Padma Purana · Chapter 5.99
yama uvāca-
babhūva bhūpatiḥ pūrvaṃ khyāto nāmnā mahīrathaḥ /
pūrvapuṇyaphalāvāpta prabhūtaiśvaryasaṃpadaḥ
kevalaṃ kāmakalanā lalanā lalitasthitaḥ /
tadekavyasanāsaktirna dharmārtha vyavasthitaḥ
maṃtriṇi nyasya rājyaśrīrbubhuje viṣayānnṛpaḥ /
sa kāminī sahacaro rājyakāryaparāṅmukhaḥ
na prajā na dhanaṃ dharmaṃ nārthaṃ kāryaṃ ca paśyati /
kevalaṃ kāminīkeli kalanocitavāsanaḥ
atha kālena mahatā purodhāstasya kaśyapaḥ /
vacaḥ provāca taṃ dharmyamiti cetasyaciṃtayat
na vārayati yo mohādadharmānnṛpatiṃ guruḥ /
sopi tatpāpabhuktasmādbodhanīyaḥ purodhasā
bodhito'pyavajānāti sa cedvākyaṃ purodhasaḥ /
purodhāstatra nirdoṣo rājā syātsarvadoṣabhāk
śṛṇu rājanmama gurorvaco dharmārthasaṃhitam /
abhinnārthamupetārthamicchārāgādi varjitam
ayameva paro dharmo yadgurorvacasi sthitiḥ /
gurvājñāyālavo rājñāmāyuḥ śrī saukhyavarddhanaḥ
na viprāstarpitā dānairviṣṇurnārādhitastvayā /
na vrataṃ na tapaḥ kiṃcinna tīrthaṃ hi kṛtaṃ tvayā
harināma tvayā kāmavaśagena na ciṃtitam /
hā tvayā bhīrusaṃgatyā na vidvatsaṃgatiḥ kṛtā
smaracāmaravāhinyo vallabhāḥ kasya na priyāḥ /
kiṃtu tāḥ pavanollolakadalīdalavaccalāḥ
taraṃgataralairarthairbhogairbhrūbhaṃgabhaṃguraiḥ /
muhūrtapeyaistāruṇyairna tṛpyaṃte mahāśayāḥ
kiṃ vidyayā ca tapasā kiṃ tyāgena nayena vā /
kiṃ viviktena manasā strībhiryasya hṛtaṃ manaḥ
eka eva suhṛddharmo nidhaneṣvanuyāti yaḥ /
sarvamanyaccharīreṇa samaṃ nāśaṃ gamiṣyati
dharmaṃ śanaiḥ saṃcinuyādvalmīkamiva puttikāḥ /
dharmeṇa hi sahāyena tamastarati dustaram
anilollāsitottāla jalakallola caṃcalam /
kiṃ na jānāsi rājeṃdra nṛṇāṃ jīvita vibhramam
vinayo ratnamukuṭaḥ satyadharmau ca kuṃḍale /
tyāgaśca kaṃkaṇo yeṣāṃ kiṃ teṣāṃ jaḍamaṃḍanaiḥ
mṛtaṃ śarīramutsṛjya kāṣṭhaloṣṭasamaṃ bhuvi /
vimukhā bāṃdhavā yāṃti dharmastamanugacchati
gamyamāneṣu sarveṣu kṣīyamāṇe tathāyuṣi /
jīvite lupyamāne ca kimutthāya na dhāvasi
kuṭuṃbaṃ putradārādi śarīraṃ dravyasaṃcayaḥ /
pārakyamadhruvaṃ kiṃtu svīye sukṛtaduṣkṛte
yadā sarvaṃ parityajya gaṃtavyamavaśena te /
anarthe kiṃ prasaktastvaṃ svadharmaṃ nānutiṣṭhasi
aviśrāmamanālaṃbamapātheyamadeśikam /
mṛtaḥ kāṃtāramadhvānaṃ kathameko gamiṣyasi
na hi tvāṃ prasthitaṃ kaścitpṛṣṭhato'nugamiṣyati /
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca tvāṃ yāsyaṃtamanuyāsyati
śrutismṛtyuditaṃ karma kuladeśocitaṃ hitam /
dharmamūlaṃ niṣevasva sadācāramataṃdritaḥ
parityajedarthakāmau syātāṃ ceddharmavarjitau /
dharmeṇa prāpyate sarvamarthakāmādikaṃ sukham
iṃdriyāṇāṃ jayaṃ yogaṃ samātiṣṭheddivāniśam /
jiteṃdriyo hi śaknoti pathi sthāpayituṃ prajāḥ
atipragalbha lalanā kaṭākṣa capalāśriyaḥ /
vinaye praṇidhānena ciraṃ tiṣṭhaṃti bhūbhujām
kāmadarpādiśīlānāmavicārita kāriṇām /
āyuṣā saha naśyaṃti saṃpado mūḍhacetasām
bhūtibhirnaṣṭadṛṣṭābhirnṛtyaṃte na mahāśayāḥ /
nāgatābhirna yātābhirnadībhiścīyateṃbudhiḥ
vyasanasya ca mṛtyośca vyasanaṃ kaṣṭamucyate /
vyasanyadhodho vrajati svargāmyavyasanī nṛpaḥ
vyasanāni duraṃtāni kāmajāni viśeṣataḥ /
tyaja tasmānmahārāja kāmaṃ dharmavirodhinam
jaḍānāmavivekānāmasurāṇāṃ durātmanām /
bhāgyabhogyāni rājyāni saṃtyanītimatāmapi
naiva sthirāṇi tānīha duritairanusevitaiḥ /
vilīyaṃte yathā vahnisaṃsargeṇeṃdhanāni ca
gacchatastiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato'pi vā /
na vicāraparaṃ ceto yasyāsau mṛta eva saḥ
upadeṣṭā śrutavatāṃ gururityucyate yataḥ /
kiṃtu tvāsannavipadāmupadeśāḥ śiroruhāḥ
viṣayajvaramutsṛjya samayā svasthayā dhiyā /
yuktyā ca vyavahāriṇyā svārthaḥ prājñena sādhyate
aśubhāccalitaṃ yāti śubhaṃ tasmādapītaram /
jaṃtościttaṃ ca śiśuvattasmāttaccālayedbalāt
upadhārya matiṃ rājanvṛddhānāṃ dharmadarśinām /
niyacchetparayā buddhyā cittamutpathagāmi yat
na dhanānyupakurvaṃti na mitrāṇi na bāṃdhavāḥ /
na hastapādacalanaṃ na deśāṃtarasaṃgatam
na kāyakleśavaidhuryaṃ na tīrthāyatanāśrayaḥ /
kevalaṃ tanmanaskasya japenāsādyate padam
viṣaye vartamānasya tasmāccittasya saṃyame /
yatnaṃ kuryādbudho rājandhruvaṃ yaṃteva vājinām
tattatkuryādyato rājanbhavatā yena vaṃcitaḥ /
munibhiśca phalaistaistairatopyākarṇayādhunā
muhyatāpi manuṣyeṇa praṣṭavyāḥ suhṛdo budhāḥ /
te ca pṛṣṭā yathā brūyustatkarttavyaṃ yathocitam
sarvopāyena karttavyo nigrahaḥ kāmakopayoḥ /
śreyo'rthinā yatastau hi śreyoghātārthamudyatau
kāmo hi balavānrājañcharīrastho ripurmahān /
na tasya vaśago bhūyājjanaḥ śreyobhilāṣukaḥ
yaḥ kāmo devadevena purā tenaiva śūlinā /
lalāṭavahninā dagdhaḥ kṛtonaṃga iti sthitiḥ
yadā vāṃchatyasau nārīṃ nihaṃtuṃ samanobhavaḥ /
puṃsāṃ kāyaṃ samāśritya svarūpaṃ darśayatyasau
ciṃtyamānasya vai puṃso nāryā rūpaṃ punaḥpunaḥ /
tamadṛṣṭaṃ samāśritya naramunmādayatyasau
tathaivonmādayatyeṣa yoṣidaṃgaṃ na saṃśayaḥ /
smaraḥ saṃsmaraṇānnāma jātaṃ tasya tato nṛpa
yādṛśastādṛśo raṃgo vastraṃ vīrasamāśrayet /
ātmatejaḥ prakāśātso'śrudhārā peyatāṃ vrajet
nāryārūpaṃ samāruhya dhīraṃ tamapi mohayet /
puruṣaṃ tu samāśritya drāvayatyeṣa yoṣitam
sa eva sahajo rājannaśarīrī śarīragaḥ /
śarīrakasyāpi vibho kathaṃ pāpaṃ vidhīyate
yaṃ prāpyātipavitrāṇi paṃcagavyahavīṃṣi ca /
aśucitvaṃ kṣaṇaṃ yāṃti ko'nya syādaśucistataḥ
jighrannapi svadurgaṃdhaṃ paśyannapi malaṃ svakam /
na virajyati loko'yaṃ pīḍayannapi nāsikām
hṛdyānnamannapānāni yaṃ prāpya surabhīṇi ca /
aśucitvaṃ prayāṃtyāśu ko'nyasyādaśucistataḥ
yasyodaragataṃ cānnaṃ svaṃ hi rūpaṃ parityajet /
kṛmimiśramamedhyatvaṃ śīghraṃ prajñāyate kila
tathāpi dehe bhūpāla nijarūpaṃ parityajet /
śunatāṃ yāti vai paścātkṛmidurgaṃdhisaṃkule
jāyaṃte tatra vai yūkāḥ kṛmayo vā na saṃśayaḥ /
sakṛmiḥ kurute sphoṭaṃ kaṃḍūśca paridāruṇaḥ
vyathāmutpādayedbhūyaḥ sarvāṃgaṃ paricālayet /
nakhāgrairghṛṣyamāṇā sā kaṃḍūḥ śāṃtā prajāyate
tadvatsukhaṃ bhavatyeva suratasya na saṃśayaḥ /
bhuṃjatyevaṃ rasānmartyaḥ subhakṣānpibate punaḥ
tatrasthaṃ pacate vahnirapāne pātayenmalam /
sārabhūto rasastatra udriktastu prajāyate
nirmalaḥ śuddhavīryastu brahmasthānaṃ prayāti ca /
ākṛṣṭaḥ sa samānena nītastenāpi vāyunā
sthānaṃ na labhate vīryaṃ caṃcalatvena vartate /
prāṇināṃ hi kapāleṣu kṛmayaḥ saṃti paṃca vai
dvāvetau karṇamūle tu netrasthāne tataḥ punaḥ /
kaniṣṭhāṃgulimānena raktapucchāśca bhūpate
navanītasya varṇena kṛṣṇapucchā na saṃśayaḥ /
teṣāṃ nāmāni bhadraṃ te matto nigadataḥ śṛṇu
piṅgalī śṛṃgalī nāma dvau kṛmī karṇamūlayoḥ /
śṛṃgalī jaṃgalī cānyau netrayoraṃtarasthitau
kṛmīṇāṃ śatapaṃcāśattādṛgbhūtā na saṃśayaḥ /
lalāṭāṃtaḥ sthitāḥ sarve rājikāyāḥ pramāṇataḥ
kapālarogiṇaḥ sarve kurvaṃti na saṃśayaḥ /
anyamevaṃ pravakṣyāmi prājāpatyo mahākṛmiḥ
sataṃḍulapramāṇena tadvadvarṇena saṃśayaḥ /
keśadvayaṃ mukhe tasya vidyate śṛṇu bhūpate
prāṇināṃ saṃkṣayābuddhistatkṣaṇāddhi na saṃśayaḥ /
svasthāne saṃsthitasyāpi prājāpatyasya vai mukhe
tadvīryaṃ rasarūpeṇa patate nātra saṃśayaḥ /
sukhena pibate vīryaṃ tena mattaḥ prajāyate
tālusthānaṃ prabhedyaiva caṃcalatvena varttate /
iḍā ca piṃgalā nāḍī suṣumnā tatra saṃsthitāḥ
svabalenāpi tasyaiva kaṃpitā nāḍikā kṣaṇam /
kāmakaṃḍūrbhavedrājansarveṣāṃ prāṇināṃ kila
narasya sphuṭate ligaṃ nāryā yoniśca bhūpate /
strīnarau ca pramattau tau gacchataḥ saṃgamaṃ tataḥ
kāyena kāyaṃ saṃghṛṣya maithunena hi jāyate /
kṣaṇamātraṃ sukhaṃ tatra punaḥ kaṃḍūśca tādṛśī
sarvatra dṛśyate vīra bhāva evaṃvidhaḥ kila /
virasaḥ paripāko'yaṃ viṣayasya na saṃśayaḥ
dharma eva punaḥ śreyānvidhinā samanuṣṭhitaḥ /
dhairyamālaṃbya ca tato dharmameva samācara
śvāsa eṣa capalaḥ kṣaṇamadhye yo gatāgata śatāni vidhatte /
jīvitaṃ tanubhṛtāṃ tadadhīnaṃ kaḥ samācarati dharmavilaṃbam
daśamīmapi yātasya ceto nādyāpi bhūpate /
viṣayebhyo niṣiddhebhyo hāhā na virameccalam
na jātukāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati /
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivarddhate
puṃścalyāpahṛtaṃ cittaṃ kaścānyo mocituṃ kṣamaḥ /
ātmārāmeśvaramṛte bhagavaṃtaṃ ca mādhavam
tasmātsarvaṃ niṣphalatvaṃ prayātaṃ kāmakaśmalāt /
vayaste'pyadhunā bhūpa samācara hitaṃ nijam
vadāmyahaṃ tava nṛpahitaṃ sarvottamottamam /
purohito yataste'haṃ sadasatkarmabhāgapi
ekataḥ sarvapuṇyāni pāpanāśāya pāpinām /
ekato mādhave māso mādhavasyapriyaḥ sadā
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṃganāgamaḥ /
mahāṃti pātakānyeva kīrtitāni munīśvaraiḥ
tatra yanmanasā kāye vratenāpi kṛtaṃ naraiḥ /
nāśayenmādhavo māsaḥ sarvaṃ pāpatamo mahat
divākara iva dhvāṃtaṃ nāśayennṛpasarvaśaḥ /
tathā śrī mādhavomāsastamācara vidhānataḥ
ājanmano'pi vihitāni mahāṃti rājanghorāṇi tāni duritāni vihāya martyāḥ /
vaiśākhamāsavihitācaraṇaprabhāva puṇyena te haripuraṃ muditā labhaṃte
yadyekamapi vaiśākhamācaraṃti vidhānataḥ /
bhāvataḥ pāpino'pyaṃte prayāṃti harimaṃdiram
tasmāttvamapi rājeṃdra māse'sminmādhavedhunā /
prātaḥsnātvā vidhānena samarcaya madhudviṣam
taṃḍulasya yathā carma yathā tāmrasya kālimā /
naśyaṃti kriyayā vīra puruṣasya tathā malaḥ
jīvasya taṃḍulasyeva sahajo'pi malo mahān /
naśyatyeva na saṃdehastasmātkarmoditaṃ kuru
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe vaiśākhamāhātmye navanavatitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0