Padma Purana · Chapter 5.42

śeṣa uvāca/
āhvayaṃtaṃ mahāsainyavāridhau puṣkalaṃ nṛpam /
samālakṣya kapīṃdro'pi hanūmāṃstamadhāvata

lāṃgūlamudyamya viśāladehaṃ /
sarāvamātatya payodaghoṣam /
raṇasthitānvīravarānkapīṃdro /
jagāma taṃ vīramaṇiṃ nṛpendram

āyāṃtaṃ taṃ hanūmaṃtaṃ vīkṣya puṣkala udbhaṭaḥ /
vilokayāmāsadṛśā vairikrodha suśoṇayā

jagāda taṃ hanūmaṃtaṃ puṣkalaḥ paramāstravit /
meghagaṃbhīrayā vācā nādayanraṇamaṃḍalam

puṣkala uvāca/
kathaṃ tvaṃ samare yoddhumāgatosi mahākape /
kiyadbalaṃ svalpametadrājño vīramaṇermahat

yatra trijagatī sarvā saṃmukhe samupāgatā /
tatra tvaṃ līlayā yoddhuṃ yātumicchasi vā na vā

koyaṃ rājā vīramaṇiḥ kiyadbalamathālpakam /
atrāgamanamatyugraṃ tava vīra na bhāvyate

raghunāthakṛpāpāṃgādahaṃ nistīrya dustaram /
kṣaṇānniryāmi kīśeṃdra mā cittaṃ kuru saṃgare

tvayā rākṣasapāthodhistīrṇo rāmakṛpāvrajāt /
tathā rāmaṃ susaṃsmṛtya nistariṣyāmi dustaram

ye keciddustaraṃ prāpya raghunāthaṃ smaraṃti ca /
teṣāṃ duḥkhodadhiḥ śuṣko bhaviṣyati na saṃśayaḥ

tasmādvraja mahāvīra śatrughnasavidhe balin /
eṣa āyāmi nirjitya bhūpaṃ vīramaṇiṃ kṣaṇāt

śeṣa uvāca/
iti dhīrāṃ samākarṇya vāṇīṃ puṣkalabhāṣitām /
jagāda vacanaṃ bhūyaḥ puṣkalaṃ paravīrahā

hanumānuvāca/
putra mā sāhasaṃ kārṣīrbhūpaṃ vīramaṇiṃ prati /
eṣa dātā śaraṇyaśca balaśauryasamanvitaḥ

tvaṃ bālaḥ sthaviro bhūpo'khilaśastrāstravittamaḥ /
aneke vijitāḥ saṃkhye vīrāḥ śauryasuśobhinaḥ

jānīhi pārśve tasya tvaṃ rakṣitāraṃ sadāśivam /
bhaktyā vaśīkṛtaṃ sthāṇuṃ somaṃ caitatpuristhitam

tasmādahamanenaiva yotsye bhūpena puṣkala /
anyānvīrānvijitvā tvaṃ kīrtimāpnuhi puṣkalām

puṣkala uvāca/
śivo bhaktyā vaśīkṛtya svapure sthāpito'munā /
paramasyāśu hṛdayena tiṣṭhati maheśvaraḥ

sadāśivoyamārādhya paramaṃ sthānamāgataḥ /
sa rāmo manmanastyaktvā na kvāpi parigacchati

yatra rāmastatra viśvaṃ sarvaṃ sthāsnu cariṣṇu ca /
tasmādahaṃ jayiṣyāmi raṇe vīramaṇiṃ nṛpam

vraja tvaṃ samare yoddhumanyānmānivarānnṛpān /
vīrasiṃhamukhānkīśa macciṃtāṃ mā kuru prabho

vācamitthaṃ samākarṇya hanūmāndhīrasevitām /
jagāma samare yoddhuṃ vīrasiṃhaṃ nṛpānujam

lakṣmīnidhiḥ sutenāsya śubhāṃgadasusaṃjñinā /
dvairathena prayuyudhe mahāśastrāstravedinā

balamitreṇa sumadaḥ svapratāpabalorjitaḥ /
yoddhuṃ saśastraḥ saṃgrāmaṃ vicacāra nṛpātmajaḥ

āhvayaṃtaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā dvairathe yuddhakovidaḥ /
puṣkalo rukmakhacite rathe tiṣṭhanyayau hi tam

rājā tamāgataṃ dṛṣṭvā puṣkalaṃ yuddhakovidam /
uvāca nirbhiyā vāṇyā raṇamadhye subhāṣitaḥ

vīramaṇiruvāca/
bālamāyāhi māṃ kruddhaṃ saṃgrāme caṃḍakopanam /
gaccha prāṇaparīpsāyai mā yuddhaṃ kuru me saha

tvādṛśānbālakānbhūpā mādṛśāḥ kṛpayaṃti hi /
praharaṃti na caitānvai tasmādgaccha raṇādbahiḥ

yāvattvaṃ na mayā dṛṣṭaścakṣurbhyāṃ tāvadunmanāḥ /
sāṃprataṃ tvāṃ prahartuṃ na manaḥ samabhikāṃkṣati

yattvayā matsuto bāṇairbhinno mūrcchīkṛtaḥ punaḥ /
sarvaṃ mayā kṣāṃtamadya tavabāladhiyo mahat

iti vākyaṃ samākarṇya puṣkalo nijagāda tam /
puṣkala uvāca/
bālo'haṃ tvaṃ mahāvṛddhaḥ sarvaśastrāstrakovidaḥ

kṣatriyāṇāṃ mataṃ caiva ye balādhikyasaṃyutāḥ /
ta eva vṛddhā bhūpāgrya na vayovṛddhatāṃ gatāḥ

mayā te mūrcchitaḥ putraḥ saśauryabaladarpitaḥ /
idānīṃ tvāmahaṃ śastraiḥ pātayiṣyāmi saṃgare

tasmāttvaṃ yatnatastiṣṭha rājansaṃgrāmamūrdhani /
rāmabhaktaṃ na māṃ kaścijjayatīṃdrapade sthitaḥ

itthaṃ bhāṣitamāśrutya puṣkalasya nṛpāgraṇīḥ /
jahāsa bālaṃ saṃvīkṣya kopaṃ ca vyadadhātpunaḥ

taṃ vai kupitamālakṣya bharatātmaja unmadaḥ /
jaghāna śaraviṃśatyā rājānaṃ hṛdi tīkṣṇayā

rājā tānāgatāndṛṣṭvā bāṇāṃstena vimocitān /
ciccheda paramakruddhaḥ śaraistīkṣṇairanekadhā

tadbāṇacchedanaṃ dṛṣṭvā bhāratiḥ paravīrahā /
cukopa hṛdaye'tyaṃtaṃ rājānaṃ ca tribhiḥ śaraiḥ

vivyādha bhāle bhūpāla putraḥ puṣkalasaṃjñakaḥ /
tatra lagnā virejuste trikūṭaśikharāṇi kim

tairbāṇairvyathito rājā jaghāna navabhiḥ śaraiḥ /
hṛdaye puṣkalaṃ vīraṃ mahākopasamanvitaḥ /
tairvatsadantairbahvasraṃ pītaṃ rāmānujāṅgajam

sarpā āśīviṣā yadvatkruddhāstadvapuṣi sthitāḥ /
paramaṃ kopamāpannaḥ puṣkalo bhūmipaṃ punaḥ

bāṇānāṃ śatakenāśu bibheda śitaparvaṇām /
tairbāṇaiḥ kavacaṃ bhinnaṃ kirīṭaḥ saśirastrakaḥ

ratho dhanurmahatsajyaṃ chinnaṃ kopapariplavāt /
kṣatajena paripluṣṭo bāṇabhinnakalevaraḥ

anyaṃ syaṃdanamāruhya jagāma bharatātmajam /
dhanyosi vīra rāmasya caraṇābjamadhuvrata

mahatkṛtaṃ karma te'dya yadahaṃ virathīkṛtaḥ /
prāṇānrakṣasva bho vīra sāṃprataṃ mayi yuddhyati

sulabhā na tava prāṇāḥ kālarūpe mayi sthite /
ityuktvā vyahanadbāṇairasaṃkhyaiḥ śastrakovidaḥ

bhūmau diśi ca tadbāṇā nānyaddṛśyeta tatra ha /
aneke gajasāhasrā bhinnā aśvāḥ samaṃtataḥ

rathārathiyutāstena chinnā bhinnā dvidhākṛtāḥ /
śoṇitaughā sarittatra prasusrāva raṇāṃgaṇe

yatronmadā hi mātaṃgā dṛśyaṃte śailaśṛṃgavat /
keśāḥ śaivālalakṣyāste muhuḥ prāṇiśiraḥ sthitāḥ

aneke pāṇayaśchinnā vīrāṇāṃ mudrikāśriyaḥ /
dṛśyaṃte ahivattatra caṃdanādikarūṣitāḥ

śirāṃsi ca bhaṭāgryāṇāṃ kacchapābhāṃ vahaṃti vai /
māṃsāni paṃkā yatrāsanvīrāṇāṃ mahatāṃ tataḥ

evaṃ vyatikare vṛtte yoginyaḥ śataśo raṇe /
papuḥ pātreṇa rudhiraṃ prāṇināṃ raṇapātinām

māṃsāni bubhujustā vai harṣakautukasaṃyutāḥ /
pītvā tu śoṇitaṃ tatra bhakṣitvā māṃsamunmadāḥ

nanṛturjahasuḥ proccairujjaguḥ pradhanāṃgaṇe /
piśācāstatra samare prāṇināṃ mastakāni vai

dhṛtvā karābhyāṃ mattāṃgāstālavadvādanodyatāḥ /
śivāstatra mahāmāṃsaṃ patitānāṃ raṇāṃgaṇe

bhakṣitvā vyanadanmattāḥ kātarāṇāṃ bhayapradāḥ /
kātarāstrāḥ samāpannā gatāḥ kuṃjarakoṭare

bhakṣitā yoginībhiste pāpināṃ kvāpi na sthitiḥ /
etatkadanamālakṣya svasainyasya rathāgraṇīḥ

puṣkalo'pi cakārātra kadanaṃ raṇamaṃḍale /
bhidyaṃte gajaśīrṣāṇi pataṃti mauktikāni tu

dṛśyate lomabhiḥ pūrṇā tāmraparṇīva tannadī /
puṣkalaprahitā bāṇā nṛṇāmaṃgeṣu saṃgatāḥ /
kurvaṃti prāṇavicchedaṃ vīrāṇāmapi sarvataḥ

sarve rudhirasiktāṃgāḥ sarve cchinnanijāṃgakāḥ /
dṛśyaṃte kiṃśukā yadvatsubhaṭāḥ pradhanāṃgaṇe

etasminsamaye kruddhaḥ samābhāṣya mahīpatim /
jaghāna bahubāṇaistaṃ roṣapūrapariplutaḥ

tadbāṇavedhabhinnāṃgo viśīrṇakavaco nṛpaḥ /
mahābalaṃ taṃ manvānaḥ prāharaccharakoṭibhiḥ

tairbāṇaiḥ kavacānmuktaṃ susrāva bahuśoṇitam /
vapurbabhūva ruciraṃ śarapaṃjaragocaram

śarapaṃjaramadhyastho vihvalīkṛtamānasaḥ /
śarānnetuṃ ca saṃdhātuṃ na kṣamaḥ sa ca bhāratiḥ

rāmaṃ smṛtvā dhanurdhṛtvā kare sajjaṃ mahaddṛḍham /
mumoca bāṇānniśitānvairivṛṃdanivāraṇān

tairbāṇaiḥ śarajālaṃ tadvidhūya munipuṃgava /
śaṃkhaṃ pradhmāya samare jagāda gatabhīrnṛpam

puṣkala uvāca/
tvayā kṛtaṃ mahatkarma yanmāṃ bāṇasya paṃjare /
gocaraṃ kṛtavānvīra vīratāpanamudbhaṭam

vṛddhatvānmama mānyosi sāṃprataṃ raṇamaṃḍale /
paśyame'dya parākrāṃtaṃ rājanvīramaṇe mahat

bāṇatrayeṇa bho vīra mūrcchitaṃ karavai nahi /
tarhi pratijñāṃ śṛṇu vai sarvavīravimohinīm

gaṃgāṃ prāpyāpi yo vai tāṃ niṃditvā pāpahāriṇīm /
na majjati mahāpāpo mahāmūḍhaviceṣṭitaḥ

tasya pāpaṃ mamaivāstu cenna tvāṃ raṇamaṃḍale /
pātaye mūrcchayā vīra sannaddho bhava bhūpate

iti vākyaṃ samākarṇya puṣkalasya nṛpottamaḥ /
cukopa bhṛśamudvignaḥ saṃdadhe niśitāñcharān

te śarā hṛdayaṃ bhittvā gatāste bhāratermahat /
petuḥ kṣitāvadho yadvadrāmabhaktiparāṅmukhāḥ

tataḥ śaraṃ mumocāsmai niśitaṃ vahnisaprabham /
lakṣīkṛtya mahadvakṣaḥ kapāṭataṭavistṛtam

sa bāṇo bhūmipatinā dvidhā chinnaḥ śareṇa hi /
papāta rathamadhye sa ravimaṃḍalavajjvalan

aparaṃ bāṇamādhatta mātṛbhaktibhavaṃ tataḥ /
nidhāya puṇyaṃ so'pyeṣa ciccheda mahatā punaḥ

tadā khinnaḥ sa hṛdaye kiṃkartavyamiti smaran /
rāmaṃ hṛdi nijārtighnaṃ mumoca paramāstravit

sa bāṇastasya hṛdaye lagna āśīviṣopamaḥ /
mūrcchāmaprāpayattaṃ vai jvalansūryasamaprabhaḥ

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ palāyanaparāyaṇam /
rājñi saṃmūrcchite jāte puṣkalo jayamāptavān

iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe vīramaṇeḥ parābhavonāma dvicatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ