Padma Purana · Chapter 5.108
śrīrāma uvāca-
bhasmotpattiṃ mahābhāga bhasmamāhātmyameva ca /
bhasmasaṃdhāraṇe puṇyaṃ bhasmadāne ca tadvada
śaṃbhuruvāca-
bhasmotpattiṃ pravakṣyāmi sarvapāpapraṇāśinīm /
smaraṇātkīrtanādrāma tāṃ śṛṇuṣva narādhipa
ya ekaḥ śāśvato devo brahmavaṃdyaḥ sadāśivaḥ /
trilocano guṇādhāro guṇātīto'kṣarovyayaḥ
sisṛkṣā tasya jātātha vīkṣyātmasthaṃ guṇatrayam /
vedatrayamidaṃ jñeyaṃ guṇatrayamidaṃ hi yat
pṛthakkṛtvātmanastāta tatrasthānaṃ vibhajya ca /
dakṣiṇāṃgesṛjatputraṃ brahmāṇaṃ vāmato harim
pṛṣṭhadeśe maheśānaṃ trīnputrānasṛjadvibhuḥ /
jātamātrāstrayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
idamūcurvacaḥ spaṣṭaṃ ko bhavānke vayaṃtviti /
tānāha ca śivaḥ putrānyūyaṃ putrā ahaṃ pitā
idaṃ guṇatrayaṃ putrā bhajadhvaṃ karmahetukam /
putrā ūcuḥ -
kaṃ vā guṇaṃ ko bhajatāṃ kiyaṃtaṃ kālamīśvara
kathaṃ guṇanivṛttiśca bhavedetadvadasva naḥ /
śiva uvāca-
yāvajjñānaṃ hi bhavatāṃ yāvadāyurathāpi vā
dhāraṇaṃ tāvadevasyādekaikasya guṇasya ca /
satvaṃ brahmā rajoviṣṇurbhajenmaheśvarastamaḥ
ityuktamātre deveśe brahmā satvamathāgrahīt /
na ca cālayituṃ śakto dhāraṇe kimu śaktimān
taṃ guṇaṃ tu tiraskṛtya rajoguṇamathāgrahīt /
na ca cālayituṃ śakto jagrāhātha tamoguṇam
na ca cālayituṃ śakto nipapāta ruroda ca /
viṣṇuśca vāmahastena rajoguṇamadhārayat
aṃgulībhyāṃ maheśo'pi tamoguṇamadhārayat /
satvamekoṃgulībhyāṃ ca satvaṃ viṣṇumathādadhāt
brahmāṇaṃ pādapīṭhe ca dadhāra ca nanarta ca
nṛtyaṃtamatyaṃtavilāsarūpaṃ gokṣīrarūpaṃ taruṇaṃ trinetram /
sarvaṃ dadhānaṃ kṛtakautukaṃ śivaṃ samīkṣya putrānvarado babhāṣe
śiva uvāca-
prīto'smi tava putrāhaṃ varaṃ vṛṇu yathepsitam /
athāha pitaraṃ putro varamenaṃ dadasva me
māmuddiśya kṛtā pūjā tava pūjā bhavecchiva /
tiṣṭhermayi sadā tvaṃ ca tvamevāhaṃ ca vāvyayaḥ
śiva uvāca-
evametanmahābhāga bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
raktagaurāvimau putrau brahmaviṣṇū mamaiva tu
bāhumūlastharomau ca mamākārau tathānaghau /
atha brahmāṇamāhedaṃ bhajatvekaṃ guṇaṃ bhavān
brahmovāca-
tvannirdiṣṭaṃ guṇamahaṃ dhartuṃ śakto na hīśvara /
dhārayiṣye rajo deva satvaṃ bhajatu vai hariḥ
avaśiṣṭaṃ guṇaṃ cāyamīśvaro dhārayiṣyati /
śaṃbhuruvāca-
guṇānādāyate devā naśekurnityadhāraṇam
kartuṃ bharaṇaśaktyarthaṃ śivamityavadatpunaḥ /
guṇānvayaṃ sarvakālaṃ na ca dhārayituṃ kṣamāḥ
dīyatāṃ bhagavañchaktiryadi bhostvaṃ varapradaḥ /
atha tadvacanaṃ śrutvā śivo vākyamabhāṣata
śiva uvāca-
vidyāśaktiḥ samastānāṃ śaktirityabhidhīyate /
guṇatrayāśrayā vidyā avidyā ca tadāśrayā
guṇatrayaṃ ca dagdhvaiva tatsāraṃ dhartumarhatha /
yacca kiṃcidbhavettatra bhavadbhirdhriyatāṃ hi tat
athāhustatsutā vākyaṃ na dāho jvalanaṃ vinā /
śivaḥ prāha maheśasya locane vahnirasti vai
guṇatrayamidaṃ dhenurvidyā syādgomayaṃ śubham /
mūtraṃ copaniṣatproktaṃ kuryādbhasma tataḥ param
vatsāstu smṛtayo yasyāstatsaṃbhūtaṃ tu gomayam /
āgāva iti maṃtreṇa dhenuṃ tatrābhimaṃtrayet
gāvo gāvo gāva iti prāśayettu tṛṇaṃ jalam /
upoṣya ca caturddaśyāṃ śukle kṛṣṇe'thavā vratī
paredyuḥ prātarutthāya śucirbhūtvā samāhitaḥ /
kṛtasnāno dhautavastro gomayārthaṃ vrajettu gām
utthāpya tāṃ prayatnena gāyatryā mūtramāharet /
sauvarṇe rājate tāmre dhārayenmṛnmaye ghaṭe
pauṣkare vā palāśe vā pātre gośṛṃga eva vā /
ādadhīta hi gomūtraṃ gaṃdhadvāreti gomayam
abhūmipātaṃ gṛhṇīyātpātre pūrvodite'dhike /
gomayaṃ śodhayedvidvāñchrīrme bhajatu maṃtrataḥ
alakṣmīrmayīti maṃtreṇa gomayasyāpamārjanam /
saṃ tvā siṃcāmi maṃtreṇa gomūtraṃ gomaye kṣipet
paṃcānāṃ tveti maṃtreṇa piṃḍāṃścaiva caturddaśa /
kuryātsaṃśoṣya kiraṇaistaraṇerāharettu tān
nidadhyādatha pūrvoktapātre gomayapiṃḍakān /
svagṛhyoktavidhānena pratiṣṭhāpyāgnimiṃdhayet
piṃḍānvinikṣipettattadarṇadevāya piṃḍakān /
āghārāvājyabhāgau ca prakṣipya dvau hunetsudhīḥ
tato nidhanapataye trayodaśajayādayaḥ /
hotavyāḥ paṃcabrahmāṇi namo hiraṇyabāhave
iti sarvāhutīrhutvā caturthyaṃtaistu maṃtrakaiḥ /
tataḥ śarvāya rudrāya yasya vaikaṃkatīti ca
etaistu juhuyādvidvānanājñātatrayaṃ tathā /
vyāhṛtīratha hutvā tu tataḥ sviṣṭakṛtaṃ hunet
idhmaśeṣaṃ tu nirvartya pūrṇapātrodakaṃ tataḥ /
pūrṇamāsāṃtayajuṣā jalenānyena bṛṃhayet
brāhmaṇeṣvamṛtamiti tajjalaṃ śirasi kṣipet /
prācyāmiti diśāṃ liṃgairdikṣu toyaṃ vinikṣipet
brahmaṇe dakṣiṇāṃ datvā śāṃte pulakamāharet /
āhariṣyāmi devānāṃ sarveṣāṃ karmaguptaye
jātavedasamene tvāṃ pulākaṃ cchādayādya me /
maṃtreṇānena taṃ vahniṃ pulāke chādayedatha
tridinaṃ jvalanasthityai chādanaṃ pulakaiḥ smṛtam /
brāhmaṇānbhojayedbhaktyā svayaṃ bhuṃjīta vāgyataḥ
bhasmādhikamabhīpsaṃstu hyadhikaṃ gomayaṃ haret /
dinatrayeṇa yadi vā ekasmindivase bahu
tṛtīye vā caturthe vā prātaḥsnātvā sitāṃbaraḥ /
śuklayajñopavītī ca śuklamālyānulepanaḥ
śukladaṃto bhasmadigdho maṃtreṇānena maṃtravit /
tadveti coccārayitvā bhasmasatyaṃ na saṃtyajet
tata āvāhanamukhā upacārāstu ṣoḍaśa /
kartavyā hutadānena tato'gnimupasaṃharet
agne bhasmeti maṃtreṇa gṛhṇīyādbhasma codbhavam /
agnirasmīti maṃtreṇa pramṛjya ca tataḥ param
saṃyojya gaṃgāsalilaiḥ kapilāpayasāthavā /
caṃdraṃ kuṃkumakāśmīramuśīraṃ caṃdanaṃ tathā
agurudvitayaṃ caiva cūrṇayitvā tu sūkṣmataḥ /
kṣipedbhasmani taccūrṇamomiti brahmamaṃtrataḥ
tataḥ payaḥ secane ca gaditaḥ kapilā manuḥ /
amṛtaṃ devi te kṣīraṃ pavitramiha varddhitam
tavaprasādānmucyaṃte manujāḥ sarvapāpmanaḥ /
praṇavenāvahedvidvānbhasmano vaṭakānatha
aṇoraṇīyāniti hi maṃtreṇa tu vicakṣaṇam /
śaṃbhuruvāca-
itthaṃ tu bhasmasaṃpādya śuṣkamādāya maṃtravit
praṇavena vimṛjyātha saptapraṇavamaṃtritam /
īśānena śirodeśaṃ mukhaṃ tatpuruṣeṇa ca
urodeśamaghoreṇa guhyaṃ vāmena maṃtrayet /
sadyojātena vai pādau sarvāṃgaṃ praṇavena tu
tata uddhūlya sarvāṃgamāpādatalamastakam /
tata ācamya vasanaṃ dhautaṃ śvetaṃ pradhārayet
punarācamya karma svaṃ kartumarhati sarvataḥ /
tato bhasmasamādāya pramṛjya praṇavena tu
trinetraṃ triguṇādhāraṃ trayāṇāṃ janakaṃ vibhum /
smarannamaḥ śivāyeti lalāṭe tu tripuṃḍrakam
namaḥ śivābhyāmityuktvā bāhvorvāpi tripuṃḍrakam /
aghorāya nama iti ubhābhyāṃ ca prakoṣṭhayoḥ
bhīmāyeti tataḥ pṛṣṭhe śirodhi paścime tathā /
nīlakaṃṭhāya śirasi kṣipetsarvātmane namaḥ
prakṣālyātha tato hastau karmānuṣṭhānamācaret /
śiva uvāca-
yūyamevaṃ prakāreṇa bhasma kṛtvā praghṛṣya ca
guṇāndhārayituṃ śaktāstataḥ srakṣyatha vai prajāḥ /
śaṃbhuruvāca-
itthaṃ śivoditā devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
tathā kṛtvā ca vidhinā hamahamikayā tadā /
anyonyabodhanāśaktāḥ praṇamya śivamūcire
kaṃ guṇaṃ dhārayetko vā śivaḥ prāha sutānatha /
karmaśaktiṃ tathā jñānaṃ mukhareṇvaiva naśyati
alpāyurdṛśyate brahmā manubhiścāsya jīvitam /
yo'haṃ brahmāṃḍamālābhirbhūṣito brahmagopanam
rajoguṇamavaṣṭabhya na ca jānāsi māṃ tadā /
brahmādhikabalo viṣṇurāyuṣi brahmaṇo'dhikaḥ
brahmāṃḍamālābharaṇe maheśasya mamaiva tu /
caturniḥśvāsamātreṇa viṣṇorāyurudāhṛtam
brahmaṇo'dhikasatvatvātsatvamālaṃbatāṃ hariḥ /
jānāti sarvakālaṃ māṃ kvacideva na vismaret
sātvikaikaiva pūjāsya rājasī tāmasī na tu /
śāṃtaṃ śivaṃ satvaguṇaṃ rajavaktrāvamānataḥ
nabhonīlaṃ tathā caiva guṇaṃ śaṃbhustathābhajat /
satvaṃ rajastamaścāpi dadhāra ca purā kila
ato'sya vividhā pūjā śaṃkarasya vidhīyate /
rajaśca tamasāyuktaṃ dāruṇaṃ parikīrtitam
dāruṇāpi tataḥ pūjā śaṃkare gatidā matā /
rajaśca tamasāyuktamalaṃ śāstrapravartakam
vicchinnāpi tataḥ pūjā śaṃkare phaladā matā /
tamaśca satvasaṃyuktaṃ miśrakaṃ ca pravartakam
miśrapūjā viphaladā śaṃkare lokaśaṃkare /
yādṛśaṃ tādṛśaṃ vāpi niyamenārcanaṃ vibhoḥ
śaṃkarasyāśuphaladaṃ yādṛśasyāpi dehinaḥ /
śaṃbhuruvāca-
etatsaṃkṣepataḥ proktaṃ vidhānaṃ bhasmano'nagha
vaktṛśrotṛjanānāṃ ca samastāghavināśanam
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde bhasmotpattividhānaṃ nāmāṣṭottaraśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0