Padma Purana · Chapter 5.65

śeṣa uvāca/
kṣaṇānmūrcchāṃ jahau vīraḥ śatrughnaḥ samarāṃgaṇe /
anye'pi vīrābalino mūrcchāṃ prāptāḥ sujīvitāḥ

śatrughno vājināṃ śreṣṭhaṃ dadarśa purataḥ sthitam /
ātmānaṃ ca śirastrāṇarahitaṃ sainyajīvitam

vīkṣya citramidaṃ svāṃte cakāraca jagāda ha /
sumatiṃ maṃtriṇāṃ śreṣṭhaṃ mūrcchāvirahitaṃ tadā

kṛpāṃ kṛtvā hayaṃ prādādbālo yajñasya pūrtaye /
gacchāma rāmaṃ tarasā hayāgamanakāṃkṣiṇam

ityuktvā sa rathe sthitvā hayamādāya vegataḥ /
yayau tadāśramāddūraṃ bherīśaṃkhavivarjitaḥ

tatpṛṣṭhato mahāsainyaṃ caturaṃgasamanvitam /
cacāla kurvansaṃbhagnaṃ svabhāreṇa phaṇīśvaram

javena jāhnavīṃ tīrtvā kallolajalaśālinīm /
jagāma viṣaye svīye svakīyajanaśobhite

puṣkalena yuto rājā surathena samanvitaḥ /
rathe maṇimaye tiṣṭhanmahatkodaṃḍadhārakaḥ

hayaṃ taṃ purataḥ kṛtvā ratnamālāvibhūṣitam /
śvetātapatraṃ tasyaiva mūrdhni cāmarabhūṣitam

anekarathasāhasraiḥ parito balibhirnṛpaiḥ /
udyatkodaṃḍalalitairvīranādavibhūṣitaiḥ

krameṇa nagarīṃ prāpa sūryavaṃśavibhūṣitām /
anekaiḥ ketubhiḥ śreṣṭhairbhūṣitāṃ durgarājitām

rāmaḥ śrutvā hayaṃ prāptaṃ śatrughnena sahāmunā /
puṣkalena ca vīreṇa yayau harṣamanekadhā

kaṭakaṃ nirdideśāsau caturaṃgaṃ mahābalam /
lakṣmaṇaṃ preṣayāmāsa bhrātaraṃ balināṃ varam

lakṣmaṇaḥ sainyasahito gatvā bhrātaramāgatam /
parirebhe mudākrāṃtaḥ kṣataśobhitagātrakam

sarvatra kuśalaṃ pṛṣṭo vārtāṃ cātra cakāra saḥ /
paramaṃ harṣamāpannaḥ śatrughnaḥ saṃgato mudā

saumitriḥ svarathe sthitvā bhrātrā saha mahāmanāḥ /
sainyena mahatā vīro yayau svanagarīṃ prati

sarayūḥ puṇyasalilā pavitrita jagattrayā /
rāmapādarajaḥ pūtā śaraccaṃdrasamaprabhā

haṃsakāraṃḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā /
vicitrataravarṇaiśca pakṣibhirnāditā bhṛśam

maṃḍapāstatra bahuśo rāmacaṃdreṇakāritāḥ /
brāhmaṇānāṃ vedavidāṃ pṛthakpāṭhaninādakāḥ

kṣatriyāstatra bahavo dhanuḥpāṇi suśobhitāḥ /
jyāṭaṃkāreṇa bahunā nādayaṃto mahītalam

bhuṃjate brāhmaṇā yatra vicitrānnairmanoharaiḥ /
parasparaṃ prapaśyaṃto vārtāṃ cakrurmanoharām

pāyasānnāni śubhrāṇi caṃdrakāṃtisamāni ca /
kṣīrājyabahuyuktāni śarkarāmiśritāni ca

apūpāstatra bahulāścaṃdrabiṃbasamāḥ śriyā /
karpūrādisugaṃdhena vāsitāḥ sumanoharāḥ

phenikāghaṭakāḥ snigdhāḥ śatacchidrā viraṃdhrakāḥ /
śaṣkulyo maṃḍakāmṛṣṭā madhurānnasamanvitāḥ

bhaktaṃ kumudasaṃkāśaṃ mudgadālivimiśritam /
sugaṃdhena samāyuktamatyaṃtaṃ prītidāyakam

odano dadhinā yukto bhīmasenasamanvitaḥ /
svādupākakaraiḥ sṛṣṭaḥ pātre muktaḥ praveṣakaiḥ

tatra keciddvijāḥ pātre nikṣiptaṃ vīkṣya pāyasam /
parasparaṃ te pratyūcuḥ kimidaṃ dṛśyate'dbhutam

kiṃ caṃdrabiṃbaṃ nabhasaḥ patitaṃ tamaso bhayāt /
amṛtaṃ tu bhavatyatra mṛtyunāśakamadbhutam

tacchrutvā roṣatāmrākṣaḥ provācānyo dvijottamaḥ /
nabhavatyeva caṃdrasya biṃbaṃ tvamṛtaviplutam

ekamiṃdorvapustvetaddṛśyate sadṛśaṃ katham /
brāhmaṇānāṃ sahasrasya pātre pātre pṛthakpṛthak

tato jānīhi kumudaṃ karpūraṃ vā bhaviṣyati /
mā jānīhi mṛgāṃkasya biṃbaṃ śubhraśriyānvitam

tāvadanyo ruṣākrāṃto dhunvansvaṃ mastakaṃ tathā /
na jānaṃti dvijā mūḍhāḥ svādujñānā vicakṣaṇāḥ

idaṃ tu kṣaudrakaṃdasyarasena paripācitam /
jānīhi śatapatrasya puṣpāṇi madhurāṇi ca

evaṃ parasparaṃ viprāḥ kaṃdamūlaphalāśinaḥ /
tarkayaṃti mune prītā rasajñāne'tilolupāḥ

tāvadanyo dvijaḥ prāha kṣattriyāṇāṃ varaṃ januḥ /
bhokṣyaṃte tādṛśaṃ tvannaṃ mahatpuṇyairupaskṛtam

tadā taṃ prābravīdvipro dattasya phalamīdṛśam /
ye dadatyagrajanmabhyaḥ prāpnuvaṃti ta īpsitam

yairarcito naiva harirnaivedyairvividhairmuhuḥ /
teṣāmetādṛśaṃ bhojyaṃ na bhavedakṣigocaram

yairnarairagrajanmāno bhojitā vividhai rasaiḥ /
bhuṃjate te svādurasaṃ pāpināṃ cakṣurujjhitam

evaṃvidhairasairmiṣṭairbhojitā dvijasattamāḥ /
maṃḍape vipaṭhaṃtaste śabdabrahmavicakṣaṇāḥ

nṛtyaṃtyeke hasantyeke nadantyeke praharṣitāḥ /
utsavo bahurudbhāti tatra śatrughna āgamat

rāmaḥ śatrughnamāyāṃtaṃ puṣkalena samanvitam /
nirīkṣyamudamudbhūtāṃ rakṣituṃ nāśakattadā

yāvaduttiṣṭhate rāmo bhrātaraṃ hayapālakam /
tāvadrāmapadelagnaḥ śatrughno bhrātṛvatsalaḥ

pādayoḥ patitaṃ vīkṣya bhrātaraṃ vinayānvitam /
parirebhe dṛḍhaṃ prītaḥ kṣatasaṃśobhitāṃgakam

aśrūṇi bahudhā muṃcanharṣācchirasi rāghavaḥ /
atyaṃtaṃ paramāṃ prāpa mudaṃ vacanadūragām

puṣkalaṃ svīyapadayornamraṃ vinayavihvalaḥ /
sudṛḍhaṃ bhujayormadhye vinīyāpīḍayadbhṛśam

hanūmaṃtaṃ tathā vīraṃ sugrīvaṃ cāṃgadaṃ tathā /
lakṣmīnidhiṃ janakajaṃ pratāpāgryaṃ ripuṃjayam

subāhuṃ sumadaṃ vīraṃ vimalaṃ nīlaratnakam /
satyavaṃtaṃ vīramaṇiṃ surathaṃ rāmasevakam

anyānapi mahābhāgānraghunāthaḥ svayaṃ tadā /
parirebhe dṛḍhaṃ snigdhānpādayoḥ praṇatānnṛpān

sumatiḥ śrīraghupatiṃ bhaktānugrahakārakam /
parirabhya dṛḍhaṃ prītaḥ saṃmukhe tiṣṭhadunnataḥ

tadā rāmo nijāmātyaṃ vīkṣya sānnidhyamāgatam /
uvāca paramaprītyā maṃtriṇaṃ vadatāṃ varaḥ

sumate maṃtriṇāṃ śreṣṭha śaṃśa me vāgmināṃ vara /
ka ete bhūmipāḥ sarve kathamatra samāgatāḥ

kutrakutra hayaḥ prāptaḥ kenakena niyaṃtritaḥ /
kathaṃ vai mocito bhrātrā mahābalasuśālinā

śeṣa uvāca/
ityukto maṃtriṇāṃ śreṣṭhaḥ sumatiḥ prāha rāghavam /
prahasanmeghagaṃbhīra nādena ca subuddhimān

sumatiruvāca/
sarvajñasya puraste'dya mayā kathamudīryate /
pṛcchasi tvaṃ lokarītyā sarvaṃ jānāsi sarvadṛk

tathāpi tava nirdeśaṃ śirasyādhāya sarvadā /
bravīmi tacchṛṇuṣvādya sarvarājaśiromaṇe

tvatprasādādaho svāminsarvatra jagatītale /
paribabhrāma te vāho bhālapatrasuśobhitaḥ

na kaścittaṃ nijagrāha svanāmabaladarpitaḥ /
svaṃ svaṃ rājyaṃ samarpyātha praṇemuste padāṃbujam

ko vā rāvaṇa daityeṃdra nihaṃturvājisattamam /
gṛhṇāti vijayākāṃkṣī jarāmaraṇavarjitaḥ

ahicchatrāṃ gatastāvattava vājī manoramaḥ /
tadrājā sumadaḥ śrutvā hayaṃ prāptaṃ tava prabho

saputraḥ prabalaḥ sarvasainyena balinā vṛtaḥ /
sarvaṃ samarpayāmāsa rājyaṃ nihatakaṃṭakam

yo rājā jagatāṃ netrīṃ mātaraṃ jagadaṃbikām /
prasādya ciramāyuṣyaṃ lebhe rājyamakaṃṭakam

sa eṣa tvāṃ praṇamati sumadaḥ prabhusevitam /
taṃ gṛhāṇa kṛpādṛṣṭyā cirāddarśanakāṃkṣakam

tataḥ subāhubhūpasya nagare balapūrite /
damanastasya vai putraḥ prajagrāha hayottamam

tena sākaṃ mahadyuddhaṃ babhūva damanena ca /
puṣkalo jayamāpede saṃmūrchya subhujātmajam

tataḥ subāhuḥ saṃkruddho raṇe pavanajaṃ balāt /
yuyudhe tava pādābjasevakaṃ balināṃ varam

tasya pādāhato jñānaṃ prāpya śāpatiraskṛtam /
tubhyaṃ samarpya sakalaṃ vājinaḥ pālako'bhavat

eṣa tvāṃ subhujo rājā praṇamatyunnatāṃgakaḥ /
kṛpādṛṣṭyābhiṣiṃca tvaṃ subāhuṃ nayakovidam

tato mukto hayo revāhrade sa nimamajja ha /
tatra prāptaṃ mohanāstraṃ śatrughnena balīyasā

tato devapure prāgācchivavāsavibhūṣite /
tatratyaṃ tu vijānāsi yatastvaṃ tatra cāgataḥ

vidyunmālī hato daityaḥ satyavānsaṃgatastataḥ /
surathena samaṃ yuddhaṃ jānāsi tvaṃ mahāmate

tataḥ kuṃḍalakānmukto hayo babhrāma sarvataḥ /
na kaścittaṃ nijagrāha svavīryabaladarpitaḥ

vālmīkerāśrame ramye hayaḥ prāpto manoramaḥ /
tatra yatkutukaṃ jātaṃ tacchṛṇuṣva narottama

tatrārbhastava sārūpyaṃ bibhratṣoḍaśavārṣikaḥ /
jagrāha vīkṣya patrāṃkaṃ vājinaṃ balavattamaḥ

tatra kālajitā yuddhaṃ mahajjātaṃ narottama /
nihatastena vīreṇa śitadhāreṇa hetinā

aneke nihatāḥ saṃkhye puṣkalādyā mahābalāḥ /
mūrcchitaṃ cāpi śatrughnaṃ cakre vīraśiromaṇiḥ

tadā rājā mahadduḥkhaṃ vicārya hṛdisaṃyuge /
kopena mūrcchitaṃ cakre vīro hi balināṃ varaḥ

sa yāvanmūrcchito rājñā tāvadanyaḥ samāgataḥ /
tenaitena ca saṃjīvya nāśitaṃ kaṭakaṃ tava

sarveṣāṃ mūrcchitānāṃ tu śastrāṇyābharaṇāni ca /
gṛhītvā vānarau baddhau jagmatuḥ svāśramaṃ prati

kṛpāṃ kṛtvā punastena datto'śvo yajñiyo mahān /
jīvanaṃ prāpitaṃ sarvaṃ kaṭakaṃ naṣṭajīvitam

vayaṃ gṛhītvā taṃ vāhaṃ prāptāstava samīpataḥ /
etadeva mayā jñātaṃ taduktaṃ te purovacaḥ

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe/
sumatinivedanaṃnāma paṃcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ