Padma Purana · Chapter 5.64

śeṣa uvāca/
śatrughnaṃ patitaṃ vīkṣya surathaḥ pravaro nṛpaḥ /
prayayau maṇinā sṛṣṭe rathe tiṣṭhanmahādbhute

puṣkalastu raṇe pūrvaṃ pātitaḥ sa vicārayan /
lavaṃ yayau tadā yoddhuṃ mahāvīrabalonnatam

surathaḥ kuśamāsādya bāṇānmuṃcannanekadhā /
vyathayāmāsa samare mahāvīraśiromaṇiḥ

surathaṃ virathaṃ cakre bāṇairdaśabhirucchikhaiḥ /
dhanuściccheda tarasā sudṛḍhaṃ guṇapūritam

astrapratyastrasaṃhāraiḥ kṣaipaṇaiḥ pratikṣepaṇaiḥ /
abhavattumulaṃ yuddhaṃ vīrāṇāṃ romaharṣaṇam

atyaṃtaṃ samarodyukte surathe durjaye nṛpe /
kuśaḥ saṃciṃtayāmāsa kiṃkartavyaṃ raṇe mayā

vicārya niśitaṃ ghoraṃ sāyakaṃ samupādade /
hananāya nṛpasyāsya mahābalasamanvitaḥ

tamāgataṃ śaraṃ dṛṣṭvā kālānalasamaprabham /
chettuṃ matiṃ cakārāśu tāvallagno mahāśaraḥ

mumūrccha samare vīro mahāvīrabalastataḥ /
papāta syaṃdanopasthe sārathistamupāharat

surathe patite dṛṣṭvā kuśaṃ jayasamanvitam /
trāsayaṃtaṃ vīragaṇāniyāya pavanātmajaḥ

samīrasūnuṃ prabalamāyāṃtaṃ vīkṣya vānaram /
jahāsa darśayandaṃtānkopayanniva taṃ krudhā

uvāca ca hanūmaṃtamehi tvaṃ mama saṃmukham /
bhetsye bāṇasahasreṇa mṛto yāsyasi yāminīm

ityukto hanumāñjñātvā rāmasūnuṃ mahābalam /
svāmikāryaṃ prakartavyamiti kṛtvā pradhāvitaḥ

śālamutpāṭya tarasā viśālaṃ śataśākhinam /
kuśaṃ vakṣasi saṃlakṣya yayau yoddhuṃ mahābalaḥ

śālahastaṃ samāyāṃtaṃ hanūmaṃtaṃ mahābalam /
tribhiḥ kṣuraprairvivyādha hṛdi caṃdropamairbalī

sa bāṇaviddhastarasā kuśena balaśālinā /
śālena hṛdi saṃjaghne daṃtānniṣpiṣya mārutiḥ

śālāhatastadā bālaḥ kiṃcinnākaṃpata smayāt /
tadā vīrāḥ praśaṃsāṃ tu pracakrustasya bālyataḥ

sa śālena hato vīraḥ saṃhārāstraṃ samādade /
saṃhantuṃ vairiṇaṃ kopātkuśaḥ sa paramāstravit

saṃhārāstraṃ samālokya durjayaṃ kuśamocitam /
dadhyau rāmaṃ svamanasā bhaktavighnavināśakam

tadā muktaṃ kuśenāśu tadastraṃ hṛdi māruteḥ /
lagnaṃ mahāvyathākāri tena mūrcchāmitaḥ punaḥ

mūrcchāṃ prāptaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavaṃgaṃ balasaṃyutaḥ /
vivyādha sāyakaistīkṣṇaiḥ sainyaṃ tatsakalaṃ mahat

tasya bāṇāyutairbhagnaṃ balaṃ sarvaṃ raṇāṃgaṇe /
palāyanaparaṃ jātaṃ caturaṃgasamanvitam

tadā kapipatiḥ kopātsugrīvo rakṣako mahān /
abhyadhāvannagānnaikānutpāṭya kuśamudbhaṭam

kuśaḥ sarvānpraciccheda līlayā prahasannagān /
punarapyāgatānvṛkṣāṃściccheda tarasā balī

anekabāṇavyathitaḥ sugrīvaḥ samarāṃgaṇe /
jagrāha parvataṃ ghoraṃ kuśamastakamadhyataḥ

kuśastaṃ nagamāyāṃtaṃ vīkṣya bāṇairanekadhā /
niṣpipeṣa cakārāśu mahārudrāṃgayogyatām

sugrīvastanmahatkarma dṛṣṭvā bālena nirmitam /
jayāśāpratinirvṛtto babhūva samarāṃgaṇe

raṇamadhye durākrāṃtaṃ kuśaṃ lāṃgūlatāḍakam /
atyamarṣīruṣākrāṃtastaṃ haṃtuṃ nagamādade

ātmānaṃ haṃtumudyuktaṃ vīkṣya sugrīvamādarāt /
tāḍayāmāsa bahubhiḥ sāyakaiḥ śitaparvabhiḥ

sa tāḍito bahuvidhaiḥ śaraiḥ pīḍāsamanvitaḥ /
kuśaṃ haṃtuṃ samārabdho yayau śālaṃ samādade

tadāpi ca kuśo vīro vāruṇāstraṃ samādade /
babaṃdha taṃ ca pāśena dṛḍhena sa lavāgrajaḥ

sa baddhaḥ pāśakaiḥ snigdhaiḥ kuśena balaśālinā /
papāta raṇamadhye vai mahāvīrairalaṃkṛte

sugrīvaṃ patitaṃ dṛṣṭvā vīrāḥ sarvatra dudruvuḥ /
jayamāpa lavabhrātā mahāvīraśiromaṇiḥ

tāvallavo bhaṭāñjitvā puṣkalaṃ cāṃgadaṃ tathā /
pratāpāgryaṃ vīramaṇiṃ tathānyānapi bhūbhujaḥ

jayaṃ prāpya raṇe vīro lavo bhrātaramāgamat /
saṃgrāme jayakartāraṃ vairikoṭinipātakam

parasparaṃ prahṛṣitau pariraṃbhaṃ prakurvataḥ /
jayaṃ prāptau tadā vārtāṃ mune cakraturunmadau

lava uvāca/
bhrātastava prasādena nistīrṇo raṇatoyadhiḥ /
idānīṃ vīraraṇakaṃ śodhayāvaḥ suśobhitam

ityuktvā tvaritaṃ vīro jagmatustau kuśīlavau /
rājño maulimaṇiṃ citraṃ jagrāha kanakācitam

puṣkalasya lavo vīro jagrāha mukuṭaṃ śubham /
aṃgade ca mahānarghye śatrughnasyāparasya ca

gṛhītvā śastrasaṃghātaṃ hanūmaṃtaṃ kapīśvaram /
sugrīvaṃ savidhe gatvā ubhāvapi babaṃdhatuḥ

pucche vāyusutasyāyaṃ gṛhītvā tu kuśānujaḥ /
bhrātaraṃ pratyuvācedaṃ neṣyāmi svakamaṃdiram

āvayorjananī prītyai gṛhītvā pucchake tvaham /
krīḍārthamṛṣiputrāṇāṃ kautukārthaṃ mamaiva ca

etacchrutvā tato vākyamuvāca ca kuśo lavam /
ahamenaṃ grahīṣyāmi vānaraṃ balinaṃ dṛḍham

ityevaṃ bhāṣamāṇau tau baddhvā tau balināṃ varau /
pucchayorbalinau dhṛtvā jagmatuḥ svāśramaṃ prati

svāśramāya pragacchaṃtau vīkṣya tau kapisattamau /
kaṃpamānau jagadaturanyonyaṃ bhītayā girā

hanūmānkapirājānaṃ pratyuvāca bhayārdradhīḥ /
etau rāmasutāvasmānneṣyataḥ svāśramaṃ prati

mayā pūrvaṃ kṛtaṃ karma jānakīṃ pratigacchatā /
tatra me jānakī devī saṃmukhābhūnmanoharā

sā māṃ drakṣyati vaidehī baddhaṃ pāśena vairiṇā /
tadā hasiṣyati varā trapā me'tra bhaviṣyati

mayā kimatra kartavyaṃ prāṇatyāgo bhaviṣyati /
mahadduḥkhaṃ cāpatitaṃ sa rāmaḥ kiṃ kariṣyati

sugrīvastadvacaḥ śrutvā mamāpyevaṃ mahākape /
neṣyate yadi māmevaṃ nidhanaṃ tu bhaviṣyati

evaṃ kathayatoreva hyanyonyaṃ bhayabhītayoḥ /
kuśo lavaśca bhavanaṃ mātuḥ prāpaturojasā

tāvāyātau samīkṣyaiva jaharṣa jananī tayoḥ /
anyonyaṃ paramaprītyā parirebhe nijau sutau

tābhyāṃ pucchagṛhītau tau vānarau vīkṣya jānakī /
hanūmaṃtaṃ ca sugrīvaṃ sarvavīraṃ kapīśvaram

jahāsa pāśabaddhau tau vīkṣamāṇā varāṃganā /
uvāca ca vimokṣārthaṃ vadaṃtī vacanaṃ varam

putrau pramuṃcataṃ kīśau mahāvīrau mahābalau /
īkṣaṃtau māṃ yadi sphītau prāṇatyāgaṃ kariṣyataḥ

ayaṃ vai hanumānvīro yo dadāha danoḥ purīm /
ayamapyṛkṣarājo hi sarvavānarabhūmipaḥ

kimarthaṃ vidhṛtau kutra kiṃ vā kṛtamanādarāt /
pucche yuvābhyāṃ vidhṛtau sa mahānvismayo'sti me

iti māturvacaḥ ślakṣṇaṃ vīkṣyatāṃ putrakau tadā /
ūcaturvinayaśreṣṭhau mahābalasamanvitau

mātaḥ kaścana bhūpālo rāmo dāśarathirbalī /
tena mukto hayaḥ svarṇabhālapatraḥ suśobhitaḥ

tatraivaṃ likhitaṃ mātarekavīrāprasūrmama /
ye kṣatriyāste gṛhṇantu nocetpādatalārcakāḥ

tadā mayā vicāro vai kṛtaḥ svāṃte pativrate /
bhavatī kṣatriyā kiṃ na vīrasūḥ kiṃ na vā bhavet

dhārṣṭyaṃ tadvīkṣya bhūpasya gṛhīto'śvo mayā balāt /
jitaṃ kuśena vīreṇa sainyaṃ tatpātitaṃ raṇe

mukuṭo'yaṃ bhūmipaterjānīhi patidevate /
ayamapyanyavīrasya puṣkalasya mahātmanaḥ

jānīhi mukuṭaṃ tvanyaṃ maṇimuktāvirājitam /
aśvo'yaṃ me manohārī kāmayāno hi bhūpateḥ

ārohaṇāya madbhrāturjānīhi balino vare /
imau kīśau mayā raṃtumānītau balināṃ varau

kautukārthaṃ tavaivaitau saṃgrāme yuddhakārakau /
iti vākyaṃ samākarṇya jānakī patidevatā

jagāda putrau tau vīrau mocayethāṃ punaḥ punaḥ /
sītovāca/
yuvābhyāmanayaḥ sṛṣṭo hṛto rāmahayo mahān

aneke pātitā vīrā imau baddhau kapīśvarau /
pitustava hayo vīro yāgārthaṃ mocito'munā

tasyāpi hṛtavaṃtau kiṃ vājinaṃ makhasattame /
muṃcataṃ plavagāvetau muṃcataṃ vājināṃ varam

kṣāmyatāṃ bhūpaterbhrātā śatrughnaḥ parakopanaḥ /
jananyāstadvacaḥ śrutvā ūcatustāṃ balānvitau

kṣātradharmeṇa taṃ bhūpaṃ jitavaṃtau balānvitam /
nāsmākamanayorbhāvi kṣātradharmeṇa yudhyatām

vālmīkinā purā proktamasmākaṃ paṭhatāṃ puraḥ

kaṇvasyāśramakevāhaṃ dhṛtvā yāgakriyocitam /
tasmātsutaḥ svapitrāpi yudhyedbhrātrāpi cānujaḥ

guruṇā śiṣya evāpi tasmānno pāpasaṃbhavaḥ /
tvadājñāto 'dhunā cāvāṃ dāsyāvo hayamuttamam

mokṣyāvaḥ kīśāvetau hi kariṣyāvo vacastava /
ityuktvā mātaraṃ vīrau gatau raṇe kapīśvarau

amuṃcatāṃ hayaṃ cāpi hayamedhakriyocitam /
sītādevī svaputrābhyāṃ śrutvā sainyaṃ nipātitam

śrīrāmaṃ manasā dhyātvā bhānumaikṣata sākṣiṇam /
yadyahaṃ manasā vācā karmaṇā raghunāyakam

bhajāmi nānyaṃ manasā tarhi jīvedayaṃ nṛpaḥ /
sainyaṃ cāpi mahatsarvaṃ yannāśitamidaṃ balāt

putrābhyāṃ tattu jīveta matsatyājjagatāṃpate /
iti yāvadvaco brūte jānakīpatidevatā

tāvadbalaṃ ca tatsarvaṃ jīvitaṃ raṇamūrddhani

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe/
sainyajīvanaṃnāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ