Scripture Library

Padma Purana · Chapter 5.59

5.59.1

śeṣa uvāca/
atha nāvā samuttīrya jāhnavīṃ lakṣmaṇastadā /
jānakīṃ paratastīre haste dhṛtvā vanaṃ yayau

5.59.2

sā calaṃtī pathi tadā śuṣyadvadanalakṣitā /
kaṃṭakakṣatasatpādā skhalaṃtī ca pade pade

5.59.3

lakṣmaṇastāṃ mahāghore vipine duḥkhadāyini /
praveśayāmāsa tadā rāghavājñāvidhāyakaḥ

5.59.4

yatra vṛkṣā mahāghorā barbūlāḥ khadirā ghanāḥ /
śleṣmātakāściṃciṇīkāḥ śuṣkā dāvena vahninā

5.59.5

koṭarasthā mahāsarpāḥ phūtkurvaṃti sukopitāḥ /
ghūkā ghūtkurvate yatra lokacittabhayaṃkarāḥ

5.59.6

vyāghrāḥ siṃhāḥ sṛgālāśca dvīpino'tibhayaṃkarāḥ /
dṛśyaṃte yatra saralā manuṣyādāḥ sukopanāḥ

5.59.7

mahiṣāḥ sūkarā duṣṭā daṃṣṭrā dvayavilakṣitāḥ /
kurvaṃti prāṇināṃ tāpaṃ mānasasya madoddhurāḥ

5.59.8

īdṛgvanaṃ prapaśyaṃtī bhayenopagatajvarā /
kaṃṭakairdaṣṭacaraṇā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt

5.59.9

jānakyuvāca/
vīrarṣimunisaṃsevyā nāśramānnetrasaukhyadān /
nāhaṃ paśyāmi no teṣāṃ patnīśca sutapodhanāḥ

5.59.10

paśyāmi kevalaṃ ghorānpakṣiṇaḥ śuṣkavṛkṣakān /
dāvānalena tatsarvaṃ dahyamānamidaṃ vanam

5.59.11

tvāṃ ca paśyāmi duḥkhārtamaśrupūrṇākulekṣaṇam /
śakunetarasāhasraṃ bhavenmama pade pade

5.59.12

tanme kathaya vīrāgrya kathaṃ muktā mahātmanā /
rāmeṇa duṣṭahṛdayā kṣipraṃ kathaya me hi tat

5.59.13

iti vākyaṃ samākarṇya lakṣmaṇaḥ śokakarśitaḥ /
saṃruddhabāṣpavadano na kiṃcitproktavāṃstadā

5.59.14

tadeva vipinaṃ ghoraṃ gacchaṃtī lakṣmaṇānvitā /
punarapyāha taṃ vīraṃ duḥkhārtā paśyatī mukham

5.59.15

tadāpi sa na tāṃ vakti kimapi prekṣulolupaḥ /
tadā sātyaṃtanirbaṃdhaṃ cakāra paripṛcchatī

5.59.16

āgraheṇa yadā pṛṣṭo lakṣmaṇaḥ sītayā tadā /
ruddhakaṃṭho muhuḥ śocannavadattyāgasaṃbhavam

5.59.17

tadvākyaṃ pavinā tulyaṃ niśamya munisattama /
sulatākṛttamūleva babhūvākalpavarjitā

5.59.18

tadaiva pṛthivī tāṃ na jagrāha tanayāmimām /
rāmo vipāpinīṃ sītāṃ na jahyāditi śaṃkinī

5.59.19

patitāṃ tāṃ tu vaidehīṃ dṛṣṭvā saumitrirutsukaḥ /
pallavāgryasamīreṇa saṃjñitāṃ tu cakāra saḥ

5.59.20

saṃjñāṃ prāptā hyuvācedaṃ mā hāsyaṃ kuru devara /
kathaṃ māṃ pāparahitāṃ tyajate sa raghūdvahaḥ

5.59.21

evaṃ bahuvilapyātha lakṣmaṇaṃ duḥkhasaṃyutam /
saṃvīkṣyamū rcchitā bhūmau papāta pariduḥkhitā

5.59.22

muhūrtenāpi saṃjñāṃ sā prāpya duḥkhapariplutā /
jagāda rāmacaraṇau smaṃratī śokavikṣatā

5.59.23

raghunātho mahābuddhistyajate māṃ kathaṃ mahān /
yo madarthe payorāśiṃ baddhavānvānarairyutaḥ

5.59.24

sa kathaṃ māṃ mahāvīro niṣpāpāṃ rajakoktitaḥ /
tyajiṣyati mamaivātra daivaṃ tu pratikūlitam

5.59.25

evaṃ vadantī punarapi mūrcchāṃ prāptā videhajā /
mūrcchitāṃ tāṃ samīkṣyātha ruroda vikṛtasvaraḥ

5.59.26

punaḥ saṃjñāmavāpyaivaṃ saumitriṃ nijagāda sā /
duḥkhāturaṃ vīkṣamāṇā ruddhakaṃṭhaṃ suduḥkhitā

5.59.27

saumitre gaccha rāmaṃ tvaṃ dharmamūrtiṃ yaśonidhim /
madvākyamevaitadbrūyāḥ samakṣaṃ tapasāṃ nidheḥ

5.59.28

māṃ tatyāja bhavānyadvai jānannapi vipāpinīm /
kulasya sadṛśaṃ kiṃ vā śāstrajñānasya tatphalam

5.59.29

nityaṃ tava pade raktāṃ tvaducchiṣṭabhujaṃ hi mām /
bhavāṃstatyāja tatsarvaṃ mama daivaṃ tu kāraṇam

5.59.30

kalyāṇaṃ tava sarvatra bhūyādvīravarottama /
ahaṃ tāvadvane tvāṃ hi smaraṃtī prāṇadhārikā

5.59.31

manasā karmaṇā vācā bhavāneva mamottamaḥ /
anye tucchīkṛtāḥ sarve manasā raghuvaṃśaja

5.59.32

bhavebhave bhavāneva patirbhūyānmahīśvara /
tvatpadasmaraṇāneka hatapāpā satīśvarī

5.59.33

śvaśrūjanaṃ brūhi sarvaṃ matsaṃdeśaṃ raghūttama /
tyaktā vane mahāghore rāmeṇa niraghā satī

5.59.34

smarāmi caraṇau yuṣmadvane mṛgagaṇairyute /
aṃtarvatnī vane tyaktā rāmeṇa sumahātmanā

5.59.35

saumitre śṛṇu madvākyaṃ bhadraṃ bhūyādraghūttame /
idānīṃ saṃtyaje prāṇānrāmavīryaṃ surakṣatī

5.59.36

tvaṃ rāmavacanaṃ tathyaṃ yatkaroṣi śubhaṃ tava /
parataṃttreṇa tatkāryaṃ rāmapādābjasevinā

5.59.37

gaccha tvaṃ rāma savidhe śivāḥ paṃthāna eva te /
mamopari kṛpā kāryā smartavyāhaṃ kadā kadā

5.59.38

ityuktvā mūrcchitā bhūmau papāta puratastadā /
lakṣmaṇo duḥkhamāpede vīkṣya mūrcchitajānakīm

5.59.39

vījayāmāsa vāsograiḥ saṃjñāṃ prāptāṃ prakṛtya ca /
saumitriḥ sāṃtvayāmāsa vacanairmadhurairmuhuḥ

5.59.40

lakṣmaṇa uvāca/
eṣa gacchāmi rāmaṃ vai gatvā śaṃsāmi sarvaśaḥ /
samīpe te munerasti vālmīkerāśramo mahān

5.59.41

ityuktvā tāṃ parikramya duḥkhito bāṣpapūritaḥ /
muṃcannaśrukalāṃ duḥkhādyayau rāmaṃ mahīpatim

5.59.42

jānakī devaraṃ yāṃtaṃ vīkṣya vismitalocanā /
hasatyayaṃ mahābhāgo lakṣmaṇo devaro mama

5.59.43

kathaṃ māṃ prāṇataḥ preṣṭhāṃ vipāpāṃ rāghavo'tyajat /
iti saṃciṃtayaṃtī sā tamaikṣadanimeṣaṇā

5.59.44

jāhnavīṃ sarvathottīrṇāṃ jñātvā satyaṃ svahāpanam /
patitā prāṇasaṃdehaṃ prāptā mūrcchāṃ gatā tadā

5.59.45

tadā haṃsāḥ svapakṣābhyāṃ jalamānīya sarvataḥ /
siṣicurmadhuro vāyurvavau puṣpasugaṃdhimān

5.59.46

kariṇaḥ puṣkaraiḥ svīyairjalapūrṇaiḥ samaṃtataḥ /
vyāptaṃ śarīraṃ rajasā kṣālayaṃta ivāgatāḥ

5.59.47

mṛgāstadaṃtikaṃ prāpya saṃtasthurvismitekṣaṇāḥ /
nagāḥ puṣpayutā āsaṃstatkālaṃ madhunā vinā

5.59.48

etasminsamaye vṛtte saṃjñāṃ prāpya tadā satī /
vilalāpa suduḥkhārtā rāmarāmeti jalpatī

5.59.49

hā nātha dīnabaṃdho he karuṇāmayasaṃnidhe /
aparādhādṛte māṃ tvaṃ kathaṃ tyajasi vai vane

5.59.50

ityevamādibhāṣaṃtī vilapaṃtī muhurmuhuḥ /
itastataḥ prapaśyaṃtī saṃmūrcchaṃtī punaḥpunaḥ

5.59.51

tadā svaśiṣyairbhagavānvālmīkiḥ saṃgato vanam /
śuśrāva ruditaṃ tatra karuṇāsvarabhāṣitam

5.59.52

śiṣyānprati jagādātha paśyaṃtu vanamadhyataḥ /
ko roditi mahāghore vipine duḥkhitasvaraḥ

5.59.53

te prayuktāśca muninā saṃjagmuryatra jānakī /
rāmarāmeti bhāṣaṃtī bāṣpapūrapariplutā

5.59.54

tāṃ dṛṣṭvā striyamautsukyādvālmīkiṃ pratyagurmunim /
śrutvā tadīritaṃ vākyaṃ jagāmāsau tato muniḥ

5.59.55

dṛṣṭvā taṃ tapasāṃ rāśiṃ jānakī patidevatā /
namostu munaye vedamūrtaye vratavārdhaye

5.59.56

ityuktavaṃtīṃ tāṃ sītāmāśīrbhirabhyanaṃdayat /
bhartrā saha ciraṃjīva putrau prāpnuhi śobhanau

5.59.57

kāsi tvaṃ kiṃ vane ghore saṃgatāsi kimīdṛśī /
sarvaṃ me śaṃsa jānīyāṃ tava duḥkhasya kāraṇam

5.59.58

sā tadā pratyuvācemaṃ rāmasya mahilā munim /
niḥśvasaṃtī karuṇayā girāsaṃjātavepathuḥ

5.59.59

śṛṇu me vākyamarthoktaṃ sarvaduḥkhasya kāraṇam /
jānīhi māṃ bhūmipate raghunāthasya sevakīm

5.59.60

aparādhaṃ vinā tyaktā na jāne tatra kāraṇam /
lakṣmaṇo māṃ vimucyātra gatavānrāghavājñayā

5.59.61

ityuktvāśrukalāpūrṇaṃ bibhratīṃ mukhapaṃkajam /
vālmīkiḥ sāṃtvayanprāha jānakīṃ kamalekṣaṇām

5.59.62

vālmīkiṃ māṃ vijānīhi pitustava guruṃ munim /
duḥkhaṃ mā kuru vaidehi hyāgaccha mama cāśramam

5.59.63

bhinnasthāne piturgehaṃ jānīhi patidevate /
īdṛśe karmaṇi mama roṣostveva mahīpateḥ

5.59.64

evaṃ vacaḥ samākarṇya jānakī patidevatā /
duḥkhapūrṇāśruvadanā kiṃcitsukhamavāpa sā

5.59.65

śeṣa uvāca/
vālmīkiḥ sāṃtvayitvaināṃ duḥkhapūrākulekṣaṇām /
nināya svāśramaṃ puṇyaṃ tāpasīvṛndapūritam

5.59.66

sā gacchaṃtī pṛṣṭhato'sya vālmīkestapasāṃ nidheḥ /
rarājeṃdoḥ pṛṣṭhato vai tārakeva manoharā

5.59.67

vālmīkiḥ prāpya ca svīyamāśramaṃ munipūritam /
tāpasīḥ pratisaṃcakhyau jānakīṃ svāśramaṃ gatām

5.59.68

vaidehī tāpasīḥ sarvā namaścakre mahāmanāḥ /
parasparaṃ prahṛṣitāḥ pariraṃbhaṃ samācaran

5.59.69

vālmīkirnijaśiṣyānsa pratyuvāca taponidhiḥ /
racyatāṃ bata jānakyāḥ parṇaśālā manoramā

5.59.70

ityuktaṃ vākyamākarṇya vālmīkeḥ sumanoramam /
vyaracanpatrakaiḥ śālāṃ dārubhiḥ sumanoharām

5.59.71

tatrāvasaddhi vaidehī pativrataparāyaṇā /
vālmīkeḥ paricaryāṃ ca kurvaṃtī phalabhakṣikā

5.59.72

japaṃtī rāmarāmeti manasā vacasā svayam /
nināya divasāṃstatra jānakī patidevatā

5.59.73

kāle sāsūta pūtrau dvau manoharavapurdharau /
rāmacaṃdra pratinidhī hyaśvināviva jānakī

5.59.74

tacchrutvā tu munirhṛṣṭo jānakyāḥ putrasaṃbhavam /
cakāra jātakarmādi saṃskārānmaṃtravittamaḥ

5.59.75

kuśairlavaiśca vālmīkirmuniḥ karmāṇi cācarat /
tannāmnā putrayorākhyā kuśo lava iti sphuṭā

5.59.76

vālmīkiryatra virajā maṃgalaṃ tadyathācarat /
atyaṃtaṃ hṛṣṭacittā sā babhūva kamalekṣaṇā

5.59.77

taddine lavaṇaṃ hatvā śatrughnaḥ svalpasainikaḥ /
āgamaccāśrame cāsya vālmīkerniśi śobhane

5.59.78

tadā vālmīkinā śiṣṭaḥ śatrughno raghunāyakam /
mā śaṃsa jānakīputrau kathayiṣyāmyahaṃ puraḥ

5.59.79

jānakīputrakau tatra vavṛdhāte manoramau /
kaṃdamūlaphalaiḥ puṣṭau vyadadhādunmadau varau

5.59.80

śuklapratipadāyāśca śaśīva sumanoharau /
kālena saṃskṛtau jātāvupanītau manoharau

5.59.81

upanīyamunirvedaṃ sāṃgamadhyāpayatsutau /
sarahasyaṃ dhanurvedaṃ rāmāyaṇamapāṭhayat

5.59.82

vālmīkinā ca dhanuṣī datte svarṇasubhūṣite /
abhedye saguṇe śreṣṭhe vairivṛṃdavidāraṇe

5.59.83

iṣudhī bāṇasaṃpūrṇau akṣaye karavālake /
carmāṇyabhedyāni dadau jānakyātmajayostadā

5.59.84

dhanurdharau dhanurvedapāragāvāśrame mudā /
caraṃtau tatra rejāte aśvināviva śobhanau

5.59.85

jānakī vīkṣya putrau dvau khaḍgacarmadharau varau /
paramaṃ harṣamāpannā virahodbhavamatyajat

5.59.86

eṣa te kathito vipra jānakyāḥ putrasaṃbhavaḥ /
ataḥ śṛṇuṣva yadvṛttaṃ vīrabāhuvikṛṃtanam

5.59.59

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe kuśalavotpattikathānakaṃnāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0