Padma Purana · Chapter 5.104
ṛṣaya ūcuḥ -
bhūyo vada mahābhāga rāmacāritramadbhutam /
rāmamāhātmyasarvasvaṃ bhaktānāṃ prītidāyakam
sūta uvāca-
aśvamedhaṃ kratuvaraṃ kṛtvā dāśarathiryathā
pravṛtto lokakṛtyeṣu śāstrakṛtyeṣu kovidaḥ /
ayodhyāṃ gaṃtukāmena śaṃkareṇa mahātmanā
pārvatyā saha devena uṣitaḥ sarayūtaṭe /
munayastaṃ samabhyetya śaṃkaraṃ viśvarūpiṇam
kaśyapādyā mahātmānaḥ papracchuramitaujasam /
svāgataṃ te muniśreṣṭha sabhāryaḥ kuta āgataḥ
kimāgamanakṛtyaṃ te kaṃ deśaṃ gaṃtumudyataḥ /
śaṃkara uvāca-
ahaṃ śaṃbhuriti khyāto vipro himagiristhitaḥ
draṣṭuṃ ca rāghavaṃ gacche mama kāryaṃ mahattataḥ /
māmāhvayati rājāsau purāṇaśravaṇe rataḥ
āgacchaṃtu bhavaṃto'pi rāghavaḥ parituṣyati /
tataste munayaḥ śaṃbhuryayū rāmadidṛkṣayā
tānāgatānvasiṣṭhastu jñātvā rāmāya coktavān /
tataḥ satvaramutthāya niryayau sa purohitaḥ
arghyapādyādikaissarvānpūjayāmāsa tānṛṣīn /
gṛharājaṃ tataḥ sarvānprāveśayadariṃdamaḥ
pratyekamāsanaṃ datvā svāgatoktyāsanasthitān /
krameṇa raghuśārdūlaḥ pūjayāmāsa tānṛṣīn
vācā madhurayā prīṇannidamāhāsanasthitān /
śrīrāma uvāca-
adya me saphalaṃ janma prāptamadya tapaḥ phalam
adyābhyāsasya vidyānāṃ phalakālo'yamāgataḥ /
adya me pitarastuṣṭā rājyaṃ ca saphalaṃ mama
adya me saphalaṃ vṛttamadya me saphalaṃ śrutam /
evaṃ vadaṃtaṃ rājānaṃ brāhmaṇāḥ kaśyapādayaḥ
ūcuḥ priyataraṃ vākyaṃ rāmaṃ rājīvalocanam /
ṛṣaya ūcuḥ
ayaṃ śaṃbhurdvijaḥ prāptaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ
vedavedāṃgatattvajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ /
kailāsavāsī satataṃ tapase kṛtaniścayaḥ
brahmaṇā brahmavarcaske tulyo brahmavidāṃ varaḥ /
hariṇā brahmavātsalye prasāde śaṃkaropamaḥ
evaṃvidho mahātejāḥ śaṃbhurbrāhmaṇapuṃgavaḥ /
aṣṭādaśapurāṇajño mīmāṃsā nyāyakovidaḥ
tvadbhāgyagauravādeva prāpto'yaṃ munisattamaḥ /
tvayāhūto munivaraḥ kailāsādāgataḥ prabho
ataḥ pṛccha mahābhāga purāṇākhyānamuttamam /
śrotukāmā vayaṃ prāptāstvāmadya raghunaṃdana
aṃtaṃ gatasya vedānāṃ sarvaśāstrārthavedinaḥ /
puṃso'śrutapurāṇasya na samyagyāti darśanam
sūta uvāca-
evamukto raghuśreṣṭho munibhistattvadarśibhiḥ /
praharṣamatulaṃ lebhe purāṇaśravaṇotsukaḥ
śrīrāma uvāca-
ligārcanaprakāraṃ ca liṃgamāhātmyameva ca /
maheśanāmamāhātmyaṃ pūjāmāhātmyameva ca
namaskārasya māhātmyaṃ dṛṣṭimāhātmyameva ca /
jaladānasya māhātmyaṃ dhūpadānasya sattama
dīpagaṃdhādidānasya puṣpamāhātmyameva ca /
nānākhyānetihāsānāṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm
dharmārthakāmamokṣāṃśca tadupāyāṃśca suvrata /
tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto munivarottama
śaṃbhuruvāca-
rāmarāma mahābāho puṇyavānasi rāghava /
rājyāsaktasya te jātā purāṇaśravaṇe ratiḥ
syānmahatsevayā rāma puṇyatīrthaniṣevaṇāt /
sā jihvā yā śivaṃ gāyettaccittaṃ yattadarppitam
tāveva kevalau ślāghyau yau tatpūjākarau karau /
sujanmadehamatyarthaṃ tadevāśeṣajanmasu
yadevotpulakobhāsi hara nāmānukīrtanāt /
kṛtārtho'si mahārāja tatpraśnānugatā matiḥ
anaṃtaraṃ samājagmurjāṃghikāḥ satvaraśramāḥ /
tatkarātpatrikāṃ gṛhya papāṭha raghusattamaḥ
manasā'ciṃtayadrāmaḥ kathametadabhūditi /
rāmaṃ śaṃbhustadā prāha devyā brāhmaṇaveṣavān
kiṃ ciṃtayasi kākutstha muniṣvagre vasatsvapi /
tadvākyaṃ rāghavaḥ śrutvā papraccha munipuṃgavān
śrīrāmauvāca-
vibhīṣaṇaḥ kathamasau baddhaḥ śṛṃkhalayā nṛbhiḥ /
matsthāpitaṃ śivaṃ ligaṃ dṛṣṭvā rāmeśvaraṃ tvaho
drāviḍaiḥ kuṭilairduṣṭairātmanā tadvicāryatām /
vicārya munivaryāste neśāstajjñātumalpataḥ
na jānīma iti prāhū rāmaṃ rāmastadābravīt /
purāṇaṃ vīkṣya vidhinā tatsarvaṃ brūta sattamāḥ
bhavadajñānahetuśca vicāryastadanaṃtaram /
kiṃ kiṃ purāṇaṃ prekṣyaṃ syādvarjanīyaṃ tathaiva kim
praśastaḥ kīdṛśaḥ ślokastadanyaḥ kīdṛśo bhavet /
kīdṛśeṣu ca kāryeṣu kīdṛśaḥ pūjakastathā
pūjā ca kīdṛśairbhaktaiḥ kāryā nirṇayadarśane /
iti rāmasya vacanaṃ śrutvā te dvijasattamāḥ
pratyūcustaṃ raghuśreṣṭhaṃ ciṃtāvyākulamānasam /
na vaktāro varaṃ rāma vīkṣatāṃ tu purāṇavit
tacchrutvā rāghavaḥ śaṃbhuṃ papraccha vinayānvitaḥ /
sopi tadvākyamākarṇya pratyuvāca mahāmatiḥ
śaṃbhuruvāca-
purāṇajīvī pūjārhaḥ svaśākhādhyayanaḥ śuciḥ /
mīmāṃsātattvavijñānaḥ śrotriyo'nṛtadūṣakaḥ
deveṣu ca samasteṣu samadṛṣṭiḥ śive rataḥ /
śatarudriyajāpī ca sāgnikaścātivācakaḥ
yajurvedī viśeṣeṇa pūjayetpustakaṃ sudhīḥ /
śrītālapatralikhitaṃ devalipyanvitaṃ śubham
baṃdhādyatiprapaṃcaṃ yadyugapatpraṇavākṣaram /
prāgūrddhvaṃrekhayoḥ prāṃte praṇavasyāgrayojikā
rekhā bhavedevamekā akārastasya pārśvataḥ /
śirobhāgamupakramya sakoṇādhaḥ pralaṃbinī
ākāraḥ sa hi vijñeyaḥ paṭṭikādakṣarekhayā /
vāme ṣaḍvakrabiṃdūdvā vikāra iti kīrtitaḥ
tasya vāmaśirorekhā laṃbinyā ī udāhṛtaḥ /
sarvākṣare śirorekhā avakrā praṇavaṃ vinā
tasyāṃ tu laṃbarekhānyā tadaṃte ca lavitravat /
ukāraḥ sa hi vikhyāto lavitradvayatastadū
evamanyāni sarvāṇi akṣarāṇyāha bhāratī /
lipyānayaiva likhitaṃ purāṇaṃ tu praśasyaste
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca mārtaṃḍaṃ nāraderitam /
mārkaṃḍeyamathāgneyaṃ kaurmaṃ vāmanameva ca
gāruḍaṃ laiṃgamākhyātaṃ skāṃdaṃ mātsyaṃ nṛsiṃhakam /
tathaiva gaditaṃ rāma purāṇaṃ kāpilaṃ tathā
vārāhaṃ brahmavaivartaṃ śakuneṣu praśasyate /
śaivaṃ bhāgavataṃ daurgaṃ bhaviṣyottarameva ca
bhaviṣyaṃ copasaṃjñāni tvanyāni ca vivarjayet /
vimucya pustakaṃ ratnapīṭhe nikṣipya saṃskṛtam
dhautavastradharaḥ snātvā śucirakrodhano'jvaraḥ /
ādāvātmānamabhyarcya kṛtvā saṃkalpameva ca
aṃkuśaṃ cākṣasūtraṃ ca pāśaṃ pustakameva ca /
dhārayaṃtīṃ sitāṃ dhyāyetprasannāsyāṃ sarasvatīm
gokṣīrasadṛśākāraṃ trinetraṃ vṛṣavāhanam /
sahāsavadanaṃ śāṃtaṃ śuklāṃbaradharaṃ śivam
hariṇaṃ cābhayaṃ corddhvabāhuyugmaṃ kirīṭinam /
vyākhyāmudrā caṃ dakṣedho vāmahaste varapradam
nānāratnavibhūṣāḍhyaṃ girijārddhāṃbujāsanam /
bahubhirmunimukhyaistu dhyāyamāna padāṃbujam
mūrtimadbhistathā vedaiḥ stūyamānaṃ purāṇakaiḥ /
anyaiḥ samastalokaiśca saṃsevitapadāṃbujam
dhyātvaivaṃ pūjakaḥ samyagādau pūjāṃ samārabhet /
āpo vā idamityetatkalaśasyābhimaṃtraṇam
tajjalaṃ ca gṛhītvā ca pātrasthamabhimaṃtrayet /
tatsadbrahmeti maṃtreṇa praśasya praṇavena tu
ātmānaṃ sarvapātrāṇi tata āvāhayediti /
yadvāgiti tṛcenaiva bhāratī ṣoḍaśārcanam
puruṣasūktena vā kuryādgāyatryā vā samarcayet /
ॐ namo bhagavate amuka purāṇeti purāṇamarcayet
kāṃḍāditi hi maṃtreṇa dūrvāmānīya pūjayet /
ॐ namo bhagavatyai dūrvāyai iti
salokapāla pūjā syādatha kanyā samarcanam /
vatsarātpaṃcakādūrddhvaṃ daśavarṣādadhaḥ śubhāḥ
anutpannaṛturvāpi tāṃ prayatnena pūjayet /
gaṃdhapuṣpākṣatairdhūpairdīpatāṃbūlabhūṣaṇaiḥ
pāṭhayedapyamuṃ maṃtraṃ pūjakaḥ kanyakāmimām
satyaṃ brūhi priyaṃ brūhi bhagavati sarasvati namaste namasta iti
gāyatryānukramārthāttu dūrvāyugmaṃ tu kārayet /
sannidhau pustakasyādhaḥ sahasraparametyṛcā
dūrvāyugmatrayaṃ dadyāttasyā haste vicakṣaṇaḥ /
sā prakṣipetpustasaṃdhau śalākātrayamanvanu
visṛjyatāṃ punardadyācchivābhyāṃ nama ityatha /
patrayormadhyamaḥ ślokaḥ kāryasiddherhi sūcakaḥ
pūrvapatre samāptiḥ syācchlokasya yadi rāghava /
parapatre paṭhecchlokaṃ vivicyārthamudīrayet
śanaiḥśanaiḥ paṭhetprājño vyākhyāsecca śanaiḥśanaiḥ /
tvareha na hi kartavyā kupyati tvarayā tu gīḥ
ghaṭikāyāstu pādaḥ syādatvarāsyāttatodhikā /
tvarayenna ca vaktāraṃ jñātavyāṃśamanudvijam
vivicya pāṭhaṃ ślokasya niścityārthaṃ ca mānase /
pratīpaṃ tanna vaktavyaṃ vivicya raghunaṃdana
yadi yuktamayuktaṃ vā ślokamanyaṃ paṭhedasau /
pustakasthaṃ ca hitvaiva pūjakaḥ sa dvijo yadi
tattathaiva hi vijñeyaṃ visaṃvādo na śasyate /
daivāgato hi sa śloko daivaṃ hi balavattaram
upaśrutiṣu yadvacca nāparādho dvijasya tu /
vismayo na ca kartavyo daivasya kuṭilā gatiḥ
yattatpadaviparyāse patre coparivāriṇi /
tamādeśaṃ tiraskṛtya dvitīyaṃ tu paṭhedataḥ
tatastṛtīyaṃ pāṭhyaṃ syāttataḥ kāryaṃ vivecanam /
avisargāṃtapūrvāste pavargetarapaṃcamāḥ
stutiliḍvarjitaḥ ślokaḥ śakuneṣu praśasyate /
adhyāyādiḥ samāptiśca vṛthā patraṃ vṛthā lipiḥ
uktānuvacanaṃ caiva dvyupastutamathaiva ca /
dagdhapatraṃ naṣṭalipiḥ saṃdigdhākṣarameva ca
etāni śakune nityaṃ varjanīyāni paṃḍitaiḥ /
praśno hi dvividho jñeyo dīptaśāṃta prabhedataḥ
śāṃtaṃ ca dvividhaṃ jñeyamutpattisthitivṛddhitaḥ /
tatra śāṃtaṃ praśastaṃ syāllakṣitaṃ pūrvalakṣaṇaiḥ
kāryabhedāstu varṇyaṃte kecinmartyopayoginaḥ /
kasyacitkāryamādāya kaścitpraṣṭā bhavatyapi
sa karoti tadā praśnaṃ sametya smarate'tra kim /
sa punardhārya patraṃ tattasminpatraṃ praśasyate
athavā tatkṣamopetaṃ vairāgyaṃ parameva ca /
yataḥ kutaściddṛṣṭastu stutipādakameva ca
parihṛtya paraṃ cāpi tasminnarthe śubhāvaham /
mṛto gṛhṇāti vāgarthamiti praśno'śubhapradaḥ
vivāde vijayapraśne jayadyotakamiṣyate /
sṛṣṭirapyatra śastā syātkrūrāyāṃ kleśato jayaḥ
praśāṃtāyāmupāyaistu miśrāyāṃ viḍvaro bhavet /
purādivarṇanaṃ yattu madhyamaṃ yadi cottamam
kalisaṃbhāvanāyāstu śṛṃgārasyopavarṇane /
rājyanirvāhaciṃtāyāṃ rājyaliṃgaṃśubhāvaham
yasyāpi yādṛśaṃ yogyaṃ vicārya tādṛśaṃ budhaiḥ /
stutivairāgyayoḥ kāryaṃ vilayaḥ parikīrtitaḥ
kāryālpasiddhiḥ skhalitena ca nirvāhamṛcchati /
tasyānyārthasyānyabhāvo rāma śāṃtivicāraṇe
visargāṃtaśca pūrvārddha viparyāso bhaviṣyataḥ /
saṃkalpitānyathābhāvo hyadhyāyasya samāpane
kāṃḍādestu samāptau tu syāttatkāryavināśanam /
tasmādetādṛśe doṣe śakunasya viparyayaḥ
kṣute pustakapāte ca tvāhate mastakādiṣu /
vaktā vaimānanaṃ yāti tataḥ śakunanāśanam
tasmādetādṛśe doṣe śakunaṃ parivarjayet /
upamāyāṃ bhavedrāma kāryābhāso na vastutaḥ
saṃtānaṃ bhonyatra coktā sṛṣṭirmadhyaphalapradā /
stutiḥ praśastā kutrāpi guṇavatkāryanirṇaye
vivāhe cauṣadhe dāne vyavahāre kṛṣau tathā /
yathārthā ca stutī rāma nirvāhe'pi na dūṣaṇam
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0