પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.83

નારદ ઉવાચ-
ભગવન્સર્વમાખ્યાતં યદ્યત્પૃષ્ટં મયા ગુરો ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ ભાવમાર્ગમનુત્તમમ્

શિવ ઉવાચ-
સાધુ વિપ્ર ત્વયા પૃષ્ટં સર્વલોકહિતૈષિણા ।
રહસ્યમપિ વક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

દાસ્યઃ સખાયઃ પિતરૌ પ્રેયસ્યશ્ચ હરેરિહ ।
સર્વે નિત્યા મુનિશ્રેષ્ઠ વસંતિ ગુણશાલિનઃ

યથા પ્રકટલીલાયાં પુરાણેષુ પ્રકીર્તિતાઃ ।
તથા તે નિત્યલીલાયાં સંતિ વૃંદાવને ભુવિ

ગમનાગમને નિત્યં કરોતિ વનગોષ્ઠયોઃ ।
ગોચારણં વયસ્યૈશ્ચ વિનાઽસુરવિઘાતનમ્

કરકીયાભિમાનિન્યસ્તથા તસ્ય પ્રિયા જનાઃ ।
પ્રચ્છન્નેનૈવ ભાવેન રમયંતિ નિજપ્રિયમ્

આત્માનં ચિંતયેત્તત્ર તાસાં મધ્યે મનોરમામ્ ।
રૂપયૌવનસંપન્નાં કિશોરીં પ્રમદાકૃતિમ્

નાનાશિલ્પકલાભિજ્ઞાં કૃષ્ણભોગાનુરૂપિણીમ્ ।
પ્રાર્થિતામપિ કૃષ્ણેન તત્ર ભોગપરાઙ્મુખીમ્

રાધિકાનુચરીં તત્ર તત્સેવનપરાયણામ્ ।
કૃષ્ણાદપ્યધિકં પ્રેમ રાધિકાયાં પ્રકુર્વતીમ્

પ્રીત્યાનુદિવસં યત્નાત્તયોઃ સંગમકારિણીમ્ ।
તત્સેવનસુખાહ્લાદભાવેનાતિસુનિર્વૃતામ્

ઇત્યાત્માનં વિચિંત્યૈવ તત્ર સેવાં સમાચરેત્ ।
બ્રાહ્મં મુહૂર્ત્તમારભ્ય યાવત્સ્યાત્તુ મહાનિશા

નારદ ઉવાચ-
હરેર્દૈનંદિનીં લીલાં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ।
લીલામજાનતા સેવ્યો મનસા તુ કથં હરિઃ

શિવ ઉવાચ-
નાહં જાનામિ તાં લીલાં હરેર્નારદતત્ત્વતઃ ।
વૃંદાદેવીમિતો ગચ્છ સા તે લીલાં પ્રવક્ષ્યતિ

અવિદૂર ઇતઃ સ્થાનાત્કેશીતીર્થસમીપતઃ ।
સખીસંઘવૃતા સાસ્તે ગોવિંદપરિચારિકા

સૂત ઉવાચ-
ઇત્યુક્તસ્તં પરિક્રમ્ય હૃષ્ટો નત્વા પુનઃ પુનઃ ।
વૃંદાશ્રમં જગામાથ નારદો મુનિસત્તમઃ

વૃંદાપિ નારદં દૃષ્ટ્વા પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ ।
ઉવાચ ચ મુનિશ્રેષ્ઠ કથમત્રાગતિસ્તવ

નારદ ઉવાચ-
ત્વત્તો વેદિતુમિચ્છામિ નૈત્યકં ચરિતં હરેઃ ।
તદાદિતો મમ બ્રૂહિ યદિ યોગ્યોઽસ્મિ શોભને

વૃંદોવાચ-
રહસ્યમપિવક્ષ્યામિ કૃષ્ણભક્તોસિ નારદ ।
ન પ્રકાશ્યં ત્વયાપ્યેતદ્ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મહત્

મધ્યે વૃંદાવને રમ્યે પંચાશત્કુંજમંડિતે ।
કલ્પવૃક્ષનિકુંજે તુ દિવ્યરત્નમયે ગૃહે

નિદ્રિતૌ તિષ્ઠતસ્તલ્પે નિબિડાલિંગિતૌ મિથઃ ।
મદાજ્ઞાકારિભિઃ પશ્ચાત્પક્ષિભિર્બોધિતાવપિ

ગાઢાલિંગનજાનંદમાપ્તૌ તદ્ભંગકાતરૌ ।
ન મનઃ કુરુતસ્તલ્પાત્સમુત્થાતું મનાગપિ

તતશ્ચ સારિકાસંઘૈઃ શુકાદ્યૈઃ પરિતો મુહુઃ ।
બોધિતૌ વિવિધૈર્વાક્યૈઃ સ્વતલ્પાદુદતિષ્ઠતામ્

ઉપવિષ્ટૌ તતો દૃષ્ટ્વા સખ્યસ્તલ્પે મુદાન્વિતૌ ।
પ્રવિશ્ય સેવાં કુર્વંતિ તત્કાલે હ્યુચિતાં તયોઃ

પુનશ્ચ સારિકાવાક્યૈસ્તાવુત્થાય સ્વતલ્પતઃ ।
ગચ્છતઃ સ્વસ્વભવનં ભીત્યુત્કંઠાકુલૌ તતઃ

પ્રાતશ્ચ બોધિતો માત્રા તલ્પાદુત્થાય સત્વરઃ ।
કૃત્વા કૃષ્ણો દંતકાષ્ઠં બલદેવસમન્વિતઃ

માત્રાનુમોદિતો યાતિ ગોશાલાં સખિભિર્વૃતઃ ।
રાધાપિ બોધિતા વિપ્ર વયસ્યાભિઃ સ્વતલ્પતઃ

ઉત્થાય દંતકાષ્ઠાદિ કૃત્વાભ્યંગં સમાચરેત્ ।
સ્નાનવેદીં તતો ગત્વા સ્નાપિતા સા નિજાલિભિઃ

ભૂષાગૃહે વ્રજેત્તત્ર વયસ્યા ભૂષયંત્યપિ ।
ભૂષણૈર્વિવિધૈર્દિવ્યૈર્ગંધમાલ્યાનુલેપનૈઃ

તતઃ સખીજનૈસ્તસ્યાઃ શ્વશ્રૂં સંપ્રાર્થ્ય યત્નતઃ ।
કર્તુમાહૂયતેસ્વન્નં સસખી સા યશોદયા

નારદ ઉવાચ-
કથમાહૂયતે દેવિ પાકાર્થં તુ યશોદયા ।
સતીષુ પાકકર્ત્રીષુ રોહિણીપ્રમુખાસ્વપિ

વૃંદોવાચ-
પૂર્વં દુર્વાસસા દત્તો વરસ્તસ્યૈ મહામુને ।
ઇતિ કાત્યાયની વક્ત્રાચ્છ્રુતમાસીન્મયા પુરા

ત્વયા યત્પચ્યતે દેવિ તદન્નં મદનુગ્રહાત્ ।
મિષ્ટં સ્યાદમૃતસ્પર્દ્ધિ ભોક્તુરાયુષ્કરં તથા

ઇત્યાહ્વયતિ તાં નિત્યં યશોદા પુત્રવત્સલા ।
આયુષ્માન્મે ભવેત્પુત્રઃ સ્વાદુલોભાત્તથા સતી

શ્રુત્વાનુમોદિતા હૃષ્ટા સાપિ નંદાલયં વ્રજેત્ ।
સસખીપ્રકરા તત્ર ગત્વા પાકં કરોતિ ચ

કૃષ્ણોઽપિ દુગ્ધ્વા ગાઃ કાશ્ચિદ્દોહયિત્વા જનૈઃ પરાઃ ।
આગચ્છતિ પિતુર્વાક્યાત્સ્વગૃહં સખિભિર્વૃતઃ

અભ્યંગમર્દનં કૃત્વા દાસૈઃ સંસ્નાપિતો મુદા ।
ધૌતવસ્ત્રધરઃ સ્રગ્વી ચંદનાક્તકલેવરઃ

દ્વિફાલબદ્ધચિકુરૈર્ગ્રીવા ભાલોપરિસ્ફુરન્ ।
ચંદ્રાકારસ્ફુરદ્ભાલતિલકાલકરંજિતઃ

કંકણાંગદકેયૂર રત્નમુદ્રા લસત્કરઃ ।
મુક્તાહારસ્ફુરદ્વક્ષા મકરાકૃતિકુંડલઃ

મુહુરાકારિતો માત્રા પ્રવિશેદ્ભોજનાલયમ્ ।
અવલંબ્ય કરં સખ્યુર્બલદેવમનુવ્રતઃ

ભુંક્તેઽથ વિવિધાન્નાનિ ભ્રાત્રા ચ સખિભિર્વૃતઃ ।
હાસયન્વિવિધૈર્હાસ્યૈઃ સખીંસ્તૈર્હસતિ સ્વયમ્

ઇત્થં ભુક્ત્વા તથાચમ્ય દિવ્યખટ્વોપરિ ક્ષણમ્ ।
વિશ્રમ્ય સેવકૈર્દત્તં તાંબૂલં વિભજન્નદન્

ગોપવેષધરઃ કૃષ્ણો ધેનુવૃંદપુરસ્સરઃ ।
વ્રજવાસિજનૈઃ પ્રીત્યા સર્વૈરનુગતઃ પથિ

પિતરં માતરં નત્વા નેત્રાંતે નાપિતં ગણમ્ ।
યથાયોગ્યં તથા ચાન્યાન્વિનિવર્ત્ય વનં વ્રજેત્

વનં પ્રવિશ્ય સખિભિઃ ક્રીડયિત્વા ક્ષણં તતઃ ।
વિહારૈર્વિવિધૈસ્તત્ર વને વિક્રીડતે મુદા

વંચયિત્વા તતઃ સર્વાન્દ્વિત્રૈઃ પ્રિયસખૈર્વૃતઃ ।
સંકેતકં વ્રજેદ્ધર્ષાત્પ્રિયાસંદર્શનોત્સુકઃ

સાપિ કૃષ્ણં વનં યાતં દૃષ્ટ્વા સ્વં ગૃહમાગતા ।
સૂર્યાદિપૂજાવ્યાજેન કુસુમાહૃતયે તથા

વંચયિત્વા ગુરૂન્યાતિ પ્રિયસંગેચ્છયા વનમ્ ।
ઇત્થં તૌ બહુયત્નેન મિલિત્વા કાનને તતઃ

વિહારૈર્વિવિધૈસ્તત્ર દિનં વિક્રીડતો મુદા ।
દોલાયાં ચ સમારૂઢૌ સખિભિર્દોલિતૌ ક્વચિત્

ક્વાપિ વેણું કરસ્રસ્તં પ્રિયયાપહ્નુતં હરિઃ ।
અન્વેષયન્નુપાલબ્ધો વિપ્રલબ્ધપ્રિયાગણૈઃ

હસિતૈર્બહુધા તાભિર્હાસિતસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ।
વસંતવાયુના જુષ્ટં વનખણ્ડં મુદા ક્વચિત્

પ્રવિશ્ય ચંદનાંભોભિઃ કુંકુમાદિજલૈરપિ ।
નિષિંચતો યંત્રમુક્તૈસ્તત્પંકૈર્લિંપતો મિથઃ

સખ્યોઽપ્યેવં નિષિંચંતિ તાશ્ચ તૌ સિંચતઃ પુનઃ ।
વસંતવાયુજુષ્ટેષુ વનખંડેષુ સર્વતઃ

તત્તત્કાલોચિતૈર્નાનાવિહારૈઃ સગણૌ દ્વિજ ।
શ્રાંતૌ ક્વચિદ્વૃક્ષમૂલમાસાદ્ય મુનિસત્તમ

ઉપવિશ્યાસને દિવ્યે મધુપાનં પ્રચક્રતુઃ ।
તતો મધુમદોન્મત્તૌ નિદ્રયા મીલિતેક્ષણૌ

મિથઃ પાણી સમાલંબ્ય કામબાણવશં ગતૌ ।
રિરંસૂવિશતઃકુઞ્જંસ્ખલદ્વાઙ્મનસૌપથિ

ક્રીડતશ્ચ તતસ્તત્ર કરિણીયૂથપૌ યથા ।
સખ્યોઽપિ મધુભિર્મત્તા નિદ્રયાપીડિતેક્ષણાઃ

અભિતો મંજુકુંજેષુ સર્વા એવાપિ શિશ્યિરે ।
પૃથગેકેન વપુષા કૃષ્ણોઽપિ યુગપદ્વિભુઃ

સર્વાસાં સંનિધિં ગચ્છેત્પ્રિયયા પ્રેરિતો મુહુઃ ।
રમયિત્વા ચ તાઃ સર્વાઃ કરિણીર્ગજરાડિવ

પ્રિયયા ચ તથા તાભિઃ ક્રીડાર્થં ચ સરો વ્રજેત્ ।
જલસેકૈર્મિથસ્તત્ર ક્રીડતઃ સગણૌ તતઃ

વાસઃ સ્રક્ચંદનૈર્દિવ્યૈર્ભૂષણૈરપિ ભૂષિતૌ ।
તત્રૈવ સરસસ્તીરે દિવ્યરત્નમયે ગૃહે

પ્રાગેવ ફલમૂલાનિ કલ્પિતાનિ મયા મુને ।
હરિસ્તુ પ્રથમં ભુક્ત્વા કાંતયા પરિવેષ્ટિતઃ

દ્વિત્રાભિઃ સેવિતો ગચ્છેચ્છય્યાં પુષ્પવિનિર્મિતામ્ ।
તાંબૂલૈર્વ્યજનૈસ્તત્ર પાદસંવાહનાદિભિઃ

સેવ્યમાનો હસંસ્તાભિર્મોદતે પ્રેયસીં સ્મરન્ ।
રાધિકાપિ હરૌ સુપ્તે સગણા મુદિતાંતરા

અપિ તત્ર ગતપ્રાણા તદુચ્છિષ્ટં ભુનક્તિ ચ ।
કિંચિદેવ તતો ભુક્ત્વા વ્રજેચ્છય્યાનિકેતનમ્

દ્રષ્ટું કાંતમુખાંભોજં ચકોરીવ નિશાકરમ્ ।
તાંબૂલચર્વિતં તસ્ય તત્રત્યાભિર્નિવેદિતમ્

તાંબૂલાન્યપિ ચાશ્નાતિ વિભજંતી પ્રિયાલિષુ ।
કૃષ્ણોઽપિ તાસાં શુશ્રૂષુઃ સ્વચ્છંદં ભાષિતં મિથઃ

પ્રાપ્તનિદ્ર ઇવાભાતિ વિનિદ્રોઽપિ પટાવૃતઃ ।
તાશ્ચ ક્ષ્વેલી ક્ષણં કૃત્વા કુતશ્ચિદનુમાનતઃ

વિદશ્ય રસનાં દદ્ભિઃ પશ્યંત્યોઽન્યોન્યમાનનમ્ ।
વિલીના ઇવ લજ્જાબ્ધૌ ક્ષણમૂચુર્ન કિંચન

ક્ષણાદેવ તતો વસ્ત્રં દૂરીકૃત્ય તદંગતઃ ।
સાધુનિદ્રાં ગતોઽસીતિ હાસયંત્યો હસંતિ ચ

એવં તૈર્વિવિધૈર્હાસ્યૈ રમમાણૌ ગણૈઃ સહ ।
અનુભૂય ક્ષણં નિદ્રા સુખં ચ મુનિસત્તમ

ઉપવિશ્યાસને દિવ્યે સગણૌ વિસ્તૃતે મુદા ।
પણીકૃત્ય મિથોહાર ચુંબાશ્લેષપરિચ્છદાન્

અક્ષૈ ર્વિક્રીડતઃ પ્રેમ્ણા નર્માલાપપુરસ્સરમ્ ।
પરાજિતોઽપિ પ્રિયયા જિતોહમિતિ વૈ બ્રુવન્

હારાદિગ્રહણે તસ્યાઃ પ્રવૃત્તસ્તાડ્યતે તયા ।
તયૈવં તાડિતઃ કૃષ્ણઃ કરેણાસ્ય સરોરુહે

વિષણ્ણમાનસો ભૂત્વા ગંતું પ્રકુરુતે મતિમ્ ।
જિતોઽસ્મિ ચેત્ત્વયા દેવિ ગૃહ્યતાં યત્પણીકૃતમ્

ચુંબનાદિ મયા દત્તમિત્યુક્ત્વા સા તથાચરેત્ ।
કૌટિલ્યં તદ્ભ્રુવોર્દ્રષ્ટું શ્રોતું તદ્ભર્ત્સનં વચઃ

તતઃ સારીશુકાનાં ચ શ્રુત્વા વાગાહવં મિથઃ ।
નિર્ગચ્છતસ્તતઃ સ્થાનાદ્ગંતુકામૌ ગૃહં પ્રતિ

કૃષ્ણઃ કાંતામનુજ્ઞાપ્ય ગવામભિમુખં વ્રજેત્ ।
સા તુ સૂર્યગૃહં ગચ્છેત્સખીમંડલસંયુતા

કિયદ્દૂરં તતો ગત્વા પરાવૃત્ય હરિં પુનઃ ।
વિપ્રવેષં સમાસ્થાય યાતિ સૂર્યગૃહં પ્રતિ

સૂર્યં પ્રપૂજયેત્તત્ર પ્રાર્થિતસ્તત્સખીજનૈઃ ।
તદૈવ કલ્પિતૈર્વેદૈઃ પરિહાસવિગર્ભિતૈઃ

તતસ્તા જ્ઞાપિતં કાંતં પરિજ્ઞાય વિચક્ષણાઃ ।
આનંદસાગરે મગ્ના ન વિદુઃ સ્વં ન ચાપરમ્

વિહારૈર્વિવિધૈરેવં સાર્દ્ધયામદ્વયં મુને ।
નીત્વા ગૃહં વ્રજેયુસ્તાઃ સ ચ કૃષ્ણો ગવાં વ્રજેત્

સંગમ્ય સ્વસખીન્કૃષ્ણો ગૃહીત્વા ગાઃ સમંતતઃ ।
આગચ્છતિ વ્રજં હર્ષાન્નાદયન્મુરલદ્યં મુને

તતો નંદાદયઃ સર્વે શ્રુત્વા વેણુરવં હરેઃ ।
ગોધૂલિપટલવ્યાપ્તં દૃષ્ટ્વા ચાપિ નભસ્તલમ્

વિસૃજ્ય સર્વકર્માણિ સ્ત્રિયો બાલાદયોઽપિ ચ ।
કૃષ્ણસ્યાભિમુખં યાંતિ તદ્દર્શનસમુત્સુકાઃ

રાજમાર્ગે વ્રજદ્વારિ યત્ર સર્વે વ્રજૌકસઃ ।
કૃષ્ણોઽપિ તાન્સમાગમ્ય યથાવદનુપૂર્વશઃ

દર્શનસ્પર્શનૈર્વાચા સ્મિતપૂર્વાવલોકનૈઃ ।
ગોપવૃદ્ધાન્નમસ્કારૈઃ કાયિકૈર્વાચિકૈરપિ

અષ્ટાંગપાતૈઃ પિતરૌ રોહિણીમપિ નારદ ।
નેત્રાંતસૂચિતેનૈવ વિનયેન પ્રિયાં તથા

એવં તૈસ્તદ્યથાયોગ્યં વ્રજૌકોભિઃ પ્રપૂજિતઃ ।
ગવાલયે તથા ગાશ્ચ સંપ્રવેશ્ય સમંતતઃ

પિતૃભ્યામર્થિતો યાતિ ભ્રાત્રા સહ નિજાલયમ્ ।
સ્નાત્વા પીત્વા તત્ર કિંચિદ્ભુક્ત્વા માત્રાનુમોદિતઃ

ગવાલયં પુનર્યાતિ દોગ્ધુકામો ગવાં પયઃ ।
તાશ્ચ દુગ્ધ્વા દોહયિત્વા પાયયિત્વા ચ કાશ્ચન

પિત્રા સાર્દ્ધં ગૃહં યાતિ તત્ર ભાવશતાનુગઃ ।
તત્ર પિત્રા પિતૃવ્યૈશ્ચ તત્પુત્રૈશ્ચ બલેન ચ

ભુનક્તિ વિવિધાન્નાનિ ચર્વ્યચોષ્યાદિકાનિ ચ ।
તન્મતિઃ પ્રાર્થનાત્પૂર્વં રાધિકા ચ તદૈવ હ

પ્રસ્થાપયેત્સખીદ્વારા પક્વાન્નાનિ તદાલયમ્ ।
શ્લાઘયંશ્ચ હરિસ્તાનિ ભુક્ત્વા પિત્રાદિભિઃ સહ

સભાગૃહં વ્રજેત્તૈશ્ચ જુષ્ટં બંદિજનાદિભિઃ ।
પક્વાન્નાનિ ગૃહીત્વા યાઃ સખ્યસ્તત્ર પુરાગતાઃ

બહૂનિ ચ પુનસ્તાનિ પ્રદત્તાનિ યશોદયા ।
સખ્યસ્તત્ર તયા દત્તં કૃષ્ણોચ્છિષ્ટં નયંતિ ચ

સર્વં તાભિઃ સમાનીય રાધિકાયૈ નિવેદ્યતે ।
સાપિ ભુક્ત્વા સખીવર્ગયુતા તદનુપૂર્વશઃ

સખીભિર્મંડિતા તિષ્ઠેદભિસર્ત્તું સમુદ્યતા ।
પ્રસ્થાપ્યતે મયા કાચિદિત એવ તતઃ સખી

તયાભિસારિતા સાથ યમુનાયાઃ સમીપતઃ ।
કલ્પવૃક્ષનિકુંજેઽસ્મિન્દિવ્યરત્નમયે ગૃહે

સિતકૃષ્ણનિશાયોગ્યવેષા યાતિ સખીવૃતા ।
કૃષ્ણોઽપિ વિવિધં તત્ર દૃષ્ટ્વા કૌતૂહલં તતઃ

કાત્યાયન્યા મનોજ્ઞાનિ શ્રુત્વા સંગીતકાન્યપિ ।
ધનધાન્યાદિભિસ્તાશ્ચ પ્રીણયિત્વા વિધાનતઃ

જનૈરારાધિતો માત્રા યાતિ સખ્યાનિકેતનમ્ ।
માતરિ પ્રસ્થિતાયાં ચ ભોજયિત્વા તતો ગૃહમ્

સંકેતકં કાંતયાત્ર સમાગચ્છેદલક્ષિતઃ ।
મિલિત્વા તાવુભાવત્ર ક્રીડતો વનરાજિષુ

વિહારૈર્વિવિધૈ રાસલાસ્યહાસપુરસ્સરૈઃ ।
સાર્દ્ધયામદ્વયં નીત્વા રાત્રેરેવં વિહારતઃ

સુષુપ્સૂ વિશતઃ કુંજં પક્ષિણીભિરલક્ષિતૌ ।
એકાંતે કુસુમૈઃ કૢપ્તે કેલિતલ્પે મનોહરે

સુપ્તા વા તિષ્ઠતસ્તત્ર સેવ્યમાનૌ નિજાલિભિઃ ।
ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં નૈત્યકં ચરિતં હરેઃ

પાપિનોઽપિ વિમુચ્યંતે શ્રવણાદસ્ય નારદ ।
નારદ ઉવાચ-
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ ત્વયા દેવિ ન સંશયઃ

હરેર્દૈનંદિનીલીલા યતો મેઽદ્ય પ્રકાશિતા ।
સૂત ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા તાં પરિક્રમ્ય તયા ચાપિ પ્રપૂજિતઃ

અંતર્ધાનં ગતો બ્રહ્મન્નારદો મુનિસત્તમઃ ।
મયાપ્યેતચ્ચાનુપૂર્વ્યાત્સર્વમેવ પ્રકીર્તિતમ્

જપેન્નિત્યં પ્રયત્નેન મંત્રયુગ્મમનુત્તમમ્ ।
કૃષ્ણવક્ત્રાદિદં લબ્ધં પુરા રુદ્રેણ યત્નતઃ

તેનોક્તં નારદાયાપિ નારદેન મમોદિતમ્ ।
સંસ્કારાંશ્ચ વિધાયૈવ મયાપ્યેતત્તવોદિતમ્

ત્વયાપ્યેતદ્ગોપનીયં રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ।
શૌનક ઉવાચ-
કૃતકૃત્યોભવં સાક્ષાત્ત્વત્પ્રસાદાદહં ગુરો

રહસ્યાનાં રહસ્યં યત્ત્વયા મહ્યં પ્રકાશિતમ્ ।
સૂત ઉવાચ-
ધર્માનેતાનુપાતિષ્ઠઞ્જલ્પન્મંત્રમહર્નિશમ્

અચિરાદેવ તદ્દાસ્યમવાપ્સ્યસિ ન સંશયઃ ।
મયાપિ ગમ્યતે બ્રહ્મન્નિત્યમાયતનં વિભોઃ

ગુરોર્ગુરોર્ભાનુજાયાઃ કૂલે ગોપીશ્વરસ્ય ચ

ઇદં ચરિત્રં પરમં પવિત્રં પ્રોક્તં મહેશેન મહાનુભાવમ્ ।
શૃણ્વંતિ યે ભક્તિયુતા મનુષ્યાસ્તે યાંતિ નિત્યં પદમચ્યુતસ્ય

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યમારોગ્યાભીષ્ટસિદ્ધિદમ્ ।
સ્વર્ગાપવર્ગસંપત્તિકારણં પાપનાશનમ્

ભક્ત્યા પઠંતિ યે નિત્યં માનવા વિષ્ણુતત્પરાઃ ।
ન તેષાં પુનરાવૃત્તિર્વિષ્ણુલોકાત્કથંચન

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૃંદાવનમાહાત્મ્યે ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ