Padma Purana · Chapter 5.105
munaya ūcuḥ -
ataḥparaṃ mahābhāgaḥ kiṃ cakāra sa rāghavaḥ /
munayaśca mahātmānaḥ kimakurvaṃstataḥ param
sūta uvāca-
rāmacaṃdre sukhāsīne vibhīṣaṇe kapīśvare /
śaṃbhumūcurmunivarāḥ kathāṃ puṇyāṃ vadasva naḥ
teṣāmākarṇya vacanaṃ pārvatīmāha śaṃkaraḥ /
idaṃ kasyāpi viprasya gṛhaṃ paramaśobhanam
ramyopavanavāpībhirvīrudbhirupaśobhitam /
kūjanmadhukaraśreṇyā āhūtakusumāyudham
madhyāhnasaṃdhyāmāroḍhumiva sūryaḥ pravarttate /
chāyāvāpījalasnātau paridhāya suvāsasī
mṛganābhisamudghṛṣṭaghanasārasucaṃdanam /
ālipya sallakīdāmadṛḍhadhammillasaṃyutau
analpaghanasāraṃ tu tāṃbūlaṃ pratikhāditam /
āsvādya mādyanmuditau yatra dhārāgṛhe śubhe
mayūranādabahule bahirmadhuragītakaiḥ /
śayyāyāmāstṛtāyāṃ ca parasparasukhasthitau
viśālasmitaraktoṣṭhamānanaṃ cuṃbitaṃ yadi /
saṃsāraphalamāghrātamāvayostu bhaviṣyati
itīritamatha śrutvā kupitā munayastu te /
uktaṃ vā suśubhaṃ vākyamasmāsu kimidaṃ tvayā
vipralāpaḥ priyāsakteḥ kṛto nosmadvacaḥ kṛtam /
atha kopaparācchaṃbhorānanātparamādbhutā
jvālā vinirgatā sāpi karālavadanābhavat /
kasyacittu munerbhāryāmāsasādātha satvaram
palāyanaparā cāsīdrāmaṃ dṛṣṭvā ca bibhyatī /
rāmo'pi brāhmaṇīṃ śuddhāṃ mocayāmītyabhāṣata
jagāma puṣpakeṇaiva bruvanmuktiṃ punaḥ punaḥ /
bāṇaṃ ca dhanuṣā yoktuṃ na ca sasmāra rāghavaḥ
śaṃbhurapyatipuṇyāni vanānyāyatanāni ca /
purāṇi ca vicitrāṇi dṛṣṭvā rāmaṃ na cāsmarat
kṣaṇena ca tadā prāpto lokālokaṃ mahāgirim /
dṛṣṭvātha rāghavaḥ śailaṃ gṛhamārgasamākulam
viprayoṣinmahābhāgā kva gatā vadata dvijāḥ /
ito gateti te procustamobhāgaṃ gireriti
rāmo vivarṇavadanaḥ kaṣṭamityabhiciṃtayan /
atha śaṃbhurmahātejāḥ prakāśamatulaṃ dadau
tatprakāśaprabhāveṇa rāmaḥ kṛtyāṃ yayāvanu /
tamomayī mahābhūmiḥ sarvajaṃtuvivarjitā
ābrahmāṃḍakaṭāhāṃtā śatayojanakoṭitaḥ /
mahārajatabhūmiśca tamomadhye vyavasthitā
tatra nārāyaṇapuraṃ sūryakoṭisamaprabham /
sa rāma munivaryāstu taṃ dṛṣṭvā vismayaṃ yayuḥ
kimetaditi cāciṃtya naḥ praveśaḥ kathaṃ bhavet /
kimeṣa pralayāgniḥ syānmāyayā paramātmanaḥ
kiṃvā no maraṇaṃ tvadya uta śreyo bhaviṣyati /
iti ciṃtākuleṣveva sa rāmeṣu muniṣvatha
śaṃbhurāha śṛṇuṣvādya rāghavaitadvadāmi te /
prakalpitā mayā māyā tvatkṛte naitadadbhutam
nārāyaṇīyametattu paramaṃ dhāma bhāsvaram /
uṣṇaśītādyavicchedyaṃ jñānagamyaṃ na cākṣuṣam
tattu pūjayataścordhvaṃ paśya brahmapurogamān /
dikṣu sarvāsu ca munīnpaśya pūjayato'malān
caturo nigamānpaśya stuvataḥ paramaṃ padam /
yoginaḥ sanakādyāstu yogamāsthāya yatnataḥ
dhyāyaṃti paramaṃ tejastadidaṃ paśya rāghava /
amuṃ ca romaśaṃ paśya pradakṣiṇanamaskriyāḥ
kurvāṇaṃ koṭikoṭīśca vālakhilyānmunīśvarān /
lakṣmyādisarvavanitā pūjyamānaṃ paraṃ padam
sākāraṃ ca nirākāraṃ brahma yatparikīrtitam /
ajñānino na paśyaṃti paśyaṃti jñānacakṣuṣaḥ
śaṃbhuvākyādataḥ sarve pūjayāmāsuracyutam /
girikarṇīṃ ca tulasīṃ mallikāṃ mārutaṃ tathā
nīlotpalairaṃbujaiśca kṛṣṇāsphuṭajalairapi /
pūjayaṃto mahātmāno mahātmānaṃ janārdanam
nāradaṃ khe'tha dadṛśurjaṭilaṃ savipaṃcikam /
nārāyaṇapadāghoṣaṃ laṃbakūrcopavītinam
sa cāpi manasā dadhyau ka eṣa iti nāradaḥ /
sa papāta prabhoḥ pāde śaṃbhorānaṃdanirbharaḥ
śaivīṃ paṃcākṣarīṃ vidyāṃ jajāpa manasā muniḥ /
dhanyo'smyanugṛhīto'smi janmādyasaphalaṃ mama
brahmādivaṃdyaṃ cāgamyaṃ jñātavānasmi te padam /
nāradaṃ tamatha prāha śaṃbhurmaivaṃ vadeti hi
yathā ca māṃ na jānaṃti tathā me kuru vartanam /
gaccha śīghraṃ hariṃ brūhi mamāgamanamalpataḥ
atha sa tvarayā gatvā sarvaṃ vyajñāpayaddharim /
atha satvarayā viṣṇorādāyārghodakaṃ śubham
kamalāsahito yogī koṭikoṭisamāvṛtaḥ /
niryayau nāradaṃ haste gṛhītvā garuḍadhvajaḥ
namonamo namostvasmai śaṃkarāyetyudīrayan /
arghapādyādinā sarvānpūjayāmāsa keśavaḥ
prāveśayadameyātmā nārāyaṇapuraṃ śubham /
gṛharāje tataḥ sthitvā nārāyaṇa uvāca ha
kathamete samāyātāḥ ko'yaṃ rājā mahāyaśāḥ /
amānuṣapraveśo'yaṃ brahmādyairapyagocaraḥ
śaṃbhuruvāca-
muniveṣā yathā prāptā vayamete nṛpastathā /
tavāṃśo nṛpatiścāyaṃ rāmacaṃdraḥ pratāpavān
enāṃ saṃvīkṣituṃ patnīṃ tava keśava kāṃkṣati /
nārāyaṇastathetyuktvā praviśetyāha rāghavam
atha praviśya bhavanaṃ lakṣmīṃ vīkṣya namasya ca /
vinayāvanato bhūtvā vācamāha sucāriṇīm
kṛtārtho'smi na saṃdeho vada tvaṃ kiṃ tu manyase /
śrīdevyuvāca-
tvaṃ yuvā kāmakṛṣṭaśca rūpavānasi rāghava
sītā sā cārusarvāṃgī tava patnī tayā bhavān /
viyukto'sti purā cāsīdatīva virahākulaḥ
mamāpi vada sarvaṃ tadathavā na ca lapsyasi /
sahāsānyatha vākyāni yūnāṃ cittaharāṇi ca
śrutvā tu tāni sarvāṇi rāmabhadro yatātmavān /
nirgaṃtuṃ kāṃkṣate tatra ānamya tanmukhāṃbujam
smarabāṇena padmena saṃpīḍya raghuśekharam /
anveva niryayau devī padmā padmavanapriyā
ekapatnīvrataṃ jñātvā rāmaṃ te samupāgaman /
athavepitasarvāṃgaṃ skhalatpadagatiṃ nṛpam
śivanārāyaṇau dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gatau /
aho'sya draḍhimācitte māyino'pya vaśātmanaḥ
dhairyaṃ paśyeha niyataṃ tena rāmaḥ sukīrtimān /
sarvataḥ śivamevāsya nāśivaṃ vidyate kvacit
atha rāmo vacaḥ prāha gacchehaṃ bhagavanprabho /
anujñāto'tha hariṇā puṣpakeṇa sa rāghavaḥ
sa muniḥ sahaśaṃbhuśca sahanārāyaṇo yayau /
lokālokaṃ gataḥ śīghraṃ tataḥ svādūdadhiṃ gataḥ
tato dvīpasamudrāṃśca jaṃbūdvīpaṃ punargataḥ /
bharadvājāśramapade tasthivāngautamītaṭe
atha snātvā mahānadyāṃ bharadvājo munīśvaraḥ /
śiṣyaiḥ śrīmānparivṛtaḥ puṣpakaṃ dṛṣṭavānmuniḥ
tatra rāmaṃ mahābāhuṃ śivanārāyaṇāvṛṣīn /
yathāvatpūjayitvā tu tānuvāca mahāmuniḥ
mamāśramapade yūyaṃ bhoktumarhatha sattamāḥ /
rāmastu manvākyena tathetyāha kathaṃcana
atha snātvā mahānadyāṃ kṛtvā devāditarpaṇam /
bhoktukāmaṃ tadā rāmaṃ vasiṣṭho vākyamuktavān
dharmatyāgo bhavedrāma na śrāddhaṃ kriyate yadi /
śrīrāma uvāca-
amāyāṃ grahaṇe tīrthe vyatīpāte'tha saṃkrame
vyatītaṃ yadi cecchrāddhaṃ bhagavankriyate punaḥ /
nityaśrāddhaṃ punarnaiva kuryāditi vacastava
yathā mamaiva mātṝṇāṃ maraṇe samupasthite /
aśauce ca samāyāte nityaśrāddhaṃ na vai kṛtam
vyatīpātādikāleṣu kṛtaṃ tu vacanāttava /
vasiṣṭha uvāca-
ete hi munayaḥ sarve tathā śaṃbhurayaṃ dvijaḥ
etanmukhādaśeṣeṇa nirṇayastu bhaviṣyati /
saha sarve viniścitya munayaḥ śaṃbhumabruvan
vadāsmākamaśeṣaṃ tvaṃ dvijavarya mahānasi /
śaṃbhuruvāca-
tyaktavyaṃ yacca vai śrāddhaṃ punaḥ kartavyameva ca
sūtake samanuprāpte vighneṣu ca vadāmyaham /
māsikānyudakuṃbhāni śrāddhāni sakalānica
pratisāṃvatsaraṃ śrāddhaṃ sūtakānaṃtaraṃ viduḥ /
tyaktānyanyāni yāvaṃti sūtake vighnasaṃbhave
anaṃtaraṃ hi kāryāṇi sarvāṇīti na saṃśayaḥ /
māsikāni samastāni śrāddhaṃ prātyabdikaṃ tathā
sūtakānaṃtaraṃ kāryaṃ vighne'nyasminyatonyathā /
ekādaśyāṃ kṛṣṇapakṣe kartavyaṃ śubhamicchatā
tatra vyatikrame hetāvamāyāṃ kriyate tu tat /
yathottaradineṣveva kartavyaṃ yadyavighnataḥ
kṛṣṇapakṣe tvamāyāṃ tu kartavyaṃ rāma no kṛtam /
mṛtāhasya yadā māso na jñāyeta kathaṃcana
mārgaśīrṣe'thavā māghe śrāddhaṃ taddivase smṛtam /
yadā tu vāsarājñānaṃ māsasya jñānameva ca
amāyāmeva tanmāse śrāddhaṃ sāṃvatsaraṃ bhavet /
dinamāsāparijñāne proṣitasya mṛtasya ca
tattithyāṃ taddinaṃ grāhyaṃ tatra jñānaṃ yadā bhavet /
āśvināmā ca mārgāmā māghāmā ca dinatrayam
tatra vānyatamaṃ grāhyaṃ dinamāsāpratītitaḥ /
vṛddhisaptamasīmaṃta pretaśrāddhānumāsikam
nityodakuṃbhaśrāddhaṃ ca māse syuradhike'pi ca /
grahaṇe putrajanmādau karmaṇyapi ca śāṃtike
saṃkalpite ca sarvasminnadhimāso na duṣyati /
rogī yadā manuṣyaḥ syācchrāddhakarmaṇyupasthite
bhāryāṃ vā bhrātaraṃ vāpi śiṣyaṃ vāpi niyojayet /
tasyābhāve na hāniḥ syātkarmaṇaḥ śrāddhasaṃjñinaḥ
nityaśrāddhe yathāśakti bhoktāraṃ tu niyojayet /
amāvāsyā māsikaṃ ca mṛtāha vyatireki yat
svayaṃ karmaṇyaśaktaścetsutaṃ vipraṃ niyojayet /
rājakāryaniyuktasya dāsagrahaṇavartinaḥ
vyasaneṣu samasteṣu śrāddhaṃ vipreṇa kārayet /
prātaḥkāle tu na śrāddhaṃ prakurvaṃti dvijottamāḥ
naimittikeṣu śrāddheṣu na kālaniyamaḥ smṛtaḥ
gṛhādivyatiriktasya prakramaḥ kutupaḥ smṛtaḥ /
kutupādathavāpyarvāgāsannakutupo bhavet
māsemāse yathāśrāddhe'parāhṇaspṛgvidhīyate /
aparāhṇavyāpinī syādubhayatra yadā tvamā
kṣaye pūrvā tu kartavyā vṛddhau sāmye parā smṛtā /
amāvāsyā tu yā hi syādaparāhṇadvaye samā
kṣaye pūrvā parā vṛddhau sāmye'pi ca parā bhavet /
kṣīṇastu caṃdramā yatra tatra śrāddhaṃ tu pārvaṇam
amāṣṭabhāge sūkṣmo'sau bhūtāṣṭāṃśe sa nāsti cet /
madhyāhnavyāpinī sā syādekoddiṣṭe tithirbhavet
sāyāhnavyāpinī yā syātpārvaṇe sā tithirbhavet /
alpāparāhṇagā yāmā grāhyā śrāddhādike bhavet
mṛtāhe trimuhūrtā ca sāyaṃkāle tithirbhavet /
parehyastaṃgatā yatra trimuhūrtaṃ tu pūrvavat
tatrāparedyuḥ śrāddhaṃ syājjyeṣṭhaputrasya nāśanam /
amāśrāddhaṃ yathā kuryānmṛtāhe samupasthite
madhyāhnavyāpinī tatra hya dvijasya vidhīyate /
rāma uvāca-
śrāddhakramamaśeṣeṇa martyakarmakramaṃ tathā
prāsaṃgikānāṃ dharmāṇāṃ nirṇayaṃ vaktumarhasi /
śaṃbhuruvāca-
śrāddhasya divase prāpte pūrvedyurniyamānvitaḥ
nimaṃtrayīta vipreṃdrānvipralakṣaṇasaṃyutān /
ekabhuktaṃ brahmacaryamaṃtyajādyairabhāṣaṇam
daṃtadhāvanamabhyaṃga nakhakeśanikṛṃtanam /
kartā kurvīta pūrvedyustyaktvā caiva pare'hani
gṛhṇītaniyamānuktānsarvametatparityajet /
trikālaṃ caiva pūjā cetprātardevaṃ yajetsvakam
aruṇodayavelāyāṃ karoti yadi pūjanam /
adhaḥśāyī tathā bhūtaḥ prātarutthāya karmavit
prātastyamapi yatkarma tatkṛtvā snānapūrvakam /
ṛṇatrayavinirmukto yāsyati brahmatatparam
sūryasyodayavelāyāṃ śivapūjāṃ karoti yaḥ /
sūryeṇasama tejasvī śivaloke mahīyate
udite bhāskare paścāddhaṭikāṃtarapūjanam /
rudreṇasama tejasvī śivaloke mahīyate
tṛtīyaghaṭikāyāṃ tu śivapūjāṃ samācaret /
kuberasama tejasvī śivaloke mahīyate
tṛtīyaghaṭikāyāṃ tu śivapūjāṃ samācaret /
kuberasama tejasvī śivaloke mahīyate
caturthīpaṃcamīṣaṣṭhīsaptamī ghaṭikāsu yaḥ /
śivaṃ pūjayate bhaktyā śivaloke marutsamaḥ
tatkāla eva kriyate pūjā yatkālanoditā /
yathā pratijñamathavā gṛhīta niyamo yajet
upacāreṣu śaktyā vai niyamaṃ paripālayet /
niyamātikrame vāpi yāgaśca syādvibhoryadi
śrīrāma uvāca-
kva pūjā devadevasya śaṃkarasyāmitaujasaḥ /
smaraṇātpāpanāśasya smaraṇānmokṣadasya ca
śivasya śivarūpasya śivatattvārthavedinaḥ /
somasya somabhūṣasya somanetrasya rājituḥ
vedamūrteramūrteśca vedasārasya vedinaḥ /
vedavedāṃgavittasya vedyāvedyasya yoginaḥ
gokṣīrasamadehasya gokṣīrasnānamodinaḥ /
gopālinastrinetrasya trayīnetrasya māyinaḥ
praśnamadhye tathā rāmaṃ śivajñānamathādiśat /
sthāṇubhūtaivāsīno nāsāgranyastalocanaḥ
ānaṃdaniṣyaṃdavilocanāśru pravāhasaṃspṛṣṭakapoladeśaḥ /
dadhāra devaṃ giriśaṃ hṛdaṃbuje gokṣīrasusnigdhasucārugātram
pratibiṃbamatho gātre rāmasya samadṛśyata /
dṛṣṭvaiva biṃbitaṃ śaṃbhuṃ caturbāhuṃ trilocanam
vismayaṃ paramaṃ yātāḥ sarve muniharīśvarāḥ /
śaṃbhorvakṣaḥsthitaṃ rāmaṃ dṛṣṭvā dīptākṛtiṃ śubham
tūṣṇīṃ babhūvuryāmārddhamatha rāmamudaikṣata /
svapraśnamanusaṃdhāya prāha sarvaṃ vadeti ca
śaṃbhuruvāca-
acale yā sadā pūjā cale vāpi yathecchayā /
liṃgasaṃpūjanaṃ mukhyamalābhe pratimādiṣu
adhikāraviśeṣeṇa tatratatrāpi pūjanam /
viguṇaṃ saguṇaṃ vāpi saphalaṃ liṃgapūjanam
pratimādikṛtāpūjā viguṇā saphalā nahi /
acale vā cale vāpi pūjā liṃge praśasyate
calasya pūjanaṃ vakṣye sthāpanodvāsane tathā /
te ubhena vijānāti kaścinmunirapi kvacit
sthāpayaṃti hṛdabje vai gopayaṃti yajaṃti ca /
udvāsayaṃti deveśaṃ śaṃkaraṃ yoginaḥ sadā
kriyā cātīva hotṝṇāṃ vahnau devaṃ triyaṃbakam /
pūjakānāmaśeṣāṇāṃ śivaliṃge maheśvaram
liṃgasya sthāpanaṃ pūjā udvāsanamathaiva ca /
dhāraṇaṃ śaṃkarasyaiva liṃgameva maheśvaram
sajjikaṃ paramotkṛṣṭaṃ svarṇaṃ caiva vinirmitam /
rājatairvā dalaiḥ kāryaṃ rājatairvaiṇavaistu yat
latāsūtrairatho vāpi racitaṃ dāruṇāthavā /
vastreṇa vātha racitaṃ mṛdāviracitaṃ bhavet
tatra saṃveṣṭya vastreṇa sugaṃdhena samanvite /
dhautavastrayuge śuddhe mṛdvāsana samanvite
śītoṣṇarahite pādacatuṣṭayasamanvite /
prāvṛticchedanopete krimikīṭavivarjite
dhautena mṛduvastreṇa sarvato veṣṭya taṃ śivam /
vinyasya sajjikāmadhye prāvṛtya ca punarvibhum
eṣā hi sajjikā rāma devasyāgreti kīrtitā /
tasya ca sthāpanaṃ pāṭho rahasye ca maheśituḥ
athavā bhittimūle syāddevavedyāmathāpi vā /
surakṣite tathā deśe rakṣakaṃ ca niyojayet
prāṇāderavinābhāvaṃ kurvīta niyamaiḥ saha /
etaddhi rājasaṃ proktaṃ sthāpanaṃ paramātmanaḥ
sātvikaṃ svasamīpasthaṃ dhāraṇaṃ tāmasaṃ punaḥ /
dhāraṇaṃ gātrasaṃsparśamaśeṣadehagopanam
mastake dhāraṇaṃ mukhyaṃ brahmaṇā ca tathā kṛtam /
vinyasya mukuṭasyāṃte dhāraṇaṃ śubhamucyate
lalāṭe dhāraṇaṃ śastaṃ yathā lakṣmyā dhṛtaṃ śubham /
bāṇena ca dhṛtaṃ mūrdhni dakṣiṇorasi vā punaḥ
karṇe ca harakarṇena muninā paramarṣiṇā /
vinirbhidya tathā gātraṃ lohasthānaṃ prakalpya ca
dhārayaṃti tathā liṃgaṃ rākṣasāḥ keciduttamāḥ /
aniketana martyānāmaśaktānāṃ śirodhṛtiḥ
adhamādhamamākhyātaṃ nīvībaṃdhādidhāraṇam /
teṣu tūcchiṣṭasaṃprāptau mastake dhāraṇaṃ bhavet
adhamādhamavṛttīnāṃ sadā vai liṃgadhāraṇam /
pāpināmapi cāścaryaṃ yamaloke na vidyate
śrīrāma uvāca-
citraguptena likhitā lalāṭe yā lipirdṛḍhā /
tayā tu lipyā niyataṃ narakaṃ kathamanyathā
karoti pūjanaṃ śaṃbhoḥ pāpaṃ nāśayate katham /
śaṃbhuruvāca-
pāpaṃ nāśayate kṛtsnamapi janmaśatārjitam
bhartsanātsarvapāpānāṃ smaraṇācca maheśituḥ /
bhasmeti padamākhyātaṃ tasya dhāraṇamuttamam
yathāvidhi lalāṭe vai vahnivīryapradhāraṇāt /
nāśayellikhitāṃ yāmīṃ paṭasthāmiva havyabhuk
karṇoparikṛtaṃ pāpaṃ naṣṭaṃ syānmukhadhāraṇe /
kaṃṭhe ca dhāraṇātkaṃṭhabhogādikṛtapātakam
bāhvorbāhukṛtaṃ pāpaṃ vakṣasi manasā kṛtam /
nābhyāṃ śiśnakṛtaṃ pāpaṃ pṛṣṭhe gudakṛtaṃ tathā
pārśvayordhāraṇādrāma parastryāliṃganādijam /
tadbhasmadhāraṇaṃ śastaṃ sarvatraiva tripuṃḍrakam
brahmaviṣṇumaheśānāṃ trayyagnīnāṃ ca dhāraṇam /
guptyai lokatrayāṇāṃ ca dhāraṇaṃ tena vai kṛtam
dhṛtaṃ paṃcadaśasthāne śuddhaṃ bhasmābhimaṃtritam /
koṣṭhayugme bāhuyugme koṣṭhopari yuge tathā
dhāraṇaṃ sarvadehānāṃ pūjāyai dharmasaṃmatam /
bhasmāśanā bhasmaśayyā bhasmoddhūlitavigrahāḥ
bhasmasnānāḥ sadāpāpairmucyaṃte nātra saṃśayaḥ /
ādau brāhmaṇadīkṣāyāṃ triyāyuṣamiti smṛtam
prasave ca manuṣyāṇāṃ bhūtāveśe'pi rakṣakam /
sarpādiviṣahānyarthaṃ sarveṣāṃ sādhanaṃ tvidam
api vā vaiṣṇavo martya athavāpītaro janaḥ /
bhasmasnāyī bhasmayuktaḥ karmasvadhikaroti vai
śrīrāma uvāca-
bhasmamāhātmyamādau me bhasmāyuṣyaṃ hi kasya vai /
kathaṃ hi rakṣate hyetatsarvametadvadasva me
śaṃbhuruvāca-
āyuṣyavarddhane hetustrividhasyāpi dehinaḥ /
pāpaghnaṃ śītamuṣṇaṃ ca sparśācchivapadapradam
atra te kīrtayiṣyāmi cetihāsaṃ purātanam /
āsīdvāsiṣṭhavaṃśyastu dhanaṃjaya iti dvijaḥ
tasya bhāryāśataṃ cāsīdrūpalāvaṇyasaṃyutam /
tāsāmekā tu suṣuve śāmākākaruṇaṃ mune
bhāryāṇāṃ saṃkhyayā rāma sutāścāsaṃstapasvinaḥ /
pitrā vibhāgasteṣāṃ ca viṣamaḥ parikalpitaḥ
bhrātṝṇāṃ ca tadā hyeva vairabaṃdho mahānabhūt /
narāṇāmekajātīnāṃ vairaṃ niyatameva tu
athāsau karuṇo gatvā bhavanāśinikā taṭe /
nānāmunigaṇaiḥ sārddhaṃ narasiṃhadidṛkṣayā
nṛsiṃhadarśanārthaṃ tu brāhmaṇena tu kenacit /
utkṛṣṭaphalitaṃvīramānītaṃ rūpagaṃdhavat
karuṇastu tadādāya vyajighratphalamuttamam /
tatrasthitā dvijagaṇāḥ śāpena tamayojayan
makṣikā bhava pāpātmanvarṣāṇāṃ śatamapyataḥ /
śāpāvasānaṃ bhavitā dadhīcena mahātmanā
atha makṣikatāṃ prāpto bhāryāmidamabhāṣata /
makṣikātvamahaṃ prāpto māṃ śubhe pālayasva bhoḥ
ityuktvā sa tathā bhūto babhrāma ca tatastataḥ /
athaivaṃvidhamājñāya jñātayaḥ pāpaniścayāḥ
tadvadhe yatnamāsthāya tailamadhye hyapātayan /
mṛtaṃ patimathādāya duḥkhitā sā kṛśodarī
tadduḥkhaśamanārthāya prāha devītvaruṃdhatī /
amuṃ saṃjīvayāmyadya bhasmanaiva śucismite
athāgnihotrajaṃ bhasma aruṃdhatyai nyavedayat /
mṛtyuṃjayena maṃtreṇa mṛtajaṃtau tathākṣipat
maṃdavāyuṃ tathā cakre vyajanena śucismitā /
udatiṣṭhattato jaṃturbhasmano'sya prabhāvataḥ
tato varṣaśate pūrṇe jñātireko hyamārayat /
mṛte bhartari sā sādhvī duḥkhitā ca śucismitā
dadhīcaṃ nāma vipreṃdraṃ mahāmāheśvaraṃ munim /
jagāma śaraṇaṃ sādhvī prāha viprastapodhanaḥ
triyāyuṣā vihīnaṃ tu jamadagniṃ taponidhim /
bhasmaiva jīvayāmāsa kaśyapaṃ ca tathāvidham
devānapi tathābhūtānmāmapyetādṛśaṃ purā /
tasmāttu bhasmanā jaṃtuṃ jīvayāmi tavānaghe
ityevamuktvā bhagavāndadhīco maheśvaraṃ vai śaraṇaṃ jagāma /
bhasmābhimaṃtryātha kare gṛhītvā saṃjīvayāmāsa dhavaṃ susādhvyāḥ
maheśasya karasparśādviśāpaḥ karuṇo'bhavat /
svarūpaṃ ca tato gatvā svamāśramapadaṃ yayau
dadhīcamapi sā sādhvī gṛhamānīya bhojane /
prārthayāmāsa viprarṣiṃ bhuktavānatha sa dvijaḥ
bhuktavatyatha vipreṃdre koṭiśiṣyāḥ samāgatāḥ /
atha devāḥ samāyātā bhasmoddhūlitavigrahāḥ
namaskṛtya dadhīcaṃ tu papracchuḥ śivakāṃkṣayā /
devā ūcuḥ -
asmākaṃ tu purā jñānaṃ naṣṭamāsīnmahāmate
gautamasya tu bhāryāṃ vai dṛṣṭvā kāmāturā vayam /
tathā ca dharṣitā devī vivāhakṛtamaṃgalā
tāṃ vai kāmayamānānāṃ naṣṭaṃ jñānamabhūcca naḥ /
tataḥ sarve vayaṃ bhūtā gatā durvāsasaṃ munim
sa uvācādhunā sarvamapaneṣyāmi vomalam /
śatarudriyamaṃtreṇa maṃtritaṃ śaṃbhunā svayam
mamāpi dattaṃ tenaiva brahmahatyādiśāṃtaye /
ityevamuktvā durvāsā dattavānbhasmacottamam
atha tadvacanātsarve vayaṃ vikṛtacetanāḥ /
śatarudriyamaṃtreṇa bhasmoddhūlitavigrahāḥ
nirdhūtapātakāḥ sarve saṃvṛttāstatkṣaṇena hi /
āścaryametajjānīmo bhasmasāmarthyamīdṛśam
dadhīca uvāca-
śaivasya bhasmanaḥ śaktiṃ saṃkṣepeṇa vadāmi vaḥ /
vistareṇa na śakyeta vaktuṃ varṣaśatairapi
atra vaḥ kīrtayiṣyāmi purāvṛttaṃ tu devayoḥ /
hariśaṃkarayoḥ sarve brahmahatyādināśanam
purā caikārṇave ghore brahmaṇaḥ pralaye sati /
mahāviṣṇustu bhagavāñchete sma pralayāṃbhasi
tasya pārśvadvayaṃ prāpya brahmāṃḍānāṃ śatadvayam /
viṃśatiḥ pādayoḥ pārśve viṃśatirmastakāṃtare
nāsāmauktikabhāvena brahmāṃḍamadadhātprabhuḥ /
tannābhimaṃḍale kecillomaśādyā munīśvarāḥ
tapastapaṃtaḥ sumahadīśvaraṃ paryupāsate /
atha viṣṇurmahātejāściṃtāmāpa sisṛkṣayā
dhyānayogaparo bhūtvā na kiṃcitparyapaśyata /
atha duḥkhena mahatā rurodoccaiḥ punaḥ punaḥ
etasminnaṃtare dīptiḥ kācillokavilakṣaṇā /
dṛṣṭvā ca hariṇā bhītyā locane ca nimīlite
āgamyamāno gokṣīrasamatejāḥ sa gātravān /
saṃgrathya koṭibrahmāṃḍadāmayugmaṃ karadvaye
dadhānamurasā dhāmakoṭibrahmāṃḍakalpitam /
brahmāṃḍamekaṃ nipatadutpatacca karadvaye
sarvābharaṇasaṃyuktaṃ tathābhūtaṃ tamavyayam /
viṣṇustuṣṭāva cādṛṣṭvā darśanāya ca tasya vai
viṣṇuruvāca-
namaste devadeveśa namaste śāśvatāvyaya /
na jāne'haṃ bhavaṃtaṃ bhostvaṃ ca vetsi namonamaḥ
jānāmi na ca te bhāvaṃ durnirīkṣyā ca te dyutiḥ /
māṇikyakuṃḍalaṃ hemadāmajālavibhūṣitam
ratnāṃgulīyaṃ subhagaṃ bāhukoṣṭhavibhūṣaṇam /
tanuraktottamākīrṇa dīptāyatavilocanam
bāṇalocanasaṃkāśaṃ bhālalocanamavyayam /
kaṃdarpakārmukabhrāṃtijanaka bhruvamīśvaram
snigdhādhonnatacārvaṃga nāsamacchakapolakam /
maṃdasmitaṃ prasannāsyaṃ vibhuṃ bāleṃdudarśanam
vijñānaraktavasanaṃ vedakalpitabhūṣaṇam /
śaraṇaṃ tvāṃ prapanno'smi cakṣurme dīyatāṃ vibho
dīnāṃdhakṛpaṇājñānanaṣṭasya śaraṇaṃ bhava /
atha divyaṃ dadau cakṣuḥ svātmadarśanaśaktimat
atha dṛṣṭvā hariḥ śaṃbhuṃ trinetraṃ purataḥ sthitam /
ko bhavānityuvācātha na jāne tvāṃ mahāyaśaḥ
praṇāmaṃ kevalaṃ kartuṃ śakto'smi na hi veditum /
sadāśiva uvāca-
tava jñānaṃ pradāsyāmi kuru snānaṃ ca vāruṇam
bhasmasnānaṃ tataḥ paścāttato jñānaṃ vadāmyaham /
śrībhagavānuvāca-
matsnānayogyaṃ salilaṃ na catiṣṭhati kutracit
ityuktotha niṣaṇṇastu brahmāṃḍāsaktavigrahaḥ /
ūrudaghnajale snātuṃ na yogyamabhavaddhareḥ
śaṃbhurjahāsa snānāya jalamatyadhikaṃ tvaho /
dadhīca uvāca-
atha devaḥ śivo viṣṇuṃ bhālākṣeṇa vyalokayat
vilīnasūkṣmāvayavaṃ vāmākṣeṇa vyalokayat /
tataḥ sūkṣmatanurviṣṇuḥ śītadehaśca śaṃbhunā
uktaśca snāhi bho viṣṇo hrada eṣa vikalpitaḥ /
tato hrade hariḥ snātuṃ harāṃke kalpite tadā
praveṣṭuṃ na śaśākātha gaṃbhīre taddhradasya tu /
harirāha ca no paṃthā hradasyāsya praveśane
mārgo me dīyatāṃ deva tamatho śaṃbhurabravīt /
koṭiyojanagaṃbhīraṃ jalametanmahatpurā
niviṣṭasyaiva bhavata ūrudaghnaṃ jalaṃ vibho /
idānīṃ tiṣṭhataścāpi na praveśo hrade katham
aṣṭāṃgulapramāṇo'yamūrustasminhrade ca me /
paśyāmi praviśa tvaṃ ca pādasparśaṃ dadāmi te
vākyamekaṃ tu sopānaṃ vedaṃ madvākyanissṛtam /
hariruvāca-
śabdārohaṇasāmarthyaṃ kasyāpīha na vidyate
mūrtasya grahaṇaṃ śakyaṃ grahaṇaṃ vā kathaṃ śruteḥ /
śaṃbhuruvāca-
puṃsaḥ śaktirna vastūnāṃ dhāraṇārohaṇādiṣu
gṛhāṇemaṃ mahāvedaṃ jagrāha harirapyatha /
namrakaraścāśakterhi patanniva janārddanaḥ
na ca śakyaṃ mayā dhartumiti prāha śivaṃ hariḥ /
śivaḥ prahasya nipatī pātyatīva mahāhrade
tatsopānamathāruhya snātumarhasi keśava /
dadhīca uvāca-
vede sopānabhūte hi ūrudaghnopalabdhini
tatra snātvā sa vidhinā bahiruttīrya coktavān /
snāto'smi kimataḥ kāryaṃ śaṃbhurāha hariṃ tataḥ
dhyāyase hṛdaye kiṃ tvaṃ na ca kiṃcidvadasva me /
harirna kiṃcidityāha tamatho śaṃbhuruktavān
bhasmasnānena saṃśuddho vetsyase paramaṃ śubham /
dīkṣitasya hi tacchastaṃ tadrakṣāṃ karavāṇyaham
dadhīca uvāca-
svavakṣaḥ sthitabhasmaikaṃ nakhenādāya śaṃkaraḥ /
praṇavenābhimaṃtryātha gāyatryā brahmabhūtayā
aṃgulibhyāmupādāya śivaḥ paṃcākṣareṇa vai /
harimastakagātreṣu sarveṣvapi samākṣipat
śāṃtadṛṣṭyā nirīkṣyātha jīvetyāha hariṃ haraḥ /
dhyāyasva kiṃ te hṛdaye sa ca dhyānaparo'bhavat
apaśyaddhṛdaye dīpaṃ dīrghākāramatiprabham /
harirāha śivaṃ sākṣāddīpo dṛṣṭo mayeti ca
śivaḥ prāha na te jñānaṃ paripakvamatho hare /
bhasma bhakṣaya te jñānaṃ samagraṃ saṃbhaviṣyati
hariruvāca-
bhakṣayiṣye śubhaṃ bhasma snāto'haṃ bhasmanā purā /
dṛṣṭveśvaraṃ bhaktigamyaṃ bhasmābhakṣayadacyutaḥ
tatrāścaryamatīvāsītpakvabiṃbasamadyutiḥ /
vāsudevaḥ śuddhamuktāphalavarṇo'bhavatkṣaṇāt
tataḥprabhṛti śuklo'sau vāsudevaḥ prasannavān /
punardhyānaparo bhūtvā dīpamadhye ca pūruṣam
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ trinetraṃ dvibhujaṃ śivam /
varadaṃ dakṣiṇe haste vāme cābhayadaṃ vibhum
paṃcavarṣīyavapuṣaṃ śaraccaṃdrāyutadyutim /
māṇikyakuṃḍalaṃ hema dāmajālavibhūṣitam
ratnāṃgulīyasubhagaṃ bāhukoṣṭhasubhūṣaṇam /
tanuraktoṣṭhamākarṇa dīrghāyatavilocanam
bāṇalocanasaṃkāśaṃ bhālalocanamavyayam /
kaṃdarpakārmukabhrāṃtijanakabhruvamīśvaram
snigdhonnata sucārvaṃga nāsamacchakapolakam /
maṃdasmitaṃ prasannāsyaṃ bāleṃdudarśanaṃ vibhum
vijñānaraktavasanaṃ vedakalpitanūpuram /
vāmāṃgulīyamadhyasthamatipraṇavamavyayam
dṛṣṭavānatha taṃ viṣṇuḥ kṛtakṛtyo'bhavattadā /
athāha śaṃbhurbho viṣṇo hṛdi dṛṣṭaṃ tvayā kimu
harirāha purā dṛṣṭaḥ puruṣaḥ śāṃtavigrahaḥ /
ityudīrya mahāviṣṇuḥ śivapāde papāta ha
hariruvāca-
na śaktiṃ bhasmano jāne prabhāvaṃ vā kutastava /
namaste'stu namaste'stu tvāmeva śaraṇaṃ gataḥ
sadāśiva uvāca-
varaṃ vṛṇu mahābhāga manasā yaṃ tvamicchasi /
śivavācamathākarṇya harirvavre varottamam
hariruvāca-
tvatpādayugale śaṃbho bhaktirastu sadā mama /
atha datvā varaṃ śaṃbhuridamāha vaco harim
bhasmadhāraṇasaṃpanno mama bhakto bhaviṣyasi /
dadhīca uvāca-
itthamuktaṃ mahājñānaṃ bhasmasaṃbhavamāditaḥ
tasmādyūyaṃ surāḥ sarve dhārayadhvaṃ tadādarāt /
vismayotphullanayanā devāścāsaṃstadastviti
ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ puṇyākhyānamanuttamam /
vimuktaḥ sarvapāpebhyo yātyasau śāṃkaraṃ padam
iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde bhasmamāhātmye/
paṃcottaraśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0