Padma Purana · Chapter 5.63
śeṣa uvāca/
lavaṃ vimūrcchitaṃ dṛṣṭvā balivairividāraṇam /
śatrughno jayamāpede raṇamūrdhni mahābalaḥ
lavaṃ bālaṃ rathe sthāpya śirastrāṇādyalaṃkṛtam /
rāmapratinidhiṃ mūrtyā tato gaṃtumiyeṣa saḥ
svamitraṃ śatruṇā grastamiti duḥkhasamanvitāḥ /
bālāmātre'sya sītāyai tvaritāḥ saṃnyavedayan
bālā ūcuḥ/
mātarjānaki te putro balādvāhamapāharat /
kasyacidbhūpavaryasya balayuktasya māninaḥ
tato yuddhamabhūdghoraṃ tasya sainyena jānaki /
tadā vīreṇa putreṇa tava sarvaṃ nipātitam
paścādapi jayaṃ prāptaḥ sutastava manoharaḥ /
taṃ bhūpaṃ mūrchitaṃ kṛtvā jayamāpa raṇāṃgaṇe
tato mūrcchāṃ vihāyaiṣa rājā paramadāruṇaḥ /
saṃkupya pātayāmāsa tava putraṃ raṇāṃgaṇe
asmābhirvāritaḥ pūrvaṃ mā gṛhāṇa hayottamam /
asmānsarvāṃśca dhikkṛtya brāhmaṇānvedapāragān
iti vākyaṃ śiśūnāṃ sā samākarṇya sudāruṇam /
papāta bhūtalopasthe duḥkhayuktā ruroda ha
sītovāca/
kathaṃ nṛpo dayāhīno bālena saha yudhyati /
adharmakṛtadurbuddhiryo madbālaṃ nyapātayat
lava vīrabhavānkutra vartate'ti balānvitaḥ /
kathaṃ tvaṃ niṣkṛpasyāho rājño'hārṣīddhayottamam
tvaṃ bālaste durākrāṃtāḥ sarvaśastraviśāradāḥ /
rathasthā virathastvaṃ vai kathaṃ yuddhaṃ samaṃ bhavet
tātāhaṃ tu tvayā sārddhaṃ rāmatyāgāsukhaṃ jahau /
idānīṃ rahitā yuṣmatkathaṃ jīvāmi kānane
ehi māṃ muṃca yajñāśvaṃ gacchatveṣa mahīpatiḥ /
madduḥkhaṃ nābhijānāsi mama duḥkhapramārjakaḥ
kuśo yadyabhaviṣyatsa raṇe vīraśiromaṇiḥ /
amocayiṣyadadhunā bhavaṃtaṃ bhūpapārśvataḥ
so'pi maddaivato nāsti samīpe kiṃ karomyataḥ /
daivameva mamāpyatra kāraṇaṃ duḥkhasaṃbhave
evamādi bahuśrīmatyeṣā vai vilalāpa ha /
pādāṃguṣṭhena likhatī bhūmiṃ netradvayāśrubhiḥ
bālānprati jagādāsau pṛthukaḥ sa ca bhūpatiḥ /
kathaṃ matsutamāpātya raṇe kutra gamiṣyati
iti vākyaṃ vadatyeṣā jānakī patidevatā /
tāvatkuśastu saṃprāpta ujjayinyā maharṣibhiḥ
māghāsitacaturdaśyāṃ mahākālaṃ samarcya ca /
prāpya bhūrivarāṃstasmādāgamanmātṛsannidhau
jānakīṃ vihvalāṃ dṛṣṭvā netrodbhūtāśru viklavām /
śokavihvaladīnāṃgīṃ babhāṣe yāvadutsukaḥ
tadā svabāhuravadatsphuradyuddhābhiśaṃsanaḥ /
hṛdaye caraṇotsāho babhūvātirathasya hi
sa pratyuvāca jananīṃ dīnagadgadabhāṣiṇīm /
mātastava gataṃ duḥkhaṃ mayi putra upasthite
mayi jīvati te netrādaśrūṇi bhuvi no patan /
prasūmuvācāśrukhinnāṃ dīnagadgadabhāṣiṇīm
kuśo duḥkhamitaḥ sadyo duḥkhitāṃ dhīramānasaḥ /
mama bhrātā lavaḥ kutra vartate vairimardanaḥ
sadā māmāgataṃ jñātvā praharṣansannidhāviyāt /
na dṛśyate kathaṃ vīraḥ kutra raṃtuṃ gato balī
kena vā saha bālatvādgato māṃ vai nirīkṣitum /
kiṃ tvaṃ rodiṣi me mātarlavaḥ kutra sa vartate
tanme kathaya sarvaṃ yattava duḥkhasya kāraṇam /
tacchrutvā putravākyaṃ sā duḥkhitā kuśamabravīt
lavo dhṛto nṛpeṇātra kenaciddhayarakṣiṇā /
babaṃdha bālako metra hayaṃ yāgakriyocitam
tadrakṣakānbahūñjigye eko'nekānripūnbalī /
rājā taṃ mūrcchitaṃ kṛtvā babaṃdha raṇamūrdhani
bālakā iti māmūcuḥ sahagaṃtāra eva hi /
tato'haṃ duḥkhitā jātā niśamya lavamādhṛtam
tvaṃ mocaya balāttasmātkāle prāpto nṛpottamāt /
niśamya māturvacanaṃ kuśaḥ kopasamanvitaḥ /
jagāda tāṃ daśannoṣṭhaṃ daṃtairdaṃtānviniṣpiṣan
kuśa uvāca/
mātarjānīhi taṃ muktaṃ lavaṃ pāśasya baṃdhanāt /
idānīṃ hanmi taṃ bāṇaiḥ samagrabalavāhanam
yadi devo'maro vāpi yadi śarvaḥ samāgataḥ /
tathāpi mocaye tasmādbāṇairniśitaparvabhiḥ
mā rodiṣi mātariha vīrāṇāṃ raṇamūrchitam /
kīrtaye'tra bhavatyeva palāyanamakīrtaye
dehi me kavacaṃ divyaṃ dhanurguṇasamanvitam /
śirastrāṇaṃ ca me mātaḥ karavālaṃ tathāśitam
idānīṃ yāmi samare pātayāmi balaṃ mahat /
mocayāmi bhrātaraṃ svaṃ raṇamadhyādvimūrchitam
na mocayāmyadya putraṃ tava mātarmahāraṇāt /
tadā tau me bhavatpādau saṃruṣṭau bhavatāṃ kṣitau
śeṣa uvāca/
iti vākyena saṃtuṣṭā jānakī śubhalakṣaṇā /
sarvaṃ prādādastravṛṃdaṃ jayāśīrbhirniyujyatam
prayāhi putra saṃgrāmaṃ lavaṃ mocaya mūrcchitam /
ityājñaptaḥ kuśaḥ saṃkhye kavacī kuṃḍalī balī
mukuṭī karavālī ca carmadhārī dhanurdharaḥ /
akṣayāviṣudhī kṛtvā skaṃdhayoḥ siṃhavīryayoḥ
jagāma tarasā natvā mātṛpādau rathāgraṇīḥ /
vegena yāvadyuddhāya gacchati kṣipramāhave
tāvaddadarśa svalavaṃ vairivṛṃdanipātakam /
āyāṃtaṃ taṃ kuśaṃ vīrā dadṛśuḥ sumahābhaṭāḥ
kṛtāṃtamiva saṃhartuṃ sarvaṃ viśvamupasthitam /
lavo mahābalaṃ dṛṣṭvā kuśaṃ bhrātaramāgatam
atyaṃtaṃ vahnivadyuddhe didīpe vāyunā samam /
rathādunmucya cātmānaṃ yuddhāya sa vinirgataḥ
kuśaḥ sarvānraṇasthānvai vīrānpūrvadiśi kṣipat /
paścimāyāṃ diśi lavaḥ kopātsarvānsamairayat
kuśabāṇavyathāvyāptā lavasāyakapīḍitāḥ /
sainye janā mune sarve utkallolāṃbudhibhramāḥ ४७ utkala/
kuśena ca lavenātha śaravrātaiḥ prapīḍitam /
na śarma lebhe sakalaṃ sainyaṃ vīraprapūritam
itastataḥ prabhagnaṃ tadbalaṃ trastaṃ punaḥ punaḥ /
na kutracidraṇe sthitvā yuddhamaicchadbalānvitaḥ
etasminsamaye rājā śatrughnaḥ paratāpanaḥ /
kuśaṃ vīraṃ yayau yoddhuṃ tādṛśaṃ lavasannibham
kuśaṃ dṛṣṭvā balākrāṃtaṃ rāmamūrtisamaprabham /
rathe tiṣṭhanhemamaye jagāda paravīrahā
śatrughna uvāca/
ko'si tvaṃ sannibho bhrātrā lavena sumahābalaḥ /
kiṃ nāmāsi mahāvīra kaste tātaḥ kva te prasūḥ
kathaṃ vane dvijairjuṣṭe tiṣṭhasi tvaṃ nararṣabha /
sarvaṃ śaṃsa yathāyudhye tvayā saha mahābala
iti vākyaṃ samākarṇya kuśaḥ provāca bhūmipam /
meghagaṃbhīrayā vācā nādayanraṇamaṃḍalam
kevalaṃ suṣuve sītā pativrataparāyaṇā /
vane vasāvo vālmīkeścaraṇārcanatatparau
mātṛsevāsamudyuktau sarvavidyāviśāradau /
kuśo lava iti prakhyāmāgatau bhūpate'nagha
kastvaṃ vīro raṇaślāghī kimarthaṃ hayasattamaḥ /
mukto'sti samare tvadya jetāsi balasaṃyutaḥ
yudhyasva tvaṃ mayā sārddhaṃ yadi vīro'si bhūmipa /
idānīṃ pātayiṣyāmi bhavaṃtaṃ raṇamūrdhani
śatrughnastaṃ sutaṃ jñātvā sītāyā rāmasaṃbhavam /
visiṣmāya svayaṃ citte kopāddhanurupādadat
tamāttadhanuṣaṃ dṛṣṭvā kuśaḥ kopasamanvitaḥ /
visphārayāmāsa dhanuḥ svīyaṃ sudṛḍhamuttamam
mumoca bāṇānniśitāñchatrughnaḥ sarvaśastravit /
tāṃściccheda kuśaḥ sarvāṃllīlayā prahasanraṇe
bāṇāśca śatasāhasrāḥ kuśasya ca nṛpasya ca /
bhuvanaṃ vyāpnuvansarvaṃ taccitramabhavanmune
agnyastreṇa kuśaḥ sarvāndadāha tarasā balī /
śamayāmāsa taṃ bhūpaḥ parjanyāstreṇa vīryavān
śamayāmāsa taṃ bhūpo vāyavyenātivikramaḥ /
tadā vāyurabhūttīvraḥ sarvato raṇamaṃḍale /
parvatāstreṇa taṃ vāyuṃ kṣobhayaṃtaṃ samāvṛṇot
vajrāstreṇa nṛpaḥ saṃkhye ciccheda sanagopalān /
tadā nārāyaṇāstraṃ sa mumoca kuśa udbhaṭaḥ /
nārāyaṇaṃ tadā bhūpaṃ nāśakatparibādhitum
tadā prakupito'tyataṃ kuśaḥ kopaparāyaṇaḥ /
uvāca bhūpaṃ śatrughnaṃ mahābalaparākramam
jānāmi tvāṃ mahāvīraṃ saṃgrāme jayakāriṇam /
yattvāṃ nārāyaṇāstraṃ me na babādhe bhayānakam
idānīṃ pātayāmyadya bhūmau tvāṃ nṛpate śaraiḥ /
tribhiścennakaromyetatpratijñāṃ tarhi me śṛṇu
yo manuṣyavapuḥ prāpya durlabhaṃ puṇyakoṭibhiḥ /
tannādriyeta saṃmohāttasya mestvatra pātakam
sāvadhāno bhavānatra bhavatu pradhanāṃgaṇe /
pātayāmi kṣitau sadya ityuktvā svaśarāsane
śaraṃ saṃropayāmāsa ghoraṃ kālānalaprabham /
lakṣīkṛtya riporvakṣo vipulaṃ kaṭhinaṃ mahat
taṃ saṃdhitaṃ śaraṃ dṛṣṭvā śatrughnaḥ kopamūrcchitaḥ /
mumoca bāṇānniśitānkuśatvagbhedakārakān
sa bāṇo hṛdayaṃ tasya bhettuṃ tatpracacāla vai /
ghorarūpo vahnisamaāśīviṣavaducchvasan
sa bāṇo nṛpavaryeṇa rāmaṃ smṛtvāśulakṣitaḥ /
ciccheda kuśamuktaṃ sa sāyakaṃ śitaparvakam
tadātyaṃtaṃ prakupitaḥ kuśo bāṇasya kṛṃtanāt /
aparaṃ sāyakaṃ cāpe dadhāra śitaparvakam
sa yāvattaduro bhettuṃ karoti ca baloddhuraḥ /
taṃ tāvadacchinattasya śaraṃ kālānalaprabham
tadā kuśo mātṛpādau smṛtvā roṣasamanvitaḥ /
tṛtīyaṃ cāpake svīye dadhāra śaramadbhutam
śatrughnastamapi kṣipraṃ cchettuṃ bāṇaṃ samādade /
tāvadviddhaḥ śareṇāsau papāta dharaṇītale
hāhākāro mahānāsīcchatrughne vinipātite /
jayamāpakuśastatra svabāhubaladarpitaḥ
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe/
śatrughnamūrcchane kuśajayonāma triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0