Padma Purana · Chapter 5.49

śeṣa uvāca/
māsāḥ saptābhavaṃstasya hayavaryasya helayā /
carato bhārataṃ varṣamanekanṛpapūritam

sa pūjito bhūpavaraiḥ parītya varabhāratam /
parīvṛto vīravaraiḥ śatrughnādibhirudbhaṭaiḥ

sa babhrāma bahūndeśānhimālayasamīpataḥ /
na kopi taṃ nijagrāha hayaṃ rāmabalaṃ smaran

aṃgavaṃgakaliṃgānāṃ rājabhiḥ saṃstuto hayaḥ /
jagāma rājño nagare surathasya manohare

kuṃḍalaṃ nāma nagaramaditeryatra kuṃḍalam /
karṇayoḥ patitaṃ bhūmau harṣabhayasukaṃpayoḥ

yatra dharmavyatikrāṃtiṃ na karoti kadāpinā /
śrīrāmasmaraṇaṃ premṇā karoti janatānvaham

aśvatthānāṃ tu yatrārcā tulasyāḥ pratyahaṃ nṛbhiḥ /
kriyate raghunāthasya sevakaiḥ pāpavarjitaiḥ

yatra devālayā ramyā rāghavapratimāyutāḥ /
pūjyaṃte pratyahaṃ śuddhacittaiḥ kapaṭavarjitaiḥ

vāci nāma hareryatra na vai kalahasaṃkathā /
hṛdi dhyānaṃ tu tasyaiva na ca kāmaphalasmṛtiḥ

devanaṃ yatra rāmasya vārttābhiḥ pūtadehinām /
na jātucinnṛṇāmasti satyavyasanamāninām

tasminvasati dharmātmā surathaḥ satyavānbalī /
raghunāthapadasmārahṛṣṭacittaḥ paronmadaḥ

kiṃ varṇayāmi rāmasya sevakaṃ surathaṃ varam /
yasyāśeṣaguṇā bhūmau vistṛtāḥ pāvayaṃtyagham

sevakāstasya bhūpasya paryaṭaṃtaḥ kadācana /
apaśyanhayamedhasya hayaṃ caṃdanacarcitam

te dṛṣṭvā vismayaṃ prāptā hayapatramalokayan /
spaṣṭākṣarasamāyuktaṃ caṃdanādikacarcitam

jñātvā rāmeṇa saṃmuktaṃ hayaṃ netramanoharam /
hṛṣṭā rājñe sabhāsthāya kathayāmāsurutsukāḥ

svāminnayodhyānagarīpatistasyāstu rāghavaḥ /
hayamedhakratoryogyo hayo muktaḥ paribhraman

sa te purasya nikaṭe prāptaḥ sevakasaṃyutaḥ /
gṛhāṇa tvaṃ mahārāja hayaṃ taṃ sumanoharam

śeṣa uvāca/
iti śrutvā nijaproktaṃ vākyaṃ harṣapariplutaḥ /
uvāca vīrānbalino meghagaṃbhīrayā girā

suratha uvāca/
dhanyā vayaṃ rāmamukhaṃ paśyāmaḥ saha sevakāḥ /
grahīṣyāmi hayaṃ tasya bhaṭakoṭiparīvṛtam

tadā mokṣyāmi vāhaṃ taṃ yadā rāmaḥ samāvrajet /
kṛtārthaṃ mama bhaktasya ciraṃ dhyānaratasya vai

śeṣa uvāca/
itthamuktvā mahīpālaḥ sevakānsvayamādiśat /
gṛhṇaṃtu vāhaṃ prasabhaṃ mocyo nāśvo'kṣigocaraḥ

anena sumahām̐llābho bhaviṣyati tu me matam /
yadrāmacaraṇau prekṣe brahmaśakrādidurllabhau

sa eva dhanyaḥ svajanaḥ putro vā bāṃdhavo'thavā /
paśurvā vāhanaṃ vāpi rāmāptiryena saṃbhavet

tasmādgṛhītvā kratvaśvaṃ svarṇapatreṇa śobhitam /
badhnaṃtu vājiśālāyāṃ kāmavegaṃ manoramam

ityuktāste tato gatvā vāhaṃ rāmasya śobhitam /
gṛhītvā tarasā rājñe daduḥ sarvaṃ śubhāṃginam

rājā prāpya mudā cāśvaṃ rāmasya danujārdanaḥ /
sevakānprāha balino dharmakṛtyavicakṣaṇaḥ

vātsyāyana mahābuddhe śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ /
na tasya viṣaye kaścitparadārarato naraḥ

na paradravyanirato na ca kāmeṣu laṃpaṭaḥ /
na jihvābhiratonmārge kīrttayedrāmakīrtanāt

yaḥ sevakānnṛpo vakti yūyaṃ sevārthamāgatāḥ /
kathayaṃtu bhavacceṣṭāṃ dharmakarmaviśāradāḥ

ekapatnīvratadharā na paradravyalolupāḥ /
parāpavādāniratā na ca vedotpathaṃ gatāḥ

śrīrāmasmaraṇādīni kurvaṃti pratyahaṃ bhaṭāḥ /
tānahaṃ rāmasevārthaṃ rakṣāmyaṃtaka kopavān

etadviruddhadharmāṇo ye narāḥ pāpasaṃyutāḥ /
tānahaṃ viṣaye mahyaṃ vāsayāmi na durmatīn

tasya deśe na pāpiṣṭhāḥ pāpaṃ kurvaṃti mānase /
haridhyānahatāśeṣa pātakāmodasaṃyutāḥ

yadaivamabhavaddeśo rājā dharmeṇa saṃyutaḥ /
tadā tatsthā narāḥ sarve mṛtā gacchaṃti nirvṛtim

yamānucaranirveśo nābhavatsaurathe pure /
tadā yamo munerūpaṃ dhṛtvā prāgānmahīśvaram

valkalāṃbaradhārī ca jaṭāśobhitaśīrṣakaḥ /
surathaṃ tu sabhāmadhye dadarśa harisevakam

tulasīmastake yasya vāci nāma hareḥ param /
dharmakarmaratāṃ vārttāṃ śrāvayaṃtaṃ nijāñjanān

tadā muniṃ nṛpo dṛṣṭvā tapomūrtimiva sthitam /
vavaṃde caraṇau tasya pādyādikamathākarot

sukhopaviṣṭaṃ viśrāṃtaṃ muniṃ prāha nṛpāgraṇīḥ /
dhanyamadya janurmahyaṃ dhanyamadya gṛhaṃ mama

kathāḥ kathayatānmahyaṃ rāmasya vividhā varāḥ /
yāḥ śṛṇvatāṃ pāpahānirbhaviṣyati pade pade

itthamuktaṃ samākarṇya jahāsa sa munirbhṛśam /
daṃtānpradarśayansarvāṃstālāsphālitapāṇikaḥ

hasaṃtaṃ taṃ muniṃ prāha hasane kāraṇaṃ kimu /
kathayasva prasādena yathā syānmanasaḥ sukham

tato munirnṛpaṃ prāha śṛṇu rājandhiyāyutaḥ /
yadahaṃ te'bhidhāsyāmi smite kāraṇamuttamam

tvayā proktaṃ hareḥ kīrtiṃ kathayasva mamāgrataḥ /
ko hariḥ kasya vā kīrtiḥ sarve karmavaśā narāḥ

karmaṇā prāpyate svargaḥ karmaṇā narakaṃ vrajet /
karmaṇaiva bhavetsarvaṃ putrapautrādikaṃ bahu

śakraḥ śataṃ kratūnāṃ tu kṛtvāgātparamaṃ padam /
brahmāpi karmaṇā lokaṃ prāpya satyākhyamadbhutam

aneke karmaṇā siddhā marudādaya īśinaḥ /
kurvanti bhogasaukhyaṃ ca apsarogaṇasevitāḥ

tasmātkuruṣva yajñādīnyajasva kila devatāḥ /
yathā te vimalākīrtirbhaviṣyati mahītale

iti śrutvā tu tadvākyaṃ kopakṣubhitamānasaḥ /
uvāca rāmaikamanā vipraṃ karmaviśāradam

mā brūhi karmaṇo vārtāṃ kṣayiṣṇuphaladāyinīm /
gaccha mannagaropāṃtādbahirlokavigarhitaḥ

iṃdraḥ patiṣyati kṣipraṃ patiṣyatyapi padmajaḥ /
na patiṣyaṃti manujā rāmasya bhajanotsukāḥ

paśya dhruvaṃ ca prahlādaṃ bibhīṣaṇamathādbhutam /
ye cānye rāmabhaktā vai kadāpi na pataṃti te

ye rāmaniṃdakā duṣṭāstāni me yamakiṃkarāḥ /
tāḍayiṣyaṃti lohasya mudgaraiḥ pāśabandhanaiḥ

brāhmaṇatvāddehadaṃḍaṃ na kuryāṃ te dvijādhama /
gaccha gaccha madālokāttāḍayiṣyāmi cānyathā

itthamuktavati śreṣṭhe bhūpe surathasaṃjñite /
sevakā bāhunā dhṛtvā niṣkāsayitumudyatāḥ

tadā yamo nijaṃ rūpaṃ dhṛtvā lokaikavaṃditam /
prāha bhūpaṃ pratuṣṭo'smi yācasva harisevaka

mayā pralobhito vāgbhirbahvībhirapi suvrata /
calitosi na rāmasya sevāyāḥ sādhusevitaḥ

tadā provāca bhūmīśo yamaṃ dṛṣṭvā sutoṣitam /
uvāca yadi tuṣṭosi dehi me varamuttamam

tāvanmama na vai mṛtyuryāvadrāmasamāgamaḥ /
na bhayaṃ me bhavatto hi kadācana hi dharmarāṭ

tadovāca yamo bhūpamidaṃ tava bhaviṣyati /
sarvaṃ tvadīpsitaṃ tathyaṃ kariṣyati raghoḥpatiḥ

ityuktvāṃtarhito dharmo jagāma svapuraṃ prati /
praśasya tasya caritaṃ haribhaktiparātmanaḥ

sa rājā dhārmiko rāmasevakaḥ parayā mudā /
gṛhītvāśvaṃ pratyuvāca sevakānharisevakān

mayā gṛhīto vāho'sau rāghavasya mahīpateḥ /
sajjī bhavaṃtu sarvatra yūyaṃ raṇaviśāradāḥ

iti proktāstu te sarve bhaṭā rājño mahābalāḥ /
sajjībhūtāḥ kṣaṇādeva sabhāyāṃ jagmurutsukāḥ

rājño vīrā daśasutāścaṃpako mohakastathā /
ripuṃjayo'tidurvāraḥ pratāpībalamodakaḥ

haryakṣaḥ sahadevaśca bhūridevaḥ sutāpanaḥ /
iti rājño daśa sutāḥ sajjībhūtā raṇāṃgaṇe

yātumicchāmakurvaṃste mahotsāhasamanvitāḥ /
rājāpi svarathaṃ citraṃ hemaśobhāvinirmitam

āhvayāmāsa sujavairvājibhiḥ samalaṃkṛtam /
raṇotsāhena saṃyuktaḥ sarvasainyaparīvṛtaḥ

sabhāyāṃ sevakānsarvāndiśannāste mahīpatiḥ

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe suratharājñā hayagrahaṇaṃnāma ekonapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ