Padma Purana · Chapter 5.9

śrīrāma uvāca/
kīdṛśo'śvastatra bhāvyaḥ ko vidhistatra pūjane /
kathaṃ vā śakyate kartuṃ ke jeyāstatra vairiṇaḥ

agastya uvāca/
gaṃgājalasamānena varṇena vapuṣā śubhaḥ /
karṇe śyāmo mukhe raktaḥ pītaḥ pucche sulakṣitaḥ

manovegaḥ sarvagatiruccaiḥśravassamaprabhaḥ /
vājimedhe hayaḥ proktaḥ śubhalakṣaṇalakṣitaḥ

vaiśākhapūrṇamāsyāṃ tu pūjayitvā yathāvidhi /
patraṃ likhitvā bhāle tu svanāmabalacihnitam

mocanīyaḥ prayatnena rakṣakaiḥ parirakṣitaḥ /
yatra gacchati yajñāśvastatra gacchetsurakṣakaḥ

yastaṃbalānnibadhnāti svavīryabaladarpitaḥ /
tasmātprasabhamāneyaḥ parirakṣākarairhayaḥ

kartrā tāvatsuvidhinā sthātavyaṃ niyamādiha /
mṛgaśṛṃgadharo bhūtvā brahmacaryasamanvitaḥ

vrataṃ pālayamānasya yāvadvarṣamatikramet /
tāvaddīnāṃdhakṛpaṇāḥ paritoṣyā dhanādibhiḥ

annaṃ tu bahuśo deyaṃ dhanaṃ vā bhūri māriṣa /
yadyatprārthayate dhīmāṃstattadeva dadāti hi

evaṃ prakurvataḥ karma yajñaḥ saṃpūrṇatāṃ gataḥ /
karoti sarvapāpānāṃ nāśanaṃ ripunāśana

tasmādbhavānsamartho'sti karaṇe pālane'rcane /
kṛtvā kīrtiṃ suvimalāṃ pāvayānyāñjanānnṛpa

śrīrāma uvāca/
vilokaya dvijaśreṣṭha vājiśālāṃ mamādhunā /
tādṛśāḥ saṃti no vāśvāḥ śubhalakṣaṇalakṣitāḥ

iti śrutvā tu tadvākyamagastyaḥ karuṇākaraḥ /
uttasthau vīkṣamāṇo'yaṃ yāgārhānvājinaḥ śubhān

gatvātha tatra śālāyāṃ rāmacaṃdrasamanvitaḥ /
dadarśāśvānvicitrāṃgānmanovegānmahābalān

avanitalagatāḥ kiṃ vājirājasya vaṃśyāḥ kimatha raghupatīnāmekataḥ kīrtipiṃḍāḥ /
kimidamamṛtarāśirvāharūpeṇa siṃdhormuniriti manasoṃtarvismayaṃ prāpa paśyan

ekataḥ śoṇadehānāṃ vājināṃ paṃktiruttamā /
ekataḥ śyāmakarṇāśca kastūrīkāṃtisaprabhāḥ

ekataḥ kanakābhāśca tvanyato nīlavarṇinaḥ /
ekataḥ śabalairvarṇairviśiṣṭairvājibhirvṛtāḥ

evaṃ paśyanmuniḥ sarvānkautukāviṣṭamānasaḥ /
yayāvanyatra tāndraṣṭuṃ yāgayogyānhayānmuniḥ

dadarśa tatra śataśo baddhāṃstādṛśavarṇakān /
dṛṣṭvā vismayamāpede sa munirharṣitāṃgakaḥ

ekataḥ śyāmakarṇāṃśca sarvāṃgaiḥ kṣīrasannibhān /
pītapucchānmukhe raktāñchubhalakṣaṇalakṣitān

nirīkṣya parito'naghānvimalanīradhārānibhānmanojavanaśobhitānvimalakīrtipuṃjaprabhān /
payonidhiviśoṣako muniruvācasītāpatiṃ vicitrahayadarśanāddhṛṣitanetravaktraprabhaḥ

agastya uvāca/
hayamedhakratau yogyānvāhāṃste bahuśaḥ śubhān /
paśyato netrayorme'dya tṛptirnāsti raghūttama

rāmacaṃdra mahābhāga surāsuranamaskṛta /
yajñaṃ kuru mahārāja hayamedhaṃ suvistaram

surapatiriva sarvānyajñasaṃghānkariṣyaṃstapana iva suparvārātitoyaṃ viśoṣyan /
hataripugaṇamukhyaṃ sāṃparāyaṃ vijitya kṣititalasukhabhogaṃ kurvidaṃ bhūribhāga

ityevaṃ vākyavādena parituṣṭākhileṃdriyaḥ /
sarvānvai yajñasaṃbhārānājahāra manoharān

munyanvito mahārājaḥ sarayūtīramāgataḥ /
suvarṇalāṃgalairbhūmiṃ vicakarṣa mahīyasīm

vilikhya bhūmiṃ bahuśaścaturyojanasaṃmitām /
maṃḍapānracayāmāsa yajñārthaṃ sa narottamaḥ

kuṃḍaṃ tu vidhivatkṛtvā yonimekhalayānvitam /
anekaratnaracitaṃ sarvaśobhāsamanvitam

munīśvaro mahābhāgo vasiṣṭhaḥ sumahātapāḥ /
sarvaṃ tatkārayāmāsa vedaśāstravidhiśritam

preṣitāstena muninā śiṣyā munivarāśramān /
kathayāmāsurudyuktaṃ hayamedhe raghūttamam

ākāritāstadā sarve ṛṣayastapatāṃ varāḥ /
ājagmuḥ parameśasya darśane tvatilālasāḥ

nāradositanāmā ca parvataḥ kapilo muniḥ /
jātūkarṇyoṃ'girā vyāsa ārṣṭiṣeṇo'trirāsuriḥ

hārīto yājñavalkyaśca saṃvartaḥ śukasaṃjñitaḥ /
ityevamādayo rāma hayamedhavaraṃ yayuḥ

tānsarvānpūjayāmāsa raghurājo mahāmanāḥ /
pratyutthānābhivādābhyāmarghyaviṣṭarakādibhiḥ

gāṃ hiraṇyaṃ dadau tebhyaḥ prāyaśo dṛṣṭavikramaḥ /
mahadbhāgyaṃ tvadyame'sti yadyūyaṃ darśanaṃ gatāḥ

śeṣa uvāca/
evaṃ samākule brahmannṛṣivarya samāgame /
dharmavārtā babhūvāho varṇāśramasusaṃmatā

vātsyāyana uvāca/
kā dharmavārtā tatrāsītkiṃ vā kathitamadbhutam /
sādhavaḥ sarvalokānāṃ kāruṇyātkimutābruvan

śeṣa uvāca/
tānsametānmunīndṛṣṭvā rāmo dāśarathirmahān /
papraccha sarvadharmāṃśca sarvavarṇāśramocitān

te tu pṛṣṭā hi rāmeṇa dharmānprocurmahāguṇān /
tānpravakṣyāmi te sarvānyathāvidhi śṛṇuṣva tān

ṛṣaya ūcuḥ/
brāhmaṇena sadā kāryaṃ yajanādhyayanādikam /
vedānpaṭhitvā virajo naiva gārhasthyamāviśet

brāhmaṇena sadā tyājyaṃ nīcasevānujīvanam /
āpadgato'pi jīveta na śvavṛttyā kadācana

ṛtukālābhigamanaṃ dharmo'yaṃ gṛhiṇaḥ paraḥ /
strīṇāṃ varamanusmṛtyā'patyakāmothavā bhavet

divābhigamanaṃ puṃsāmanāyuṣyakaraṃ matam /
śrāddhāhaḥ sarvaparvāṇi yatastyājyāni dhīmatā

tatra gacchetstriyaṃ mohāddharmātpracyavate parāt /
ṛtukālābhigāmī yaḥ svadāranirataśca yaḥ

sarvadā brahmacārī ha vijñeyaḥ sa gṛhāśramī /
ṛtuḥ ṣoḍaśayāminyaścatasrastā sugarhitāḥ

putradāstāsu yā yugmā ayugmāḥ kanyakāpradāḥ /
tyaktvā caṃdramasaṃ duṣṭaṃ maghāṃ mūlaṃ vihāya ca

śuciḥ sannirviśetpatnīṃ puṃnāmarkṣe viśeṣataḥ /
śuciṃ putraṃ prasūyeta puruṣārthaprasādhanam

ārṣe vivāhe godvaṃdvaṃ yaduktaṃ tatpraśasyate /
śulkamaṇvapi kanyāyāḥ kanyākretustu pāpakṛt

vāṇijyaṃ nṛpateḥ sevā vedānadhyayanaṃ tathā /
kuvivāhaḥ kriyālopaḥ kulapātanahetavaḥ

annodaka payo mūlaphalairvāpi gṛhāśramī /
godānena tu yatpuṇyaṃ pātrāya vidhipūrvakam

anarcito'tithirgehādbhagnāśo yasya gacchati /
ājanmasaṃcitātpuṇyātkṣaṇātsa hi bahirbhavet

pitṛdevamanuṣyebhyo dattvāśnītāmṛtaṃ gṛhī /
svārthaṃ pacatyaghaṃ bhuṃkte kevalaṃ svodaraṃbhariḥ

ṣaṣṭhyaṣṭamyorviśetpāpaṃ taile māṃse sadaiva hi /
caturdaśyāṃ tathāmāyāṃ tyajeta kṣuramaṃganām

rajasvalāṃ na seveta nāśnīyātsaha bhāryayā /
ekavāsā na bhuṃjīta na bhuṃjītotkaṭāsane

nāśnaṃtīṃ striyamīkṣeta tejaḥkāmo narottamaḥ /
mukhenopadhamennāgniṃ nagnāṃ nekṣeta yoṣitam

nāṃghrī pratāpayedagnau na vastvaśuci nikṣipet /
prāṇihiṃsāṃ na kurvīta nāśnīyātsaṃdhyayordvayoḥ

nācakṣīta dhayaṃtīṃ gāṃ neṃdracāpaṃ pradarśayet /
na divodgatasāraṃ ca bhakṣayeddadhino niśi

strīṃ dharmiṇīṃ nābhivādennādyādātṛpti rātriṣu /
tauryatrikapriyo na syātkāṃsye pādau na dhāvayet

na dhārayedanyabhuktaṃ vāsaścopānahāvapi /
na bhinnabhājane'śnīyānnāśnītānnaṃ vidūṣitam

saṃviśennārdracaraṇo nocchiṣṭaḥ kvacidāvrajet /
śayāno vā na cāśnīyānnocchiṣṭaḥ saṃspṛśecchiraḥ

na manuṣyastutiṃ kuryānnātmānamavamānayet /
abhyudyataṃ na praṇametparamarmāṇi no vadet

evaṃ gārhasthyamāśritya vānaprasthāśramaṃ vrajet /
sastrīko vā gatastrīko virajyeta tataḥ param

ityevamādayo dharmā gaditā ṛṣibhistadā /
śrutā rāmeṇa mahatā sarvalokahitaiṣiṇā

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe sarvadharmopadeśonāma navamo'dhyāyaḥ