Padma Purana · Chapter 5.83

nārada uvāca-
bhagavansarvamākhyātaṃ yadyatpṛṣṭaṃ mayā guro /
adhunā śrotumicchāmi bhāvamārgamanuttamam

śiva uvāca-
sādhu vipra tvayā pṛṣṭaṃ sarvalokahitaiṣiṇā /
rahasyamapi vakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

dāsyaḥ sakhāyaḥ pitarau preyasyaśca hareriha /
sarve nityā muniśreṣṭha vasaṃti guṇaśālinaḥ

yathā prakaṭalīlāyāṃ purāṇeṣu prakīrtitāḥ /
tathā te nityalīlāyāṃ saṃti vṛṃdāvane bhuvi

gamanāgamane nityaṃ karoti vanagoṣṭhayoḥ /
gocāraṇaṃ vayasyaiśca vinā'suravighātanam

karakīyābhimāninyastathā tasya priyā janāḥ /
pracchannenaiva bhāvena ramayaṃti nijapriyam

ātmānaṃ ciṃtayettatra tāsāṃ madhye manoramām /
rūpayauvanasaṃpannāṃ kiśorīṃ pramadākṛtim

nānāśilpakalābhijñāṃ kṛṣṇabhogānurūpiṇīm /
prārthitāmapi kṛṣṇena tatra bhogaparāṅmukhīm

rādhikānucarīṃ tatra tatsevanaparāyaṇām /
kṛṣṇādapyadhikaṃ prema rādhikāyāṃ prakurvatīm

prītyānudivasaṃ yatnāttayoḥ saṃgamakāriṇīm /
tatsevanasukhāhlādabhāvenātisunirvṛtām

ityātmānaṃ viciṃtyaiva tatra sevāṃ samācaret /
brāhmaṃ muhūrttamārabhya yāvatsyāttu mahāniśā

nārada uvāca-
harerdainaṃdinīṃ līlāṃ śrotumicchāmi tattvataḥ /
līlāmajānatā sevyo manasā tu kathaṃ hariḥ

śiva uvāca-
nāhaṃ jānāmi tāṃ līlāṃ harernāradatattvataḥ /
vṛṃdādevīmito gaccha sā te līlāṃ pravakṣyati

avidūra itaḥ sthānātkeśītīrthasamīpataḥ /
sakhīsaṃghavṛtā sāste goviṃdaparicārikā

sūta uvāca-
ityuktastaṃ parikramya hṛṣṭo natvā punaḥ punaḥ /
vṛṃdāśramaṃ jagāmātha nārado munisattamaḥ

vṛṃdāpi nāradaṃ dṛṣṭvā praṇamya ca punaḥpunaḥ /
uvāca ca muniśreṣṭha kathamatrāgatistava

nārada uvāca-
tvatto veditumicchāmi naityakaṃ caritaṃ hareḥ /
tadādito mama brūhi yadi yogyo'smi śobhane

vṛṃdovāca-
rahasyamapivakṣyāmi kṛṣṇabhaktosi nārada /
na prakāśyaṃ tvayāpyetadguhyādguhyataraṃ mahat

madhye vṛṃdāvane ramye paṃcāśatkuṃjamaṃḍite /
kalpavṛkṣanikuṃje tu divyaratnamaye gṛhe

nidritau tiṣṭhatastalpe nibiḍāliṃgitau mithaḥ /
madājñākāribhiḥ paścātpakṣibhirbodhitāvapi

gāḍhāliṃganajānaṃdamāptau tadbhaṃgakātarau /
na manaḥ kurutastalpātsamutthātuṃ manāgapi

tataśca sārikāsaṃghaiḥ śukādyaiḥ parito muhuḥ /
bodhitau vividhairvākyaiḥ svatalpādudatiṣṭhatām

upaviṣṭau tato dṛṣṭvā sakhyastalpe mudānvitau /
praviśya sevāṃ kurvaṃti tatkāle hyucitāṃ tayoḥ

punaśca sārikāvākyaistāvutthāya svatalpataḥ /
gacchataḥ svasvabhavanaṃ bhītyutkaṃṭhākulau tataḥ

prātaśca bodhito mātrā talpādutthāya satvaraḥ /
kṛtvā kṛṣṇo daṃtakāṣṭhaṃ baladevasamanvitaḥ

mātrānumodito yāti gośālāṃ sakhibhirvṛtaḥ /
rādhāpi bodhitā vipra vayasyābhiḥ svatalpataḥ

utthāya daṃtakāṣṭhādi kṛtvābhyaṃgaṃ samācaret /
snānavedīṃ tato gatvā snāpitā sā nijālibhiḥ

bhūṣāgṛhe vrajettatra vayasyā bhūṣayaṃtyapi /
bhūṣaṇairvividhairdivyairgaṃdhamālyānulepanaiḥ

tataḥ sakhījanaistasyāḥ śvaśrūṃ saṃprārthya yatnataḥ /
kartumāhūyatesvannaṃ sasakhī sā yaśodayā

nārada uvāca-
kathamāhūyate devi pākārthaṃ tu yaśodayā /
satīṣu pākakartrīṣu rohiṇīpramukhāsvapi

vṛṃdovāca-
pūrvaṃ durvāsasā datto varastasyai mahāmune /
iti kātyāyanī vaktrācchrutamāsīnmayā purā

tvayā yatpacyate devi tadannaṃ madanugrahāt /
miṣṭaṃ syādamṛtasparddhi bhokturāyuṣkaraṃ tathā

ityāhvayati tāṃ nityaṃ yaśodā putravatsalā /
āyuṣmānme bhavetputraḥ svādulobhāttathā satī

śrutvānumoditā hṛṣṭā sāpi naṃdālayaṃ vrajet /
sasakhīprakarā tatra gatvā pākaṃ karoti ca

kṛṣṇo'pi dugdhvā gāḥ kāściddohayitvā janaiḥ parāḥ /
āgacchati piturvākyātsvagṛhaṃ sakhibhirvṛtaḥ

abhyaṃgamardanaṃ kṛtvā dāsaiḥ saṃsnāpito mudā /
dhautavastradharaḥ sragvī caṃdanāktakalevaraḥ

dviphālabaddhacikurairgrīvā bhāloparisphuran /
caṃdrākārasphuradbhālatilakālakaraṃjitaḥ

kaṃkaṇāṃgadakeyūra ratnamudrā lasatkaraḥ /
muktāhārasphuradvakṣā makarākṛtikuṃḍalaḥ

muhurākārito mātrā praviśedbhojanālayam /
avalaṃbya karaṃ sakhyurbaladevamanuvrataḥ

bhuṃkte'tha vividhānnāni bhrātrā ca sakhibhirvṛtaḥ /
hāsayanvividhairhāsyaiḥ sakhīṃstairhasati svayam

itthaṃ bhuktvā tathācamya divyakhaṭvopari kṣaṇam /
viśramya sevakairdattaṃ tāṃbūlaṃ vibhajannadan

gopaveṣadharaḥ kṛṣṇo dhenuvṛṃdapurassaraḥ /
vrajavāsijanaiḥ prītyā sarvairanugataḥ pathi

pitaraṃ mātaraṃ natvā netrāṃte nāpitaṃ gaṇam /
yathāyogyaṃ tathā cānyānvinivartya vanaṃ vrajet

vanaṃ praviśya sakhibhiḥ krīḍayitvā kṣaṇaṃ tataḥ /
vihārairvividhaistatra vane vikrīḍate mudā

vaṃcayitvā tataḥ sarvāndvitraiḥ priyasakhairvṛtaḥ /
saṃketakaṃ vrajeddharṣātpriyāsaṃdarśanotsukaḥ

sāpi kṛṣṇaṃ vanaṃ yātaṃ dṛṣṭvā svaṃ gṛhamāgatā /
sūryādipūjāvyājena kusumāhṛtaye tathā

vaṃcayitvā gurūnyāti priyasaṃgecchayā vanam /
itthaṃ tau bahuyatnena militvā kānane tataḥ

vihārairvividhaistatra dinaṃ vikrīḍato mudā /
dolāyāṃ ca samārūḍhau sakhibhirdolitau kvacit

kvāpi veṇuṃ karasrastaṃ priyayāpahnutaṃ hariḥ /
anveṣayannupālabdho vipralabdhapriyāgaṇaiḥ

hasitairbahudhā tābhirhāsitastatra tiṣṭhati /
vasaṃtavāyunā juṣṭaṃ vanakhaṇḍaṃ mudā kvacit

praviśya caṃdanāṃbhobhiḥ kuṃkumādijalairapi /
niṣiṃcato yaṃtramuktaistatpaṃkairliṃpato mithaḥ

sakhyo'pyevaṃ niṣiṃcaṃti tāśca tau siṃcataḥ punaḥ /
vasaṃtavāyujuṣṭeṣu vanakhaṃḍeṣu sarvataḥ

tattatkālocitairnānāvihāraiḥ sagaṇau dvija /
śrāṃtau kvacidvṛkṣamūlamāsādya munisattama

upaviśyāsane divye madhupānaṃ pracakratuḥ /
tato madhumadonmattau nidrayā mīlitekṣaṇau

mithaḥ pāṇī samālaṃbya kāmabāṇavaśaṃ gatau /
riraṃsūviśataḥkuñjaṃskhaladvāṅmanasaupathi

krīḍataśca tatastatra kariṇīyūthapau yathā /
sakhyo'pi madhubhirmattā nidrayāpīḍitekṣaṇāḥ

abhito maṃjukuṃjeṣu sarvā evāpi śiśyire /
pṛthagekena vapuṣā kṛṣṇo'pi yugapadvibhuḥ

sarvāsāṃ saṃnidhiṃ gacchetpriyayā prerito muhuḥ /
ramayitvā ca tāḥ sarvāḥ kariṇīrgajarāḍiva

priyayā ca tathā tābhiḥ krīḍārthaṃ ca saro vrajet /
jalasekairmithastatra krīḍataḥ sagaṇau tataḥ

vāsaḥ srakcaṃdanairdivyairbhūṣaṇairapi bhūṣitau /
tatraiva sarasastīre divyaratnamaye gṛhe

prāgeva phalamūlāni kalpitāni mayā mune /
haristu prathamaṃ bhuktvā kāṃtayā pariveṣṭitaḥ

dvitrābhiḥ sevito gacchecchayyāṃ puṣpavinirmitām /
tāṃbūlairvyajanaistatra pādasaṃvāhanādibhiḥ

sevyamāno hasaṃstābhirmodate preyasīṃ smaran /
rādhikāpi harau supte sagaṇā muditāṃtarā

api tatra gataprāṇā taducchiṣṭaṃ bhunakti ca /
kiṃcideva tato bhuktvā vrajecchayyāniketanam

draṣṭuṃ kāṃtamukhāṃbhojaṃ cakorīva niśākaram /
tāṃbūlacarvitaṃ tasya tatratyābhirniveditam

tāṃbūlānyapi cāśnāti vibhajaṃtī priyāliṣu /
kṛṣṇo'pi tāsāṃ śuśrūṣuḥ svacchaṃdaṃ bhāṣitaṃ mithaḥ

prāptanidra ivābhāti vinidro'pi paṭāvṛtaḥ /
tāśca kṣvelī kṣaṇaṃ kṛtvā kutaścidanumānataḥ

vidaśya rasanāṃ dadbhiḥ paśyaṃtyo'nyonyamānanam /
vilīnā iva lajjābdhau kṣaṇamūcurna kiṃcana

kṣaṇādeva tato vastraṃ dūrīkṛtya tadaṃgataḥ /
sādhunidrāṃ gato'sīti hāsayaṃtyo hasaṃti ca

evaṃ tairvividhairhāsyai ramamāṇau gaṇaiḥ saha /
anubhūya kṣaṇaṃ nidrā sukhaṃ ca munisattama

upaviśyāsane divye sagaṇau vistṛte mudā /
paṇīkṛtya mithohāra cuṃbāśleṣaparicchadān

akṣai rvikrīḍataḥ premṇā narmālāpapurassaram /
parājito'pi priyayā jitohamiti vai bruvan

hārādigrahaṇe tasyāḥ pravṛttastāḍyate tayā /
tayaivaṃ tāḍitaḥ kṛṣṇaḥ kareṇāsya saroruhe

viṣaṇṇamānaso bhūtvā gaṃtuṃ prakurute matim /
jito'smi cettvayā devi gṛhyatāṃ yatpaṇīkṛtam

cuṃbanādi mayā dattamityuktvā sā tathācaret /
kauṭilyaṃ tadbhruvordraṣṭuṃ śrotuṃ tadbhartsanaṃ vacaḥ

tataḥ sārīśukānāṃ ca śrutvā vāgāhavaṃ mithaḥ /
nirgacchatastataḥ sthānādgaṃtukāmau gṛhaṃ prati

kṛṣṇaḥ kāṃtāmanujñāpya gavāmabhimukhaṃ vrajet /
sā tu sūryagṛhaṃ gacchetsakhīmaṃḍalasaṃyutā

kiyaddūraṃ tato gatvā parāvṛtya hariṃ punaḥ /
vipraveṣaṃ samāsthāya yāti sūryagṛhaṃ prati

sūryaṃ prapūjayettatra prārthitastatsakhījanaiḥ /
tadaiva kalpitairvedaiḥ parihāsavigarbhitaiḥ

tatastā jñāpitaṃ kāṃtaṃ parijñāya vicakṣaṇāḥ /
ānaṃdasāgare magnā na viduḥ svaṃ na cāparam

vihārairvividhairevaṃ sārddhayāmadvayaṃ mune /
nītvā gṛhaṃ vrajeyustāḥ sa ca kṛṣṇo gavāṃ vrajet

saṃgamya svasakhīnkṛṣṇo gṛhītvā gāḥ samaṃtataḥ /
āgacchati vrajaṃ harṣānnādayanmuraladyaṃ mune

tato naṃdādayaḥ sarve śrutvā veṇuravaṃ hareḥ /
godhūlipaṭalavyāptaṃ dṛṣṭvā cāpi nabhastalam

visṛjya sarvakarmāṇi striyo bālādayo'pi ca /
kṛṣṇasyābhimukhaṃ yāṃti taddarśanasamutsukāḥ

rājamārge vrajadvāri yatra sarve vrajaukasaḥ /
kṛṣṇo'pi tānsamāgamya yathāvadanupūrvaśaḥ

darśanasparśanairvācā smitapūrvāvalokanaiḥ /
gopavṛddhānnamaskāraiḥ kāyikairvācikairapi

aṣṭāṃgapātaiḥ pitarau rohiṇīmapi nārada /
netrāṃtasūcitenaiva vinayena priyāṃ tathā

evaṃ taistadyathāyogyaṃ vrajaukobhiḥ prapūjitaḥ /
gavālaye tathā gāśca saṃpraveśya samaṃtataḥ

pitṛbhyāmarthito yāti bhrātrā saha nijālayam /
snātvā pītvā tatra kiṃcidbhuktvā mātrānumoditaḥ

gavālayaṃ punaryāti dogdhukāmo gavāṃ payaḥ /
tāśca dugdhvā dohayitvā pāyayitvā ca kāścana

pitrā sārddhaṃ gṛhaṃ yāti tatra bhāvaśatānugaḥ /
tatra pitrā pitṛvyaiśca tatputraiśca balena ca

bhunakti vividhānnāni carvyacoṣyādikāni ca /
tanmatiḥ prārthanātpūrvaṃ rādhikā ca tadaiva ha

prasthāpayetsakhīdvārā pakvānnāni tadālayam /
ślāghayaṃśca haristāni bhuktvā pitrādibhiḥ saha

sabhāgṛhaṃ vrajettaiśca juṣṭaṃ baṃdijanādibhiḥ /
pakvānnāni gṛhītvā yāḥ sakhyastatra purāgatāḥ

bahūni ca punastāni pradattāni yaśodayā /
sakhyastatra tayā dattaṃ kṛṣṇocchiṣṭaṃ nayaṃti ca

sarvaṃ tābhiḥ samānīya rādhikāyai nivedyate /
sāpi bhuktvā sakhīvargayutā tadanupūrvaśaḥ

sakhībhirmaṃḍitā tiṣṭhedabhisarttuṃ samudyatā /
prasthāpyate mayā kācidita eva tataḥ sakhī

tayābhisāritā sātha yamunāyāḥ samīpataḥ /
kalpavṛkṣanikuṃje'smindivyaratnamaye gṛhe

sitakṛṣṇaniśāyogyaveṣā yāti sakhīvṛtā /
kṛṣṇo'pi vividhaṃ tatra dṛṣṭvā kautūhalaṃ tataḥ

kātyāyanyā manojñāni śrutvā saṃgītakānyapi /
dhanadhānyādibhistāśca prīṇayitvā vidhānataḥ

janairārādhito mātrā yāti sakhyāniketanam /
mātari prasthitāyāṃ ca bhojayitvā tato gṛham

saṃketakaṃ kāṃtayātra samāgacchedalakṣitaḥ /
militvā tāvubhāvatra krīḍato vanarājiṣu

vihārairvividhai rāsalāsyahāsapurassaraiḥ /
sārddhayāmadvayaṃ nītvā rātrerevaṃ vihārataḥ

suṣupsū viśataḥ kuṃjaṃ pakṣiṇībhiralakṣitau /
ekāṃte kusumaiḥ kḷpte kelitalpe manohare

suptā vā tiṣṭhatastatra sevyamānau nijālibhiḥ /
iti te sarvamākhyātaṃ naityakaṃ caritaṃ hareḥ

pāpino'pi vimucyaṃte śravaṇādasya nārada /
nārada uvāca-
dhanyo'smyanugṛhīto'smi tvayā devi na saṃśayaḥ

harerdainaṃdinīlīlā yato me'dya prakāśitā /
sūta uvāca-
ityuktvā tāṃ parikramya tayā cāpi prapūjitaḥ

aṃtardhānaṃ gato brahmannārado munisattamaḥ /
mayāpyetaccānupūrvyātsarvameva prakīrtitam

japennityaṃ prayatnena maṃtrayugmamanuttamam /
kṛṣṇavaktrādidaṃ labdhaṃ purā rudreṇa yatnataḥ

tenoktaṃ nāradāyāpi nāradena mamoditam /
saṃskārāṃśca vidhāyaiva mayāpyetattavoditam

tvayāpyetadgopanīyaṃ rahasyaṃ paramādbhutam /
śaunaka uvāca-
kṛtakṛtyobhavaṃ sākṣāttvatprasādādahaṃ guro

rahasyānāṃ rahasyaṃ yattvayā mahyaṃ prakāśitam /
sūta uvāca-
dharmānetānupātiṣṭhañjalpanmaṃtramaharniśam

acirādeva taddāsyamavāpsyasi na saṃśayaḥ /
mayāpi gamyate brahmannityamāyatanaṃ vibhoḥ

gurorgurorbhānujāyāḥ kūle gopīśvarasya ca

idaṃ caritraṃ paramaṃ pavitraṃ proktaṃ maheśena mahānubhāvam /
śṛṇvaṃti ye bhaktiyutā manuṣyāste yāṃti nityaṃ padamacyutasya

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyamārogyābhīṣṭasiddhidam /
svargāpavargasaṃpattikāraṇaṃ pāpanāśanam

bhaktyā paṭhaṃti ye nityaṃ mānavā viṣṇutatparāḥ /
na teṣāṃ punarāvṛttirviṣṇulokātkathaṃcana

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe vṛṃdāvanamāhātmye tryaśītitamo'dhyāyaḥ