Padma Purana · Chapter 5.58

śeṣa uvāca/
bharataṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā raghunāthaḥ suduḥkhitaḥ /
pratīhāramuvācedaṃ śatrughnaṃ prāpayāśu mām

tadvākyaṃ proktamākarṇya kṣaṇācchatrughnamānayat /
yatra rāmo nijabhrātā bharatena saha sthitaḥ

bharataṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā raghunāthaṃ ca duḥkhitam /
praṇamya duḥkhito'vocatkimidaṃ dāruṇaṃ mahat

tadā rāmoṃ'tyajaproktaṃ vākyaṃ lokavigarhitam /
taṃ pratyuvāca rāmo'sau śatrughnaṃ padasevakam

adhomukho dīnaravo gadgadākṣaravepathuḥ /
śṛṇu bhrātarvaco me'dya kuru tatkṣipramādarāt

yathā syādvimalākīrtirgaṃgeva pṛthivīṃ gatā /
sītāyā vācyamatulaṃ loke śrutvāṃtyajoditam

hātumicchāmi dehaṃ svamenāṃ vā jānakīṃ kila /
iti vākyaṃ samākarṇya rāmasya kila śatruhā

savepathuḥ papātorvyāṃ duḥkhitaḥ paradāraṇaḥ /
saṃjñāṃ prāpya muhūrtena raghunāthamavocata

śatrughna uvāca/
kimetaducyate svāmiñjānakīṃ prati dāruṇam /
pākhaṃḍairduṣṭacittaiśca sarvadharmabahiṣkṛtaiḥ

niṃditā śrutiragrāhyā bhavati tvagryajanmanām /
jāhnavī sarvalokānāṃ pāpaghnī duritāpahā

nispṛṣṭā pāpibhiḥ puṃbhiḥ sā sparśenārhitā satām /
sūryo jagatprakāśāya samudeti jagatyaho

ulūkānāṃ rucikaro na bhavettatra kā kṣatiḥ /
tasmāttvamenāṃ gṛhṇīṣva mā tyajāniṃditāṃ striyam

śrīrāmabhadrakṛpayā kuruṣva vacanaṃ mama /
etacchrutvā vacastasya śatrughnasya mahātmanaḥ

punaḥpunarjagādedaṃ yaduktaṃ bharataṃ prati /
tanniśamya vaco bhrāturduḥkhapūrapariplutaḥ

papāta mūrcchito bhūmau chinnamūla iva drumaḥ /
bhrātaraṃ patitaṃ vīkṣya śatrughnaṃ duḥkhito bhṛśam

pratīhāramuvācedaṃ lakṣmaṇaṃ tvānayāṃtikam /
sa lakṣmaṇagṛhaṃ gatvā nyavedayadidaṃ vacaḥ

pratīhāra uvāca/
svāminrāmo bhavaṃtaṃ tu samāhvayati vegataḥ /
sa tacchrutvā samāhvānaṃ rāmacaṃdreṇa vegataḥ

jagāma tarasā tatra yatra sa bhrātṛko'naghaḥ /
bharataṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā śatrughnamapi mūrcchitam

śrīrāmacaṃdraṃ duḥkhārtaṃ duḥkhito vākyamabravīt /
kimetaddāruṇaṃ rājandṛśyate mūrcchanādikam

tadāśu śaṃsa māṃ sarvaṃ kāraṇaṃ mukhyato'nagha /
evaṃ vadaṃtaṃ nṛpatirvṛttāṃtaṃ sarvamāditaḥ

śaśaṃsa lakṣmaṇaṃ kṣipraṃ duḥkhapūrapariplutam /
lakṣmaṇastadvacaḥ śrutvā sītāyāstyāgasaṃbhavam

niḥśvasanmuhurucchvāsaṃ stabdhagātra ivābhavat /
bhrātaraṃ stabdhagātraṃ ca kaṃpamānaṃ muhurmuhuḥ

na kiṃcana vadantaṃ taṃ vīkṣya śokārdito'bravīt /
kiṃ kariṣyāmyahaṃ bhūmau sthitvā duryaśasāṃkitaḥ

tyajāmīdaṃ vapuḥ śrīmallokabhītyā ca śokavān /
sarvadā bhrātaro mahyaṃ madvākyakaraṇotsukāḥ

idānīṃ tepi daivena pratikūlavacaḥ karāḥ /
kutra gacchāmi kaṃ yāmi hasiṣyaṃti nṛpā bhuvi

duryaśo lāṃchitaṃ māṃ vai kuṣṭhinaṃ rūpavannarāḥ /
manorvaṃśe purā bhūpā jātā jātā guṇādhikāḥ

idānīṃ mayi jāte tu viparītaṃ babhūva tat /
iti saṃbhāṣamāṇaṃ taṃ rāmabhadraṃ samīkṣya saḥ

saṃstabhyāśrūṇi vipulānyuvāca vikala svaraḥ /
svāminviṣādaṃ mā kārṣīḥ kathaṃ tava matirhṛtā

sītāmaniṃditāṃ ko nu tyajati śrutavānbhavān /
ākārayāmi rajakaṃ paripṛcchāmi taṃ prati

kathaṃ tvayāniṃditā sā jānakī yoṣitāṃ varā /
tava deśe balātkaścidbādhyate na jano'lpakaḥ

tasmāttasya yathāsvāṃte pratītiḥ syāttathācara /
kimarthaṃ tyajyate bhīruḥ pativrataparāyaṇā

manasā vacasā nānyaṃ jānāti janakātmajā /
tasmādenāṃ gṛhāṇa tvametāṃ mā tyaja jānakīm

mamopari kṛpāṃ kṛtvā maduktaṃ saṃśrayāśu tat /
evaṃ vadaṃtaṃ pratyūce rāmaḥ śokena karṣitaḥ

lakṣmaṇaṃ dharmavākyena bodhayaṃstyajanodyamaḥ

rāma uvāca/
kathaṃ tu māṃ bravīṣi tvaṃ mā tyajaināmaniṃditām /
lokāpavādāttyakṣye'haṃ jānannapi vipāpinīm

svayaśaḥ kāraṇe'haṃ svaṃ dehaṃ tyakṣyāmyaśobhanam /
tvāmapi bhrātaraṃ tyakṣye lokavādādvigarhitam

kimutānye gṛhāḥ putrā mitrāṇi vasuśobhanam /
svayaśaḥkāraṇe sarvaṃ tyajāmi kimu maithilīm

na tathā me priyo bhrātā na kalatraṃ na bāṃdhavāḥ /
yathā me vimalākīrtirvallabhā lokaviśrutā

idānīṃ rajako naiva praṣṭavyo bhavati dhruvam /
kālena sarvaṃ bhavitā lokacittasya raṃjanam

āmayo yadvadāmastu na cikitsyo bhavetkṣitau /
sakālena parīpākādbheṣajādeva naśyati

tathā kālena saṃbhāvi sāṃprataṃ mā vilaṃbaya /
tyajaināṃ vipine sādhvīṃ māṃ vā khaḍgena ghātaya

ityuktaṃ vākyamākarṇya duḥkhito'bhūttadā mahān /
ciṃtayāmāsa ca svāṃte lakṣmaṇaḥ śokakarṣitaḥ

pitrājñapto jāmadagnyo mātaraṃ cāpyaghātayat /
gurorājñā naiva laṃghyā yuktā'yuktāpi sarvathā

tasmādenāṃ tyajāmyeva rāmasya priyakāmyayā /
iti saṃciṃtya manasi bhrātaraṃ pratyuvāca saḥ

lakṣmaṇauvāca/
akṛtyamapi kāryaṃ vai gurvājñāṃ naiva laṃghayet /
tasmātkurve bhavadvākyaṃ yattvaṃ vadasi suvrata

ityevaṃ bhāṣamāṇaṃ taṃ lakṣmaṇaṃ pratyuvāca saḥ /
sādhusādhu mahāprājña tvayā me toṣitaṃ manaḥ

adyaiva rātrau jānakyā dohadastāpasī kṣaṇe /
tanmiṣeṇa rathe sthāpya mocayaināṃ mahāvane

itthaṃ bhāṣitamākarṇya viśuṣyadvadano'bhitaḥ /
rudanbāṣpakalāṃ muṃcañjagāma svaṃ niveśanam

sumaṃtraṃ tu samāhūya vacanaṃ tamathābravīt /
rathaṃ me kuru sajjaṃ vai sadaśvavarabhūṣitam

sa tadvākyaṃ samākarṇya rathamānītavāṃstadā /
ānītaṃ taṃ rathaṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ śokakarṣitaḥ

paramaṃ duḥkhamāpannaḥ saṃruhya syaṃdanaṃ varam /
niḥśvasañjānakīgehaṃ pratasthe bhrātṛsevakaḥ

gatvā cāṃtaḥpure bhrātā rāmasya mithilātmajām /
pratyūce niḥśvasanvākyaṃ duḥkhapūrapariplutaḥ

mātarjānaki rāmeṇa preṣito bhavanaṃ tava /
tāpasīḥ prati yāhi tvaṃ dohadaprāptihetave

iti vākyaṃ samākarṇya lakṣmaṇasya videhajā /
paramaṃ harṣamāpannā lakṣmaṇaṃ pratyabhāṣata

jānakyuvāca/
dhanyāhaṃ maithilī rājñī rāmasya caraṇasmarā /
yasyā dohadapūrtyarthaṃ preṣayāmāsa lakṣmaṇam

adyāhaṃ tā vanacarīstāpasīḥ patidevatāḥ /
namaskuryāṃ ca vāsobhiḥ pūjayāmi manoharāḥ

ityuktvā ramyavastrāṇi mahārhābharaṇāni ca /
maṇīnvimalamuktāśca karpūrādisugaṃdhimat

caṃdanādikavastūni vicitrāṇi sahasradhā /
jagrāha raghunāthasya patnī svapriyakāmyayā

sītā gṛhītvā sarvāṇi dāsīnāṃ karayormuhuḥ /
lakṣmaṇaṃ pratigacchaṃtī dehalyāṃ cāskhalattadā

avicārya tadautsukyāllakṣmaṇaṃ priyakāriṇam /
uvāca kutra saratho yena māṃ prāpayiṣyasi

sa niḥśvasanrathaṃ haimaṃ jānakyā saha nirviśat /
sumaṃtraṃ pratyuvācāsau cālayāśvānmanojavān

sa suyuktaṃ rathaṃ vākyāllakṣmaṇasya tu cāhvayat /
aśrupūrṇamukhaṃ paśyam̐llakṣmaṇaṃ sa muhurmuhuḥ

āhatāstena kaśayā vāhāstasyāpatanpathi /
na calaṃti yadā vāhāstadā lakṣmaṇamabravīt

sumaṃtra uvāca/
svāmiṃścalaṃti no vāhā yatnena paricālitāḥ /
kiṃ karomi na jāne'tra kāraṇaṃ vāhapātane

evaṃ bruvaṃtaṃ pratyūce lakṣmaṇo gadgadasvaraḥ /
sārathiṃ dhairyamāsthāya tāḍayaitānkaśādibhiḥ

etacchrutvoditaṃ yaṃtā kathaṃcitsamacālayat /
tadā sphuraddakṣanetraṃ jānakyā duḥkhaśaṃsakam

tadaiva hṛdaye śokaḥ samabhūdduḥkhaśaṃsakaḥ /
tadaiva pakṣiṇaḥ puṇyāḥ kurvaṃti parivartanam

evaṃ vīkṣyaiva vaidehī pratyuvācātha devaram /
kathaṃ me tāpasīkṣāyai yātumicchā raghūdvaha

rāme bhūyāddhi kalyāṇaṃ bharate vā tathānuje /
tatprajāsu ca sarvatra mā bhavaṃtu viparyayāḥ

evaṃ bruvaṃtīṃ saṃvīkṣya jānakīṃ ca sa lakṣmaṇaḥ /
na kiṃciduktavānruddha kaṃṭho bāṣpaprapūritaḥ

sā gacchaṃtī mṛgānvāmaṃ parivartanakārakān /
apaśyadduḥkhasaṃghātakārakānsamabhāṣata

adya yanme mṛgā vāmaṃ vartayaṃti tadiṣyate /
śrīrāmacaraṇau muktvā gacchaṃtyāyuktameva tat

mahilānāṃ parodharmaḥ svabhartṛcaraṇārcanam /
tanmuktvānyatra yāṃtyā me yadbhavedyuktameva tat

evaṃ pathi vicāraṃ tu kurvaṃtyā paramārthataḥ /
jāhnavī dadṛśe devyā munivṛṃdaikasevitā

yasyāṃ jalasya kallolā dṛśyaṃte dugdhasaṃnibhāḥ /
taraṃgo dṛśyate yatra svargasopānamūrtibhṛt

yasyā vārikaṇasparśānmahāpātakasaṃcayaḥ /
palāyate na kutrāpi sthānamīkṣansamaṃtataḥ

gaṃgāṃ prāpyātha saumitrirjānakīṃ syaṃdane sthitām /
uvāca nirgaladbāṣpa ehi sīte rathādbhuvi

sītā tadvākyamākarṇya kṣaṇādavatatāra sā /
lakṣmaṇena dhṛtā bāhau skhalaṃtī pathi kaṃṭakaiḥ

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe jānakyā gaṃgādarśanaṃnāma aṣṭapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ