Padma Purana · Chapter 5.66

śeṣa uvāca/
kathitau vai sumatinā vālmīkerāśrame śiśū /
putrau svīyāviti jñātvā vālmīkiṃ prati saṃjagau

śrīrāma uvāca/
kau śiśū mama sārūpyadhārakau balināṃ varau /
kimarthaṃ tiṣṭhatastatra dhanurvidyāviśāradau

amātyakathitau śrutvā vismayo mama jāyate /
yau śatrughnaṃ hanūmaṃtaṃ līlayāṃga babaṃdhatuḥ

tasmācchaṃsa mune sarvaṃ bālayośca viceṣṭitam /
yathā me paramā prītirbhavatyevamabhīpsitā

iti tatkathitaṃ śrutvā rājarājasya dhīmataḥ /
uvāca paramaṃ vākyaṃ spaṣṭākṣarasamanvitam

vālmīkiruvāca/
tavāṃtaryāmiṇo nṝṇāṃ kathaṃ jñānaṃ ca no bhavet /
tathāpi kathayāmyatra tava saṃtoṣahetave

rājanyau bālakau mahyamāśrame balināṃ varau /
tvatsārūpyadharau svāṃgamanoharavapurdharau

tvayā yadā vane tyaktā jānakī vai nirāgasī /
aṃtarvatnī vane ghore vilapaṃtī muhurmuhuḥ

kurarīmiva duḥkhārtāṃ vīkṣyāhaṃ tava vallabhām /
janakasya sutāṃ puṇyāmāśrame tvānayaṃ tadā

tasyāḥ parṇakuṭīramyā racitā muniputrakaiḥ /
tasyāmasūta putrau dvau bhāsayaṃtau diśo daśa

tayorakaravaṃ nāma kuśo lava iti sphuṭam /
vavṛdhāte'niśaṃ tatra śuklapakṣe yathā śaśī

kālenopanayādyāni sarvāṇi kṛtavānaham /
vedānsāṃgānahaṃ sarvāngrāhayāmāsa bhūpate

sarvāṇi sarahasyāni śṛṇuṣva mukhato mama /
āyurvedaṃ dhanurvidyāṃ śastravidyāṃ tathaiva ca

vidyāṃ jālaṃdharīṃ cātha saṃgītakuśalau kṛtau /
gaṃgākūle gāyamānau latākuṃjavaneṣu ca

caṃcalau calacittau tau sarvavidyāviśāradau /
tadāhamatisaṃtoṣaṃ prāptaścāhaṃ raghūttama

dattvā sarvāṇi cāstrāṇi mastake nihitaḥ karaḥ /
atīvagānakuśalau dṛṣṭvā lokā visiṣmire /
ṣaḍjamadhyamagāṃdhārasvarabhedaviśāradau

tathāvidhau vilokyāhaṃ gāpayāmi manoharam /
bhaviṣyajñānayogācca kṛtaṃ rāmāyaṇaṃ śubham

mṛdaṃgapaṇavādyādi yaṃtravīṇāviśāradau /
vanevane ca gāyaṃtau mṛgapakṣivimohakau

adbhutaṃ gītamādhuryaṃ tava rāmakumārayoḥ /
śrotuṃ tau varuṇo bālā vā nināya vibhāvarīm

manoharavayorūpau gānavidyābdhipāragau /
kumārau jagadustatra lokeśādeśataḥ kalam

paramaṃ madhuraṃ ramyaṃ pavitraṃ caritaṃ tava /
śuśrāva varuṇaḥ sārddhaṃ kuṭuṃbena ca gāyakaiḥ

śṛṇvannaiva gatastṛptiṃ mitreṇa varuṇaḥ saha /
sudhāto'pi paraṃ svāducaritaṃ raghunaṃdana

gānānaṃdamahālobha hṛtaprāṇeṃdriyakriyaḥ /
pratyāgaṃtuṃ dideśāsau kumārau na hi tāvakau

ramaṇīya mahābhogairlobhitāvapi bālakau /
calitau na guroścātmamātuḥ pādāṃbujasmṛteḥ

ahaṃ cāpi gataḥ paścādvaruṇālayamuttamam /
varuṇaḥ premasahitaḥ pūjāṃ cakre mama prabho

pṛcchate janmakarmādi sarvajñāyāpi bālayoḥ /
varuṇāyābruvaṃ sarvaṃ janmavidyādyupāgamam

śrutvā sītāsutau devaḥ sa cakreṃbarabhūṣaṇaiḥ /
devadattamiti grāhyamiti madvākyagauravāt

āhṛtaṃ rājaputrābhyāṃ yaddattaṃ varuṇena tat /
prasannena tayorvādyagānavidyāvayoguṇaiḥ /
tato māmabravītsītāmuddiśya varuṇaḥ kṛtī

sītāpati vratādhuryā rūpaśīlavayonvitā /
vīraputrā mahābhāgā tyāgaṃ nārhati karhicit

mahatī hāniretasyāstyāge hi raghunaṃdana /
siddhīnāṃ paramāsiddhireṣā te hyanapāyinī

pāmarairmahimānāsyā jñāyate yadi dūṣitaiḥ /
kā hānistāvatā rāma puṇyaśravaṇakīrtana

asmatsākṣikametasyāḥ pāvanaṃ caritaṃ sadā /
sadyaste siddhimāyāṃti ye sītāpadaciṃtakāḥ

yasyāḥ saṃkalpamātreṇa janmasthitilayādikāḥ /
bhavaṃti jagatāṃ nityaṃ vyāpārā aiśvarā amī

sītā mṛtyuḥsudhā ceyaṃ tapatyeṣā ca varṣati /
svargo mokṣastapo yogo dānaṃ ca tava jānakī

brahmāṇaṃ śivamanyāṃśca lokapālānmadādikān /
karotyeṣā karotyeva nānyā sītā tava priyā

tvaṃ pitā sarvalokānāṃ sītā ca jananītyataḥ /
kudṛṣṭiratra tu kṣemayogyā na tava karhicit

vetti sītāṃ sadā śuddhāṃ sarvajño bhagavānsvayam /
bhavānapi sutāṃ bhūmeḥ prāṇādapi garīyasīm

ādartavyā tvayā tasmātpriyā śuddheti jānakī /
na ca śāpaparābhūtiḥ sītāyāṃ tvayi vā vibho

imāni mama vākyāni vācyāni jagatāṃ patim /
rāmaṃ prati tvayā sākṣādvālmīke munisattama

ityukto varuṇenāhaṃ sītāsaṃgrahakāraṇāt /
evameva hi sarvaiśca lokapālairapi prabho

śrutaṃ rāmāyaṇodgānaṃ putrābhyāṃ te surāsuraiḥ /
gaṃdharvairapi sarvaiśca kautukāviṣṭamānasaiḥ

prasannā eva sarve'pi praśaśaṃsuḥ sutau ca te /
trailokyaṃ mohitaṃ tābhyāṃ rūpagānavayoguṇaiḥ

dattaṃ yallokapālaistu sutābhyāṃ svīkṛtaṃ hi tat /
ṛṣibhiśca varā ābhyāmanyebhyaḥ kīrtireva ca

ekarāmaṃ jagatsarvaṃ pūrvaṃ munivilokitam /
trirāmamadhunā jāṃtaṃ sutābhyāṃ tekhilekṣitam

ekakāmaparāmūrtirloke pūrvamavekṣitā /
kāmaiścaturbhiradyāyaṃ jāyate ca yatastataḥ

sarvatrānyatra rājeṃdra rāmaputrau kuśīlavau /
gīyate atra saṃkocaḥ kiṃ kṛto viduṣi tvayi

kṛteṣu tava sarveṣu śrūyate mahatī stutiḥ /
tyāgādanyatra sītāyāḥ puṇyaślokaśiromaṇe

tvayā trailokyanāthena gārhasthyamanukurvatā /
aṃgīkāryau sutau rāmavidyāśīlaguṇānvitau

na tau svāṃ mātaraṃ hitvā sthāsyato'bhavadaṃtike /
jananyā sahitau tasmādākāryau bhavatā sutau

datta eva tayedānīṃ senāsaṃjīvanātpunaḥ /
pratyayaḥ sarvalokānāṃ pāvanaḥ patatāmapi

nājñātaṃ tena cāsmākaṃ nāmarāṇāṃ ca mānada /
śuddhau tasyāstu lokānāṃ yannaṣṭaṃ tadiha dhruvam

śeṣa uvāca/
iti vālmīkinā rāmaḥ sarvajño'pyavabodhitaḥ /
stutvā natvā ca vālmīkiṃ pratyuvāca sa lakṣmaṇam

gaccha tātādhunā sītāmānetuṃ dharmacāriṇīm /
saputrāṃ rathamāsthāya sumaṃtrasahitaḥ sakhe

śrāvayitvā mamemāni muneśca vacanānyapi /
saṃbodhya ca purīmetāṃ sītāṃ pratyānayāśu tām

lakṣmaṇa uvāca/
yāsyāmi tava saṃdeśātsarveṣāṃ naḥ prabhorvibho /
devyā yāsyati ceddeva yātrā me saphalā tataḥ

mayi sāmābhyasūyaiva pūrvadoṣavaśātsatī /
anāgatāyāṃ tasyāṃ tu kṣamasvāgaṃtukaṃ mama

ityuktvā lakṣmaṇo rāmaṃ rathe sthitvā nṛpājñayā /
sumitramuniśiṣyābhyāṃ yuto'gādbhūmijāśramam

kathaṃ prasādanīyā syātsītā bhagavatī mayā /
pūrvadoṣaṃ vijānaṃtī rāmādhīnasya me sadā

evaṃ saṃciṃtayannaṃtarharṣasaṃkoca madhyagaḥ /
lakṣmaṇaḥ prāpa sītāyā āśramaṃ śramanāśanam

rathātsothāvaruhyārādaśruruddhavilocanaḥ /
ārye pūjye bhagavati śubhe iti vadanmuhuḥ

papāta pādayostasyā vepamānākhilāṃgakaḥ /
utthāpitastayā devyā prītivihvalayā sa ca

kimarthamāgataḥ saumya vanaṃ munijanapriyam /
āste sa kuśalī devaḥ kausalyāśuktimauktikaḥ

aroṣo mayi kaścitsa kīrtyā kevalayādṛtaḥ /
kīrtyate sarvalokaiśca kalyāṇaguṇasāgaraḥ

akīrtibhītimāpannastyaktuṃ māṃ tvāṃ niyuktavān /
yadi tataśca lokeṣu kīrtistasyāmalābhavat

mṛtvāpi patisatkīrtiṃ kurvaṃtyā me hi susthirā /
patisāmīpyamevāśu bhūyādeva hi devara

tyaktayāpi mayā tena nāsau tyakto manāgapi /
phalaṃ hi sādhanāyattaṃ hetuḥ phalavaśo na tu

kausalyāśalyaśūnyāsau kṛpāpūrṇā sadā mayi /
āste kuśalinī yasyāḥ putrastrailokyapālakaḥ

sarve kuśalinaḥ saṃti bharatādyāśca bāṃdhavāḥ /
sumitrā ca mahābhāgā yasyāḥ prāṇādahaṃ priyā

madvatkiṃ tvamapi tyaktaḥ sarvalokeṣu kīrtaye /
rājñaḥ kiṃ dustyajaṃ tasya svātmāpi yasya na priyaḥ

ityevaṃ bahudhā pṛṣṭastayā rāmānujaḥ satām /
uvāca kuśalī devaḥ kuśalaṃ tvayi pṛcchati

kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ /
papracchuḥ kuśalaṃ devi prītyā tvāmāśiṣā saha

kuśalapraśnapūrvaṃ hi tava pādābhivaṃdanam /
nivedayāmi śatrughna bharatābhyāṃ kṛtaṃ śubhe

gurubhirgurupatnībhiḥ sarvābhirapi te śubhe /
dattāśīḥ kuśalapraśnaḥ kṛtaśca tvayi jānaki

ākārayati devastvāṃ nirvyalīkena cātmavān /
alabhyānyaratistvatto'nyatra sarvatra bhāmini

śūnyā eva diśaḥ sarvāstvāṃ vinā janakātmaje /
paśyanroditi nātho no rodayannitarānapi

yatra devi sthitāsi tvaṃ nityaṃ smarati rāghavaḥ /
aśūnyaṃ tu tamevāsau manyamāno videhaje

dhanyo'yamāśramo jāto vālmīkeryatra jānakī /
kālaṃ kṣapati vārtābhirmadīyābhirvadanniti

uktavānyadrudankiṃcitsvāmī nastvayi tacchṛṇu /
vyaktībhavati vakturyaddhṛdgataṃ tadasaṃśayam

lokā vadaṃti māmeva sarveṣāmīśvareśvaram /
ahaṃ tvadṛṣṭamevaiṣāṃ svataṃtraṃ kāraṇaṃ bruve

adṛṣṭameva kāryeṣu sarveśo'pyanugacchati /
īśanīyāḥ kuto naitadanvīyuḥ sukhaduḥkhayoḥ

dhanurbhaṃge matibhraṃśe kaikayyā maraṇe pituḥ /
araṇyagamane tatra haraṇe tava vāridheḥ

taraṇe rakṣasāṃ bharturmāraṇe'pi raṇeraṇe /
sahāyībhavane mahyamṛkṣavānararakṣasām

lābhe tava pratijñāyāḥ satyatve ca satīmaṇe /
punaḥ svabaṃdhusaṃbaṃdhe rājyaprāptau ca bhāmini

punaḥ priyāviyoge ca kāraṇaṃ yadavāraṇam /
prasīdati tadevādya saṃyoge punarāvayoḥ

vedo'nyathā kṛto yena lokotpatti layau yataḥ /
lokānanugatastasmātkāraṇaṃ prathamaṃ tvaham

adṛṣṭamanuvartaṃte lokāḥ saṃpratibodhakāḥ /
bhogena jīryate'dṛṣṭaṃ tattadbhuktaṃ tvayā vane

sneho'kāraṇakaḥ sīte vardhamāno mama tvayi /
lokādṛṣṭe tiraskṛtya tvāmāhvayata ādarāt

śaṅkitenāpi doṣeṇa snehanairmalyamajjanam /
bhavatīti sa vai śuddha āsvādyo vibudhaiḥ sadā

snehaśuddhiriyaṃ bhadre kṛtā me tvayi nānyathā /
maṃtavyaṃ rakṣito'pyeṣa lokaḥ śiṣṭānuvartinā

āvayorniṃdayā devi sarvāvasthā suśuddhaye /
loko naśyeddhi saṃmūḍhaścaritairmahatāmayam

āvayorujjvalā kīrtirāvayorujjvalo rasaḥ /
āvayorujjvalau vaṃśāvāvayorujjvalāḥ kriyāḥ

bhaveyurāvayoḥ kīrtirgāyakā ujjvalā bhuvi /
āvayorbhaktimaṃto ye te yāṃtyaṃte bhavāṃbudheḥ

ityuktā bhavatī tena prīyamāṇena te guṇaiḥ /
patyuḥ pādāṃbuje draṣṭuṃ karotu sadayaṃ manaḥ

vāsāṃsi ramaṇīyāni bhūṣaṇāni mahāṃti ca /
aṃgarāgastathā gaṃdhā manojñāstvayi yojitāḥ

ratho dāsyaśca rāmeṇa preṣitā utsavāyate /
chatraṃ ca cāmare śubhre gajā aśvāśca śobhane

stūyamānā dvijaśreṣṭhaiḥ sūtamāgadhabaṃdibhiḥ /
vaṃdyamānā purastrībhiḥ sevyamānā ca yoddhṛbhiḥ

puṣpaiḥ saṃchādyamānā ca devīdevāṃganādibhiḥ /
dhanāni dadatī tebhyo dvijātibhyo yathepsitam

gajārūḍhau kumārau ca puraskṛtya janeśvarī /
mayānugamyamānā ca gacchāyodhyāṃ nijāṃ purīm

tvayi tatra gatāyāṃ tu saṃgatāyāṃ priyeṇa te /
sarvāsāṃ rājanārīṇāmāgatānāṃ ca sarvaśaḥ

sarvāsāmṛṣipatnīnāṃ kausalānāṃ tathaiva ca /
maṃgalairvādyagītādyairbhavatvadya mahotsavaḥ

śeṣa uvāca-/
itivijñāpanāṃ devī śrutvā sītā tamāha sā /
nāhaṃ kīrtikarī rājño hyapakīrtiḥ svayaṃ tvaham

kiṃ mayā tasya sādhyaṃ syāddharmakāmārthaśūnyayā /
satyevaṃ bhavatāṃ bhūpe ko viśvāso niraṃkuśe

pratyakṣā vā parokṣā vā bharturdoṣā manaḥsthitāḥ /
na vācyā jātu mādṛśyā kalyāṇakulajātayā

pāṇigrahaṇakāle me yadrūpo hṛdaye sthitaḥ /
tadrūpo hṛdayānnāsau kadācidapasarpati

lakṣmaṇemau kumārau me tattejoṃśasamudbhavau /
vaṃśāṃkurau mahāśūrau dhanurvidyāviśāradau

nītvā pituḥ samīpaṃ tu lālanīyau prayatnataḥ /
tapasārādhayiṣyāmi rāmaṃ kāmamiha sthitā

vācyaṃ tvayā mahābhāga pūjyapādābhivaṃdanam /
sarvebhyaḥ kuśalaṃ cāpi gatveto madapekṣayā

putrau samādiśatsītā gacchataṃ pituraṃtikam /
śuśrūṣaṇīya evāsau bhavadbhyāṃ svapadapradaḥ

ājñaptāvapyanicchaṃtau tau kumārau kuśīlavau /
vālmīkivacanāttatra jagmatuśca salakṣmaṇau

vālmīkereva pādābjasamīpaṃ tatsutau gatau /
lakṣmaṇo'pi vavaṃde taṃ gatvā bālakasaṃyutaḥ

vālmīkirlakṣmaṇastau tu kumārau militā amī /
sabhāyāṃ saṃsthitaṃ rāmaṃ jñātvā te jagmurutsukāḥ

lakṣmaṇaḥ praṇipatyātha sītāvākyādisarvaśaḥ /
kathayāmāsa rāmāya harṣaśokayutaḥ sudhīḥ

sītāsaṃdeśavākyebhyo rāmo mūrcchāṃ samanvabhūt /
saṃjñāmavāpya covāca lakṣmaṇaṃ nayakovidam

gaccha mitra punastatra yatnena mahatā ca tām /
śīghramānaya bhadraṃ te madvākyāni nivedya ca

araṇye kiṃ tapasyaṃtyā gatiranyā viciṃtitā /
śrutā dṛṣṭātha vā matto yannāgacchasi jānaki

tvadicchayā tvameveto gatāraṇyaṃ munipriyam /
pūjitā munipatnyastā dṛṣṭā munigaṇāstvayā

pūrṇo manorathaste'dya kiṃ nāgacchasi bhāmini /
na doṣaṃ mayi paśyestvaṃ svātmecchāyā vilokanāt

gatvā gatvātha vāmoru patireva gatiḥ striyāḥ /
nirguṇopi guṇāṃbhodhiḥ kiṃpunarmanasepsitaḥ

yāyā kriyākulastrīṇāṃ sāsā patyuḥ pratuṣṭaye /
pūrvamevapratuṣṭo'hamidānīṃ sutarāṃ tvayi

yāgo japastapodānaṃ vrataṃ tīrthaṃ dayādikam /
devāśca mayi saṃtuṣṭe tuṣṭametadasaṃśayam

śeṣa uvāca-/
iti saṃdeśamādāya sītāṃ prati jagatpateḥ /
āha lakṣmaṇa ātmeśamānataḥ praṇayāddharau

sītānayanamuddiśya prasannastvaṃ yadūcivān /
kathayiṣyāmi tadvākyaṃ vinayena samanvitam

ityuktvā pādayornatvā raghunāthasya lakṣmaṇaḥ /
jagāma tvaritaḥ sītāṃ rathe tiṣṭhanmahājave

vālmīkiḥ śrīyutau vīkṣya rāmaputrau mahaujasau /
uvāca smitamādhāya mukhaṃ kṛtvā manoharam

yuvāṃ pragāyatāṃ putrau rāmacāritramadbhutam /
vīṇāṃ pravādayaṃtau ca kalagānena śobhitam

ityaktau tau sutau rāmacāritraṃ bahupuṇyadam /
agāyatāṃ mahābhāgau suvākyapadacitritam

yasmindharmavidhiḥ sākṣātpātivratyaṃ tu yatsthitam /
bhrātṛsneho mahānyatra gurubhaktistathaiva ca

svāmisevakayoryatra nītirmūrtimatī kila /
adharmakaraśāstiṃ vai yatra sākṣādraghūdvahāt

tadgānena jagadvyāptaṃ divi devā api sthitāḥ /
kinnarā api yadgānaṃ śrutvā mūrcchāmitāḥ kṣaṇāt

vīṇāyāraṇitaṃ śrutvā tālamānena śobhitam /
nikhilā pariṣattatra śālabhaṃ jīvacitritā

harṣādaśrūṇimuṃcaṃto rāmādyā bhūmipāstathā /
tadgānapaṃcamālāpamohitāścitritopamāḥ

tatra rāmaḥ sutau dṛṣṭvā mahāgānavimohakau /
adāttābhyāṃ suvarṇasya lakṣaṃ lakṣaṃ pṛthakpṛthak

tadā dānaparaṃ dṛṣṭvā vālmīkiṃ munisattamam /
abrūtāṃ prahasaṃtau tau kiṃcidvakrabhruvau tataḥ

mune mahānayonena kriyate bhūmipena vai /
yadāvābhyāṃ suvarṇāni dātumicchati lobhayan

pratigraho brāhmaṇānāṃ śasyate netareṣu vai /
pratigrahaparo rājā narakāyaiva kalpate

āvayoḥ kṛpayā muktaṃ rājyaṃ bhuṃkte mahīpatiḥ /
kathaṃ dātuṃ suvarṇāni vāṃchati śreyasāṃcitaḥ

ityuktavaṃtau tau dṛṣṭvā vālmīkiḥ kṛpayāyutaḥ /
aśaṃsadyuṣmatpitaraṃ jānīthāṃ nītivittamau

iti śrutvā munervākyaṃ bālakau nṛpapādayoḥ /
lagnau vinayasaṃyuktau mātṛbhaktyātinirmalau

rāmo bālau dṛḍhaṃ svāṃge parirabhya mudānvitaḥ /
mene striyāstadā dharmau mūrtimaṃtāvupasthitau

sabhāpi rāmasutayorvīkṣya vaktre manorame /
jānakīpatibhaktitvaṃ satyaṃ mene munīśvara

iti śeṣamukhaproktaṃ śrutvā vātsyāyano'bravīt /
rāmāyaṇaṃ śrotumanāḥ sarvadharmasamanvitam

vātsyāyana uvāca/
kasminkāle kṛtaṃ svāminrāmāyaṇamidaṃ mahat /
kasmāccakāra kintatra varṇanaṃ tadvadasva me

śeṣa uvāca-/
ekadā gatavānvipro vālmīkirvipinaṃ mahat /
yatra tālāstamālāśca kiṃśukā yatra puṣpitāḥ

ketakī yatra rajasā kurvatī saurabhaṃ vanam /
śaśiprabheva mahatī dṛśyate śubhrakarṇabhṛt /
caṃpakobakulaścāpi kovidāraḥ kuraṃṭakaḥ

aneke puṣpitā yatra pādapāḥ śobhane vane /
kokilānāṃ virāveṇa ṣaṭpadānāṃ ca śabditaiḥ

saṃghuṣṭaṃ sarvato ramyaṃ manoharavayonvitam /
tatra krauṃcayugaṃ ramyaṃ kāmabāṇaprapīḍitam

parasparaṃ prahṛṣitaṃ reme snigdhatayā sthitam /
tadā vyādhaḥ samāgatya tayorekaṃ manoharam

avadhīnnirdayaḥ kaścinmāṃsāsvādanalolupaḥ /
tadā krauṃcī vyādhahataṃ svapatiṃ vīkṣya duḥkhitā

vilalāpa bhṛśaṃ duḥkhānmuṃcaṃtī rāvamuccakaiḥ /
tadā muniḥ prakupito niṣādaṃ krauṃcaghātakam

śaśāpa vāryupaspṛśya saritaḥ pāvanaṃ śubham /
mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvamagamaḥ śāśvatīḥ samāḥ

yatkrauṃcapakṣiṇorekamavadhīḥ kāmamohitam /
tadā prabaṃdhaṃ ślokasya jātaṃ matvā hyanudvijāḥ

ūcurmuniṃ prahṛṣṭāste śaṃsaṃtaḥ sādhusādhviti /
svāmiñchāpodite vākye bhāratīślokamātanot

atyaṃtaṃ mohano jātaḥ śloko'yaṃ munisattama /
tadā muniḥ prahṛṣṭātmā babhūva vāḍavarṣabha /
tasminkāle samāgatya brahmā putraiḥ samanvitaḥ

vaco jagāda vālmīkiṃ dhanyosi tvaṃ munīśvara /
bhāratī tvanmukhe sthitvā ślokatvaṃ samapadyata

tasmādrāmāyaṇaṃ ramyaṃ kuruṣva madhurākṣaram /
yena te vimalā kīrtirākalpāṃtaṃ bhaviṣyati

dhanyā saiva mukhe vāṇī rāmanāmnā samanvitā /
anyā kāmakathā nṝṇāṃ janayatyeva pātakam

tasmātkuruṣva rāmasya caritaṃ lokaviśrutam /
yena syātpāpināṃ pāpahānireva padepade

ityuktvāṃtardadhe sraṣṭā sarvadevaiḥ samanvitaḥ /
tataḥ saciṃtayāmāsa kathaṃ rāmāyaṇaṃ bhavet

tadā dhyānaparo jāto nadītīre manorame /
tasya cetasyatho rāmaḥ prādurbhūto manoharaḥ

nīlotpaladalaśyāmaṃ rāmaṃ rājīvalocanam /
nirīkṣya tasya caritaṃ bhūtaṃbhāvibhavacca yat

tadātyaṃtaṃ mudaṃ prāpto rāmāyaṇamathāsṛjat /
manoramapadairyuktaṃ vṛttairbahuvidhairapi

ṣaṭkāṃḍāni suramyāṇi yatra rāmāyaṇe'nagha /
bālamāraṇyakaṃ cānyatkiṣkiṃdhā suṃdaraṃ tathā

yuddhamuttaramanyacca ṣaḍetāni mahāmate /
śṛṇuyādyo naraḥ puṇyātsarvapāpaiḥ pramucyate

tatra bāle tu saṃtuṣṭaḥ putreṣṭyā caturassutān /
prāpa paṃktirathaḥ sākṣāddhariṃ brahmasanātanam

sa kauśikamakhaṃ gatvā sītāmudvāhya bhārgavam /
āgatya puramutkṛṣṭo yauvarājyaprakalpanam

mātṛvākyādvanaṃ prāgādgaṃgāmuttīrya parvatam /
citrakūṭaṃ mahilayā lakṣmaṇena samanvitaḥ

bharatastaṃ vane śrutvā jagāma bhrātaraṃ nayī /
tamaprāpya svayaṃ naṃdigrāme vāsamacīkarat

bālametacchṛṇuṣvānyadāraṇyakasamudbhavam /
munīnāmāśrame vāsastatra tatropavarṇanam

nāsācchedaḥ śūrpaṇakhyāḥ kharadūṣaṇanāśanam /
māyāmārīcahananaṃ daityādrāmāpahāraṇam

vane virahiṇā bhrāṃtaṃ manuṣyacaritaṃ bhṛtam /
kabaṃdhaprekṣaṇaṃ tatra pampāyāṃ gamanaṃ tathā

hanūmatā saṃgamanamityetadvanasaṃjñitam /
aparaṃ ca śṛṇu mune saṃkṣipya kathayāmyaham

saptatālaprabhedaśca vālermāraṇamadbhutam /
sugrīve rājyadānaṃ ca nagavarṇanamityuta

lakṣmaṇātkarmasaṃdeśaḥ sugrīvasya vivāsanam /
tathā sainyasamuddeśaḥ sītānveṣaṇamapyuta

saṃpātiprekṣaṇaṃ tatra vāridherlaṃghanaṃ tathā /
paratīre kapiprāptiḥ kaiṣkiṃdhaṃ kāṃḍamadbhutam

suṃdaraṃ śṛṇu kāṃḍaṃ vai yatra rāmakathādbhutā /
pratigehe prati bhrāṃtiḥ kapeścitrasya darśanam

sītāsaṃdarśanaṃ tatra jānakyābhāṣaṇaṃ tathā /
vanabhaṃgaḥ prakupitairbaṃdhanaṃ vānarasya ca

tato laṃkāprajvalanaṃ vānaraiḥ saṃgatistataḥ /
rāmābhijñānadānaṃ ca sainyaprasthānameva ca

samudre setukaraṇaṃ śukasāraṇasaṃgatiḥ /
iti suṃdaramākhyātaṃ yuddhe sītāsamāgamaḥ

uttare ṛṣisaṃvādo yajñaprāraṃbha eva ca /
tatrānekā rāmakathāḥ śṛṇvatāṃ pāpanāśakāḥ

iti ṣaṭkāṃḍamākhyātaṃ brahmahatyāpanodanam /
saṃkṣepato mayā tubhyamākhyātaṃ sumanoharam

caturviṃśatisāhasraṃ ṣaṭkāṃḍaparicihnitam /
tadvai rāmāyaṇaṃ proktaṃ mahāpātakanāśanam

tacchrutvā rāghavaḥ prītaḥ putrāvādhāya cāsane /
dṛḍhaṃ tau parirabhyātha sītāṃ sasmāra vallabhām

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe/
rāmāyaṇagānaṃnāma ṣaṭṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ