પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.49

શેષ ઉવાચ।
માસાઃ સપ્તાભવંસ્તસ્ય હયવર્યસ્ય હેલયા ।
ચરતો ભારતં વર્ષમનેકનૃપપૂરિતમ્

સ પૂજિતો ભૂપવરૈઃ પરીત્ય વરભારતમ્ ।
પરીવૃતો વીરવરૈઃ શત્રુઘ્નાદિભિરુદ્ભટૈઃ

સ બભ્રામ બહૂન્દેશાન્હિમાલયસમીપતઃ ।
ન કોપિ તં નિજગ્રાહ હયં રામબલં સ્મરન્

અંગવંગકલિંગાનાં રાજભિઃ સંસ્તુતો હયઃ ।
જગામ રાજ્ઞો નગરે સુરથસ્ય મનોહરે

કુંડલં નામ નગરમદિતેર્યત્ર કુંડલમ્ ।
કર્ણયોઃ પતિતં ભૂમૌ હર્ષભયસુકંપયોઃ

યત્ર ધર્મવ્યતિક્રાંતિં ન કરોતિ કદાપિના ।
શ્રીરામસ્મરણં પ્રેમ્ણા કરોતિ જનતાન્વહમ્

અશ્વત્થાનાં તુ યત્રાર્ચા તુલસ્યાઃ પ્રત્યહં નૃભિઃ ।
ક્રિયતે રઘુનાથસ્ય સેવકૈઃ પાપવર્જિતૈઃ

યત્ર દેવાલયા રમ્યા રાઘવપ્રતિમાયુતાઃ ।
પૂજ્યંતે પ્રત્યહં શુદ્ધચિત્તૈઃ કપટવર્જિતૈઃ

વાચિ નામ હરેર્યત્ર ન વૈ કલહસંકથા ।
હૃદિ ધ્યાનં તુ તસ્યૈવ ન ચ કામફલસ્મૃતિઃ

દેવનં યત્ર રામસ્ય વાર્ત્તાભિઃ પૂતદેહિનામ્ ।
ન જાતુચિન્નૃણામસ્તિ સત્યવ્યસનમાનિનામ્

તસ્મિન્વસતિ ધર્માત્મા સુરથઃ સત્યવાન્બલી ।
રઘુનાથપદસ્મારહૃષ્ટચિત્તઃ પરોન્મદઃ

કિં વર્ણયામિ રામસ્ય સેવકં સુરથં વરમ્ ।
યસ્યાશેષગુણા ભૂમૌ વિસ્તૃતાઃ પાવયંત્યઘમ્

સેવકાસ્તસ્ય ભૂપસ્ય પર્યટંતઃ કદાચન ।
અપશ્યન્હયમેધસ્ય હયં ચંદનચર્ચિતમ્

તે દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પ્રાપ્તા હયપત્રમલોકયન્ ।
સ્પષ્ટાક્ષરસમાયુક્તં ચંદનાદિકચર્ચિતમ્

જ્ઞાત્વા રામેણ સંમુક્તં હયં નેત્રમનોહરમ્ ।
હૃષ્ટા રાજ્ઞે સભાસ્થાય કથયામાસુરુત્સુકાઃ

સ્વામિન્નયોધ્યાનગરીપતિસ્તસ્યાસ્તુ રાઘવઃ ।
હયમેધક્રતોર્યોગ્યો હયો મુક્તઃ પરિભ્રમન્

સ તે પુરસ્ય નિકટે પ્રાપ્તઃ સેવકસંયુતઃ ।
ગૃહાણ ત્વં મહારાજ હયં તં સુમનોહરમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ શ્રુત્વા નિજપ્રોક્તં વાક્યં હર્ષપરિપ્લુતઃ ।
ઉવાચ વીરાન્બલિનો મેઘગંભીરયા ગિરા

સુરથ ઉવાચ।
ધન્યા વયં રામમુખં પશ્યામઃ સહ સેવકાઃ ।
ગ્રહીષ્યામિ હયં તસ્ય ભટકોટિપરીવૃતમ્

તદા મોક્ષ્યામિ વાહં તં યદા રામઃ સમાવ્રજેત્ ।
કૃતાર્થં મમ ભક્તસ્ય ચિરં ધ્યાનરતસ્ય વૈ

શેષ ઉવાચ।
ઇત્થમુક્ત્વા મહીપાલઃ સેવકાન્સ્વયમાદિશત્ ।
ગૃહ્ણંતુ વાહં પ્રસભં મોચ્યો નાશ્વોઽક્ષિગોચરઃ

અનેન સુમહાઁલ્લાભો ભવિષ્યતિ તુ મે મતમ્ ।
યદ્રામચરણૌ પ્રેક્ષે બ્રહ્મશક્રાદિદુર્લ્લભૌ

સ એવ ધન્યઃ સ્વજનઃ પુત્રો વા બાંધવોઽથવા ।
પશુર્વા વાહનં વાપિ રામાપ્તિર્યેન સંભવેત્

તસ્માદ્ગૃહીત્વા ક્રત્વશ્વં સ્વર્ણપત્રેણ શોભિતમ્ ।
બધ્નંતુ વાજિશાલાયાં કામવેગં મનોરમમ્

ઇત્યુક્તાસ્તે તતો ગત્વા વાહં રામસ્ય શોભિતમ્ ।
ગૃહીત્વા તરસા રાજ્ઞે દદુઃ સર્વં શુભાંગિનમ્

રાજા પ્રાપ્ય મુદા ચાશ્વં રામસ્ય દનુજાર્દનઃ ।
સેવકાન્પ્રાહ બલિનો ધર્મકૃત્યવિચક્ષણઃ

વાત્સ્યાયન મહાબુદ્ધે શૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ ।
ન તસ્ય વિષયે કશ્ચિત્પરદારરતો નરઃ

ન પરદ્રવ્યનિરતો ન ચ કામેષુ લંપટઃ ।
ન જિહ્વાભિરતોન્માર્ગે કીર્ત્તયેદ્રામકીર્તનાત્

યઃ સેવકાન્નૃપો વક્તિ યૂયં સેવાર્થમાગતાઃ ।
કથયંતુ ભવચ્ચેષ્ટાં ધર્મકર્મવિશારદાઃ

એકપત્નીવ્રતધરા ન પરદ્રવ્યલોલુપાઃ ।
પરાપવાદાનિરતા ન ચ વેદોત્પથં ગતાઃ

શ્રીરામસ્મરણાદીનિ કુર્વંતિ પ્રત્યહં ભટાઃ ।
તાનહં રામસેવાર્થં રક્ષામ્યંતક કોપવાન્

એતદ્વિરુદ્ધધર્માણો યે નરાઃ પાપસંયુતાઃ ।
તાનહં વિષયે મહ્યં વાસયામિ ન દુર્મતીન્

તસ્ય દેશે ન પાપિષ્ઠાઃ પાપં કુર્વંતિ માનસે ।
હરિધ્યાનહતાશેષ પાતકામોદસંયુતાઃ

યદૈવમભવદ્દેશો રાજા ધર્મેણ સંયુતઃ ।
તદા તત્સ્થા નરાઃ સર્વે મૃતા ગચ્છંતિ નિર્વૃતિમ્

યમાનુચરનિર્વેશો નાભવત્સૌરથે પુરે ।
તદા યમો મુનેરૂપં ધૃત્વા પ્રાગાન્મહીશ્વરમ્

વલ્કલાંબરધારી ચ જટાશોભિતશીર્ષકઃ ।
સુરથં તુ સભામધ્યે દદર્શ હરિસેવકમ્

તુલસીમસ્તકે યસ્ય વાચિ નામ હરેઃ પરમ્ ।
ધર્મકર્મરતાં વાર્ત્તાં શ્રાવયંતં નિજાઞ્જનાન્

તદા મુનિં નૃપો દૃષ્ટ્વા તપોમૂર્તિમિવ સ્થિતમ્ ।
વવંદે ચરણૌ તસ્ય પાદ્યાદિકમથાકરોત્

સુખોપવિષ્ટં વિશ્રાંતં મુનિં પ્રાહ નૃપાગ્રણીઃ ।
ધન્યમદ્ય જનુર્મહ્યં ધન્યમદ્ય ગૃહં મમ

કથાઃ કથયતાન્મહ્યં રામસ્ય વિવિધા વરાઃ ।
યાઃ શૃણ્વતાં પાપહાનિર્ભવિષ્યતિ પદે પદે

ઇત્થમુક્તં સમાકર્ણ્ય જહાસ સ મુનિર્ભૃશમ્ ।
દંતાન્પ્રદર્શયન્સર્વાંસ્તાલાસ્ફાલિતપાણિકઃ

હસંતં તં મુનિં પ્રાહ હસને કારણં કિમુ ।
કથયસ્વ પ્રસાદેન યથા સ્યાન્મનસઃ સુખમ્

તતો મુનિર્નૃપં પ્રાહ શૃણુ રાજન્ધિયાયુતઃ ।
યદહં તેઽભિધાસ્યામિ સ્મિતે કારણમુત્તમમ્

ત્વયા પ્રોક્તં હરેઃ કીર્તિં કથયસ્વ મમાગ્રતઃ ।
કો હરિઃ કસ્ય વા કીર્તિઃ સર્વે કર્મવશા નરાઃ

કર્મણા પ્રાપ્યતે સ્વર્ગઃ કર્મણા નરકં વ્રજેત્ ।
કર્મણૈવ ભવેત્સર્વં પુત્રપૌત્રાદિકં બહુ

શક્રઃ શતં ક્રતૂનાં તુ કૃત્વાગાત્પરમં પદમ્ ।
બ્રહ્માપિ કર્મણા લોકં પ્રાપ્ય સત્યાખ્યમદ્ભુતમ્

અનેકે કર્મણા સિદ્ધા મરુદાદય ઈશિનઃ ।
કુર્વન્તિ ભોગસૌખ્યં ચ અપ્સરોગણસેવિતાઃ

તસ્માત્કુરુષ્વ યજ્ઞાદીન્યજસ્વ કિલ દેવતાઃ ।
યથા તે વિમલાકીર્તિર્ભવિષ્યતિ મહીતલે

ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં કોપક્ષુભિતમાનસઃ ।
ઉવાચ રામૈકમના વિપ્રં કર્મવિશારદમ્

મા બ્રૂહિ કર્મણો વાર્તાં ક્ષયિષ્ણુફલદાયિનીમ્ ।
ગચ્છ મન્નગરોપાંતાદ્બહિર્લોકવિગર્હિતઃ

ઇંદ્રઃ પતિષ્યતિ ક્ષિપ્રં પતિષ્યત્યપિ પદ્મજઃ ।
ન પતિષ્યંતિ મનુજા રામસ્ય ભજનોત્સુકાઃ

પશ્ય ધ્રુવં ચ પ્રહ્લાદં બિભીષણમથાદ્ભુતમ્ ।
યે ચાન્યે રામભક્તા વૈ કદાપિ ન પતંતિ તે

યે રામનિંદકા દુષ્ટાસ્તાનિ મે યમકિંકરાઃ ।
તાડયિષ્યંતિ લોહસ્ય મુદ્ગરૈઃ પાશબન્ધનૈઃ

બ્રાહ્મણત્વાદ્દેહદંડં ન કુર્યાં તે દ્વિજાધમ ।
ગચ્છ ગચ્છ મદાલોકાત્તાડયિષ્યામિ ચાન્યથા

ઇત્થમુક્તવતિ શ્રેષ્ઠે ભૂપે સુરથસંજ્ઞિતે ।
સેવકા બાહુના ધૃત્વા નિષ્કાસયિતુમુદ્યતાઃ

તદા યમો નિજં રૂપં ધૃત્વા લોકૈકવંદિતમ્ ।
પ્રાહ ભૂપં પ્રતુષ્ટોઽસ્મિ યાચસ્વ હરિસેવક

મયા પ્રલોભિતો વાગ્ભિર્બહ્વીભિરપિ સુવ્રત ।
ચલિતોસિ ન રામસ્ય સેવાયાઃ સાધુસેવિતઃ

તદા પ્રોવાચ ભૂમીશો યમં દૃષ્ટ્વા સુતોષિતમ્ ।
ઉવાચ યદિ તુષ્ટોસિ દેહિ મે વરમુત્તમમ્

તાવન્મમ ન વૈ મૃત્યુર્યાવદ્રામસમાગમઃ ।
ન ભયં મે ભવત્તો હિ કદાચન હિ ધર્મરાટ્

તદોવાચ યમો ભૂપમિદં તવ ભવિષ્યતિ ।
સર્વં ત્વદીપ્સિતં તથ્યં કરિષ્યતિ રઘોઃપતિઃ

ઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતો ધર્મો જગામ સ્વપુરં પ્રતિ ।
પ્રશસ્ય તસ્ય ચરિતં હરિભક્તિપરાત્મનઃ

સ રાજા ધાર્મિકો રામસેવકઃ પરયા મુદા ।
ગૃહીત્વાશ્વં પ્રત્યુવાચ સેવકાન્હરિસેવકાન્

મયા ગૃહીતો વાહોઽસૌ રાઘવસ્ય મહીપતેઃ ।
સજ્જી ભવંતુ સર્વત્ર યૂયં રણવિશારદાઃ

ઇતિ પ્રોક્તાસ્તુ તે સર્વે ભટા રાજ્ઞો મહાબલાઃ ।
સજ્જીભૂતાઃ ક્ષણાદેવ સભાયાં જગ્મુરુત્સુકાઃ

રાજ્ઞો વીરા દશસુતાશ્ચંપકો મોહકસ્તથા ।
રિપુંજયોઽતિદુર્વારઃ પ્રતાપીબલમોદકઃ

હર્યક્ષઃ સહદેવશ્ચ ભૂરિદેવઃ સુતાપનઃ ।
ઇતિ રાજ્ઞો દશ સુતાઃ સજ્જીભૂતા રણાંગણે

યાતુમિચ્છામકુર્વંસ્તે મહોત્સાહસમન્વિતાઃ ।
રાજાપિ સ્વરથં ચિત્રં હેમશોભાવિનિર્મિતમ્

આહ્વયામાસ સુજવૈર્વાજિભિઃ સમલંકૃતમ્ ।
રણોત્સાહેન સંયુક્તઃ સર્વસૈન્યપરીવૃતઃ

સભાયાં સેવકાન્સર્વાન્દિશન્નાસ્તે મહીપતિઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે સુરથરાજ્ઞા હયગ્રહણંનામ એકોનપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ