પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.105

મુનય ઊચુઃ -
અતઃપરં મહાભાગઃ કિં ચકાર સ રાઘવઃ ।
મુનયશ્ચ મહાત્માનઃ કિમકુર્વંસ્તતઃ પરમ્

સૂત ઉવાચ-
રામચંદ્રે સુખાસીને વિભીષણે કપીશ્વરે ।
શંભુમૂચુર્મુનિવરાઃ કથાં પુણ્યાં વદસ્વ નઃ

તેષામાકર્ણ્ય વચનં પાર્વતીમાહ શંકરઃ ।
ઇદં કસ્યાપિ વિપ્રસ્ય ગૃહં પરમશોભનમ્

રમ્યોપવનવાપીભિર્વીરુદ્ભિરુપશોભિતમ્ ।
કૂજન્મધુકરશ્રેણ્યા આહૂતકુસુમાયુધમ્

મધ્યાહ્નસંધ્યામારોઢુમિવ સૂર્યઃ પ્રવર્ત્તતે ।
છાયાવાપીજલસ્નાતૌ પરિધાય સુવાસસી

મૃગનાભિસમુદ્ઘૃષ્ટઘનસારસુચંદનમ્ ।
આલિપ્ય સલ્લકીદામદૃઢધમ્મિલ્લસંયુતૌ

અનલ્પઘનસારં તુ તાંબૂલં પ્રતિખાદિતમ્ ।
આસ્વાદ્ય માદ્યન્મુદિતૌ યત્ર ધારાગૃહે શુભે

મયૂરનાદબહુલે બહિર્મધુરગીતકૈઃ ।
શય્યાયામાસ્તૃતાયાં ચ પરસ્પરસુખસ્થિતૌ

વિશાલસ્મિતરક્તોષ્ઠમાનનં ચુંબિતં યદિ ।
સંસારફલમાઘ્રાતમાવયોસ્તુ ભવિષ્યતિ

ઇતીરિતમથ શ્રુત્વા કુપિતા મુનયસ્તુ તે ।
ઉક્તં વા સુશુભં વાક્યમસ્માસુ કિમિદં ત્વયા

વિપ્રલાપઃ પ્રિયાસક્તેઃ કૃતો નોસ્મદ્વચઃ કૃતમ્ ।
અથ કોપપરાચ્છંભોરાનનાત્પરમાદ્ભુતા

જ્વાલા વિનિર્ગતા સાપિ કરાલવદનાભવત્ ।
કસ્યચિત્તુ મુનેર્ભાર્યામાસસાદાથ સત્વરમ્

પલાયનપરા ચાસીદ્રામં દૃષ્ટ્વા ચ બિભ્યતી ।
રામોઽપિ બ્રાહ્મણીં શુદ્ધાં મોચયામીત્યભાષત

જગામ પુષ્પકેણૈવ બ્રુવન્મુક્તિં પુનઃ પુનઃ ।
બાણં ચ ધનુષા યોક્તું ન ચ સસ્માર રાઘવઃ

શંભુરપ્યતિપુણ્યાનિ વનાન્યાયતનાનિ ચ ।
પુરાણિ ચ વિચિત્રાણિ દૃષ્ટ્વા રામં ન ચાસ્મરત્

ક્ષણેન ચ તદા પ્રાપ્તો લોકાલોકં મહાગિરિમ્ ।
દૃષ્ટ્વાથ રાઘવઃ શૈલં ગૃહમાર્ગસમાકુલમ્

વિપ્રયોષિન્મહાભાગા ક્વ ગતા વદત દ્વિજાઃ ।
ઇતો ગતેતિ તે પ્રોચુસ્તમોભાગં ગિરેરિતિ

રામો વિવર્ણવદનઃ કષ્ટમિત્યભિચિંતયન્ ।
અથ શંભુર્મહાતેજાઃ પ્રકાશમતુલં દદૌ

તત્પ્રકાશપ્રભાવેણ રામઃ કૃત્યાં યયાવનુ ।
તમોમયી મહાભૂમિઃ સર્વજંતુવિવર્જિતા

આબ્રહ્માંડકટાહાંતા શતયોજનકોટિતઃ ।
મહારજતભૂમિશ્ચ તમોમધ્યે વ્યવસ્થિતા

તત્ર નારાયણપુરં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્ ।
સ રામ મુનિવર્યાસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં યયુઃ

કિમેતદિતિ ચાચિંત્ય નઃ પ્રવેશઃ કથં ભવેત્ ।
કિમેષ પ્રલયાગ્નિઃ સ્યાન્માયયા પરમાત્મનઃ

કિંવા નો મરણં ત્વદ્ય ઉત શ્રેયો ભવિષ્યતિ ।
ઇતિ ચિંતાકુલેષ્વેવ સ રામેષુ મુનિષ્વથ

શંભુરાહ શૃણુષ્વાદ્ય રાઘવૈતદ્વદામિ તે ।
પ્રકલ્પિતા મયા માયા ત્વત્કૃતે નૈતદદ્ભુતમ્

નારાયણીયમેતત્તુ પરમં ધામ ભાસ્વરમ્ ।
ઉષ્ણશીતાદ્યવિચ્છેદ્યં જ્ઞાનગમ્યં ન ચાક્ષુષમ્

તત્તુ પૂજયતશ્ચોર્ધ્વં પશ્ય બ્રહ્મપુરોગમાન્ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ ચ મુનીન્પશ્ય પૂજયતોઽમલાન્

ચતુરો નિગમાન્પશ્ય સ્તુવતઃ પરમં પદમ્ ।
યોગિનઃ સનકાદ્યાસ્તુ યોગમાસ્થાય યત્નતઃ

ધ્યાયંતિ પરમં તેજસ્તદિદં પશ્ય રાઘવ ।
અમું ચ રોમશં પશ્ય પ્રદક્ષિણનમસ્ક્રિયાઃ

કુર્વાણં કોટિકોટીશ્ચ વાલખિલ્યાન્મુનીશ્વરાન્ ।
લક્ષ્મ્યાદિસર્વવનિતા પૂજ્યમાનં પરં પદમ્

સાકારં ચ નિરાકારં બ્રહ્મ યત્પરિકીર્તિતમ્ ।
અજ્ઞાનિનો ન પશ્યંતિ પશ્યંતિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ

શંભુવાક્યાદતઃ સર્વે પૂજયામાસુરચ્યુતમ્ ।
ગિરિકર્ણીં ચ તુલસીં મલ્લિકાં મારુતં તથા

નીલોત્પલૈરંબુજૈશ્ચ કૃષ્ણાસ્ફુટજલૈરપિ ।
પૂજયંતો મહાત્માનો મહાત્માનં જનાર્દનમ્

નારદં ખેઽથ દદૃશુર્જટિલં સવિપંચિકમ્ ।
નારાયણપદાઘોષં લંબકૂર્ચોપવીતિનમ્

સ ચાપિ મનસા દધ્યૌ ક એષ ઇતિ નારદઃ ।
સ પપાત પ્રભોઃ પાદે શંભોરાનંદનિર્ભરઃ

શૈવીં પંચાક્ષરીં વિદ્યાં જજાપ મનસા મુનિઃ ।
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ જન્માદ્યસફલં મમ

બ્રહ્માદિવંદ્યં ચાગમ્યં જ્ઞાતવાનસ્મિ તે પદમ્ ।
નારદં તમથ પ્રાહ શંભુર્મૈવં વદેતિ હિ

યથા ચ માં ન જાનંતિ તથા મે કુરુ વર્તનમ્ ।
ગચ્છ શીઘ્રં હરિં બ્રૂહિ મમાગમનમલ્પતઃ

અથ સ ત્વરયા ગત્વા સર્વં વ્યજ્ઞાપયદ્ધરિમ્ ।
અથ સત્વરયા વિષ્ણોરાદાયાર્ઘોદકં શુભમ્

કમલાસહિતો યોગી કોટિકોટિસમાવૃતઃ ।
નિર્યયૌ નારદં હસ્તે ગૃહીત્વા ગરુડધ્વજઃ

નમોનમો નમોસ્ત્વસ્મૈ શંકરાયેત્યુદીરયન્ ।
અર્ઘપાદ્યાદિના સર્વાન્પૂજયામાસ કેશવઃ

પ્રાવેશયદમેયાત્મા નારાયણપુરં શુભમ્ ।
ગૃહરાજે તતઃ સ્થિત્વા નારાયણ ઉવાચ હ

કથમેતે સમાયાતાઃ કોઽયં રાજા મહાયશાઃ ।
અમાનુષપ્રવેશોઽયં બ્રહ્માદ્યૈરપ્યગોચરઃ

શંભુરુવાચ-
મુનિવેષા યથા પ્રાપ્તા વયમેતે નૃપસ્તથા ।
તવાંશો નૃપતિશ્ચાયં રામચંદ્રઃ પ્રતાપવાન્

એનાં સંવીક્ષિતું પત્નીં તવ કેશવ કાંક્ષતિ ।
નારાયણસ્તથેત્યુક્ત્વા પ્રવિશેત્યાહ રાઘવમ્

અથ પ્રવિશ્ય ભવનં લક્ષ્મીં વીક્ષ્ય નમસ્ય ચ ।
વિનયાવનતો ભૂત્વા વાચમાહ સુચારિણીમ્

કૃતાર્થોઽસ્મિ ન સંદેહો વદ ત્વં કિં તુ મન્યસે ।
શ્રીદેવ્યુવાચ-
ત્વં યુવા કામકૃષ્ટશ્ચ રૂપવાનસિ રાઘવ

સીતા સા ચારુસર્વાંગી તવ પત્ની તયા ભવાન્ ।
વિયુક્તોઽસ્તિ પુરા ચાસીદતીવ વિરહાકુલઃ

મમાપિ વદ સર્વં તદથવા ન ચ લપ્સ્યસિ ।
સહાસાન્યથ વાક્યાનિ યૂનાં ચિત્તહરાણિ ચ

શ્રુત્વા તુ તાનિ સર્વાણિ રામભદ્રો યતાત્મવાન્ ।
નિર્ગંતું કાંક્ષતે તત્ર આનમ્ય તન્મુખાંબુજમ્

સ્મરબાણેન પદ્મેન સંપીડ્ય રઘુશેખરમ્ ।
અન્વેવ નિર્યયૌ દેવી પદ્મા પદ્મવનપ્રિયા

એકપત્નીવ્રતં જ્ઞાત્વા રામં તે સમુપાગમન્ ।
અથવેપિતસર્વાંગં સ્ખલત્પદગતિં નૃપમ્

શિવનારાયણૌ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં ગતૌ ।
અહોઽસ્ય દ્રઢિમાચિત્તે માયિનોઽપ્ય વશાત્મનઃ

ધૈર્યં પશ્યેહ નિયતં તેન રામઃ સુકીર્તિમાન્ ।
સર્વતઃ શિવમેવાસ્ય નાશિવં વિદ્યતે ક્વચિત્

અથ રામો વચઃ પ્રાહ ગચ્છેહં ભગવન્પ્રભો ।
અનુજ્ઞાતોઽથ હરિણા પુષ્પકેણ સ રાઘવઃ

સ મુનિઃ સહશંભુશ્ચ સહનારાયણો યયૌ ।
લોકાલોકં ગતઃ શીઘ્રં તતઃ સ્વાદૂદધિં ગતઃ

તતો દ્વીપસમુદ્રાંશ્ચ જંબૂદ્વીપં પુનર્ગતઃ ।
ભરદ્વાજાશ્રમપદે તસ્થિવાન્ગૌતમીતટે

અથ સ્નાત્વા મહાનદ્યાં ભરદ્વાજો મુનીશ્વરઃ ।
શિષ્યૈઃ શ્રીમાન્પરિવૃતઃ પુષ્પકં દૃષ્ટવાન્મુનિઃ

તત્ર રામં મહાબાહું શિવનારાયણાવૃષીન્ ।
યથાવત્પૂજયિત્વા તુ તાનુવાચ મહામુનિઃ

મમાશ્રમપદે યૂયં ભોક્તુમર્હથ સત્તમાઃ ।
રામસ્તુ મન્વાક્યેન તથેત્યાહ કથંચન

અથ સ્નાત્વા મહાનદ્યાં કૃત્વા દેવાદિતર્પણમ્ ।
ભોક્તુકામં તદા રામં વસિષ્ઠો વાક્યમુક્તવાન્

ધર્મત્યાગો ભવેદ્રામ ન શ્રાદ્ધં ક્રિયતે યદિ ।
શ્રીરામ ઉવાચ-
અમાયાં ગ્રહણે તીર્થે વ્યતીપાતેઽથ સંક્રમે

વ્યતીતં યદિ ચેચ્છ્રાદ્ધં ભગવન્ક્રિયતે પુનઃ ।
નિત્યશ્રાદ્ધં પુનર્નૈવ કુર્યાદિતિ વચસ્તવ

યથા મમૈવ માતૄણાં મરણે સમુપસ્થિતે ।
અશૌચે ચ સમાયાતે નિત્યશ્રાદ્ધં ન વૈ કૃતમ્

વ્યતીપાતાદિકાલેષુ કૃતં તુ વચનાત્તવ ।
વસિષ્ઠ ઉવાચ-
એતે હિ મુનયઃ સર્વે તથા શંભુરયં દ્વિજઃ

એતન્મુખાદશેષેણ નિર્ણયસ્તુ ભવિષ્યતિ ।
સહ સર્વે વિનિશ્ચિત્ય મુનયઃ શંભુમબ્રુવન્

વદાસ્માકમશેષં ત્વં દ્વિજવર્ય મહાનસિ ।
શંભુરુવાચ-
ત્યક્તવ્યં યચ્ચ વૈ શ્રાદ્ધં પુનઃ કર્તવ્યમેવ ચ

સૂતકે સમનુપ્રાપ્તે વિઘ્નેષુ ચ વદામ્યહમ્ ।
માસિકાન્યુદકુંભાનિ શ્રાદ્ધાનિ સકલાનિચ

પ્રતિસાંવત્સરં શ્રાદ્ધં સૂતકાનંતરં વિદુઃ ।
ત્યક્તાન્યન્યાનિ યાવંતિ સૂતકે વિઘ્નસંભવે

અનંતરં હિ કાર્યાણિ સર્વાણીતિ ન સંશયઃ ।
માસિકાનિ સમસ્તાનિ શ્રાદ્ધં પ્રાત્યબ્દિકં તથા

સૂતકાનંતરં કાર્યં વિઘ્નેઽન્યસ્મિન્યતોન્યથા ।
એકાદશ્યાં કૃષ્ણપક્ષે કર્તવ્યં શુભમિચ્છતા

તત્ર વ્યતિક્રમે હેતાવમાયાં ક્રિયતે તુ તત્ ।
યથોત્તરદિનેષ્વેવ કર્તવ્યં યદ્યવિઘ્નતઃ

કૃષ્ણપક્ષે ત્વમાયાં તુ કર્તવ્યં રામ નો કૃતમ્ ।
મૃતાહસ્ય યદા માસો ન જ્ઞાયેત કથંચન

માર્ગશીર્ષેઽથવા માઘે શ્રાદ્ધં તદ્દિવસે સ્મૃતમ્ ।
યદા તુ વાસરાજ્ઞાનં માસસ્ય જ્ઞાનમેવ ચ

અમાયામેવ તન્માસે શ્રાદ્ધં સાંવત્સરં ભવેત્ ।
દિનમાસાપરિજ્ઞાને પ્રોષિતસ્ય મૃતસ્ય ચ

તત્તિથ્યાં તદ્દિનં ગ્રાહ્યં તત્ર જ્ઞાનં યદા ભવેત્ ।
આશ્વિનામા ચ માર્ગામા માઘામા ચ દિનત્રયમ્

તત્ર વાન્યતમં ગ્રાહ્યં દિનમાસાપ્રતીતિતઃ ।
વૃદ્ધિસપ્તમસીમંત પ્રેતશ્રાદ્ધાનુમાસિકમ્

નિત્યોદકુંભશ્રાદ્ધં ચ માસે સ્યુરધિકેઽપિ ચ ।
ગ્રહણે પુત્રજન્માદૌ કર્મણ્યપિ ચ શાંતિકે

સંકલ્પિતે ચ સર્વસ્મિન્નધિમાસો ન દુષ્યતિ ।
રોગી યદા મનુષ્યઃ સ્યાચ્છ્રાદ્ધકર્મણ્યુપસ્થિતે

ભાર્યાં વા ભ્રાતરં વાપિ શિષ્યં વાપિ નિયોજયેત્ ।
તસ્યાભાવે ન હાનિઃ સ્યાત્કર્મણઃ શ્રાદ્ધસંજ્ઞિનઃ

નિત્યશ્રાદ્ધે યથાશક્તિ ભોક્તારં તુ નિયોજયેત્ ।
અમાવાસ્યા માસિકં ચ મૃતાહ વ્યતિરેકિ યત્

સ્વયં કર્મણ્યશક્તશ્ચેત્સુતં વિપ્રં નિયોજયેત્ ।
રાજકાર્યનિયુક્તસ્ય દાસગ્રહણવર્તિનઃ

વ્યસનેષુ સમસ્તેષુ શ્રાદ્ધં વિપ્રેણ કારયેત્ ।
પ્રાતઃકાલે તુ ન શ્રાદ્ધં પ્રકુર્વંતિ દ્વિજોત્તમાઃ

નૈમિત્તિકેષુ શ્રાદ્ધેષુ ન કાલનિયમઃ સ્મૃતઃ

ગૃહાદિવ્યતિરિક્તસ્ય પ્રક્રમઃ કુતુપઃ સ્મૃતઃ ।
કુતુપાદથવાપ્યર્વાગાસન્નકુતુપો ભવેત્

માસેમાસે યથાશ્રાદ્ધેઽપરાહ્ણસ્પૃગ્વિધીયતે ।
અપરાહ્ણવ્યાપિની સ્યાદુભયત્ર યદા ત્વમા

ક્ષયે પૂર્વા તુ કર્તવ્યા વૃદ્ધૌ સામ્યે પરા સ્મૃતા ।
અમાવાસ્યા તુ યા હિ સ્યાદપરાહ્ણદ્વયે સમા

ક્ષયે પૂર્વા પરા વૃદ્ધૌ સામ્યેઽપિ ચ પરા ભવેત્ ।
ક્ષીણસ્તુ ચંદ્રમા યત્ર તત્ર શ્રાદ્ધં તુ પાર્વણમ્

અમાષ્ટભાગે સૂક્ષ્મોઽસૌ ભૂતાષ્ટાંશે સ નાસ્તિ ચેત્ ।
મધ્યાહ્નવ્યાપિની સા સ્યાદેકોદ્દિષ્ટે તિથિર્ભવેત્

સાયાહ્નવ્યાપિની યા સ્યાત્પાર્વણે સા તિથિર્ભવેત્ ।
અલ્પાપરાહ્ણગા યામા ગ્રાહ્યા શ્રાદ્ધાદિકે ભવેત્

મૃતાહે ત્રિમુહૂર્તા ચ સાયંકાલે તિથિર્ભવેત્ ।
પરેહ્યસ્તંગતા યત્ર ત્રિમુહૂર્તં તુ પૂર્વવત્

તત્રાપરેદ્યુઃ શ્રાદ્ધં સ્યાજ્જ્યેષ્ઠપુત્રસ્ય નાશનમ્ ।
અમાશ્રાદ્ધં યથા કુર્યાન્મૃતાહે સમુપસ્થિતે

મધ્યાહ્નવ્યાપિની તત્ર હ્ય દ્વિજસ્ય વિધીયતે ।
રામ ઉવાચ-
શ્રાદ્ધક્રમમશેષેણ મર્ત્યકર્મક્રમં તથા

પ્રાસંગિકાનાં ધર્માણાં નિર્ણયં વક્તુમર્હસિ ।
શંભુરુવાચ-
શ્રાદ્ધસ્ય દિવસે પ્રાપ્તે પૂર્વેદ્યુર્નિયમાન્વિતઃ

નિમંત્રયીત વિપ્રેંદ્રાન્વિપ્રલક્ષણસંયુતાન્ ।
એકભુક્તં બ્રહ્મચર્યમંત્યજાદ્યૈરભાષણમ્

દંતધાવનમભ્યંગ નખકેશનિકૃંતનમ્ ।
કર્તા કુર્વીત પૂર્વેદ્યુસ્ત્યક્ત્વા ચૈવ પરેઽહનિ

ગૃહ્ણીતનિયમાનુક્તાન્સર્વમેતત્પરિત્યજેત્ ।
ત્રિકાલં ચૈવ પૂજા ચેત્પ્રાતર્દેવં યજેત્સ્વકમ્

અરુણોદયવેલાયાં કરોતિ યદિ પૂજનમ્ ।
અધઃશાયી તથા ભૂતઃ પ્રાતરુત્થાય કર્મવિત્

પ્રાતસ્ત્યમપિ યત્કર્મ તત્કૃત્વા સ્નાનપૂર્વકમ્ ।
ઋણત્રયવિનિર્મુક્તો યાસ્યતિ બ્રહ્મતત્પરમ્

સૂર્યસ્યોદયવેલાયાં શિવપૂજાં કરોતિ યઃ ।
સૂર્યેણસમ તેજસ્વી શિવલોકે મહીયતે

ઉદિતે ભાસ્કરે પશ્ચાદ્ધટિકાંતરપૂજનમ્ ।
રુદ્રેણસમ તેજસ્વી શિવલોકે મહીયતે

તૃતીયઘટિકાયાં તુ શિવપૂજાં સમાચરેત્ ।
કુબેરસમ તેજસ્વી શિવલોકે મહીયતે

તૃતીયઘટિકાયાં તુ શિવપૂજાં સમાચરેત્ ।
કુબેરસમ તેજસ્વી શિવલોકે મહીયતે

ચતુર્થીપંચમીષષ્ઠીસપ્તમી ઘટિકાસુ યઃ ।
શિવં પૂજયતે ભક્ત્યા શિવલોકે મરુત્સમઃ

તત્કાલ એવ ક્રિયતે પૂજા યત્કાલનોદિતા ।
યથા પ્રતિજ્ઞમથવા ગૃહીત નિયમો યજેત્

ઉપચારેષુ શક્ત્યા વૈ નિયમં પરિપાલયેત્ ।
નિયમાતિક્રમે વાપિ યાગશ્ચ સ્યાદ્વિભોર્યદિ

શ્રીરામ ઉવાચ-
ક્વ પૂજા દેવદેવસ્ય શંકરસ્યામિતૌજસઃ ।
સ્મરણાત્પાપનાશસ્ય સ્મરણાન્મોક્ષદસ્ય ચ

શિવસ્ય શિવરૂપસ્ય શિવતત્ત્વાર્થવેદિનઃ ।
સોમસ્ય સોમભૂષસ્ય સોમનેત્રસ્ય રાજિતુઃ

વેદમૂર્તેરમૂર્તેશ્ચ વેદસારસ્ય વેદિનઃ ।
વેદવેદાંગવિત્તસ્ય વેદ્યાવેદ્યસ્ય યોગિનઃ

ગોક્ષીરસમદેહસ્ય ગોક્ષીરસ્નાનમોદિનઃ ।
ગોપાલિનસ્ત્રિનેત્રસ્ય ત્રયીનેત્રસ્ય માયિનઃ

પ્રશ્નમધ્યે તથા રામં શિવજ્ઞાનમથાદિશત્ ।
સ્થાણુભૂતૈવાસીનો નાસાગ્રન્યસ્તલોચનઃ

આનંદનિષ્યંદવિલોચનાશ્રુ પ્રવાહસંસ્પૃષ્ટકપોલદેશઃ ।
દધાર દેવં ગિરિશં હૃદંબુજે ગોક્ષીરસુસ્નિગ્ધસુચારુગાત્રમ્

પ્રતિબિંબમથો ગાત્રે રામસ્ય સમદૃશ્યત ।
દૃષ્ટ્વૈવ બિંબિતં શંભું ચતુર્બાહું ત્રિલોચનમ્

વિસ્મયં પરમં યાતાઃ સર્વે મુનિહરીશ્વરાઃ ।
શંભોર્વક્ષઃસ્થિતં રામં દૃષ્ટ્વા દીપ્તાકૃતિં શુભમ્

તૂષ્ણીં બભૂવુર્યામાર્દ્ધમથ રામમુદૈક્ષત ।
સ્વપ્રશ્નમનુસંધાય પ્રાહ સર્વં વદેતિ ચ

શંભુરુવાચ-
અચલે યા સદા પૂજા ચલે વાપિ યથેચ્છયા ।
લિંગસંપૂજનં મુખ્યમલાભે પ્રતિમાદિષુ

અધિકારવિશેષેણ તત્રતત્રાપિ પૂજનમ્ ।
વિગુણં સગુણં વાપિ સફલં લિંગપૂજનમ્

પ્રતિમાદિકૃતાપૂજા વિગુણા સફલા નહિ ।
અચલે વા ચલે વાપિ પૂજા લિંગે પ્રશસ્યતે

ચલસ્ય પૂજનં વક્ષ્યે સ્થાપનોદ્વાસને તથા ।
તે ઉભેન વિજાનાતિ કશ્ચિન્મુનિરપિ ક્વચિત્

સ્થાપયંતિ હૃદબ્જે વૈ ગોપયંતિ યજંતિ ચ ।
ઉદ્વાસયંતિ દેવેશં શંકરં યોગિનઃ સદા

ક્રિયા ચાતીવ હોતૄણાં વહ્નૌ દેવં ત્રિયંબકમ્ ।
પૂજકાનામશેષાણાં શિવલિંગે મહેશ્વરમ્

લિંગસ્ય સ્થાપનં પૂજા ઉદ્વાસનમથૈવ ચ ।
ધારણં શંકરસ્યૈવ લિંગમેવ મહેશ્વરમ્

સજ્જિકં પરમોત્કૃષ્ટં સ્વર્ણં ચૈવ વિનિર્મિતમ્ ।
રાજતૈર્વા દલૈઃ કાર્યં રાજતૈર્વૈણવૈસ્તુ યત્

લતાસૂત્રૈરથો વાપિ રચિતં દારુણાથવા ।
વસ્ત્રેણ વાથ રચિતં મૃદાવિરચિતં ભવેત્

તત્ર સંવેષ્ટ્ય વસ્ત્રેણ સુગંધેન સમન્વિતે ।
ધૌતવસ્ત્રયુગે શુદ્ધે મૃદ્વાસન સમન્વિતે

શીતોષ્ણરહિતે પાદચતુષ્ટયસમન્વિતે ।
પ્રાવૃતિચ્છેદનોપેતે ક્રિમિકીટવિવર્જિતે

ધૌતેન મૃદુવસ્ત્રેણ સર્વતો વેષ્ટ્ય તં શિવમ્ ।
વિન્યસ્ય સજ્જિકામધ્યે પ્રાવૃત્ય ચ પુનર્વિભુમ્

એષા હિ સજ્જિકા રામ દેવસ્યાગ્રેતિ કીર્તિતા ।
તસ્ય ચ સ્થાપનં પાઠો રહસ્યે ચ મહેશિતુઃ

અથવા ભિત્તિમૂલે સ્યાદ્દેવવેદ્યામથાપિ વા ।
સુરક્ષિતે તથા દેશે રક્ષકં ચ નિયોજયેત્

પ્રાણાદેરવિનાભાવં કુર્વીત નિયમૈઃ સહ ।
એતદ્ધિ રાજસં પ્રોક્તં સ્થાપનં પરમાત્મનઃ

સાત્વિકં સ્વસમીપસ્થં ધારણં તામસં પુનઃ ।
ધારણં ગાત્રસંસ્પર્શમશેષદેહગોપનમ્

મસ્તકે ધારણં મુખ્યં બ્રહ્મણા ચ તથા કૃતમ્ ।
વિન્યસ્ય મુકુટસ્યાંતે ધારણં શુભમુચ્યતે

લલાટે ધારણં શસ્તં યથા લક્ષ્મ્યા ધૃતં શુભમ્ ।
બાણેન ચ ધૃતં મૂર્ધ્નિ દક્ષિણોરસિ વા પુનઃ

કર્ણે ચ હરકર્ણેન મુનિના પરમર્ષિણા ।
વિનિર્ભિદ્ય તથા ગાત્રં લોહસ્થાનં પ્રકલ્પ્ય ચ

ધારયંતિ તથા લિંગં રાક્ષસાઃ કેચિદુત્તમાઃ ।
અનિકેતન મર્ત્યાનામશક્તાનાં શિરોધૃતિઃ

અધમાધમમાખ્યાતં નીવીબંધાદિધારણમ્ ।
તેષુ તૂચ્છિષ્ટસંપ્રાપ્તૌ મસ્તકે ધારણં ભવેત્

અધમાધમવૃત્તીનાં સદા વૈ લિંગધારણમ્ ।
પાપિનામપિ ચાશ્ચર્યં યમલોકે ન વિદ્યતે

શ્રીરામ ઉવાચ-
ચિત્રગુપ્તેન લિખિતા લલાટે યા લિપિર્દૃઢા ।
તયા તુ લિપ્યા નિયતં નરકં કથમન્યથા

કરોતિ પૂજનં શંભોઃ પાપં નાશયતે કથમ્ ।
શંભુરુવાચ-
પાપં નાશયતે કૃત્સ્નમપિ જન્મશતાર્જિતમ્

ભર્ત્સનાત્સર્વપાપાનાં સ્મરણાચ્ચ મહેશિતુઃ ।
ભસ્મેતિ પદમાખ્યાતં તસ્ય ધારણમુત્તમમ્

યથાવિધિ લલાટે વૈ વહ્નિવીર્યપ્રધારણાત્ ।
નાશયેલ્લિખિતાં યામીં પટસ્થામિવ હવ્યભુક્

કર્ણોપરિકૃતં પાપં નષ્ટં સ્યાન્મુખધારણે ।
કંઠે ચ ધારણાત્કંઠભોગાદિકૃતપાતકમ્

બાહ્વોર્બાહુકૃતં પાપં વક્ષસિ મનસા કૃતમ્ ।
નાભ્યાં શિશ્નકૃતં પાપં પૃષ્ઠે ગુદકૃતં તથા

પાર્શ્વયોર્ધારણાદ્રામ પરસ્ત્ર્યાલિંગનાદિજમ્ ।
તદ્ભસ્મધારણં શસ્તં સર્વત્રૈવ ત્રિપુંડ્રકમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં ત્રય્યગ્નીનાં ચ ધારણમ્ ।
ગુપ્ત્યૈ લોકત્રયાણાં ચ ધારણં તેન વૈ કૃતમ્

ધૃતં પંચદશસ્થાને શુદ્ધં ભસ્માભિમંત્રિતમ્ ।
કોષ્ઠયુગ્મે બાહુયુગ્મે કોષ્ઠોપરિ યુગે તથા

ધારણં સર્વદેહાનાં પૂજાયૈ ધર્મસંમતમ્ ।
ભસ્માશના ભસ્મશય્યા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ

ભસ્મસ્નાનાઃ સદાપાપૈર્મુચ્યંતે નાત્ર સંશયઃ ।
આદૌ બ્રાહ્મણદીક્ષાયાં ત્રિયાયુષમિતિ સ્મૃતમ્

પ્રસવે ચ મનુષ્યાણાં ભૂતાવેશેઽપિ રક્ષકમ્ ।
સર્પાદિવિષહાન્યર્થં સર્વેષાં સાધનં ત્વિદમ્

અપિ વા વૈષ્ણવો મર્ત્ય અથવાપીતરો જનઃ ।
ભસ્મસ્નાયી ભસ્મયુક્તઃ કર્મસ્વધિકરોતિ વૈ

શ્રીરામ ઉવાચ-
ભસ્મમાહાત્મ્યમાદૌ મે ભસ્માયુષ્યં હિ કસ્ય વૈ ।
કથં હિ રક્ષતે હ્યેતત્સર્વમેતદ્વદસ્વ મે

શંભુરુવાચ-
આયુષ્યવર્દ્ધને હેતુસ્ત્રિવિધસ્યાપિ દેહિનઃ ।
પાપઘ્નં શીતમુષ્ણં ચ સ્પર્શાચ્છિવપદપ્રદમ્

અત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ ચેતિહાસં પુરાતનમ્ ।
આસીદ્વાસિષ્ઠવંશ્યસ્તુ ધનંજય ઇતિ દ્વિજઃ

તસ્ય ભાર્યાશતં ચાસીદ્રૂપલાવણ્યસંયુતમ્ ।
તાસામેકા તુ સુષુવે શામાકાકરુણં મુને

ભાર્યાણાં સંખ્યયા રામ સુતાશ્ચાસંસ્તપસ્વિનઃ ।
પિત્રા વિભાગસ્તેષાં ચ વિષમઃ પરિકલ્પિતઃ

ભ્રાતૄણાં ચ તદા હ્યેવ વૈરબંધો મહાનભૂત્ ।
નરાણામેકજાતીનાં વૈરં નિયતમેવ તુ

અથાસૌ કરુણો ગત્વા ભવનાશિનિકા તટે ।
નાનામુનિગણૈઃ સાર્દ્ધં નરસિંહદિદૃક્ષયા

નૃસિંહદર્શનાર્થં તુ બ્રાહ્મણેન તુ કેનચિત્ ।
ઉત્કૃષ્ટફલિતંવીરમાનીતં રૂપગંધવત્

કરુણસ્તુ તદાદાય વ્યજિઘ્રત્ફલમુત્તમમ્ ।
તત્રસ્થિતા દ્વિજગણાઃ શાપેન તમયોજયન્

મક્ષિકા ભવ પાપાત્મન્વર્ષાણાં શતમપ્યતઃ ।
શાપાવસાનં ભવિતા દધીચેન મહાત્મના

અથ મક્ષિકતાં પ્રાપ્તો ભાર્યામિદમભાષત ।
મક્ષિકાત્વમહં પ્રાપ્તો માં શુભે પાલયસ્વ ભોઃ

ઇત્યુક્ત્વા સ તથા ભૂતો બભ્રામ ચ તતસ્તતઃ ।
અથૈવંવિધમાજ્ઞાય જ્ઞાતયઃ પાપનિશ્ચયાઃ

તદ્વધે યત્નમાસ્થાય તૈલમધ્યે હ્યપાતયન્ ।
મૃતં પતિમથાદાય દુઃખિતા સા કૃશોદરી

તદ્દુઃખશમનાર્થાય પ્રાહ દેવીત્વરુંધતી ।
અમું સંજીવયામ્યદ્ય ભસ્મનૈવ શુચિસ્મિતે

અથાગ્નિહોત્રજં ભસ્મ અરુંધત્યૈ ન્યવેદયત્ ।
મૃત્યુંજયેન મંત્રેણ મૃતજંતૌ તથાક્ષિપત્

મંદવાયું તથા ચક્રે વ્યજનેન શુચિસ્મિતા ।
ઉદતિષ્ઠત્તતો જંતુર્ભસ્મનોઽસ્ય પ્રભાવતઃ

તતો વર્ષશતે પૂર્ણે જ્ઞાતિરેકો હ્યમારયત્ ।
મૃતે ભર્તરિ સા સાધ્વી દુઃખિતા ચ શુચિસ્મિતા

દધીચં નામ વિપ્રેંદ્રં મહામાહેશ્વરં મુનિમ્ ।
જગામ શરણં સાધ્વી પ્રાહ વિપ્રસ્તપોધનઃ

ત્રિયાયુષા વિહીનં તુ જમદગ્નિં તપોનિધિમ્ ।
ભસ્મૈવ જીવયામાસ કશ્યપં ચ તથાવિધમ્

દેવાનપિ તથાભૂતાન્મામપ્યેતાદૃશં પુરા ।
તસ્માત્તુ ભસ્મના જંતું જીવયામિ તવાનઘે

ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્દધીચો મહેશ્વરં વૈ શરણં જગામ ।
ભસ્માભિમંત્ર્યાથ કરે ગૃહીત્વા સંજીવયામાસ ધવં સુસાધ્વ્યાઃ

મહેશસ્ય કરસ્પર્શાદ્વિશાપઃ કરુણોઽભવત્ ।
સ્વરૂપં ચ તતો ગત્વા સ્વમાશ્રમપદં યયૌ

દધીચમપિ સા સાધ્વી ગૃહમાનીય ભોજને ।
પ્રાર્થયામાસ વિપ્રર્ષિં ભુક્તવાનથ સ દ્વિજઃ

ભુક્તવત્યથ વિપ્રેંદ્રે કોટિશિષ્યાઃ સમાગતાઃ ।
અથ દેવાઃ સમાયાતા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ

નમસ્કૃત્ય દધીચં તુ પપ્રચ્છુઃ શિવકાંક્ષયા ।
દેવા ઊચુઃ -
અસ્માકં તુ પુરા જ્ઞાનં નષ્ટમાસીન્મહામતે

ગૌતમસ્ય તુ ભાર્યાં વૈ દૃષ્ટ્વા કામાતુરા વયમ્ ।
તથા ચ ધર્ષિતા દેવી વિવાહકૃતમંગલા

તાં વૈ કામયમાનાનાં નષ્ટં જ્ઞાનમભૂચ્ચ નઃ ।
તતઃ સર્વે વયં ભૂતા ગતા દુર્વાસસં મુનિમ્

સ ઉવાચાધુના સર્વમપનેષ્યામિ વોમલમ્ ।
શતરુદ્રિયમંત્રેણ મંત્રિતં શંભુના સ્વયમ્

મમાપિ દત્તં તેનૈવ બ્રહ્મહત્યાદિશાંતયે ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા દુર્વાસા દત્તવાન્ભસ્મચોત્તમમ્

અથ તદ્વચનાત્સર્વે વયં વિકૃતચેતનાઃ ।
શતરુદ્રિયમંત્રેણ ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ

નિર્ધૂતપાતકાઃ સર્વે સંવૃત્તાસ્તત્ક્ષણેન હિ ।
આશ્ચર્યમેતજ્જાનીમો ભસ્મસામર્થ્યમીદૃશમ્

દધીચ ઉવાચ-
શૈવસ્ય ભસ્મનઃ શક્તિં સંક્ષેપેણ વદામિ વઃ ।
વિસ્તરેણ ન શક્યેત વક્તું વર્ષશતૈરપિ

અત્ર વઃ કીર્તયિષ્યામિ પુરાવૃત્તં તુ દેવયોઃ ।
હરિશંકરયોઃ સર્વે બ્રહ્મહત્યાદિનાશનમ્

પુરા ચૈકાર્ણવે ઘોરે બ્રહ્મણઃ પ્રલયે સતિ ।
મહાવિષ્ણુસ્તુ ભગવાઞ્છેતે સ્મ પ્રલયાંભસિ

તસ્ય પાર્શ્વદ્વયં પ્રાપ્ય બ્રહ્માંડાનાં શતદ્વયમ્ ।
વિંશતિઃ પાદયોઃ પાર્શ્વે વિંશતિર્મસ્તકાંતરે

નાસામૌક્તિકભાવેન બ્રહ્માંડમદધાત્પ્રભુઃ ।
તન્નાભિમંડલે કેચિલ્લોમશાદ્યા મુનીશ્વરાઃ

તપસ્તપંતઃ સુમહદીશ્વરં પર્યુપાસતે ।
અથ વિષ્ણુર્મહાતેજાશ્ચિંતામાપ સિસૃક્ષયા

ધ્યાનયોગપરો ભૂત્વા ન કિંચિત્પર્યપશ્યત ।
અથ દુઃખેન મહતા રુરોદોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ

એતસ્મિન્નંતરે દીપ્તિઃ કાચિલ્લોકવિલક્ષણા ।
દૃષ્ટ્વા ચ હરિણા ભીત્યા લોચને ચ નિમીલિતે

આગમ્યમાનો ગોક્ષીરસમતેજાઃ સ ગાત્રવાન્ ।
સંગ્રથ્ય કોટિબ્રહ્માંડદામયુગ્મં કરદ્વયે

દધાનમુરસા ધામકોટિબ્રહ્માંડકલ્પિતમ્ ।
બ્રહ્માંડમેકં નિપતદુત્પતચ્ચ કરદ્વયે

સર્વાભરણસંયુક્તં તથાભૂતં તમવ્યયમ્ ।
વિષ્ણુસ્તુષ્ટાવ ચાદૃષ્ટ્વા દર્શનાય ચ તસ્ય વૈ

વિષ્ણુરુવાચ-
નમસ્તે દેવદેવેશ નમસ્તે શાશ્વતાવ્યય ।
ન જાનેઽહં ભવંતં ભોસ્ત્વં ચ વેત્સિ નમોનમઃ

જાનામિ ન ચ તે ભાવં દુર્નિરીક્ષ્યા ચ તે દ્યુતિઃ ।
માણિક્યકુંડલં હેમદામજાલવિભૂષિતમ્

રત્નાંગુલીયં સુભગં બાહુકોષ્ઠવિભૂષણમ્ ।
તનુરક્તોત્તમાકીર્ણ દીપ્તાયતવિલોચનમ્

બાણલોચનસંકાશં ભાલલોચનમવ્યયમ્ ।
કંદર્પકાર્મુકભ્રાંતિજનક ભ્રુવમીશ્વરમ્

સ્નિગ્ધાધોન્નતચાર્વંગ નાસમચ્છકપોલકમ્ ।
મંદસ્મિતં પ્રસન્નાસ્યં વિભું બાલેંદુદર્શનમ્

વિજ્ઞાનરક્તવસનં વેદકલ્પિતભૂષણમ્ ।
શરણં ત્વાં પ્રપન્નોઽસ્મિ ચક્ષુર્મે દીયતાં વિભો

દીનાંધકૃપણાજ્ઞાનનષ્ટસ્ય શરણં ભવ ।
અથ દિવ્યં દદૌ ચક્ષુઃ સ્વાત્મદર્શનશક્તિમત્

અથ દૃષ્ટ્વા હરિઃ શંભું ત્રિનેત્રં પુરતઃ સ્થિતમ્ ।
કો ભવાનિત્યુવાચાથ ન જાને ત્વાં મહાયશઃ

પ્રણામં કેવલં કર્તું શક્તોઽસ્મિ ન હિ વેદિતુમ્ ।
સદાશિવ ઉવાચ-
તવ જ્ઞાનં પ્રદાસ્યામિ કુરુ સ્નાનં ચ વારુણમ્

ભસ્મસ્નાનં તતઃ પશ્ચાત્તતો જ્ઞાનં વદામ્યહમ્ ।
શ્રીભગવાનુવાચ-
મત્સ્નાનયોગ્યં સલિલં ન ચતિષ્ઠતિ કુત્રચિત્

ઇત્યુક્તોથ નિષણ્ણસ્તુ બ્રહ્માંડાસક્તવિગ્રહઃ ।
ઊરુદઘ્નજલે સ્નાતું ન યોગ્યમભવદ્ધરેઃ

શંભુર્જહાસ સ્નાનાય જલમત્યધિકં ત્વહો ।
દધીચ ઉવાચ-
અથ દેવઃ શિવો વિષ્ણું ભાલાક્ષેણ વ્યલોકયત્

વિલીનસૂક્ષ્માવયવં વામાક્ષેણ વ્યલોકયત્ ।
તતઃ સૂક્ષ્મતનુર્વિષ્ણુઃ શીતદેહશ્ચ શંભુના

ઉક્તશ્ચ સ્નાહિ ભો વિષ્ણો હ્રદ એષ વિકલ્પિતઃ ।
તતો હ્રદે હરિઃ સ્નાતું હરાંકે કલ્પિતે તદા

પ્રવેષ્ટું ન શશાકાથ ગંભીરે તદ્ધ્રદસ્ય તુ ।
હરિરાહ ચ નો પંથા હ્રદસ્યાસ્ય પ્રવેશને

માર્ગો મે દીયતાં દેવ તમથો શંભુરબ્રવીત્ ।
કોટિયોજનગંભીરં જલમેતન્મહત્પુરા

નિવિષ્ટસ્યૈવ ભવત ઊરુદઘ્નં જલં વિભો ।
ઇદાનીં તિષ્ઠતશ્ચાપિ ન પ્રવેશો હ્રદે કથમ્

અષ્ટાંગુલપ્રમાણોઽયમૂરુસ્તસ્મિન્હ્રદે ચ મે ।
પશ્યામિ પ્રવિશ ત્વં ચ પાદસ્પર્શં દદામિ તે

વાક્યમેકં તુ સોપાનં વેદં મદ્વાક્યનિસ્સૃતમ્ ।
હરિરુવાચ-
શબ્દારોહણસામર્થ્યં કસ્યાપીહ ન વિદ્યતે

મૂર્તસ્ય ગ્રહણં શક્યં ગ્રહણં વા કથં શ્રુતેઃ ।
શંભુરુવાચ-
પુંસઃ શક્તિર્ન વસ્તૂનાં ધારણારોહણાદિષુ

ગૃહાણેમં મહાવેદં જગ્રાહ હરિરપ્યથ ।
નમ્રકરશ્ચાશક્તેર્હિ પતન્નિવ જનાર્દ્દનઃ

ન ચ શક્યં મયા ધર્તુમિતિ પ્રાહ શિવં હરિઃ ।
શિવઃ પ્રહસ્ય નિપતી પાત્યતીવ મહાહ્રદે

તત્સોપાનમથારુહ્ય સ્નાતુમર્હસિ કેશવ ।
દધીચ ઉવાચ-
વેદે સોપાનભૂતે હિ ઊરુદઘ્નોપલબ્ધિનિ

તત્ર સ્નાત્વા સ વિધિના બહિરુત્તીર્ય ચોક્તવાન્ ।
સ્નાતોઽસ્મિ કિમતઃ કાર્યં શંભુરાહ હરિં તતઃ

ધ્યાયસે હૃદયે કિં ત્વં ન ચ કિંચિદ્વદસ્વ મે ।
હરિર્ન કિંચિદિત્યાહ તમથો શંભુરુક્તવાન્

ભસ્મસ્નાનેન સંશુદ્ધો વેત્સ્યસે પરમં શુભમ્ ।
દીક્ષિતસ્ય હિ તચ્છસ્તં તદ્રક્ષાં કરવાણ્યહમ્

દધીચ ઉવાચ-
સ્વવક્ષઃ સ્થિતભસ્મૈકં નખેનાદાય શંકરઃ ।
પ્રણવેનાભિમંત્ર્યાથ ગાયત્ર્યા બ્રહ્મભૂતયા

અંગુલિભ્યામુપાદાય શિવઃ પંચાક્ષરેણ વૈ ।
હરિમસ્તકગાત્રેષુ સર્વેષ્વપિ સમાક્ષિપત્

શાંતદૃષ્ટ્યા નિરીક્ષ્યાથ જીવેત્યાહ હરિં હરઃ ।
ધ્યાયસ્વ કિં તે હૃદયે સ ચ ધ્યાનપરોઽભવત્

અપશ્યદ્ધૃદયે દીપં દીર્ઘાકારમતિપ્રભમ્ ।
હરિરાહ શિવં સાક્ષાદ્દીપો દૃષ્ટો મયેતિ ચ

શિવઃ પ્રાહ ન તે જ્ઞાનં પરિપક્વમથો હરે ।
ભસ્મ ભક્ષય તે જ્ઞાનં સમગ્રં સંભવિષ્યતિ

હરિરુવાચ-
ભક્ષયિષ્યે શુભં ભસ્મ સ્નાતોઽહં ભસ્મના પુરા ।
દૃષ્ટ્વેશ્વરં ભક્તિગમ્યં ભસ્માભક્ષયદચ્યુતઃ

તત્રાશ્ચર્યમતીવાસીત્પક્વબિંબસમદ્યુતિઃ ।
વાસુદેવઃ શુદ્ધમુક્તાફલવર્ણોઽભવત્ક્ષણાત્

તતઃપ્રભૃતિ શુક્લોઽસૌ વાસુદેવઃ પ્રસન્નવાન્ ।
પુનર્ધ્યાનપરો ભૂત્વા દીપમધ્યે ચ પૂરુષમ્

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં ત્રિનેત્રં દ્વિભુજં શિવમ્ ।
વરદં દક્ષિણે હસ્તે વામે ચાભયદં વિભુમ્

પંચવર્ષીયવપુષં શરચ્ચંદ્રાયુતદ્યુતિમ્ ।
માણિક્યકુંડલં હેમ દામજાલવિભૂષિતમ્

રત્નાંગુલીયસુભગં બાહુકોષ્ઠસુભૂષણમ્ ।
તનુરક્તોષ્ઠમાકર્ણ દીર્ઘાયતવિલોચનમ્

બાણલોચનસંકાશં ભાલલોચનમવ્યયમ્ ।
કંદર્પકાર્મુકભ્રાંતિજનકભ્રુવમીશ્વરમ્

સ્નિગ્ધોન્નત સુચાર્વંગ નાસમચ્છકપોલકમ્ ।
મંદસ્મિતં પ્રસન્નાસ્યં બાલેંદુદર્શનં વિભુમ્

વિજ્ઞાનરક્તવસનં વેદકલ્પિતનૂપુરમ્ ।
વામાંગુલીયમધ્યસ્થમતિપ્રણવમવ્યયમ્

દૃષ્ટવાનથ તં વિષ્ણુઃ કૃતકૃત્યોઽભવત્તદા ।
અથાહ શંભુર્ભો વિષ્ણો હૃદિ દૃષ્ટં ત્વયા કિમુ

હરિરાહ પુરા દૃષ્ટઃ પુરુષઃ શાંતવિગ્રહઃ ।
ઇત્યુદીર્ય મહાવિષ્ણુઃ શિવપાદે પપાત હ

હરિરુવાચ-
ન શક્તિં ભસ્મનો જાને પ્રભાવં વા કુતસ્તવ ।
નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તેઽસ્તુ ત્વામેવ શરણં ગતઃ

સદાશિવ ઉવાચ-
વરં વૃણુ મહાભાગ મનસા યં ત્વમિચ્છસિ ।
શિવવાચમથાકર્ણ્ય હરિર્વવ્રે વરોત્તમમ્

હરિરુવાચ-
ત્વત્પાદયુગલે શંભો ભક્તિરસ્તુ સદા મમ ।
અથ દત્વા વરં શંભુરિદમાહ વચો હરિમ્

ભસ્મધારણસંપન્નો મમ ભક્તો ભવિષ્યસિ ।
દધીચ ઉવાચ-
ઇત્થમુક્તં મહાજ્ઞાનં ભસ્મસંભવમાદિતઃ

તસ્માદ્યૂયં સુરાઃ સર્વે ધારયધ્વં તદાદરાત્ ।
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના દેવાશ્ચાસંસ્તદસ્ત્વિતિ

ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમનુત્તમમ્ ।
વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો યાત્યસૌ શાંકરં પદમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શિવરાઘવસંવાદે ભસ્મમાહાત્મ્યે।
પંચોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ