃ vyavasthitam

sudāsa iti nāmnāyaṃ śūdro 'bhūtpūrvajanmani /
kṛtaghnastena pāpena prāpto'vasthāmimāṃ dvija

atipāpini dhūrte ca gurusvāmyahite'pi ca /
niṣkṛtirvidyate vipra kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

nānānirayasaṃghātaṃ śarīrairyātanā kṣamaiḥ /
anubhūyatāṃtvavasthāmaṃtyāmetāṃ gato dvija

anenānnaṃ sadā bhuktamakṛtvā devatārcanam /
adatvā guruviprebhyastenaivāyaṃ vidaivataḥ

ayaṃ daśasahasrāṇāṃ grāmāṇāmīśvaro nṛpaḥ /
harivīra iti khyāto nāmnāsītpūrvajanmani

roṣāhaṃkāranāstikyairgurvājñālaṃghanodyataḥ /
akṛtvaiva mahāyajñānbhuktavānvipra niṃdakaḥ

karmaṇā tena pāpena mahānarakasaṃkaṭam /
anubhūya tataḥ preto jāto nāmnā vidaivataḥ

avaiśākhastṛtīyo'haṃ trayāṇāmapi pāpakṛt /
tena me karmajaṃ nāma brāhmaṇo'haṃ vyavasthitaḥ

madhyadeśe bhavaṃ nāmnā gautamo gotrato'pyaham /
vipro vāsapurevāsī yajvā''saṃ pūrvajanmani

mayā kevalamevaikaṃ śrautamārgānusāriṇā /
uddiśya mādhavaṃ devaṃ na snātaṃ māsi mādhave

na dattaṃ na hutaṃ kiṃcidvaiśākhyāṃ cāviśeṣataḥ /
nārcito madhuhā tatra toṣitā na manīṣiṇaḥ

maṇikodakakuṃbhaiśca na dānaiḥ pitṛdevatāḥ /
tarpitā na tilā dattāḥ sakṣaudrāḥ śrotriyeṣu ca

na puṣpaphalatāṃbūla caṃdana vyajanāṃbaraiḥ /
vidvāṃso nārcitāstatra pitṛdaivatatuṣṭaye

mayā naikāpi vaiśākhī pūrṇā pūrṇaphala pradā /
snānadānakriyāpūjā sukṛtaiḥ paripālitā

tena me vaidikaṃ karma sarvaṃ caiva tu niṣphalam /
tato'vaiśākhanāmāhaṃ preto jāto'smi sarvataḥ

etatte sarvamākhyātaṃ trayāṇāmapi kāraṇam /
tvaṃ no bhava samuddhartā pāpādviprosi vai yataḥ

vimuktaṃ brahmatīrthaṃ ca sādhavaḥ paramaṃ yataḥ /
tārayaṃti mahāpāpānnirayebhyo'pi saṃśritān

gaṃgādi puṇyatīrtheṣu yo naraḥ snāti sarvadā /
yaḥ karoti satāṃ saṃgaṃ tayoḥ satsaṃgamo varaḥ

athavā mama putro'sti dhanaśarmeti viśrutaḥ /
taṃ gatvā bodhaya svāminnasmadarthe kṛtodyamaḥ

kārye samudyamaṃ kṛtvā pareṣāṃ samupasthite /
puṣkalaṃ phalamāpnoti yajñadānakriyādhikam

yama uvāca-
pretavākyaṃ tadākarṇya dhanaśarmāti duḥkhitaḥ /
sa taṃ janakamājñāya patitaṃ niraye nijam

ātmānamabhito niṃdannidaṃ vacanamabravīt /
dhanaśarmovāca-
ahaṃ tava sutaḥ svāmingautamasya nirarthakaḥ

yastu putro na nistāraṃ pituḥ kuryādataṃdritaḥ /
ātmānaṃ pāvayennāsāvadātā dravyavāniti

dharmo hi gahano jñeyaḥ prayatnenāpi dhīmatā /
yathā mama pitā ca tvamimāṃ prāptosi durgatim

yadā ca sukhasaṃtānaṃ na mattaḥ prāptavānasi /
lokayoḥ sukhasaṃtāne tathā sa tanayo mataḥ

dvau gurū puruṣasyeha pitā mātā ca dharmataḥ /
tayorapi pitā śreyānbījaprādhānyadarśanāt

kiṃ karomi kva gacchāmi kathaṃ tātagatistava /
dharmatattvaṃ na jānāmi saṃśrayāmi bhavadvacaḥ

preta uvāca-
śṛṇu putra vacaḥ satyaṃ bhāvino'rthasya me balāt /
atha puṇyena kenāpi bhavitrī sugatirmama

mayā śrautāni karmāṇi kurvatā kila garvataḥ /
anādṛtaṃ guruvaco gurustatrāvamānitaḥ

gurūṇāmapamānena praharṣakrodhavismayaiḥ /
puṇyāni kṣayamāyāṃti yaśāṃsīva hi durnayaiḥ

paurāṇika vidhānena karma śrautāvirodhi yat /
kevalaṃ vaidikaṃ karma kṛtamajñānato mayā

pāpeṃdhana davajvālā pāpadrumakuṭhārikā /
kṛtā naikāpi vaiśākhī vidhinā putra pūrṇimā

avratā yasya vaiśākhī so'vaiśākho bhavennaraḥ /
daśajanmāni ca tatastiryagyoniṣu jāyate

ciraṃ bhuktvā duḥkhamaṃte pretaḥ paryāyato bhavet /
labhate mānuṣaṃ janma kathaṃcidapi durlabham

upāyaṃ te vadiṣyāmi pretamokṣakaraṃ param /
śrutavānyadahaṃpūrvajanmanisvagurormukhāt

gaccha putra gṛhaṃ snātvā yamunāyāṃ vidhānataḥ /
adyataḥ sarvagatidā kalpādyā sāpyupāgatā /
paścime'hani vaiśākhī pitṛdevārcane hitā

pānīyamapyatra tilairvimiśraṃ sahodakuṃbhānnaphalāni bhaktyā /
dadyātpitṛbhyo bhavatīha dattaṃ śrāddhaṃ sadā tena samā sahasram

vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ yo bhojayedbhūmidevatāḥ /
sikthesikthe bhavettṛptiḥ pitṝṇāṃ yugasaṃkhyayā

vaiśākhyāṃ vidhinā snātvā bhojayedbrāhmaṇāndaśa /
pāyasaṃ sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

gaurānvā yadi vā kṛṣṇāṃstilānkṣaudreṇa saṃyutān /
datvā daśabhyo viprebhyastenaiva svasti vācayet

prīyatāṃ dharmarājeti pitṝndevāṃśca tarpayet /
yāvajjīvakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati

vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ ca sṛṣṭāḥ kamalayoninā /
tilā deyāśca bhaktyā ca spṛśyāḥ sarvāṃgato dvija

yastilairyavasammiśraiḥ snāti sarvāṃgatastadā /
tasya brahmā ca dharmo'tra dadāti varamīpsitam

prītaye dharmarājasya yo dadyādudakuṃbhakān /
saptasapta kulaṃ tena tāritaṃ syānna saṃśayaḥ

trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ pūrṇāyāṃ bhaktitatparaḥ /
snātvā japtvā tathā hutvā datvā saṃpūjya mādhavam

yatphalaṃ jāyate putra tadasmākaṃ prayaccha bhoḥ /
naitau paricitau pretau hitvā svargatimāśraye

etayorapipāpasya hyaṃ toyaṃ samupasthitaḥ /
yama uvāca-
tathetyuktvā gataḥ sarvaṃ tataścakre sa vai dvijaḥ

prītaḥ paramayā bhaktyā vaiśākhyāṃ snānadānakṛt /
snātaḥ samudito bhaktyā prāpya mādhavapūrṇimām

datvā bahūni dānāni tebhyaḥ puṇyaṃ dadau pṛthak /
tatkṣaṇādeva te sarve vimānasthā divaṃ yayuḥ

tatpuṇyadānayogena muditā dvijasattama /
dhanaśarmāpi vipreṃdra śruḥtismṛtipurāṇavit

bhuktvā bhogāṃściraṃ kālaṃ brahmalokamavāptavān /
eṣā puṇyatamā tasmādvaiśākhī viśvapāvanī

kathyate tu mayā vipra samāsenātigauravāt

dhanyāsta eva kṛtinaśca ta eva jātā loke ta eva puruṣāḥ puruṣārthabhājaḥ /
ye mādhave madhuniṣūdanamarcayaṃti prātarnimajjya niyamena viśuddhacittāḥ

yo mādhave māsi naraḥ prabhāte snātaḥ samārādhayate rameśam /
yamairupeto niyamairaśeṣairvṛto'pi nūnaṃ sa nihaṃti pāpam

tairevakālo vijitasta eva nareṣu dhanyā vigatainasaste /
ta eva garbhe na viśaṃti bhūyo majjaṃti ye mādhavamāsi yuktāḥ

sa mādhavo garjati yajñayogāttapaḥ kriyā dānavidhāna yogāt /
yasminkṛtaṃ māsi kathaṃcidalpaṃ puṇyaṃ punaḥ syādiha kalpatulyam

majjato hi manujasya mādhave mādhavārcanakṛte dinodaye /
tāmasopi jalabiṃdusaṃgamādaṃgamāvahati pāvanaṃ yataḥ

tāni dehamadhiruhya dehinastāvadeva vicaraṃtyaghāni ca /
yāvadeti na sa mādhavāhvayaḥ śrīramāramaṇavallabho virāṭ

merumaṃdaratulyāni pāpānyugrāṇyanekaśaḥ /
dahate mādhavo māsaḥ snāto mādhavavallabhaḥ

idaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ mayā te'nugrahāddvija /
vaiśākhasnānamāhātmyaṃ śrotuḥ pāpakṣayaṃ karam

yastu śroṣyati bhaktyainamitihāsaṃ mayoditam /
so'pi pāpavinirmukto na māmālokayiṣyati

brahmahatyādi pāpāni bahuśo'pi kṛtānyapi /
vaiśākhasya vidhānena tāni naśyaṃti niścitam

triṃśatpūrvānparāṃstriṃśattriṃśaccaiva parāvarān /
vaiśākhe vidhinā snāto narakāduddharetpitṝn

ekataḥ sarvatīrthāni sarveyajñāḥ sadakṣiṇāḥ /
ekato mādhavo māso niyamādanupālitaḥ

yato bhagavatastasya harerutkṛṣṭakarmaṇaḥ /
priyo'sau mādhavomāsaḥ sarvebhyaḥ pravaro'dhikaḥ

saṃśayaṃ no vidhehīti mahīdeva kathaṃcana /
vaiśākhaṃ prati vai māsaṃ samāsādyanmayoditam

ihārthe yatpurāvṛttaṃ tadākarṇaya cādbhutam /
anākhyeyamapīdaṃ te kathayiṣye kathānakam

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe vaiśākhamāhātmye aṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ